Adhyaya 22

Verse 1

राजोवाच यदेतद्भ‍गवत आदित्यस्य मेरुं ध्रुवं च प्रदक्षिणेन परिक्रामतो राशीनामभिमुखं प्रचलितं चाप्रदक्षिणं भगवतोपवर्णितममुष्य वयं कथमनुमिमीमहीति ॥ १ ॥

ព្រះរាជាទូលថា៖ «ឱ ព្រះគ្រូដ៏គួរគោរព អ្នកបានបញ្ជាក់រួចហើយថា ព្រះអាទិត្យ (សូរ្យទេវ) វិលជុំវិញ ធ្រុវលោក ដោយមានភ្នំមេរុ និងធ្រុវនៅខាងស្តាំ។ ប៉ុន្តែពេលតែមួយ ព្រះអង្គបែរមុខទៅកាន់រាសី ហើយហាក់ដូចជាមានមេរុ និងធ្រុវនៅខាងឆ្វេង។ តើយើងអាចទទួលយកថា ព្រះអង្គមានទាំងស្តាំទាំងឆ្វេងក្នុងពេលតែមួយ ដោយហេតុផលដូចម្តេច?»

Verse 2

स होवाच यथा कुलालचक्रेण भ्रमता सह भ्रमतां तदाश्रयाणां पिपीलिकादीनां गतिरन्यैव प्रदेशान्तरेष्वप्युपलभ्यमानत्वादेवं नक्षत्रराशिभिरुपलक्षितेन कालचक्रेण ध्रुवं मेरुं च प्रदक्षिणेन परिधावता सह परिधावमानानां तदाश्रयाणां सूर्यादीनां ग्रहाणां गतिरन्यैव नक्षत्रान्तरे राश्यन्तरे चोपलभ्यमानत्वात् ॥ २ ॥

ព្រះស្រី សុកទេវ គោស្វាមី ឆ្លើយយ៉ាងច្បាស់ថា៖ ដូចជាកង់ជាងធ្វើផើងកំពុងវិល ហើយស្រមោចតូចៗដែលស្ថិតលើកង់នោះក៏វិលទៅជាមួយដែរ ប៉ុន្តែចលនារបស់វាហាក់ខុសពីកង់ ព្រោះពេលខ្លះឃើញនៅផ្នែកមួយ ពេលខ្លះឃើញនៅផ្នែកមួយទៀត។ ដូចគ្នានេះ ក្រុមផ្កាយ និងរាសីដែលជាសញ្ញានៃ “កង់កាល” វិលដោយមានមេរុ និងធ្រុវលោកនៅខាងស្តាំ ហើយព្រះអាទិត្យ និងភពផ្សេងៗក៏វិលទៅជាមួយ។ ទោះយ៉ាងណា ព្រះអាទិត្យ និងភពទាំងឡាយត្រូវបានឃើញនៅរាសី និងក្រុមផ្កាយខុសៗគ្នា នៅពេលខុសៗគ្នា; នេះបង្ហាញថាចលនារបស់ពួកវាខុសពីចលនារបស់រាសី និងកង់កាលខ្លួនវា។

Verse 3

स एष भगवानादिपुरुष एव साक्षान्नारायणो लोकानां स्वस्तय आत्मानं त्रयीमयं कर्मविशुद्धिनिमित्तं कविभिरपि च वेदेन विजिज्ञास्यमानो द्वादशधा विभज्य षट्‌सु वसन्तादिष्वृतुषु यथोपजोषमृतुगुणान् विदधाति ॥ ३ ॥

ព្រះភគវានជាបុរសដើម គឺព្រះនារាយណ៍ដោយផ្ទាល់។ ដើម្បីសុខសាន្តនៃលោកទាំងឡាយ និងដើម្បីបរិសុទ្ធកម្ម ព្រះองค์បានបង្ហាញជារូបព្រះអាទិត្យ ជាស្វរូបនៃត្រៃវេទ; បន្ទាប់មកបែងចែកព្រះអង្គជា១២ភាគ និងរៀបចំរដូវ៦ ចាប់ពីវសន្ត ដោយកំណត់គុណលក្ខណៈរដូវ ដូចជា ក្តៅ ត្រជាក់ ជាដើម តាមសមគួរ។

