Adhyaya 64
Anushanga PadaAdhyaya 6424 Verses

Adhyaya 64

इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनम् (Ikṣvāku Lineage Proclamation; Nimi–Mithilā/Videha Genealogy)

អធ្យាយនេះជាការអានបន្តរបស់សូតៈ បង្ហាញបញ្ជីវង្សត្រកូលខ្លីភ្ជាប់ទៅស្ទ្រីមអិក្ស្វាគុតាមរយៈនិមិ។ ចាប់ផ្តើមដោយចំណងជើង «Ikṣvākuvaṃśakīrtana» ហើយរៀបរាប់លំដាប់ពូជពង្ស។ និមិត្រូវបានពិពណ៌នាថាសុចរិត និងគួរគោរព; ដោយសារព្រះវសិષ્ઠៈដាក់បណ្តាសា និមិក្លាយជា «វិទេហៈ» បង្កើតទំនាក់ទំនងរវាងព្រឹត្តិការណ៍ធម៌-វិញ្ញាណ និងនាមជាតិរាជវង្ស។ ពីនិមិ កើតមានមិថិ ដែលកំណើតត្រូវបានពិពណ៌នាដូចជាការកូរឬបង្កើតក្នុងព្រៃ; នាមមិថិ ក្លាយជាទីក្រុងមិថិលា ហើយឋានៈ «ជនកៈ» ត្រូវបានភ្ជាប់នឹងវង្សនេះ (រួមទាំងស៊ីរទ្ធ្វជៈ ជាចំណងទៅរឿងសីតា)។ បន្ទាប់មករៀបរាប់ខ្សែវង្ស៖ ឧដាវសុ → នន្ទិវර්ធនៈ → សុកេតុ → ទេវរាតៈ → ព្រឹហទុក្ថៈ → មហាវីរយៈ → សុធ្រឹតិ → ធ្រឹෂ្ដកេតុ → ហర్యશ્વៈ → មរុ → ប្រតិំបកៈ → កីર્તិរថៈ → ទេវមីឍៈ → វិបុធៈ → មហាធ្រឹតិ → កីર્તិរាតៈ → មហារោមៈ → ស្វර්ណរោមា → ហ្រាស្វរោមា → សរិទ្ធ្វជៈ ដើម្បីជាសូចនាករសម្រាប់យោងបន្តក្នុងបុរាណ និងអិតិហាស។

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धात पादे भार्गवचरिते इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः // ६३// सूत उवाच अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोघत / यो ऽसौ निवेशयामास पुरं देवपुरोपमम्

ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីព្រហ្មាណ្ឌ មហាបុរាណ» ភាគមធ្យម ដែលវាយុបានប្រកាស ក្នុងជើងអុបោទ្ធាតទី៣ នៃ «ភារគវចរិត» មានជំពូកទី៦៣ ឈ្មោះ «ការសរសើរវង្សអិក្ខ្វាកុ»។ សូតៈបាននិយាយថា—ចូរស្តាប់វង្សនិមិ អនុជរបស់វិកុក្សិ; គាត់បានបង្កើតទីក្រុងដូចទេវបុរៈ។

Verse 2

जयन्तमिति विख्यातं गौतमस्याश्रमान्तिकम् / यस्यान्ववाये जज्ञे वै जनको नृपसत्तमः

នៅជិតអាស្រមរបស់គោតមៈ មានទីកន្លែងល្បីឈ្មោះថា «ជយន្ត»; ក្នុងវង្សនោះបានកើតមានជនកៈ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ។

Verse 3

निमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्त्वनमस्कृतः / आसीत्पुत्रो महाराज चैक्ष्वाकोर्भूरितेजसः

ឱ មហារាជ! មានព្រះនាម «និមិ» ជាអ្នកមានចិត្តធម៌ល្អ និងជាទីគោរពរបស់សត្វទាំងអស់; គាត់ជាព្រះបុត្ររបស់អិក្ខ្វាកុ អ្នកមានតេជៈដ៏ច្រើន។

Verse 4

स शापेन वसिष्ठस्यविदेहः समपद्यत / तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः

ដោយសារព្រះបណ្តាសារបស់វសិષ્ઠៈ គាត់បានក្លាយជា «វិទេហៈ»; ព្រះបុត្ររបស់គាត់មាននាម «មិថិ» បានកើតឡើង ហើយត្រូវបាននិយាយថា កើតដោយបីបរវៈ។

Verse 5

अरण्यां मथ्यमानाया प्रादुर्भूतो महायशाः / नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनको ऽभवत्

