
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
ជំពូកនេះ បង្ហាញការបង្កើតតាមរយៈការគ្រប់គ្រង ដោយសូត្រាជាអ្នកនិទាន។ បន្ទាប់ពីដំណាក់កាលបង្កើតពូជពង្សក្នុងបរិបទចាក្សុសៈ ស្វយម្ភូវាបញ្ជា ដល់ទក្ខៈឲ្យ “បង្កើតសត្វលោក”។ ទក្ខៈបង្កើតដំបូងជាការបង្កើតដោយចិត្ត (មាណសៈ) រួមមាន ឥសី ទេវៈ គន្ធರ್ವ មនុស្ស នាគ រាក្សស យក្ខ ភូត ពិសាច បក្សី សត្វ និងសត្វព្រៃ ប៉ុន្តែពូជចិត្តមិនរីកចម្រើន។ មហាទេវៈចូលជួយកែប្រែ ហើយទក្ខៈប្តូរទៅការបង្កើតដោយភេទ (មೈថុន) ដោយរៀបការជាមួយ អសិក្នី (វೈរាណី) អ្នកមានតបៈ និងគាំទ្រពិភពលោក។ បន្ទាប់មកមានកូនច្រើន (ពាន់នាក់—ហារីយស្វៈ) ហើយនារ៉ដៈ កូនព្រះព្រហ្ម ឲ្យដំបូន្មានបំបែកការពង្រីកពូជពង្ស ធ្វើជាចំណុចបើកសម្រាប់ពង្សាវតារ។ ជំពូកនេះបញ្ជាក់ថា ពេលមាណសសರ್ಗមិនស្ថិតស្ថេរ មൈថុនីសರ್ಗត្រូវបានដាក់ឲ្យដំណើរការ ហើយប្រវត្តិពង្សាវតារចាប់ផ្តើម។
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह / प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីព្រហ្មាណ្ឌ មហាបុរាណ» ដែលព្រះវាយុបានប្រកាស នៅភាគមធ្យម ក្នុងជើងបើកកថាទីបី មានជំពូកទីមួយឈ្មោះ «ពណ៌នាអំពីការបង្កើតឥសី»។ សូតបាននិយាយថា— កាលណាការបង្កើតប្រជាជនលើកទីប្រាំមួយ ក្នុងសម័យចាក្សុស បានបញ្ចប់ហើយ ព្រះស្វយម្ភូបានបង្គាប់ដល់ទក្ខៈថា «ចូរបង្កើតប្រជាជន»។
Verse 2
ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः
ព្រះអម្ចាស់នោះបានបង្កើតសត្វលោកទាំងអស់ ទាំងដែលចល័ត និងដែលថេរ; ហើយជាមុនសិន ព្រះអង្គបានបង្កើតសត្វដែលកើតពីចិត្ត។
Verse 3
ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् / यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा
ពួកឥសី ទេវតា គន្ធព៌ មនុស្ស នាគ និងរាក្សស; ទាំងយក្ស ភូត ពិសាច បក្សី សត្វ និងម្រឹគផងដែរ។
Verse 4
यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः / अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता
កាលណាប្រជាដែលបានបង្កើតដោយចិត្តរបស់ទ្រង់មិនរីកចម្រើន ទ្រង់ភគវាន មហាទេវៈ អ្នកមានប្រាជ្ញា ក៏ដកការពិចារណាចេញពីពួកគេ។
Verse 5
स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः / असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः
បន្ទាប់មក ដោយចិត្តចង់បង្កើតប្រជាជននានាតាមភាវៈសមស្រប (មೈថុន) ទ្រង់បានទទួល អសិក្រី ជាព្រះភរិយារបស់ប្រជាបតិ វីរណៈ។
Verse 6
सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् / यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
នាងជាកូនស្រីដែលប្រកបដោយតបៈដ៏មហិមា ជាអ្នកទ្រទ្រង់លោក; ដោយនាងនេះเอง ពិភពលោកទាំងមូល ទាំងអចល និងចល ត្រូវបានទ្រទ្រង់។
Verse 7
अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति / दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा
នៅទីនេះផងដែរ គេបានលើកយកស្លោកទាំងពីរនេះសម្រាប់ពួកប្រាចេតសៈ—អំពីកាលបុរាណដែលទក្ខៈបានទទួល វៃរ៉ណី អសិក្រី ជាភរិយា។
Verse 8
कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् / नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्
នៅកណ្ដាលក្រុមក្រឹបាន និងពស់មានអហങ്കារ ទក្ខៈ ទោះជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងទន្លេនិងភ្នំ ក៏នៅតែដើរតាមព្រះអម្ចាស់ពីខាងក្រោយ។
Verse 9
तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः / प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः
ឃើញគាត់ហើយ ព្រះឫសីទាំងឡាយបាននិយាយថា «គាត់ពិតជានឹងស្ថាបនាប្រជាសត្វ; នៅទីនេះ គាត់ជាអ្នកទីមួយ ហើយទីពីរគឺទក្ខៈ ព្រោះទក្ខៈជាប្រាជាបតិ»។
