Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 147›Shloka 29
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 29

Jvara-Nidāna-Lakṣaṇa: Causes, Doṣic Types, Āma/Nirāma Stages, and Prognosis of Fever

Devanagari script

कामाद्भ्रमो ऽरुचिर्दाहो ह्रीनिद्राधीधृतिक्षयाः / ग्रहादौ सन्निपातस्य रूपादौ मरुतस्तयोः

Transliteration

kāmādbhramo 'rucirdāho hrīnidrādhīdhṛtikṣayāḥ / grahādau sannipātasya rūpādau marutastayoḥ

Translation

ពីកាមតណ្ហាខ្លាំង កើតច្របូកច្របល់ មិនចង់បរិភោគ អារម្មណ៍ឆេះក្តៅ បាត់អៀនខ្មាស គេងមិនស្ងប់ និងបាត់បង់ប្រាជ្ញា និងភាពមាំមួន។ ក្នុងសភាពដូចជាត្រូវគ្រោះ «គ្រោះចូល» ជាដើម នេះជាសញ្ញានៃសន្និបាត (រំខានរួមត្រីទោស); ហើយរូបរាងនិងលក្ខណៈផ្សេងៗ បង្ហាញអំពីអំណាចវាត (ខ្យល់) ក្នុងសភាពទាំងនោះ។

Word by Word
कामात्from desire/lust
कामात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
भ्रमःdizziness/delusion
भ्रमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अरुचिःloss of appetite
अरुचिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअरुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दाहःburning sensation
दाहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ह्रीshame
ह्री:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootह्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समाहार-गणना बहुवचनान्ते)
निद्राsleep
निद्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समाहार-गणना बहुवचनान्ते)
धीintellect
धी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समाहार-गणना बहुवचनान्ते)
धृतिsteadfastness
धृति:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समाहार-गणना बहुवचनान्ते)
क्षयाःlosses/declines
क्षयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘ह्री-निद्रा-धी-धृति’ इत्यादीनां क्षयाः (losses)
ग्रहादौin (cases) beginning with seizure/possession
ग्रहादौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootग्रह + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (ग्रहः आदिः यस्मिन्/यत्र)
सन्निपातस्यof the tridoṣa-combination (sannipāta)
सन्निपातस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसन्निपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
रूपादौin the symptoms beginning with appearance/form
रूपादौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरूप + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (रूपम् आदिः यस्मिन्)
मरुतःof Vāta (wind-humor)
मरुतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (वात-दोषः)
तयोःof those two
तयोः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम
Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata

Philosophical Teaching

Concept: Kāma as a destabilizer of mind and body; disciplined discernment of doṣic patterns (sannipāta vs vāta) in graha/possession-like states.

Vedantic Theme: Indriya-nigraha and antaḥkaraṇa-śuddhi: reducing kāma supports sattva and steadiness (dhṛti) conducive to higher knowledge.

Application: Moderate compulsive desire; prioritize sleep, diet, and mental steadiness; in altered states, seek competent assessment to distinguish tridoṣic crisis from vāta-dominant disturbance.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.147 (kāma-hetu symptoms; graha/ādi; sannipāta and marut/vāta lakṣaṇa)

Characters & Entities
M
Marut (Vata)
G
Graha (spirit/possession)

FAQs

This verse treats sannipāta as a serious mixed doṣa condition, identified through clusters of symptoms like confusion, burning, insomnia, and decline of intellect and steadiness.

Rather than the after-death journey, this passage focuses on embodied life: it links intense desire (kāma) to mental and physical disturbance, showing how inner impulses affect the subtle mind and bodily humors.

Use it as a self-check: when desire-driven agitation brings insomnia, burning, and mental instability, reduce stimulants and excess indulgence, cultivate restraint, and seek qualified Ayurvedic/medical guidance for doṣa-balancing care.

←Previous Verse
Next Verse→