Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 217›Shloka 3
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 3

Gāyatrī–Sandhyā Upāsanā: Śuddhi, Nyāsa, and Japa-Viniyoga

Devanagari script

गायत्त्रीच्छन्दो विश्वामित्र ऋषिस्त्रिपात् / समुद्राः कुक्षिश्चन्द्रादित्यौ लोचनौ / अग्निर्मुखम् / विष्णुर्हृदयम् / ब्रह्मरुद्रौ शिरः / रुद्रः शिखा / उपनय ने विनियोगः / ॐ भूः पादे / भुवः जानुति / स्वः हृदये / महः शिरसि / जनः शिखायाम् / तपः कण्ठे / सत्यं ललाटे / ॐ हृदयाय नमः / ॐ भूः शिरसे स्वाहा / ॐ भुवः शिखायै वौषट् / ॐ स्वः कवचाय हुं / ॐ भूर्भुवः स्वः अस्त्राय फट्

Transliteration

gāyattrīcchando viśvāmitra ṛṣistripāt / samudrāḥ kukṣiścandrādityau locanau / agnirmukham / viṣṇurhṛdayam / brahmarudrau śiraḥ / rudraḥ śikhā / upanaya ne viniyogaḥ / oṃ bhūḥ pāde / bhuvaḥ jānuti / svaḥ hṛdaye / mahaḥ śirasi / janaḥ śikhāyām / tapaḥ kaṇṭhe / satyaṃ lalāṭe / oṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ bhūḥ śirase svāhā / oṃ bhuvaḥ śikhāyai vauṣaṭ / oṃ svaḥ kavacāya huṃ / oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ astrāya phaṭ

Translation

ឆន្ទៈគឺ គាយត្រី; ឥសីគឺ វិស្វាមិត្រ; មានបីជើង (ត្រីបាទ)។ សមុទ្រទាំងឡាយជាពោះ; ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យជាភ្នែកទាំងពីរ; អគ្គិជាមាត់; ព្រះវិષ્ણុជាបេះដូង; ព្រះព្រហ្ម និងរុទ្រាជាក្បាល; រុទ្រាជាចុងក្បាល (សិខា)។ នេះជាវិនិយោគសម្រាប់ពិធីឧបនយនៈ។ (ធ្វើញាសៈ) ដាក់ “អោម ភូះ” នៅជើង, “ភុវះ” នៅជង្គង់, “ស្វះ” នៅបេះដូង, “មហះ” នៅក្បាល, “ជនះ” នៅសិខា, “តបះ” នៅក, “សត្យំ” នៅលលាដ៍។ បន្ទាប់មក៖ “អោម នមះ ដល់បេះដូង”; “អោម ភូះ ស្វាហា ដល់ក្បាល”; “អោម ភុវះ វៅសត់ ដល់សិខា”; “អោម ស្វះ ហ៊ុំ ជាកាវចៈ”; “អោម ភូរភុវះស្វះ ផាត់ ជាអស្ត្រៈ”។

