Adhyaya 157

Verse 1

ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / अतीसारग्रहण्योश्च निदानं वच्मि सुश्रुत / दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः

ធន្វន្តរិ បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ សុស្រុតៈ ខ្ញុំនឹងពន្យល់អំពីហេតុបណ្ដាលនៃ អតីសារៈ (រាគ) និងរោគ គ្រាហណី (grahaṇī)។ វាមានប្រាំមួយប្រភេទ—កើតពីទោសៈ (doṣa) ដាច់ដោយឡែក ឬរួមគ្នា ហើយក៏កើតពីការភ័យ និងទុក្ខសោកផងដែរ»។

Verse 2

अतीसारः स सुतरां जायते ऽत्यम्बुपानतः / विशुष्कान्नवसास्नेहतिलपिष्टविरूढकैः

អតីសារៈ (រាគ) កើតឡើងយ៉ាងខ្លាំង ពីការផឹកទឹកលើសកម្រិត ជាពិសេស; ហើយក៏កើតពីការបរិភោគអាហារស្ងួតពេក ព្រមទាំងខ្លាញ់ និងប្រេង ល្ង ម្សៅ និងអាហារដែលដុះពន្លកផងដែរ។

Verse 3

मद्यरूक्षातिमात्रादिरसातिस्नेहविभ्रमात् / कृमिघोषविरोधाच्च तद्विधेः कुपितानिलः

ដោយការផឹកស្រាលើសកម្រិត ដោយរបបរស់នៅឬអាហារស្ងួតពេក ដោយការរំខានពីរសជាតិ និងភាពខ្លាញ់ដែលលើសឬមិនសមស្រប ហើយក៏ដោយការរាំងស្ទះ/ប្រឆាំងពីពពួកពពួកព្រូន និងសំឡេងខុសប្រក្រតីក្នុងពោះ—វាតៈ ឬ អនិលៈ (vāta/anila) ដែលគ្រប់គ្រងចលនា នឹងកើនកំហឹង តាមលក្ខណៈរបស់វា។

Verse 4

विस्त्रंसयत्यधोवातं हत्वा तेनैव चानलम् / व्यापार्यान्नशकृत्कोष्ठपुरीषद्रवतादयः

វាធ្វើឱ្យខ្យល់ចុះក្រោម (អបានវាយុ) បាត់បង់តុល្យភាព ហើយដោយការរំខាននោះ វាពន្លត់ភ្លើងរំលាយអាហារ (ជឋរាគ្និ) បណ្តាលឱ្យកើតរោគដូចជា ការមិនរំលាយអាហារ ការទល់លាមក និងការស្ទះពោះវៀន។

Verse 5

प्रकल्पते ऽतीसारस्य लक्षणं तस्य भाविनः / भेदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रस्वेदो मलग्रहः

សញ្ញាដែលប្រាប់ជាមុនអំពីជំងឺរាករូសដែលនឹងកើតឡើង ត្រូវបានពិពណ៌នាដូចតទៅ៖ ការឈឺចាប់ចាក់ដោតនៅតំបន់បេះដូង ទ្វារធំ និងពោះ ការបែកញើសនៃរាងកាយ និងការទល់លាមក។

Verse 6

आध्मानमविपाकश्च तत्र वातेन विज्वरम् / अल्पाल्पं शब्दशून्याढ्यं विरु (ब)द्धमुपवेश्यते

មានការហើមពោះ និងមិនរំលាយអាហារកើតឡើង ហើយដោយសារខ្យល់ (វាតៈ) មិនប្រក្រតី អ្នកជំងឺគ្មានគ្រុនក្តៅទេ តែមានទុក្ខវេទនា។ គាត់បន្ទោបង់បានតិចតួច ដោយគ្មានសំឡេង និងដោយលំបាក។

Verse 7

रूक्षं सफेनमच्छं च गृहीतं व मुहुर्मुहुः / तथादग्धगदाभासं पिच्छिलं परिकर्तयन्

គាត់ត្រូវបានវាយប្រហារម្តងហើយម្តងទៀត (រាងកាយប្រែជា) គരുគស មានពពុះ និងស្លេកស្លាំង; ហាក់ដូចជាត្រូវបានដុត និងមានសភាពស្អិត ហើយគាត់មានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ដូចជាត្រូវបានកាត់។

Verse 8

सशुष्कभ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिश्वसन् / पित्तेन पीतमशितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्

ដោយមានទ្វារធំស្ងួត និងលៀនចេញ រោមបះ និងដកដង្ហើមដង្ហក់ អាហារដែលគាត់បរិភោគប្រែជាពណ៌លឿងដោយសារទឹកប្រមាត់ (បិត្តៈ) ដែលមានពណ៌ដូចរមៀត និងមានពន្លឺពណ៌បៃតង។

