Adhyaya 115

Verse 1

ऽध्यायः सूत उवाच / कुमार्यां च कुमित्रं च कुराजानं कुपुत्रकम् / कुकन्यां च कुदेशं च दूरतः परिवर्जयेत्

សូត្រាបានមានព្រះវាចា៖ គួរតែជៀសវាងពីចម្ងាយ នារីមិនទាន់រៀបការ មិត្តអាក្រក់ ព្រះមហាក្សត្រអាក្រក់ កូនប្រុសអាក្រក់ កូនស្រីអសីលធម៌ និងប្រទេសអាក្រក់។

Verse 2

धर्मः प्रव्रजितस्तपः प्रचलितं सत्यं च दूरं गतं पृथ्वी वन्ध्यफला जनाः कपटिनो लौल्ये स्थिता ब्राह्मणाः / मर्त्याः स्त्रीवशगाः स्त्रियश्च चपला नीचा जना उन्नताः हा कष्टं खलुजीवितं कलियुगे धन्या जना ये मृताः

ក្នុងយុគកលិ ធម៌បានចាកចេញ តបៈបានវង្វេង សច្ចៈបានទៅឆ្ងាយ។ ផែនដីឥតផ្លែផលល្អ មនុស្សពោរពេញដោយល្បិចកល សូម្បីព្រហ្មណ៍ក៏ឈរលើលោភលន់។ បុរសស្ថិតក្រោមអំណាចស្ត្រី ស្ត្រីក៏ចិត្តប្រែប្រួល; មនុស្សទាបឡើងខ្ពស់។ អូយ វេទនា—ជីវិតក្នុងយុគកលិពិតជាលំបាក; អ្នកដែលបានស្លាប់ទៅហើយ គឺជាអ្នកមានពរ។

Verse 3

धन्यास्ते ये न पश्यन्ति देशभङ्गं कुलक्षयम् / परचित्तगतान् दारान्पुत्रं कुव्यसने स्थितम्

មានពរ គឺអ្នកដែលមិនចាំបាច់ឃើញការបែកបាក់នៃប្រទេស ការបាត់បង់វង្សត្រកូល ប្រពន្ធដែលចិត្តបានទៅរកអ្នកដទៃ និងកូនប្រុសដែលធ្លាក់ក្នុងអំពើអាក្រក់ និងអាស្រ័យលើអាសន្ន។

Verse 4

कुपुत्रे निर्वृतिर्नास्ति कुभार्यायां कुतो रतिः / सुमित्र नास्ति विश्वासः कुराज्ये नास्ति जीवितम्

ពីកូនអាក្រក់ មិនមានសេចក្តីសុខសាន្តទេ; មានប្រពន្ធអាក្រក់ តើសេចក្តីស្នេហា​នៅឯណា? មិត្តអាក្រក់ មិនអាចទុកចិត្តបាន; ក្រោមអំណាចអធម៌ មិនមានសុវត្ថិភាពជីវិត។

Verse 5

परान्नं च परस्वं च परशय्याः परस्त्रियः / परवेश्मनि वासश्च शक्रादपि हरेच्छ्रियम्

អាហាររបស់អ្នកដទៃ ទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ គ្រែរបស់បុរសដទៃ ប្រពន្ធរបស់បុរសដទៃ និងការស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ—អំពើទាំងនេះអាចដកហូតសិរីសម្បត្តិ សូម្បីតែពីព្រះឥន្ទ្រផងដែរ។

Verse 6

आलापाद्गात्रसंस्पर्शात्संसर्गात्सह भोजनात् / आसनाच्छयनाद्यानात्पापं संक्रमते नृणाम्

ដោយការសន្ទនា ការប៉ះពាល់រាងកាយ ការស្និទ្ធស្នាល និងការញ៉ាំអាហាររួមគ្នា—ទាំងការចែករំលែកកៅអី គ្រែ និងយានជំនិះ—បាបអាចឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នា។

Verse 7

स्त्रियो नश्यन्ति रूपेण तपः क्रोधन नश्यति / गावो द्वरप्रचारेण शूद्रान्नेन द्विजोत्तमः

ស្ត្រីត្រូវវិនាសដោយការចងចិត្តលើសម្រស់; តបស្យា (ការអធិស្ឋានតមអាហារ) ត្រូវបំផ្លាញដោយកំហឹង។ គោត្រូវរងគ្រោះដោយការឆ្លងកាត់ទ្វារញឹកញាប់; ហើយសូម្បីតែទ្វិជឧត្តម ក៏ធ្លាក់ថោកដោយការញ៉ាំអាហាររបស់សូទ្រ។

Verse 8

आसनादेकशय्यायां बोजनात्पङ्क्तिसङ्करात् / ततः संक्रमते पापं घटाद्धट इवोदकम्

ដោយចែករំលែកកៅអី ដេកលើគ្រែតែមួយ ឬញ៉ាំអាហារនៅជួរអង្គុយបរិភោគដែលលាយឡំមិនបរិសុទ្ធ—បាបឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នា ដូចទឹកហូរពីផើងមួយទៅផើងមួយ។

Verse 9

लालने बहवो दोषास्ताडने बहवो गुणाः / तस्माच्छिष्यं च पुत्रं च ताडयेन्न तु लालयेत्

ការលួងលោមប៉មប៉ននាំឲ្យកើតកំហុសជាច្រើន; ការដាក់វិន័យយ៉ាងតឹងរឹងបង្កើតគុណធម៌ជាច្រើន។ ដូច្នេះ គួរដាក់វិន័យទាំងសិស្ស និងកូនប្រុស មិនគួរលួងលោមតែប៉ុណ្ណោះទេ។

Verse 10

अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा / असंभोगश्च नारीणां वस्त्राणामातपो जरा

សម្រាប់សត្វមានកាយ ការធ្វើដំណើរខ្លួនវាឯងជាការចាស់ចុះ; សម្រាប់ភ្នំ ទឹកជាការចាស់ចុះ។ សម្រាប់ស្ត្រី ការខ្វះសម្ព័ន្ធគូស្វាមីភរិយាជាការចាស់ចុះ; សម្រាប់សម្លៀកបំពាក់ ពន្លឺថ្ងៃជាការចាស់ចុះ។

Verse 11

अधमाः कलिमिच्छन्ति सन्धिमिच्छति मध्यमाः / उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम्

មនុស្សទាបចិត្តចង់បានការឈ្លោះ; មនុស្សមធ្យមចង់បានសន្តិភាព និងការផ្សះផ្សា។ មនុស្សខ្ពង់ខ្ពស់ចង់បានកិត្តិយស—ព្រោះកិត្តិយសជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកធំ។

Verse 12

मानो हि मूलमर्थस्य माने सति धनेन किम् / प्रभ्रष्टमानदर्पस्य किं धनेन किमायुषा

កិត្តិយស និងការគោរពខ្លួនឯង ជាមូលដ្ឋាននៃសេចក្តីរុងរឿងទាំងអស់; បើមានកិត្តិយសហើយ តើត្រូវការទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីទៀត? តែសម្រាប់អ្នកដែលបាត់បង់កិត្តិយស និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬសូម្បីអាយុវែង មានប្រយោជន៍អ្វី?