ពីដីក្នុងព្រៃដែលកំពុងត្រូវកូរលាយ មានបុរសមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះធំបានបង្ហាញខ្លួន; គេហៅថា ‘មិថិ’ ហើយដោយហេតុនៃកំណើត គេបានហៅថា ‘ជនក’។

Verse 6

मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत् / राजासौ नाम जनको जनकाच्चा प्युदावसुः

បុរសមានវីរភាពធំឈ្មោះ ‘មិថិ’ បានធ្វើឲ្យដែនដីនោះមាននាម ‘មិថិលា’; ព្រះរាជានោះមាននាម ‘ជនក’ ហើយពីជនក ក៏មាន ‘ឧទាវសុ’ កើតឡើង។

Verse 7

उदावसोस्तु धर्मात्मा जातो ऽसौ नन्दिवर्द्धनः / नन्दिवर्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः

ពីឧទាវសុ កើតមាន ‘នន្ទិវර්ធន’ អ្នកមានចិត្តធម៌; ហើយពីនន្ទិវර්ធន ក៏កើត ‘សុកេតុ’ ជាវីរបុរស និងអ្នកគោរពធម៌។

Verse 8

सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः / देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुक्थ इति श्रुतः

ពីសុកេតុ ក៏កើត ‘ទេវរាត’ អ្នកមានចិត្តធម៌ និងមានកម្លាំងធំ; កូនប្រុសមានចិត្តធម៌របស់ទេវរាត ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ‘ព្រឹហទុកថ’។

Verse 9

बृहदुक्थस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् / महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृति स्तस्य चात्मजः

កូនប្រុសរបស់ព្រឹហទុកថ គឺ ‘មហាវីរ្យ’ អ្នកក្លាហាន និងមានអំណាច; ហើយកូនប្រុសមានសេចក្តីអត់ធ្មត់របស់មហាវីរ្យ មាននាម ‘សុធ្រឹតិ’។

Verse 10

सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः / धृष्टकेतुसुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः

សូម្បីតែពី សុធ្រឹតិ ក៏មាន ធ្រឹෂ្ដកេតុ អ្នកមានធម៌ ជាអ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ។ កូនប្រុសរបស់ ធ្រឹෂ្ដកេតុ ក៏ល្បីឈ្មោះថា ហរយស្វៈ។

Verse 11

हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतिंबकः / प्रतिंबकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः स्मृतः

កូនប្រុសរបស់ ហរយស្វៈ គឺ មរុ; កូនប្រុសរបស់ មរុ គឺ ប្រតិំបក។ កូនប្រុសអ្នកមានធម៌របស់ ប្រតិំបក ត្រូវបានចងចាំថា ព្រះរាជា កីរត្តិរថ។

Verse 12

पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः / देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य महाधृतिः

កូនប្រុសរបស់ កីរត្តិរថ ត្រូវបានគេហៅថា ទេវមីឍ។ កូនប្រុសរបស់ ទេវមីឍ គឺ វិបុធ; និងកូនប្រុសរបស់ វិបុធ គឺ មហាធ្រឹតិ។

Verse 13

महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिरातः प्रतापवान् / कीर्तिरातात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः

កូនប្រុសរបស់ មហាធ្រឹតិ គឺ ព្រះរាជា កីរត្តិរាត អ្នកមានអំណាចក្លាហាន។ កូនប្រុសប្រាជ្ញារបស់ កីរត្តិរាត ល្បីឈ្មោះថា មហារោម។

Verse 14

महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत / स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवन्नृपः

ពី មហារោម បានកើត ស្វර්ណរោមា អ្នកល្បីល្បាញ។ កូនប្រុសរបស់ ស្វර්ណរោមា ក៏បានក្លាយជា​ព្រះនৃপ ឈ្មោះ ហ្រស្វរោមា។

Verse 15

ह्रस्वरोमान्मजो विद्वान् सरिद्ध्वज इति श्रुतः / उद्भिन्ना कर्षता येन सीता राज्ञा यशस्विनी

ហ្រាស្វរោមាន ជាបណ្ឌិត ជាព្រះរាជបុត្រានៃជនក ត្រូវបានល្បីថា ‘សរិទ្ធ្វជ’។ ពេលព្រះរាជាអ្នកមានកិត្តិយសនោះកំពុងភ្ជួរ ដីបានបែក ហើយព្រះនាងសីតាបានលេចឡើង។

Verse 16

रामस्य महिधी साध्वी सुव्रता नियतव्रता / वैशंपायन उवाच कथं सीता समुत्पन्न कृष्यमाण यशस्विनी

មហិធី ជាព្រះមហេសីបរិសុទ្ធរបស់ព្រះរាម ជាសាធ្វីមានវ្រតល្អ និងវ្រតតឹងរឹង។ វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះនាងសីតាអ្នកមានកិត្តិយស កើតឡើងដូចម្តេចនៅពេលកំពុងភ្ជួរ?