Verse 10
अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् / असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्
បន្ទាប់មក តាមកាលៈទេសៈ ភាគនិយុតដែលនៅសល់បានមកដល់; នៅទីនោះ ទក្ខៈ ប្រាចេតស បានរៀបការជាមួយ អសិក្នី កូនស្រីវៃរណី។
Verse 11
अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् / असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់ទក្ខៈ ប្រាចេតស បានបង្កើតកូនប្រុសមួយពាន់ មានអំណាចមិនអាចវាស់បាន ក្នុងអសិក្នី តាមវង្សវៃរណី។
Verse 12
तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः / देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः
ពេលឃើញពួកគេ នារទៈ កូនព្រះព្រហ្មា អ្នកមានពន្លឺដ៏មហិមា ជាអ្នកសន្ទនាដែលទេវឫសីស្រឡាញ់ និងមានបំណងបង្កើនប្រជាសត្វ ក៏បានមកដល់។
Verse 13
नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् / यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत
ដើម្បីបំផ្លាញពួកគេ គាត់បាននិយាយពាក្យជាសាបពីខ្លួនឯង; ហើយបរមេឋ្ឋីបានកើតក្នុងបុត្ររបស់កശ്യប។
Verse 14
मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः / तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्
ដោយអំណាចសាបរបស់ទក្សៈ គាត់បានក្លាយជាបុត្រមានសៈរបស់កശ്യបម្តងទៀត; ដូច្នេះគាត់ជាបុត្រមានសៈទីពីររបស់កាស្យប។
Verse 15
स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः / तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः
នារទៈនោះបានកើតមុនពីបរមេឋ្ឋី; ដោយហេតុនោះ កូនៗរបស់វ្រឹក្សៈត្រូវបានល្បីថា ‘ហរយស្វៈ’.
Verse 16
धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः / तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः
ដើម្បីធម៌ ពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានបំផ្លាញដោយវិធិ—គ្មានសង្ស័យ; នៅពេលនោះ ទក្សៈជាព្រះអម្ចាស់ ក្រោធឡើង ហើយត្រៀមសាប។
Verse 17
ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना / ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना
បរមេឋ្ឋីបានសុំដោយដាក់ព្រះឫសីព្រហ្មនៅមុខជាសាក្សី; បន្ទាប់មក ទក្សៈក៏បានធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយបរមេឋ្ឋី។
Verse 18
कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः
អំពីកូនស្រី គាត់បានសុំពរថា «សូមឲ្យ នារទ ជាកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ»។ បន្ទាប់មក ទក្ស បានប្រគល់កូនស្រីជាទីស្រឡាញ់ដល់ បរមេឋ្ឋី។ ដូច្នេះ នារទ កើតឡើងម្ដងទៀត ជាឥសីដែលឃើញភ័យនៃបណ្តាសា។
Verse 19
शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
សាំសបាយនៈ បាននិយាយថា «នារទ ឥសីទេវៈ បានបំផ្លាញពួកគេពីមុនដោយរបៀបណា? កូនៗរបស់ ប្រជាបតិ ទាំងនោះវិនាសយ៉ាងដូចម្តេច—ខ្ញុំចង់ស្តាប់តាមសច្ចៈ»។
Verse 20
सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः / समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह
សូត បាននិយាយថា កូនៗរបស់ ទក្ស គឺ ហរយស្វៈ បានមកប្រមូលផ្តុំដោយបំណងបង្កើនប្រជា។ ពួកគេមានវីរភាពខ្លាំង; បន្ទាប់មក នារទ បាននិយាយទៅកាន់ពួកគេ។
Verse 21
बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् / अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः
អូ៎ ពួកអ្នកពិតជាមិនទាន់ដឹង; អ្នកមិនស្គាល់ផ្ទៃភពលោកទេ។ មិនដឹងទាំងខាងក្នុង ខាងលើ និងខាងក្រោម—ហើយអ្នកនឹងបង្កើតប្រជាបានដូចម្តេច?