Verse 13

अधमा धनमिच्छन्ति धनमानौ हि मध्यमाः / उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम्

មនុស្សទាបចិត្តចង់បានទ្រព្យ; មនុស្សមធ្យមចង់បានទាំងទ្រព្យទាំងកិត្តិយស។ មនុស្សខ្ពង់ខ្ពស់ចង់បានកិត្តិយសតែប៉ុណ្ណោះ—ព្រោះកិត្តិយសជាទ្រព្យពិតរបស់អ្នកធំ។

Verse 14

वने ऽपि सिंहा न नमन्ति कं च बुभु क्षिता मांसनिरीक्षणं च / धनैर्विहीनाः सुकुलेषु जाता न नीचकर्माणि समारभन्ते

សូម្បីនៅក្នុងព្រៃ ក៏សត្វសិង្ហមិនកោតក្បាលចំពោះអ្នកណាទេ; ទោះឃ្លានក៏នៅតែស្វែងរកតែសាច់។ ដូចគ្នានេះ អ្នកកើតក្នុងវង្សកុលខ្ពង់ខ្ពស់ ទោះខ្វះទ្រព្យសម្បត្តិ ក៏មិនចាប់ផ្តើមអំពើទាបថោកឡើយ។

Verse 15

नाभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते वने / नित्यमूर्जितसत्त्वस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता

នៅក្នុងព្រៃ មិនមានពិធីអភិសេក ឬពិធីសំស្ការ សម្រាប់សត្វសិង្ហឡើយ; សម្រាប់អ្នកដែលមានកម្លាំង និងសេចក្តីក្លាហានរឹងមាំជានិច្ច ភាពជាម្ចាស់សត្វទាំងឡាយកើតឡើងដោយខ្លួនឯង។

Verse 16

वणिक्प्रमादी भृकश्च मानी भिक्षुर्विलासी ह्यधनश्च कामी / वराङ्गना चाप्रियवादिनी च न ते च कर्माणि समारभन्ते

ពាណិជ្ជករដែលធ្វេសប្រហែស មនុស្សល្បិចកល អ្នកមានអហង្គារ ភិក្ខុដែលលោភលន់សុខសាន្ត អ្នកក្រីក្រតែតណ្ហាច្រើន នារីកម្សាន្ត និងអ្នកនិយាយពាក្យមិនពិរោះ—មនុស្សទាំងនោះមិនអាចចាប់ផ្តើមកិច្ចការធម៌ដ៏ត្រឹមត្រូវបានពិតប្រាកដឡើយ។

Verse 17

दाता दरिद्रः कृपणोर्ऽथयुक्तः पुत्त्रो ऽविधेयः कुजनस्य सेवा / परोपकारेषु नरस्य मृत्युः प्रजायते दुश्चरितानि पञ्च

ពីអំពើអាក្រក់ កើតមានវិបត្តិប្រាំ៖ អ្នកឧបត្ថម្ភក្លាយជាក្រីក្រ; អ្នកកំណាញ់ក្លាយជាមានទ្រព្យ; កូនប្រុសក្លាយជាមិនស្តាប់បង្គាប់; មនុស្សម្នាក់ត្រូវទៅបម្រើអ្នកអាក្រក់; ហើយបុរសម្នាក់ជួបមរណភាព ខណៈកំពុងធ្វើការជួយគេ។

Verse 18

कान्तावियोगः स्वजनापमानं ऋणस्य शेषः कुजनस्य सेवा / दारिद्रयाभावाद्विमुखाश्च मित्रा विनाग्निना पञ्च दहन्ति तीव्राः

ការបែកពីស្នេហា ការត្រូវសាច់ញាតិបង្អាប់ បំណុលនៅសល់ ការបម្រើអ្នកអាក្រក់ និងមិត្តដែលបែរចេញពេលសម្បត្តិអស់—ទាំងប្រាំនេះឆេះរំលាយយ៉ាងខ្លាំង ទោះគ្មានភ្លើងក៏ដោយ។

Verse 19

चिन्तासहस्रेषु च तेषु मध्ये चिन्ताश्चतस्रो ऽप्यसिधारतुल्याः / नीचापमानं क्षुधितं कलत्रं भार्या विरक्ता सहजोपरोधः

ក្នុងចំណោមក្តីបារម្ភរាប់ពាន់ មានបួនយ៉ាងមុតដូចមុខដាវ៖ ការអាម៉ាស់ដោយមនុស្សទាប, ស្វាមី/ភរិយាខ្វះអាហារនិងពឹងផ្អែក, ភរិយាដែលចិត្តត្រជាក់ចេញពីស្វាមី, និងឧបសគ្គកើតពីញាតិរបស់ខ្លួន។

Verse 20

वश्यश्च पुर्त्रेर्ऽथ करी च विद्या अरोगिता सज्जनसङ्गतिश्च / इष्टा च भार्या वशवर्तिनी च दुः खस्य मूलोद्धरणानि पञ्च

មានប្រាំយ៉ាងដែលដកឫសនៃទុក្ខសោកចេញ៖ កូនប្រុសស្តាប់បង្គាប់, ទ្រព្យសម្បត្តិដែលប្រើបានពិត, វិជ្ជា, សុខភាពល្អ, សមាគមជាមួយសុជន, និងភរិយាជាទីស្រឡាញ់ដែលស្មោះត្រង់សម្របសម្រួល។

Verse 21

कुरङ्गमातङ्गपतङ्गंभृग मीना हताः पञ्चबिरेव पञ्च / एकः प्रमाथी स कथं न घात्यो यः सेवते पञ्चभिरेव पञ्च

ក្តាន់, ដំរី, មេអំបៅភ្លើង, ឃ្មុំ, និងត្រី—ប្រាំនេះ ត្រូវវិនាសម្នាក់ៗដោយវត្ថុអារម្មណ៍តែមួយ។ ដូច្នេះ មនុស្សម្នាក់ដែលត្រូវរាគៈជំរុញ ហេតុអ្វីមិនវិនាសទេ បើគេរីករាយនឹងប្រាំទាំងនេះតាមអារម្មណ៍ប្រាំ?

