Adhyaya 42
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
អធ្យាយនេះស្ថិតនៅក្នុង Uttara-bhāga នៃ Lalitopākhyāna ក្នុងសន្ទនារវាង Hayagrīva និង Agastya។ អគស្ត្យសូមសេចក្តីណែនាំអំពីវិធីបង្កើតមុទ្រា (សញ្ញាដៃ) ដើម្បីបំពេញព្រះហឫទ័យ Śrī Devī។ Hayagrīva ប្រាប់លំដាប់មុទ្រាបច្ចេកទេស ដោយដាក់ឈ្មោះ និងពណ៌នាទីតាំងម្រាមដៃ៖ Āvāhanī Mahāmudrā (Trikhaṇḍā), Saṃkṣobhiṇī និងបំលែង Vidrāviṇī, បន្ទាប់ Ākarṣiṇī ដែលអាចទាក់ទាញលោកទាំងបី; រួចមាន Unmādinī, Mahāṅkuśā ដែលមានប្រសិទ្ធិភាពសកលសម្រាប់សម្រេចបំណង, Khecarī ដែលល្អឥតខ្ចោះ និងពេញចិត្តយោគិនីដោយគ្រាន់តែដឹងវា, និង Bīja-mudrā ដែលចាប់ផ្តើមសិទ្ធិទាំងអស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ជំពូកនេះផ្តោតលើវិធីបូជាដោយកាយវិការ (śakti-vijñāna) ជាការបង្រៀនតន្ត្រ-បុរាណដែលអាចអនុវត្តបានជាក់លាក់។
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने एकचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच मुद्राविरचनारीतिमश्वानन निवेदय / याभिर्विरचिताभिस्तु श्रीदेवी संप्रसीदति
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីព្រហ្មाण्डមហាបុរាណ» ផ្នែកខាងលើ ក្នុងសន្ទនារវាង ហយគ្រីវ និង អគស្ត្យា ក្នុងលលិតោបាខ្យានៈ ជំពូកទី៤១។ អគស្ត្យា បាននិយាយថា៖ «ឱ អશ્વាននៈ សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីរបៀបបង្កើតមុទ្រា ដែលដោយមុទ្រាទាំងនោះ ព្រះស្រីទេវី នឹងពេញព្រះហឫទ័យ»។
Verse 2
हयग्रीव उवाच आवाहनी महामुद्रा त्रिखण्डेति प्रकीर्तिता / परिवृत्य करौ स्पष्टमङ्गुष्ठौ कारयेत्समौ
ហយគ្រីវ បាននិយាយថា៖ «មុទ្រាធំសម្រាប់អាវាហនី ត្រូវបានល្បីថា ‘ត្រីខណ្ឌ’។ បង្វិលដៃទាំងពីរ ហើយធ្វើឲ្យមេដៃទាំងពីរ ស្មើគ្នា និងច្បាស់លាស់»។
Verse 3
अनामान्तर्गते कृत्वा तर्जन्यौ कुटिलाकृती / कनिष्ठिके नियुञ्जीत निजस्थाने तपोधन / संक्षोभिण्याख्यामुद्रां तु कथयाम्यधुना श्रुणु
ដាក់ម្រាមចង្អុលទាំងពីរ ឲ្យចូលក្នុងចន្លោះម្រាមនាមិកា ហើយបត់ឲ្យមានរាងកោង។ បន្ទាប់មក ឱអ្នកសន្សំតបស្យា សូមដាក់ម្រាមកូនដៃ នៅទីតាំងរបស់វា។ ឥឡូវនេះ ស្តាប់ខ្ញុំ នឹងពន្យល់មុទ្រាដែលហៅថា ‘សំក្សោភិណី’។
Verse 4
मध्यमे मध्यगे कृत्वा कनिष्ठाङ्गुष्टरोधिते / तर्जन्यो दण्डवत्कृत्वा मध्यमोपर्यनामिके
ដាក់ម្រាមកណ្ដាល ឲ្យស្ថិតនៅកណ្ដាល ខណៈដែលម្រាមកូនដៃ និងមេដៃ ទប់ជាប់គ្នា។ ធ្វើម្រាមចង្អុលឲ្យត្រង់ដូចដំបង ហើយដាក់ម្រាមកណ្ដាល លើម្រាមនាមិកា។
Verse 5
एतस्या एव मुद्राया मध्यमे सरले यदि / क्रियते विन्ध्यदर्पारे मुद्रा विद्राविणी तथा