Verse 17

किमर्थं वाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह / सूत उवाच अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः

ហេតុអ្វីព្រះរាជាបានភ្ជួរវាលនោះ ដែលជាទីដែលព្រះនាង (សីតា) លេចឡើង? សូតបាននិយាយថា៖ ក្នុងពិធីអશ્વមេធរបស់មហាត្មា កំពុងភ្ជួរ ‘អគ្និក្សេត្រ’។

Verse 18

विधिना सुप्रयत्नेन तस्मात्सा तु समुत्थिता / सीरध्वजानुजातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः

តាមវិធីពិធីការណ៍ និងដោយការខិតខំយ៉ាងខ្លាំង ព្រះនាង (សីតា) បានលេចឡើងពីទីនោះ។ ហើយបន្ទាប់ពីសីរធ្វជ នៅមិថិលា មានព្រះរាជានាម ‘ភានុមាន’ កើតឡើង។

Verse 19

भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः / तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च पतापवान्

ប្អូនប្រុសរបស់ព្រះองค์គឺ គុសធ្វជ ជាព្រះរាជាអធិបតីកាសី។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ភានុមាន ដែលមានអานุភាព គឺ ព្រទ្យុម្ន។

Verse 20

मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः / ऊर्जवहात्सनद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः

ព្រះបុត្រារបស់គាត់គឺ មុនិ ហើយពីនោះមានអ្នកស្នងវង្សដែលគេរំលឹកថា ឩរជវហៈ។ ពីឩរជវហៈ កើត សនទ្វាជៈ ហើយបុត្ររបស់គាត់គឺ សកុនិ។

Verse 21

स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्चास्तत्सुतः स्मृतः / सुतोपस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः

បុត្ររបស់សកុនិគឺ ស្វាគតៈ ហើយបុត្ររបស់គាត់ត្រូវបានរំលឹកថា សុវរចា។ អ្នកស្នងមរតករបស់សុវរចាគឺ សុតោបៈ ហើយបុត្ររបស់គាត់គឺ សុស្រុតៈ។

Verse 22

सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः / विजयस्य क्रतुः पुत्र- क्रतोश्च सुनयः स्मतः

បុត្ររបស់សុស្រុតៈគឺ ជយៈ; បុត្ររបស់ជយៈគឺ វិជយៈ។ បុត្ររបស់វិជយៈគឺ ក្រតុ; ហើយបុត្ររបស់ក្រតុត្រូវបានរំលឹកថា សុនយៈ។

Verse 23

सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः / धृतेस्तु बहुलाश्वो ऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः

ពីសុនយៈ កើត វីតហវ្យៈ; បុត្ររបស់វីតហវ្យៈគឺ ធ្រឹតិ។ ពីធ្រឹតិ កើត បហុលាស្វៈ; ហើយបុត្ររបស់បហុលាស្វៈគឺ ក្រឹតិ។

Verse 24

तस्मिन्संतिष्ठते वंशो चनकानां महात्मनाम् / इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत

ក្នុងវង្សនេះเอง វង្សរបស់ព្រះជនកមហាត្មា តាំងมั่นស្ថិត។ ដូច្នេះពួកគេត្រូវបានហៅថា មૈថិលៈ; ឥឡូវចូរយល់ដឹងអំពី សោមៈ ផងដែរ។

Frequently Asked Questions

A Nimi-centered branch associated with the Ikṣvāku stream is listed: Nimi (becoming Videha) → Mithi (eponym of Mithilā) → Janaka-line continuity, followed by a sequential chain of Mithilā kings culminating (in the sampled verses) with Sariddhvaja/Sīraddhvaja.

The text attributes the epithet to Vasiṣṭha’s curse: Nimi becomes “Videha,” and the dynastic/territorial identity of Videha is thereby grounded in a narrative of ascetic authority and karmic consequence.

By naming Sariddhvaja/Sīraddhvaja and referencing Sītā’s emergence while ploughing, the chapter provides a genealogical anchor for the Mithilā–Janaka tradition that later Itihāsa narratives (notably the Rāmāyaṇa) elaborate.