Verse 22

अधीरः कर्कशः स्तब्धः कुचेलः स्वयमागतः / पञ्च विप्रा न पूज्यन्ते बृहस्पतिसमा अपि

ទោះបីស្មើព្រះបृहស្បតិ៍ក្នុងវិជ្ជា ក៏ព្រាហ្មណ៍ប្រាំប្រភេទមិនគួរគោរព៖ អត់ធ្មត់មិនបាន, និយាយរឹងរ៉ៃ, អួតអាង/រឹងទទឹង, កខ្វក់ឬស្លៀកពាក់អស្អាត, និងអ្នកមកដោយខ្លួនឯងដោយមិនបានអញ្ជើញ។

Verse 23

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च / पञ्चैतानि विविच्यन्ते जायमानस्य देहिनः

នៅពេលសត្វមានរាងកាយកើតមក មានប្រាំយ៉ាងត្រូវបានកំណត់ជាមុន៖ អាយុ, កម្ម, ទ្រព្យសម្បត្តិ, វិជ្ជា, និងមរណភាពផងដែរ។

Verse 24

पर्वतारोहणे तोये गोकुले दुष्टनिग्रहे / पतितस्य समुत्थाने शस्ताः पञ्च (ह्येते) गुणाः स्मृताः

ក្នុងការឡើងភ្នំ ក្នុងការឆ្លងទឹក ក្នុងការការពារហ្វូងគោ នៅការទប់ស្កាត់មនុស្សអាក្រក់ និងក្នុងការលើកអ្នកដែលដួល—គុណធម៌ប្រាំនេះ ត្រូវបានចងចាំថា គួរឲ្យសរសើរ។

Verse 25

अभ्रच्छाया खले प्रीतिः परनारीषु संगतिः / पञ्चैते ह्यस्थिरा भावा यौवनानि धनानि च

ដូចស្រមោលពពក សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមនុស្សអាក្រក់ និងការចូលរួមជាមួយភរិយារបស់អ្នកដទៃ គឺរលាយរហ័ស។ សភាពប្រាំនេះពិតជាមិនថេរ៖ អារម្មណ៍ដូច្នេះ យុវវ័យ និងទ្រព្យសម្បត្តិ។

Verse 26

अस्थिरं जीवितं लोके अस्थिरं धनयौवनम् / अस्थिरं पुत्त्रदाराद्यं धर्मः कीर्तिर्यशः स्थिरम्

ក្នុងលោកនេះ ជីវិតមិនថេរ; ទ្រព្យសម្បត្តិ និងយុវវ័យក៏មិនថេរ។ កូន ប្រពន្ធ និងអ្វីៗផ្សេងទៀតក៏មិនថេរ—មានតែធម៌ កេរ្តិ៍ឈ្មោះពិត និងកិត្តិយសយូរអង្វែងប៉ុណ្ណោះ ដែលនៅថេរ។

Verse 27

शत जीवितमत्यल्पं रात्रिस्तस्यार्धहारिणी / व्याधिशोकजरायासैरर्धं तदपि निष्फलम्

សូម្បីតែអាយុរយឆ្នាំ ក៏ខ្លីណាស់; យប់បានលួចយកពាក់កណ្តាល។ អ្វីដែលនៅសល់ សូម្បីពាក់កណ្តាលនោះ ក៏ក្លាយជាឥតប្រយោជន៍ ដោយជំងឺ ទុក្ខសោក ចាស់ជរា និងភាពនឿយហត់។

Verse 28

आयुर्वर्षशतं नृणां परिमितं रात्रौ तदर्धं गतं तस्यार्धस्थितकिञ्चिदर्धमधिकं बाल्यस्य काले गतम् / किञ्चिद्वन्धुवियोगदुः खमरणैर्भूपालसेवागतं शेषं वारितरङ्गगर्भचपलं मानेन किं मानिनाम्

អាយុមនុស្សត្រូវវាស់ថា រយឆ្នាំ; ពាក់កណ្តាលកន្លងទៅក្នុងយប់ (ដំណេក)។ ពាក់កណ្តាលដែលនៅសល់ ក៏ច្រើនជាងពាក់កណ្តាលត្រូវចំណាយក្នុងវ័យកុមារ និងវ័យពឹងផ្អែកផ្សេងៗ។ ខ្លះត្រូវស៊ីដោយទុក្ខនៃការបែកចេញពីញាតិ និងដោយមរណភាព; ខ្លះបាត់បង់ក្នុងការបម្រើស្តេច (អំណាចលោកិយ)។ អ្វីដែលនៅសល់តិចតួច ក៏រញ្ជួយដូចរលកក្នុងទឹក—ដូច្នេះ អ្នកមានមោទនភាព នឹងមានអ្វីឲ្យកាន់មោទនភាពទៀតដូចម្តេច?

Verse 29

अहोरात्रमयो लोके जरारूपेण संचरेत् / मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा

ក្នុងលោកនេះ កាលៈ—ដែលបង្កើតពីថ្ងៃ និងយប់—ដើរឆ្លងទៅក្នុងរូបនៃជរា; ហើយមរណៈលេបសត្វមានជីវិត ដូចពស់លេបខ្យល់។

Verse 30

गच्छतस्तिष्ठतो वापि जाग्रतः स्वपतो न चेत् / सर्वसत्त्वहितार्थाय पशोरिव विचेष्टितम्

មិនថាកំពុងដើរ ឬឈរ កំពុងភ្ញាក់ ឬដេក—បើមិនមានស្មារតីបែរទៅរកសុខប្រយោជន៍របស់សត្វទាំងអស់ទេ កិច្ចការនោះគ្រាន់តែជាចលនាដូចសត្វប៉ុណ្ណោះ។

Verse 31

अहितहितविचारशून्यबुद्धेः श्रुतिसमये बहुभिर्वितर्कितस्य / उदरभरणमात्रतुष्टबुद्धेः पुरुषपशोश्च पशोश्च को विशेषः