មុទ្រានេះឯង បើធ្វើឲ្យម្រាមកណ្ដាលត្រង់នៅចំកណ្ដាល ហើយប្រតិបត្តិនៅលើភ្នំវិន្ធ្យដ៏រឹងមាំ នោះមុទ្រានោះហៅថា «វិទ្រាវិណី» ដែលបំបាត់ឧបសគ្គ។
Verse 6
मध्यमातर्जनीभ्यां तु कनिष्ठानामिके समे / अङ्कुशाकाररूपाभ्यां मध्यगे कलशोद्भव / इयमाकर्षिणी मुद्रा त्रैलोक्याकर्षणे क्षमा
ឱ កលសោទ្ភវៈ! ដោយម្រាមកណ្ដាល និងម្រាមចង្អុល ឲ្យស្មើនឹងម្រាមកូន និងម្រាមនាមិកា ហើយបង្កើតរូបដូចអង្គុសនៅចំកណ្ដាល—នេះហៅថា «អាកರ್ಷិណី មុទ្រា» អាចទាក់ទាញទាំងត្រៃលោក។
Verse 7
पुटाकारौ करौ कृत्वा तर्जन्यावङ्कुशाकृती / परिवर्तक्रमेणैव मध्यमे तदधोगते
ធ្វើដៃទាំងពីរជារូបពុតា ហើយឲ្យម្រាមចង្អុលទាំងពីរជារូបអង្គុស; បន្ទាប់មក បង្វិលតាមលំដាប់ ដោយឲ្យម្រាមកណ្ដាលស្ថិតនៅខាងក្រោមនោះ។
Verse 8
क्रमेणानेन देवर्षे मध्यमामध्यगे ऽनुजे / अनामिके तु सरले तद्बहिस्तर्जनीद्वयम्
ឱ ទេវឫសិ! តាមលំដាប់នេះ ឲ្យម្រាមកណ្ដាលស្ថិតនៅចំកណ្ដាល ហើយម្រាមកូននៅជាប់ក្រោម; ឲ្យម្រាមនាមិកាត្រង់ ហើយម្រាមចង្អុលទាំងពីរនៅខាងក្រៅ។
Verse 9
दण्डाकारौ ततोंऽगुष्ठौ मध्यमावर्तदेशगौ / मुद्रैषोन्मादिनी नाम्ना ख्याता वातापितापन
បន្ទាប់មក ឲ្យម្រាមមេដៃទាំងពីរជារូបដូចដណ្ឌា ហើយស្ថិតនៅកន្លែងបង្វិលនៃម្រាមកណ្ដាល; មុទ្រានេះគេហៅថា «អុន្មាទិនី» ដែលបំបាត់ការឈឺចាប់ដោយខ្យល់ និងកម្ដៅ។
Verse 10
अस्यास्त्वनामिकायुग्ममधः कृत्वाङ्कुशाकृति / तर्जन्यावपि तेनैव क्रमेण विनियोजयेत्
ចូរដាក់គូម្រាមនាមិកា (ម្រាមចិញ្ចៀន) ចុះក្រោម ឲ្យមានរាងដូចអង្គុស (ឧបករណ៍ចាក់ដំរី) ហើយកំណត់ម្រាមតর্জនី (ម្រាមចង្អុល) ដោយលំដាប់ដូចគ្នានោះ។
Verse 11
इयं महाङ्कुशा मुद्रा सर्वकार्यार्थसाधिका
មហាអង្គុសា មុទ្រានេះ អាចសម្រេចគោលបំណងនៃកិច្ចការទាំងអស់។
Verse 13
सव्यं दक्षिणादेशे तु दक्षिणं सव्यदेशतः / बाहू कृत्वा तु देवर्षे हस्तौ सम्परिवर्त्य च ४२।१२ / कनिष्ठानामिके युक्ते क्रमेणानेन तापस / तर्जनीभ्यां समाक्रान्ते सर्वोर्ध्वमपि मध्यमे
ឱ ទេវឫសិ! ដាក់ដៃឆ្វេងទៅខាងស្តាំ និងដៃស្តាំទៅខាងឆ្វេង ហើយបង្វិលដៃទាំងពីរឲ្យឆ្លាស់គ្នា។ ឱ តាបស! ភ្ជាប់ម្រាមកនಿಷ್ಠា និងម្រាមនាមិកា តាមលំដាប់នេះ ហើយឲ្យម្រាមតর্জនីទាំងពីរចុចគ្របដណ្តប់លើម្រាមមធ្យមទាំងមូល ទោះផ្នែកខាងលើក៏ដោយ។
Verse 14
लोपामुद्रापतेङ्गुष्ठौ कारयेत्सकलावपि / इयं तु खेचरी नाम मुद्रा सर्वोत्तमोत्तमा / एतद्विज्ञानमात्रेण योगिनीनां प्रियो भवेत्
ចូរធ្វើឲ្យម្រាមមេដៃទាំងពីរ ជា «លោបាមុទ្រា» ឲ្យពេញលេញ។ មុទ្រានេះហៅថា «ខេចរី» ជាមុទ្រាដ៏ល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមមុទ្រាទាំងអស់។ ដោយគ្រាន់តែដឹងវិជ្ជានេះ ក៏អាចក្លាយជាអ្នកជាទីពេញចិត្តរបស់យោគិនីទាំងឡាយ។