Verse 9

सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्छास्वेददाहवान् / सशूलपायुसन्तापपाकवाञ्छ्लेष्मणा घनम्

វាក្លាយជាមានឈាមលាយ និងក្លិនស្អុយខ្លាំង បណ្តាលឲ្យស្រេកទឹក សន្លប់ បែកញើស និងឆេះក្តៅ។ មានការឈឺចាប់ ទុក្ខលំបាកនៅរន្ធគូថ និងមានដំបៅពុក; ហើយក្លាយជាក្រាស់ធ្ងន់ដោយស្លេស្ម។

Verse 10

पिच्छिलं तत्रानुसारमल्पाल्पं सप्रवाहिकम् / सरोमहर्पः सेक्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः

នៅទីនោះ មានទឹករំអិលលាយចេញពីពោះវៀន ហើយបន្ទោរបង់តិចៗជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជារាគហូរ។ រោមឈរឡើង មានទុក្ខព្រួយ និងការលំបាក ហើយមានការឈឺធ្ងន់បន្ទុកលើប្លោកនោម រន្ធគូថ និងពោះ។

Verse 11

कृते ऽप्यकृतसङ्गश्च सर्वात्मा सर्वलक्षणः / भयेन क्षुभिते चित्ते शायिते द्रावयेत्स (च्छ) कृत्

ទោះបីកំពុងប្រព្រឹត្តកិច្ចការក៏ដោយ គួររស់នៅដោយមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធ ដោយឃើញអាត្មា​នៅក្នុងសត្វទាំងអស់ និងមានលក្ខណៈល្អគ្រប់យ៉ាង។ ពេលចិត្តរងការរំខានដោយភ័យ គួរដេកសម្រាក ដើម្បីបន្ធូរ និងរំលាយចិត្ត ដូចអ្នកបរិសុទ្ធមានវិន័យត្រឹមត្រូវ។

Verse 12

वायुस्ततो निवार्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम् / वातपित्ते समं लिङ्गमाहुस्तद्वच्च शोकतः

ដូច្នេះ គួរទប់ស្កាត់ខ្យល់ (វាយុ) ឲ្យបាន។ រហ័សនោះ នឹងកើតមានការបញ្ចេញរាវក្តៅ ស្តើង ហូរចេញ។ អ្នកប្រាជ្ញថា នេះជាសញ្ញានៃសភាពសមតុល្យ ឬកើតរួមគ្នារវាង វាត និង ពិតត; ហើយសភាពដូចគ្នានេះ ក៏អាចកើតឡើងដោយសោក (śoka) ផងដែរ។

Verse 13

अतीसारः समासेन द्वेधा सामो निरामकः / सासृग्जातं रसद्रोगो गौरवादप्सु मुञ्चति? / शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः

អតីសារ (រាគ) សង្ខេបមានពីរប្រភេទ៖ (១) ប្រភេទ សាមៈ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង អាមៈ (អាហារមិនរំលាយជាពុល) និង (២) ប្រភេទ និរាមកៈ ដែលគ្មានអាមៈ។ បើមានឈាមលាយ វាក្លាយជាជំងឺធ្ងន់; ដោយសារភាពធ្ងន់ក្នុងពោះ គេបន្ទោរបង់ញឹកញាប់ ជាមួយទឹក។ វាមានសញ្ញា៖ លាមកក្លិនស្អុយ ហើមពោះដោយខ្យល់ ការកក់ស្ទះដូចទល់លាមក ការឈឺចាប់ និងការស្តោះទឹកមាត់/ចង់អួតជានិច្ច។

Verse 14

विपरीतो निरामस्तु कफात्को ऽपि न मज्जति / अतीसारेषु यो नाति यत्नवान् ग्रहणीगदः

ទោះបីរបបរស់នៅបែរប្រែ ឬមិនទៀងទាត់ក៏ដោយ អ្នកមានសុខភាពល្អមិនធ្លាក់ចូលជំងឺដោយកផៈតែមួយឡើយ។ ប៉ុន្តែអ្នកដែលមិនចេះទប់ស្កាត់ខ្លួននៅពេលរាគ—even បើខិតខំប្រឹងប្រែង—នឹងរងរោគ «ក្រាហណី» (grahaṇī) ដែលជាជំងឺរំលាយអាហាររ៉ាំរ៉ៃ។

Verse 15

तस्य स्यादग्निनिर्वाणकार्यैरत्यर्थसञ्चितैः / सामं शकृन्निरामं वा जीर्णं येनातिसार्यते

សម្រាប់មនុស្សនោះ ដោយហេតុដែលបំផ្លាញ «អគ្គនី» (ភ្លើងរំលាយអាហារ) និងដោយការប្រមូលផ្តុំលើសកម្រិតនៃអាការៈខូចខាត រាគកើតឡើង បញ្ចេញអាចម៍ដែលមាន «អាម» (āma—អាហារមិនរំលាយ/ពុល) ឬគ្មានអាម តាមអ្វីដែលរំលាយហើយ និងអ្វីដែលមិនទាន់រំលាយ។