មនុស្ស-សត្វ និងសត្វពិតប្រាកដ មានអ្វីខុសគ្នា? អ្នកដែលបញ្ញាខ្វះការពិចារណាអំពីអ្វីល្អ និងអ្វីអាក្រក់ ពេលស្តាប់ព្រះវេដៈវិវាទច្រើន តែពេញចិត្តត្រឹមបំពេញពោះប៉ុណ្ណោះ។

Verse 32

शौर्ये तपसि दाने च यस्य न प्रथितं यशः / विद्यायामर्थलाभे वा मातुरुच्चार एव सः

អ្នកណាដែលកេរ្តិ៍ឈ្មោះមិនល្បីដោយសេចក្តីក្លាហាន ការតបស្យា ឬទាន; ហើយក៏មិនស្គាល់ដោយវិជ្ជា ឬការរកទ្រព្យ—ជាក់ស្តែងគាត់គ្រាន់តែជាពាក្យដែលម្តាយហៅឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ។

Verse 33

यज्जीव्यते क्षणमपि प्रथितं मनुष्यैर्विज्ञानविक्रमयशोभिरभग्नमानैः / तन्नाम जीवितमिति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः काको ऽपि जीवति चिरं च बलिं च भुङ्क्ते

ជីវិតណាដែលរស់សូម្បីតែមួយខណៈ តែបានល្បីក្នុងមនុស្សដោយប្រាជ្ញា កម្លាំងក្លាហាន និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះដ៏គួរគោរព ដោយកិត្តិយសមិនបាក់បែក—អ្នកប្រាជ្ញហៅតែជីវិតនោះថា «ជីវិត»។ ព្រោះសូម្បីក្អែកក៏រស់យូរ ហើយស៊ីបលីផងដែរ។

Verse 34

किं जीवितेन धनमानविवर्जितेन मित्रेण किं भवति भीतिसशङ्कितेन / सिंहव्रतं चरत गच्छत मा विषादं काको ऽपि जीवति चिरं च बलिं च भुङ्क्ते

ជីវិតមានប្រយោជន៍អ្វី បើគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ និងកិត្តិយស? មិត្តមានប្រយោជន៍អ្វី បើតែងតែភ័យ និងសង្ស័យ? ចូររស់ដោយសេចក្តីសម្រេចដូចសីហៈ—ទៅមុខ កុំសោកស្តាយ; សូម្បីតែក្អែកក៏រស់យូរ ហើយក៏បានបរិភោគភាគបលិ (បូជាអាហារ) របស់វា។

Verse 35

यो वात्मनीह न गुरौ न च भृत्यवर्गे दीने दयां न कुरुते न च मित्रकार्ये / किं तस्य जीवितफलेनमनुष्यलोके काको ऽपि जीवति चिरं च बलिं च भुङ्क्ते

អ្នកណាមិនខ្វល់សូម្បីតែខ្លួនឯង មិនគោរពគ្រូ មិនថែទាំអ្នកពឹងពាក់ មិនមានមេត្តាចំពោះអ្នកក្រីក្រ និងមិនជួយមិត្តពេលមានការងារ—ជីវិតរបស់គាត់នៅលោកមនុស្សនេះមានផ្លែផលអ្វី? សូម្បីតែក្អែកក៏រស់យូរ ហើយក៏បរិភោគបលិ (បូជាអាហារ) បានដែរ។

Verse 36

यस्य त्रिवर्गशून्यानि दिनान्यायान्ति यान्ति च / स लौहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति

អ្នកណាដែលថ្ងៃទាំងឡាយមកហើយទៅ ដោយខ្វះគោលបំណងបី (ធម៌ អត្ថ និងកាម) — គាត់ទោះដកដង្ហើមក៏មិនហៅថារស់ពិតទេ ដូចកន្ត្រាក់ខ្យល់របស់ជាងដែក។

Verse 37

स्वाधीनवृत्तेः साफल्यं न पराधीनवर्तिता / ये पराधीनकर्माणो जीवन्तो ऽपि च ते मृताः

ភាពសម្រេចបានស្ថិតនៅក្នុងការរស់ដោយអំណាចសមរម្យរបស់ខ្លួន មិនមែនក្នុងការរស់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកដទៃទេ។ អ្នកដែលការងារពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃ ទោះរស់ក៏ដូចស្លាប់។

Verse 38

सु(स्व) पूरा वै कापुरुषाः सु(स्व) पूरो मूषिकाञ्जलिः / असन्तुष्टः कापुरुषः स्वल्पकेनापि तुष्यति

មនុស្សទាបថោក ដូចជាអ្នកដែល ‘ពេញចិត្ត’ ដោយក្តាប់តូចៗដូចកណ្តុរ; តែអ្នកតូចចិត្តមិនស្កប់ស្កល់ មិនពេញចិត្តសូម្បីតែបានចំណេញតិចតួច។

Verse 39

अभ्रच्छाया तृणादग्निर्नोचसेवा पथो जलम् / वेश्यारागः खले प्रीतिः षडेते बुद्वुदोपमाः

ស្រមោលពពក អគ្គីពីស្មៅស្ងួត ការបម្រើមនុស្សអាក្រក់ ទឹកដែលជួបតាមផ្លូវ ក្តីរាគចំពោះនារីពេស្យា និងក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមនុស្សទុច្ចរិត—ទាំង៦នេះ ដូចពពុះទឹក ឆាប់ផុត និងមិនទៀង។

Verse 40

वाचा विहितसार्थेन लोको न च सुखायते / जीवितं मानमूलं हि माने म्लाने कुतः सुखम्?

ទោះបីពាក្យសម្តីត្រូវរបៀប និងមានអត្ថន័យក៏ដោយ ពិភពលោកមិនសុខចិត្តដោយហេតុនោះទេ។ ជីវិតមានមូលដ្ឋានលើកិត្តិយស; ពេលកិត្តិយសរលាយស្រក តើសុខមកពីណា?