Verse 15
परिवर्त्य करौ स्पृष्टावर्धचन्द्रसमाकृती / तर्जन्यङ्गुष्ठयुगलं युगपद्योजयेत्ततः
បង្វិលដៃទាំងពីរ ហើយឲ្យប៉ះគ្នា ដូចរាងព្រះចន្ទកន្លះ។ បន្ទាប់មក ចូរភ្ជាប់គូម្រាមតর্জនី និងម្រាមមេដៃ ឲ្យរួមគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។
Verse 16
अधः कनिष्ठावष्टब्धमध्यमे विनियोजयेत् / अथैते कुटिले युक्त्वा सर्वाधस्तादनामिके / बीजमुद्रेयमाचिरात्सर्वसिद्धप्रवर्तिनी
ដាក់ម្រាមកូនឲ្យសង្កត់ក្រោម ហើយភ្ជាប់ទៅនឹងម្រាមកណ្ដាល។ បន្ទាប់មក បត់ម្រាមទាំងនេះឲ្យកោង ហើយដាក់ម្រាមនាងនាមិកានៅក្រោមបំផុត។ នេះហៅថា «បីជមុទ្រា» ដែលឆាប់បង្កើតសិទ្ធិទាំងអស់។
Verse 17
मध्याग्रे कुटिलाकारे तर्जन्युपरि संस्थिते / अनामिकामध्यगते तथैव हि कनिष्टिके
នៅចុងម្រាមកណ្ដាល ឲ្យមានរាងកោង ហើយដាក់នៅលើម្រាមចង្អុល។ ម្រាមនាងនាមិកាស្ថិតនៅកណ្ដាល ហើយម្រាមកូនក៏ដូចគ្នាដែរ។
Verse 18
सर्वा एकत्र संयोज्य चाङ्गुष्ठपरिपीडिताः / एषा तु प्रथमा मुद्रा योनिमुद्रेति संज्ञिता
ភ្ជាប់ម្រាមទាំងអស់ឲ្យជាមួយគ្នា ហើយសង្កត់ជុំវិញដោយម្រាមមេដៃ។ នេះជាមុទ្រាទីមួយ ដែលមាននាមថា «យោនីមុទ្រា»។
Verse 19
एता मुद्रास्तु देवर्षे श्रीदेव्याः प्रीतिहेतवः / पूजाकाले प्रयोक्तव्या यथानुक्रमयोगतः
ឱ ទេវឫសិ! មុទ្រាទាំងនេះជាមូលហេតុនៃព្រះស្រីទេវីពេញព្រះហឫទ័យ។ គួរប្រើនៅពេលបូជា តាមលំដាប់នៃយោគៈដូចបានបញ្ជាក់។
Frequently Asked Questions
None directly; this chapter is not a vamśa catalog. It is a Lalitopākhyāna ritual-technical unit focused on mudrā-vidhāna transmitted through the Hayagrīva → Agastya teaching line.
Key mudrās include Āvāhanī (Mahāmudrā/Trikhaṇḍā) for invocation-oriented practice, Saṃkṣobhiṇī and its variant Vidrāviṇī for ‘agitating/dispersing’ effects, Ākarṣiṇī explicitly for attraction (trailokyākarṣaṇa), Mahāṅkuśā as broadly ‘all-purpose’ for accomplishing aims, Khecarī as a highly praised yoginī-favored seal, and a Bīja-mudrā said to quickly set siddhis in motion.
It operationalizes devotion to Śrī Devī through embodied liturgy: mudrās serve as standardized “ritual interfaces” that authorize, focus, and sequence sādhana, presenting Shākta power not only as narrative theology but as repeatable practice transmitted by recognized speakers.