Verse 16

सो ऽतिसारो ऽतिसरणा दाशुकारीः स्वभावतः / सामंशीर्णमजीर्णेन जीर्णे पक्वं तु नैव च

សភាពនោះហៅថា «អតិសារ» (atisāra) ព្រោះវាបណ្ដាលឲ្យបញ្ចេញច្រើនលើសកម្រិត ហើយតាមធម្មជាតិវាធ្វើឲ្យមនុស្សខ្សោយរហ័ស។ វាបណ្ដេញអ្វីដែលមាន āma និងអ្វីដែលរំលាយខ្លះៗ រួមជាមួយអ្វីដែលមិនទាន់រំលាយ; តែពេលរំលាយពេញលេញ វាមិនបណ្ដេញអ្វីដែល «ស្ងោរល្អ» (pakva) ឲ្យចេញទាំងស្រុងឡើយ។

Verse 17

चिरकृद् ग्रहणीदोषः सञ्चयांश्चोपवेशयेत् / अकस्माद्वारसुर्वेधमकस्मात्सन्धिनीमुहुः? / स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते

រោគ «ក្រាហណី-ដោស» (grahaṇī-doṣa) ក្លាយជារ៉ាំរ៉ៃ បង្កើតការប្រមូលផ្តុំ ហើយអាចបណ្ដាលឲ្យមានការស្ទះភ្លាមៗជាញឹកញាប់ និងការចាប់រឹត/ឈឺចុកបែបក្រពះពោះម្តងហើយម្តងទៀត។ វាមានបួនប្រភេទ—កើតពីដោសៈនីមួយៗដោយឡែក និងកើតពីការរំខានរួមគ្នា (sannipāta) ផងដែរ។

Verse 18

प्राग्रूपाङ्गस्य सदनं चिरात्पवन अल्पकः / प्रसेको वक्त्रवैरस्यमरुचिस्तृट्श्रमोभ्रमः

សម្រាប់អ្នកដែលរាងកាយស្គមស្គាំង និងខូចទ្រង់ទ្រាយ ការស្ថិតនៅក្នុងសភាពនោះយូរអង្វែង; «បវន» (ខ្យល់ជីវិត) ក្លាយជាតិច។ កើតមានទឹកមាត់ហូរ រសជាតិអាក្រក់ឬជូរចត់ក្នុងមាត់ មិនឃ្លានអាហារ ស្រេកទឹក អស់កម្លាំង និងវិលមុខ។

Verse 19

आब (न) द्धोदरता छर्दिः कर्णके ऽप्यनुकूजकम् / सामान्यलक्षणं कार्श्यं वमक स्तमको ज्वरः

មានការហើមឬពោះពង្រីក ក្អួត និងសំឡេងរំញ័រដូចហ៊ុំៗសូម្បីតែក្នុងត្រចៀក; សញ្ញាទូទៅគឺ ស្គមស្គាំង អាការៈចង់ក្អួត សន្លប់/មមាញឹក និងក្តៅខ្លួន។

Verse 20

मूर्छा शिरोरुविष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः / तन्द्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः

សន្លប់ ការតឹងរឹងនិងការកកស្ទះនៅក្បាលនិងទ្រូង ការហើមដៃជើង ភាពងងុយដេកដោយវាតៈ (vāta) ខូច ក្រអូមមាត់ស្ងួត ភាពងងឹតមុខភ្នែក និងសំឡេងរំញ័រនៅត្រចៀក—ទាំងនេះជារោគសញ្ញា។

Verse 21

पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजा तीक्ष्णविषूचिका / रुग्णेषु वृद्धिः सर्वषु क्षुत्तृष्णापरिहर्त्रिका

មានការឈឺចាប់នៅចំហៀង ភ្លៅ ក្រលៀន និងក; មានទុក្ខវេទនាខ្លាំងដូចជាវិសូចិកា (រោគរាគរូសខ្លាំង)។ ចំពោះអ្នកឈឺរួច ជំងឺកាន់តែធ្ងន់; ហើយសម្រាប់ទាំងអស់ មានឃ្លាននិងស្រេកមិនឈប់ មិនអាចបំបាត់បាន។

Verse 22

जीर्णेजीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते / वाताद्धृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुरशङ्किताः