Verse 41

अबलस्य बलं राजा बालस्य रुदितं बलम् / बलं मूर्खस्य मौनं हि तस्करस्यानृतं बलम्

សម្រាប់អ្នកអសមត្ថ កម្លាំងគឺព្រះរាជា; សម្រាប់កុមារ កម្លាំងគឺការយំ។ សម្រាប់មនុស្សល្ងង់ កម្លាំងពិតគឺភាពស្ងៀម; ហើយសម្រាប់ចោរ កម្លាំងគឺពាក្យកុហក។

Verse 42

यथायथा हि पुरुषः शास्त्रं समधिगच्छति / तथातथास्य मेधा स्याद्विज्ञानं चास्य रोचते

ដូចដែលមនុស្សយល់ដឹងអំពីសាស្ត្រព្រះធម៌កាន់តែជ្រាលជ្រៅ ប្រាជ្ញារបស់គាត់ក៏រីកចម្រើនតាមនោះ ហើយការយល់ឃើញពិតប្រាកដក៏ភ្លឺច្បាស់ និងគួរឲ្យពេញចិត្ត។

Verse 43

यथायथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मतिम् / तथातथा हि सर्वत्र श्लिष्यते लोकसुप्रियः

ដូចដែលមនុស្សបង្វែរចិត្តទៅរកអំពើល្អ និងគុណធម៌កាន់តែច្រើន តាមនោះគាត់ក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់គ្រប់ទីកន្លែង ជាមនុស្សដែលពិភពលោកស្រឡាញ់ និងអោបអាល។

Verse 44

लोभप्रमादविश्वासैः पुरुषो नश्यति त्रिभिः / तस्माल्लोभो न कर्तव्यः प्रमादो नोन विश्वसेत्

បុរសម្នាក់ត្រូវវិនាសដោយបីយ៉ាង៖ លោភលន់ ការធ្វេសប្រហែស និងការជឿទុកចិត្តខុសទី។ ដូច្នេះ កុំបណ្ដោយចិត្តទៅលោភ កុំធ្វេសប្រហែស ហើយកុំជឿទុកចិត្តដោយងងឹត។

Verse 45

तावद्भयस्य भेतव्यं यावद्भयमनागतम् / उत्पन्ने तु भये तीव्रे स्थातव्यं वै ह्यभीतवत्

គួរភ័យខ្លាចគ្រោះថ្នាក់ត្រឹមតែពេលវាមិនទាន់មកដល់។ ប៉ុន្តែពេលគ្រោះធ្ងន់កើតឡើងពិតៗ ត្រូវឈរមាំមួន ដូចជាមិនភ័យសោះ។

Verse 46

ऋणशेषं चाग्निशेषं व्याधिशेषं तथैव च / पुनः पुनः प्रवर्धन्ते तस्माच्छेषं न कारयेत्

សំណល់បំណុល សំណល់ភ្លើង (អំបែងភ្លើង) និងសំណល់ជំងឺ—វាធំឡើងម្ដងហើយម្ដងទៀត។ ដូច្នេះ កុំទុកសំណល់ឲ្យនៅសល់ មិនបញ្ចប់។

Verse 47

कृते प्रतिकृतं कुर्याद्धिंसिते प्रतिहिंसितम् / न तत्र दोषं पश्यामि दुष्टे दोषं समाचरेत्

អ្នកណាធ្វើអំពើប្រឆាំងយើង គួរធ្វើតបវិញ; អ្នកណាធ្វើបាបយើង គួរឆ្លើយតបតាមនោះ។ ខ្ញុំមិនឃើញកំហុសក្នុងការនោះទេ—ចំពោះមនុស្សអាក្រក់ អាចប្រព្រឹត្តតាមអំពើរបស់គេ។

Verse 48

परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम् / वर्जयेत्तादृशं मित्रं मायामयमरिं तथा

មិត្តដែលនៅក្រោយខ្នងបំផ្លាញការងាររបស់យើង តែចំពោះមុខនិយាយពាក្យផ្អែម—គួរជៀសវាង។ មនុស្សបែបនោះជាសត្រូវបោកបញ្ឆោត ពោរពេញដោយមាយា។

Verse 49

दुर्जनस्य हि संगेन सुजनो ऽपि विनश्यति / प्रसन्नमपि पानीयं कर्दमैः कलुषीकृतम्

ដោយការស្និទ្ធស្នាលជាមួយមនុស្សអាក្រក់ សូម្បីតែមនុស្សល្អក៏អាចវិនាស—ដូចទឹកស្អាតក៏ក្លាយជាកខ្វក់ពេលលាយជាមួយភក់។

Verse 50

स भुङ्क्ते सद्विजो भुङ्क्ते समशेषनिरूपणम् / तस्मात्सर्वप्रयत्नेन द्विजः पूज्यः प्रयत्नतः

គាត់ពិតជាទទួលផលបុណ្យ ហើយទ្វិជៈអ្នកមានធម៌ក៏ទទួលដែរ—នេះជាគោលបង្រៀនដែលបានកំណត់យ៉ាងពេញលេញ។ ដូច្នេះ ដោយការខិតខំគ្រប់យ៉ាង គួរគោរពទ្វិជៈដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន។

Verse 51

तद्भुज्यते यद्द्विजभुक्तशेषं स बुद्धिमान्यो न करोति पापम् / तत्सौहृदं यक्रियते परोक्षे दम्भैर्विना यः क्रियते स धर्मः

អ្នកប្រាជ្ញគឺអ្នកដែលបរិភោគអ្វីដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីទ្វិជៈ (ព្រាហ្មណ៍) បានបរិភោគ—មនុស្សនោះមិនប្រព្រឹត្តបាបទេ។ ហើយមិត្តភាពដែលបង្ហាញនៅពេលម្ចាស់មិននៅ និងការប្រព្រឹត្តដែលធ្វើដោយគ្មានការលាក់ពុត—នោះហើយជាធម៌ពិត។

Verse 52

न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धाः वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् / धर्मः स नो यत्र न सत्यमस्ति नैतत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम्

មិនមែនជាសភាទេ បើគ្មានអ្នកចាស់ទុំ; ហើយអ្នកទាំងនោះមិនមែនជាចាស់ទុំពិតទេ បើមិននិយាយអំពីធម៌។ ធម៌មិនមាននៅទីដែលគ្មានសច្ចៈ; ហើយអ្វីដែលប្រឡាក់ដោយល្បិចកល មិនមែនជាសច្ចៈទេ។

Verse 53

ब्राह्मणो ऽपि मनुष्याणामादित्यश्चैव तेजसाम् / शिरो ऽपि सर्वगात्राणां व्रतानां सत्यमुत्तमम्

ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងឡាយ ព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកឧត្តម; ក្នុងចំណោមពន្លឺទាំងឡាយ ព្រះអាទិត្យជាអ្នកឧត្តម។ ដូចក្បាលជាអធិបតីលើអវយវៈទាំងអស់ សច្ចៈក៏ជាវ្រតៈឧត្តមបំផុតដែរ។

Verse 54

तन्मङ्गलं यत्र मनः प्रसन्नं तज्जीवनं यन्न परस्य सेवा / तदर्जितं यत्स्वजनेन भुक्तं तद्गर्जितं यत्समरे रिपूणाम्

ទីកន្លែងណាដែលចិត្តស្ងប់សុខ នោះជាមង្គល។ ជីវិតពិត គឺមិនជាការបម្រើពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃ។ ទ្រព្យដែលរកបានដោយសុចរិត គឺទ្រព្យដែលសាច់ញាតិរបស់ខ្លួនបានរីករាយប្រើប្រាស់។ សេចក្តីក្លាហានដ៏ដូចសំឡេងគ្រហឹម គឺបង្ហាញនៅសមរភូមិប្រឆាំងសត្រូវ។

Verse 55

सा स्त्रीया न मदं कुर्यात्स सुखी तृष्णयोज्झितः / तन्मित्रं यत्र विश्वासः पुरुषः स जितेन्द्रियः

បុរសមិនគួរមោទនភាពឬវង្វេងដោយសារស្ត្រីឡើយ; អ្នកដែលបោះបង់តណ្ហា គឺសុខពិត។ មិត្តពិត គឺទីដែលមានការជឿទុកចិត្ត។ អ្នកឈ្នះអារម្មណ៍ទាំងឡាយ គឺជាអ្នកមានសមធម៌គ្រប់គ្រងខ្លួន។

Verse 56

तत्र मुक्तादरस्नेहो विलुप्तं यत्र सौहृदम् / तदेव केवलं श्लघ्यं यस्यात्मा क्रियते स्तुतौ

ទីណាដែលការគោរព និងសេចក្តីស្នេហា ត្រូវបានបោះបង់ចោល ហើយមិត្តភាពរលាយបាត់—អ្វីដែលគួរសរសើរពិត មានតែអ្វីដែលមិនធ្វើឲ្យ “ខ្លួនឯង” ក្លាយជាប្រធានបទនៃការសរសើរ។

Verse 57

नदीनामग्निहोत्राणां भारतस्य कलस्य च / मूलान्वेषो न कर्तव्यो मूलाद्दोषो न हीयते

មិនគួរស៊ើបអង្កេតដើមកំណើតនៃទន្លេ ទំនៀមអគ្និហោត្រ (Agnihotra) មហាភារត និងកាល (ពេលវេលា) ឡើយ; ព្រោះសូម្បីតែដល់ឫស កំហុសក៏មិនត្រូវបានបន្ថយ ហើយការស៊ើបសួរនោះមិននាំឲ្យដោះស្រាយបានទេ។

Verse 58

लवणजलान्ता नद्यः स्त्रीभेदान्तं च मैथुनम् / षैशुन्यं जनवार्तान्तं वित्तं दुः खत्रयान्तकम्

ទន្លេទាំងឡាយបញ្ចប់នៅសមុទ្រអំបិល។ ការរួមភេទបញ្ចប់នៅភាពខុសគ្នារវាងបុរសនិងស្ត្រី។ ពាក្យចចាមអារាមតូចតាច បញ្ចប់ទៅជាពាក្យល្បីល្បាញក្នុងសាធារណៈ។ ហើយទ្រព្យសម្បត្តិបញ្ចប់ទៅជាទុក្ខបីប្រភេទ។

Verse 59

राज्यश्रीर्ब्रह्मशापान्ता पापान्तं ब्रह्मवर्चसम् / आचान्तं घोषवासान्तं कुलस्यान्तं स्त्रिया प्रभो (भुः)

ឱ ព្រះអម្ចាស់ សិរីរាជ្យត្រូវបញ្ចប់ដោយសាបព្រហ្មណ៍; ពន្លឺព្រះវេដនៃព្រហ្មចារ្យត្រូវកាត់ផ្តាច់ដោយបាប។ ភាពបរិសុទ្ធបាត់បង់ដោយមិនធ្វើអាចមនៈ; ជីវិតនៅទីលំនៅអ្នកគោ (ឃោស) ត្រូវវិនាសដោយការស្នាក់នៅជាប់ជានិច្ច; ហើយវង្សត្រកូលត្រូវផុតបន្តដោយសារស្ត្រី។

Verse 60

सर्वे क्षयान्ता निलयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः / संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्

លំនៅដ្ឋានទាំងអស់មានចុងបញ្ចប់ជាការខូចខាត; កម្ពស់ទាំងអស់មានចុងបញ្ចប់ជាការធ្លាក់ចុះ។ ការជួបជុំទាំងអស់មានចុងបញ្ចប់ជាការបែកបាក់—ពិតប្រាកដណាស់ ជីវិតខ្លួនឯងមានចុងបញ្ចប់ជាមរណៈ។

Verse 61

यदीच्छेत्पुनरागन्तुं नातिदूरमनुव्रजेत् / उदकान्तान्निवर्तेत स्निग्धवर्णाच्च पादपात्

បើបុគ្គលប្រាថ្នាចង់ត្រឡប់មកវិញម្ដងទៀត កុំដើរតាមឆ្ងាយពេក; គួរត្រឡប់វិញនៅគែមទឹក ហើយក៏ត្រូវត្រឡប់ចេញពីដើមឈើដែលមើលទៅមានពណ៌រលោងផងដែរ។

Verse 62

अनायके न वस्तव्यं न चैव बहुनायके / स्त्रीनायके न वस्तव्यं वस्तव्यं बालनायके

មិនគួរស្នាក់នៅទីដែលគ្មានមេដឹកនាំ ហើយក៏មិនគួរស្នាក់នៅទីដែលមានមេដឹកនាំច្រើនពេកដែរ។ មិនគួរស្នាក់នៅទីដែលស្ត្រីជាមេដឹកនាំ; តែអាចស្នាក់នៅទីដែលកុមារជាមេដឹកនាំបាន។

Verse 63

पिता रक्षति कौमारे भत्ता रक्षति यौवने / पुत्रस्तु स्थविरे काले न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