Word by Word
गायत्त्रीGāyatrī
गायत्त्री:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; मन्त्र-नाम
छन्दःmeter
छन्दः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; छन्दोवाचक
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ऋषि-नाम
ऋषिःseer
ऋषिः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
त्रिपात्three-footed (three pādas)
त्रिपात्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः पादाः यस्य)
समुद्राःoceans
समुद्राः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
कुक्षिःbelly
कुक्षिः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चन्द्रादित्यौthe Moon and the Sun
चन्द्रादित्यौ:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootचन्द्र + आदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
लोचनौtwo eyes
लोचनौ:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootलोचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मुखम्mouth
मुखम्:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
हृदयम्heart
हृदयम्:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ब्रह्मरुद्रौBrahmā and Rudra
ब्रह्मरुद्रौ:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + रुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
शिरःhead
शिरः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
शिखाtopknot/crest
शिखा:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उपनयapply/assign (perform the nyāsa)
उपनय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-नी (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
नेof me / my
ने:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; एन्क्लिटिक-रूप (मे)
विनियोगःapplication/assignment (viniyoga)
विनियोगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविनियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधिवाक्ये ‘assignment/application’
ॐOṃ
ॐ:
Sambodhana/Mantra-marker
TypeIndeclinable
Rootॐ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणव-निपात (particle)
भूःbhūḥ
भूः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootभूः (प्रातिपदिक/व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय (mantric utterance)
पादेin the foot/feet
पादे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
भुवःbhuvaḥ
भुवः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootभुवः (प्रातिपदिक/व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
जानुतिat the knee(s)
जानुति:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजानु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; वैदिक/प्रयोगभेद-रूप (जानुनि इत्यर्थे)
स्वःsvaḥ
स्वः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootस्वः (प्रातिपदिक/व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
हृदयेin the heart
हृदये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
महःmahaḥ
महः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootमहः (प्रातिपदिक/व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
शिरसिon the head
शिरसि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
जनःjanaḥ
जनः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootजनः (प्रातिपदिक/व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
शिखायाम्in the topknot
शिखायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तपःtapaḥ
तपः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootतपः (प्रातिपदिक/व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
कण्ठेin the throat
कण्ठे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
सत्यंsatyaṃ
सत्यं:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formव्याहृति-रूप अव्यय (मन्त्रपाठे नपुंसक-रूपेण)
ललाटेon the forehead
ललाटे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootललाट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
ॐOṃ
ॐ:
Sambodhana/Mantra-marker
TypeIndeclinable
Rootॐ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणव-निपात
हृदयायfor the heart
हृदयाय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
नमःsalutation
नमः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formनिपात/अव्यय; नमस्कारार्थक
ॐOṃ
ॐ:
Sambodhana/Mantra-marker
TypeIndeclinable
Rootॐ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणव-निपात
भूःbhūḥ
भूः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootभूः (व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
शिरसेfor the head
शिरसे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (अव्यय)
Formहविर्दान-निपात (exclamation used in offerings)
ॐOṃ
ॐ:
Sambodhana/Mantra-marker
TypeIndeclinable
Rootॐ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणव-निपात
भुवःbhuvaḥ
भुवः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootभुवः (व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
शिखायैfor the topknot
शिखायै:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
वौषट्vauṣaṭ
वौषट्:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootवौषट् (अव्यय)
Formहविर्दान-निपात (vaṣaṭ/vauṣaṭ)
ॐOṃ
ॐ:
Sambodhana/Mantra-marker
TypeIndeclinable
Rootॐ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणव-निपात
स्वःsvaḥ
स्वः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootस्वः (व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
कवचायfor the armor (protective sheath)
कवचाय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootकवच (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
हुंhuṃ
हुं:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootहुं (अव्यय/बीज)
Formबीजाक्षर-निपात (bīja syllable)
ॐOṃ
ॐ:
Sambodhana/Mantra-marker
TypeIndeclinable
Rootॐ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणव-निपात
भूर्भुवःbhūr-bhuvaḥ
भूर्भुवः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootभूः + भुवः (व्याहृति)
Formव्याहृतिद्वय-समुच्चय (mantric cluster)
स्वःsvaḥ
स्वः:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootस्वः (व्याहृति)
Formव्याहृति-रूप अव्यय
अस्त्रायfor the weapon (missile)
अस्त्राय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
फट्phaṭ
फट्:
Mantra-component
TypeIndeclinable
Rootफट् (अव्यय/बीज)
Formबीजाक्षर-निपात (bīja syllable)
Speaker

Lord Vishnu (instructional narration to Garuda/Vinata-putra, typical dialogue frame of the Garuda Purana)

Philosophical Teaching

Concept: Mantra is embodied via nyāsa; the initiate is aligned with cosmic principles and protected through kavaca/astramantra.

Vedantic Theme: Adhyātma-adhidaiva correspondence (microcosm–macrocosm); īśvara as antaryāmin (Viṣṇu in the heart).

Application: In upanayana/sandhyā practice, perform prescribed nyāsa with attention and purity; treat the body as a sacred instrument, guarding senses (kavaca) and intention (astra).

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: ritual space (vedi/ācārya-gṛha)

Cross References

Related Themes: Garuda Purana: sandhyā/upanayana-related passages where Gāyatrī and nyāsa are taught alongside Viṣṇu-centered devotion

Characters & Entities
G
Gāyatrī
V
Viśvāmitra
S
Samudras (Oceans)
C
Candra (Moon)
Ā
Āditya (Sun)
A
Agni
V
Viṣṇu
B
Brahmā
R
Rudra (Śiva)
P
Praṇava (Oṃ)

FAQs

This verse assigns the Gāyatrī mantra’s cosmic components (ṛṣi, chandas, deities, lokas) to the practitioner’s body, making the recitation a consecrated, protected act—especially in initiation contexts like upanayana.

Indirectly: by mapping bhūḥ–bhuvaḥ–svaḥ and higher planes (mahaḥ, janaḥ, tapaḥ, satya) onto the body, it presents the human being as a microcosm of the cosmos—suggesting spiritual ascent through disciplined mantra practice rather than a purely post-death route description.

Use the verse as a guide for mindful mantra-chanting: internalize sacred sound through nyāsa (placing mantra in body-points) to cultivate focus, ethical restraint, and a sense of spiritual protection during daily japa or ritual observance.

←Previous Verse
Next Verse→