Verse 22
ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् / अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः
ពួកគេបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយចេញទៅគ្រប់ទិស។ ដល់សព្វថ្ងៃក៏មិនត្រឡប់មកវិញទេ ដូចទន្លេដែលលាយចូលសមុទ្រហើយមិនត្រឡប់។
Verse 23
अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः / वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः
ពេលពួកគេបានវិនាសទៅហើយ ទក្ខៈ កូនប្រុសនៃប្រាចេតស បានបង្កើតកូនប្រុសមួយពាន់នាក់ឡើងវិញ តាមរយៈវೈរṇ្យា។
Verse 24
प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते / पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह
ពួកគេដែលហៅថា សបលាស្វៈ ប្រាថ្នាចង់បង្កើនប្រជា ប៉ុន្តែ នារទៈ បានអានឲ្យពួកគេស្តាប់ពាក្យដែលបាននិយាយពីមុន។
Verse 25
अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् / भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः
ពួកគេទាំងអស់បាននិយាយគ្នា៖ «ឥសីបាននិយាយត្រឹមត្រូវដោយខ្លួនឯង; យើងត្រូវទៅតាមផ្លូវរបស់បងប្អូន មិនមានសង្ស័យឡើយ»។
Verse 26
ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः / प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः
ដោយដឹងប្រវែងទំហំផែនដី យើងនឹងបង្កើតប្រជាដោយសុខ; មានចិត្តភ្លឺថ្លា ស្ងប់ស្ងាត់ ហើយបានអនុសាសន៍ត្រឹមត្រូវ។
Verse 27
ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् / अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः
ពួកគេក៏បានចេញទៅតាមផ្លូវដដែលទៅគ្រប់ទិស; ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ពង្រីក ពួកគេមិនទាន់ត្រឡប់មកវិញដល់សព្វថ្ងៃ។
Verse 28
ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः / प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता
ចាប់តាំងពីពេលនោះ បងប្រុសបានមមាញឹកក្នុងការស្វែងរកប្អូនប្រុស។ ទោះខិតខំក៏វិនាសឆាប់; អ្នកដឹងមិនគួរធ្វើការដូច្នោះទេ។
Verse 29
नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः / नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च
ពេលសេះពណ៌ចម្រុះទាំងនោះបាត់បង់ ព្រះដក្ខៈដ៏មានអំណាចខឹង ហើយដាក់បណ្តាសា៖ «ឱ នារទៈ ចូរទៅរកវិនាស; ហើយចូរស្នាក់នៅក្នុងគភ៌វាស»។
Verse 30
तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल / षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः
ពេលនោះ ទោះវាក៏បាត់បង់ដែរ មហាត្មា ព្រះដក្ខៈដ៏ជាព្រះអម្ចាស់ បានបង្កើតកូនស្រីហុកសិបនាក់ ដែលល្បីថា ‘វៃរាណ្យា’។
Verse 31
तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः / धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः
នៅពេលនោះ កശ്യបៈទទួលពួកនាងជាភរិយា; ដូចគ្នានេះ ព្រះធម៌ ព្រះសោម និងមហាឫសីផ្សេងៗក៏ទទួល (ពួកនាង) ដែរ។
Verse 32
इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत
អ្នកណាដែលដឹងការបង្កើតទាំងមូលរបស់ដក្ខៈនេះតាមសច្ចៈ នោះនឹងមានអាយុយូរ មានកិត្តិយស ជាអ្នកមានពរ និងមានពូជពង្ស។
Dakṣa’s transition to maithunī-sarga through marriage with Asiknī (Vairaṇī) functions as the genealogical pivot, enabling stable progeny-lines and setting up later catalogues of descendants.
The chapter states the mind-created progenies do not ‘increase/flourish’ (na vyavarddhanta), prompting a shift to embodied, reproductive creation (maithuna-bhāva), a standard Purāṇic mechanism for stabilizing populations and lineages.
Nārada appears as a devarṣi whose counsel interrupts or redirects straightforward progeny-expansion, serving as a narrative hinge that prevents linear overpopulation and channels creation into alternative lineal or ascetic trajectories.