នៅវ័យកុមារ ឪពុកការពារនាង; នៅវ័យយុវវ័យ ប្តីការពារនាង; នៅវ័យចាស់ កូនប្រុសការពារនាង—ដូច្នេះ ស្ត្រីមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាសមស្របសម្រាប់ឯករាជ្យឡើយ។

Verse 64

त्यजेद्वन्ध्यामष्टमे ऽब्दे नवमे तु मृतप्रिजाम् / एकादशे स्त्रीजननीं सद्यश्चाप्रियावादिनीम्

នៅឆ្នាំទី៨ អាចលះបង់ភរិយាដែលគ្មានកូន; នៅឆ្នាំទី៩ ភរិយាដែលកូនៗស្លាប់; នៅឆ្នាំទី១១ ភរិយាដែលបង្កើតបានតែកូនស្រី; ហើយភ្លាមៗ អាចលះបង់ភរិយាដែលនិយាយពាក្យរឹងរ៉ៃ ឬពាក្យមិនគាប់ចិត្ត។

Verse 65

अनर्थित्वान्मनुष्याणां भिया परिजनस्य च / अर्थादपेतमर्यादास्त्रयस्तिष्ठन्ति भर्तृषु

ព្រោះមនុស្សទាំងឡាយគ្មានទីពឹង ហើយគ្រួសាររបស់ពួកគេក៏ភ័យខ្លាច ដូច្នេះបុរសបីប្រភេទ ដែលបោះបង់ក្រមសីលធម៌ដោយសារទ្រព្យសម្បត្តិ តែងតែជាប់ពឹងពាក់លើអ្នកមានអំណាច។

Verse 66

अश्वं श्रान्तं गजं मत्तं गावः प्रथमसूतिकाः / अनूदके च मण्डूकान्प्राज्ञो दूरेण वर्जयेत्

បុគ្គលប្រាជ្ញា គួរជៀសឲ្យឆ្ងាយពីសេះដែលនឿយហត់ ពីដំរីដែលស្រវឹងកម្តៅ (musth) ពីគោដែលទើបសម្រាលកូនលើកដំបូង និងពីកង្កែបនៅកន្លែងគ្មានទឹក។

Verse 67

अर्थातुराणां न सुहृन्न बन्धुः कामातुराणां न भयं न लज्जा / चिन्तातुराणां न सुखं न निद्रा क्षुधातुराणां न बलं न तेजः

អ្នកដែលរងទុក្ខដោយទ្រព្យសម្បត្តិ គ្មានទាំងមិត្ត គ្មានទាំងញាតិ; អ្នកដែលរងទុក្ខដោយកាម គ្មានទាំងការភ័យខ្លាច គ្មានទាំងអៀនខ្មាស។ អ្នកដែលរងទុក្ខដោយកង្វល់ គ្មានទាំងសុខ គ្មានទាំងដំណេក; អ្នកដែលរងទុក្ខដោយឃ្លាន គ្មានទាំងកម្លាំង គ្មានទាំងពន្លឺតេជៈ។

Verse 68

कुतो निद्रा दरिद्रस्य परप्रेष्यवरस्य च / परनारीप्रसक्तस्य परद्रव्यहरस्य च

តើអ្នកក្រីក្រ នឹងដេកបានដូចម្តេច? ឬអ្នកដែលរស់ដោយបម្រើអ្នកដទៃ? ឬអ្នកដែលញៀននឹងភរិយារបស់អ្នកដទៃ? ឬអ្នកដែលលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ?

Verse 69

सुखं स्वपित्यनृणवान्व्याधिमुक्तश्च यो नरः / सावकाशस्तु वै भुङ्क्ते यस्तु दारैर्न सङ्गतः

បុរសណាដែលគ្មានបំណុល និងបានរួចផុតពីជំងឺ គេដេកដោយសុខសាន្ត; ហើយអ្នកដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធដោយការចងភ្ជាប់នឹងភរិយា និងខ្សែចំណងគ្រួសារ នោះទើបរីករាយជីវិតដោយសេចក្តីស្ងប់ស្រាល។

Verse 70

अम्भसः परिमाणे उन्नतं कमलं भवेत् / स्वस्वामिना बलवता भृत्यो भवति गर्वितः

តាមបរិមាណទឹក ផ្កាឈូកកើនឡើងខ្ពស់; ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកបម្រើក៏កើតមោទនភាព ពេលមានម្ចាស់របស់ខ្លួនដែលមានអំណាចគាំទ្រ។

Verse 71

स्थानस्थितस्य पद्मस्य मित्रे वरुणभास्करौ / स्थानच्युतस्य तस्यैव क्लेदशोषणकारकौ

សម្រាប់ផ្កាឈូកដែលស្ថិតនៅទីតាំងត្រឹមត្រូវ មិត្រ វរុណ និងព្រះអាទិត្យ គាំទ្រឲ្យវារស់រវើក; ប៉ុន្តែពេលផ្កាឈូកនោះត្រូវផ្លាស់ចេញពីទីតាំង ដំណើរដ៏ដូចគ្នានោះវិញ ក្លាយជាមូលហេតុនៃការស្ងួតបាត់សំណើម។

Verse 72

ये पदस्थस्य मित्त्राणि ते तस्य रिपुतां गताः / भानोः पद्मे जले प्रीतिः स्थलोद्धरणशोषणः

អ្នកដែលជាមិត្តនៅពេលមនុស្សម្នាក់ស្ថិតក្នុងអំណាច បន្ទាប់មកក៏ប្រែក្លាយជាសត្រូវ។ ដូចព្រះអាទិត្យរីករាយនឹងផ្កាឈូកនៅក្នុងទឹក ប៉ុន្តែពេលយកផ្កាឈូកឡើងលើដីស្ងួត វាក៏ធ្វើឲ្យវាស្ងួតទៅ។

Verse 73

स्थानस्थितानि पूज्यन्ते पूज्यन्ते च पदे स्थिताः / स्थानभ्रष्टा न पूज्यन्ते केशा दन्ता नखा नराः

អ្វីៗដែលស្ថិតនៅទីតាំងត្រឹមត្រូវ តែងត្រូវគេគោរព; មនុស្សក៏ត្រូវគេគោរពដែរ ពេលឈរនៅស្ថានភាពសមរម្យរបស់ខ្លួន។ តែពេលរអិលចេញពីទីតាំងត្រឹមត្រូវ វាមិនត្រូវគេគោរពទេ—ដូចសក់ ធ្មេញ ក្រចក និងសូម្បីតែមនុស្សម្នាក់ ពេលធ្លាក់ចេញពីធម៌ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។