ពេលអាហារមុនរំលាយរួច ការហើមពោះក៏ស្រក; ហើយពេលបរិភោគតាមពេលវេលាសមរម្យ នឹងបានសុខភាពល្អ។ បើមិនដូច្នោះទេ ពីវាតៈខូច នឹងកើតរោគបេះដូង ដុំសាច់ក្នុងពោះ ឬគុល្មៈ ឬសដូងបាត រោគមហាស្លេហ៍/មហាស្លេហ៍ (ស្លេន) និងហានិភ័យនៃភាពស្លេកស្លាំង។

Verse 23

चिराद्दुः खं द्रवं शुष्कं तुन्दारं शब्दफेनवत् / पुनः पुनः सृजेद्वर्चं पायुरुच्छ्वासकासवान्

ក្រោយពេលយូរ ដោយការឈឺចាប់និងខំប្រឹង គាត់បន្ទោរបង់—ពេលខ្លះរាវ ពេលខ្លះស្ងួត—ជាមួយពោះហើម និងសំឡេងក្រហឹមក្រហែមដូចពពុះ; គាត់បន្ទោរបង់ម្តងហើយម្តងទៀត ហើយរងទុក្ខនៅរន្ធគូថ ដង្ហើមលំបាក និងក្អក។

Verse 24

पीतेन पीतनीलाभं पीताभं सृजति द्रवम् / पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः

នៅពេលទឹកប្រមាត់លឿង (pitta) លេចធ្លោ កាយបង្កើតរាវពណ៌លឿងមានស្រមោលលឿង-ខៀវ។ បន្ទាប់មកមានការក្អួតខ្យល់ឡើងក្លិនស្អុយ និងជូរ ក្តៅឆេះក្នុងទ្រូង និងបំពង់ក បាត់ឆន្ទៈបរិភោគ និងស្រេកទឹកយ៉ាងទារុណ។

Verse 25

श्लेष्मणा पच्यते दुःखे मनश्छर्दिररोचकः / आस्योपदाहनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः

នៅពេលស្លេស្ម (kapha) កើនឡើងខ្លាំង មនុស្សត្រូវទុក្ខវេទនា៖ ចិត្តស្រងូតស្រងាត់ ក្អួត និងបាត់ឆន្ទៈបរិភោគ។ មានការក្តៅឆេះក្នុងមាត់ ទឹកមាត់ច្រើន ក្អក អារម្មណ៍ចង់ក្អួត និងស្លេស្មច្រមុះតឹង។

Verse 26

हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु / उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं सप्रहर्षणम्

បេះដូងមានអារម្មណ៍ដូចជាស្ដើងស្ដាប់ និងអសកម្ម; ពោះហាក់ដូចជាមិនចលនា ហើយធ្ងន់។ ការក្អួតខ្យល់ឡើងមានរសជាតិផ្អែមប៉ុន្តែអាក្រក់ ហើយទីលំនៅ ឬបរិវេណហាក់ដូចជាបង្កើតភាពរំភើបចម្លែក—ទាំងនេះជាសញ្ញាដែលត្រូវកត់សម្គាល់។

Verse 27

सम्भिन्नश्लेष्मसंश्लिष्टगुरुचाम्लैः (वर्चः) प्रवर्तचम् / अकृशस्यापि दौर्बल्यं सर्वजे सर्वदर्शनम्

នៅពេលអាចម៍ត្រូវបញ្ចេញដោយលាយស្លេស្មដែលបែកបាក់ ជាប់លាប់ ធ្ងន់ និងជូរ ហើយមានភាពខ្សោយទោះមិនស្គមក៏ដោយ—ទាំងនេះជាសញ្ញាដែលគួរទទួលស្គាល់ក្នុងមនុស្សទាំងអស់ ដោយជាសូចនាករដែលឃើញជាទូទៅនៃរោគ។

Verse 28

विभागे ऽङ्गस्य ये प्रोक्ता पिपासाद्यास्त्रयो मलाः / ते ऽप्यस्य ग्रहणीदोषाः समन्तेष्वस्ति कारणम्

អសុចីបីប្រភេទ ដូចជា​ស្រេកទឹកខ្លាំងជាដើម ដែលបាននិយាយថាកើតឡើងពេលអង្គកាយខូចសមតុល្យ ក៏ត្រូវរាប់ជារោគនៃ «គ្រាហណី» (grahaṇī) ផងដែរ; ហើយវាជាមូលហេតុដែលប៉ះពាល់ទូលំទូលាយជុំវិញ ក្នុងជំងឺពាក់ព័ន្ធជាច្រើន។

Verse 29

वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दरम् / अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः

រោគវាតៈ ក្រួសក្នុងទឹកនោម កុស្ឋៈ (រោគស្បែក) ប្រាមេហៈ រោគពោះធំ/ទឹកក្នុងពោះ ភគន្ទរៈ (រន្ធគូថ) អರ್ಶៈ (ឬសដូងបាត) និង គ្រាហណី—ទាំង៨នេះ ជាមហារោគ ឆ្លងកាត់បានលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។