Verse 74

आचारः कुलमाख्यति देशमाख्याति भाषितम् / सम्भ्रमः स्नेहमाख्याति वपुराख्याति भोजनम्

អាចារ្យភាព និងការប្រព្រឹត្ត បង្ហាញពីគ្រួសារ; ពាក្យសម្តីបង្ហាញពីដែនដី។ ការគោរពយកចិត្តទុកដាក់ បង្ហាញសេចក្តីស្នេហា; ហើយរូបកាយបង្ហាញអាហារ និងរបៀបបរិភោគ។

Verse 75

वृथा वृष्टिः समुद्रस्य वृथा तृप्तस्य भोजनम् / वृथा दानं समृद्धस्य नीचस्य सुकृतं वथा

ភ្លៀងធ្លាក់ចូលសមុទ្រ គ្មានប្រយោជន៍; អាហារដល់អ្នកឆ្អែតរួច ក៏ឥតប្រយោជន៍។ ទានដល់អ្នកមានសម្បត្តិរួច ក៏ឥតប្រយោជន៍; ហើយបុណ្យធ្វើសម្រាប់មនុស្សទាប និងមិនសមគួរ ក៏ដូចគ្នា។

Verse 76

दूरस्थो ऽपि समीपस्थो यो यस्य हृदये स्थितः / हृदयादपि निष्क्रान्तः समीपस्थो ऽपि दूरतः

ទោះនៅឆ្ងាយក៏ជិតពិត បើគេស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងរបស់អ្នកដទៃ; តែទោះនៅជិតកាយ ក៏ឆ្ងាយ បើបានចាកចេញពីបេះដូង។

Verse 77

मुखभङ्गः स्वरो दीनो गात्रस्वेदो महद्भयम् / मरणे यानि चिह्नानि तानि चिह्नानि याचके

មុខបែកបាក់ សំឡេងខ្សោយ ញើសចេញតាមអវយវៈ និងភ័យខ្លាំង—សញ្ញាណណាដែលឃើញពេលស្លាប់ សញ្ញាណទាំងនោះក៏ឃើញនៅលើអ្នកសុំទានដែរ។

Verse 78

कुब्जस्य कीटघातस्य वातान्निष्कासितस्य च / शिखरे वसतस्तस्य वरं जन्म न याचितम्

អ្នកកោងខ្នង ឬត្រូវសត្វល្អិតកិនបំផ្លាញ ឬត្រូវខ្យល់បណ្តេញចេញ ឬត្រូវរស់នៅលើកំពូលភ្នំ—កំណើតបែបនោះ មិនគួរប្រាថ្នា សូម្បីជាពរ។

Verse 79

जगत्पतिर्हि याचित्वा विष्णुर्वामनतां यतः / कान्यो ऽधिकतरस्तस्य योर्ऽथो याति न लाघवम्

ព្រះវិષ્ણុ ជាព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងមូល ក៏បានសុំទាន ហើយទ្រង់ទទួលរូបវាមនៈ; ដូច្នេះ តើមានអ្នកណាធំជាងទ្រង់? ព្រះអង្គដែលគោលបំណងមិនដែលធ្លាក់ចូលភាពខ្វះខាត។

Verse 80

माता शत्रुः पिता वैरी बाला येन न पाठिताः / सभामध्ये न शोभन्ते हंसमध्ये बकायथा

ម្តាយក្លាយដូចសត្រូវ ហើយឪពុកក្លាយដូចគូប្រជែង ចំពោះកូនៗដែលមិនបានបង្រៀនអប់រំ; កូនៗនោះមិនភ្លឺរលោងក្នុងសភា ដូចសត្វក្រពើ (បក) មិនលេចធ្លោក្នុងចំណោមហង្ស។

Verse 81

विद्या नाम कुरूपरूपमधिकं विद्यातिगुप्तं धनं विद्या साधुकरी जनप्रियकरी विद्या गुरूणां गुरुः / विद्या बन्धुजनार्तिनाशनकरी विद्या परं दैवतं विद्या राजसु पूजिता हि मनुजो विद्यविहीनः पशुः

វិទ្យា ជាអលង្ការលើសសម្រស់ សម្រាប់អ្នកមានរូបរាងមិនស្អាត; វិទ្យា ជាទ្រព្យសម្បត្តិដែលលាក់បានយ៉ាងសុវត្ថិភាពបំផុត។ វិទ្យា ធ្វើឲ្យមនុស្សក្លាយជាសុចរិត និងជាទីស្រឡាញ់; វិទ្យា ជាគ្រូនៃគ្រូទាំងឡាយ។ វិទ្យា បំបាត់ទុក្ខលំបាករបស់ញាតិមិត្ត; វិទ្យា ជាទេវតាខ្ពស់បំផុត។ វិទ្យា ត្រូវបានគោរពក្នុងចំណោមព្រះមហាក្សត្រ; មនុស្សគ្មានវិទ្យា គឺដូចសត្វ។

Verse 82

गृहे चाभ्यन्तरे द्रव्यं लग्नं चैव तु दृश्यते / अशेषं हरणीयं च विद्या न ह्रियते परैः

យើងឃើញទ្រព្យសម្បត្តិដាក់ស្តុក និងជាប់នៅក្នុងផ្ទះ; វាអាចត្រូវគេលួចយកអស់ទាំងស្រុង។ ប៉ុន្តែ វិទ្យា មិនអាចត្រូវអ្នកដទៃយកទៅបានទេ។

Verse 83

शौनकीयं नीतिसारं विष्णुः सर्वत्रतानि च / कथयामास वैपूर्वं तत्र शुश्राव शङ्करः / शङ्करादशृणोद्व्यासो व्यासादस्माभिरेव च

កាលពីបុរាណ ព្រះវិષ્ણុបានពន្យល់ “នីតិសារ” របស់ឥសីឝោណក និងសេចក្តីបង្រៀនអំពីការស្ថិតនៅគ្រប់ទីកន្លែងរបស់ទ្រង់។ នៅទីនោះ ព្រះសង្ករ (ឝិវៈ) បានស្តាប់; ពីសង្ករ វ្យាសបានស្តាប់; ហើយពីវ្យាស ពួកយើងក៏បានស្តាប់ដូចគ្នា។