Verse 4

तमेतमिह पुरुषास्त्रय्या विद्यया वर्णाश्रमाचारानुपथा उच्चावचै: कर्मभिराम्नातैर्योगवितानैश्च श्रद्धया यजन्तोऽञ्जसा श्रेय: समधिगच्छन्ति ॥ ४ ॥

តាមវិជ្ជាត្រៃវេទ និងរបៀបវណ្ណ-អាស្រម មនុស្សទាំងឡាយបូជាព្រះនារាយណ៍ដែលស្ថិតជាទេវសូរិយៈ—ព្រះបរមាត្មា—ដោយសទ្ធា តាមពិធីវេទទាំងខ្ពស់ទាំងទាប និងតាមវិធីយោគៈ; ដូច្នេះពួកគេឈានដល់ប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតដោយងាយ។

Verse 5

अथ स एष आत्मा लोकानां द्यावापृथिव्योरन्तरेण नभोवलयस्य कालचक्रगतो द्वादश मासान् भुङ्क्ते राशिसंज्ञान् संवत्सरावयवान्मास: पक्षद्वयं दिवा नक्तं चेति सपादर्क्षद्वयमुपदिशन्ति यावता षष्ठमंशं भुञ्जीत स वै ऋतुरित्युपदिश्यते संवत्सरावयव: ॥ ५ ॥

ព្រះសូរិយៈ—ព្រះនារាយណ៍/វិṣṇu ជាព្រលឹងនៃលោកទាំងអស់—ស្ថិតនៅក្នុងអវកាសរវាងមេឃនិងផែនដី ហើយធ្វើដំណើរលើកង់កាលៈ តាមរយៈ១២ខែ។ ពេលប៉ះពាល់នឹងរាសីទាំង១២ ព្រះองค์ទទួលនាម១២។ ការប្រមូលខែទាំង១២ នេះហៅថា “សំវត្សរ” (មួយឆ្នាំ)។ តាមចន្ទគតិ ពាក់កណ្តាលខែសុក្ល និងក្រឹṣṇa ពីរភាគរួមគ្នាជាមួយគ្នា ជាខែមួយ; សម្រាប់ពិត្រលោក វាជាមួយថ្ងៃ-យប់មួយ។ តាមគណនានក្ខត្រ ខែមួយស្មើនឹងនក្ខត្រ២ និងមួយភាគបួន។ ព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរពីរខែ គឺបានមួយភាគប្រាំមួយនៃឆ្នាំ—ហៅថា “ឫតុ”; ដូច្នេះរដូវទាំងឡាយជាអវយវៈនៃឆ្នាំ។

Verse 6

अथ च यावतार्धेन नभोवीथ्यां प्रचरति तं कालमयनमाचक्षते ॥ ६ ॥

រយៈពេលដែលព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរតាមផ្លូវមេឃបានពាក់កណ្តាល គេហៅថា “អយន” (ឧត្តរាយណ ឬ ទក្ខិណាយណ)។

Verse 7

अथ च यावन्नभोमण्डलं सह द्यावापृथिव्योर्मण्डलाभ्यां कार्त्स्‍न्येन स ह भुञ्जीत तं कालं संवत्सरं परिवत्सरमिडावत्सरमनुवत्सरं वत्सरमिति भानोर्मान्द्यशैघ्र्यसमगतिभि: समामनन्ति ॥ ७ ॥

ព្រះសូរិយៈមានល្បឿនបីយ៉ាង—យឺត លឿន និងមធ្យម។ រយៈពេលដែលព្រះองค์ធ្វើដំណើរវិលជុំវិញមណ្ឌលមេឃ ផែនដី និងអវកាសឱ្យគ្រប់លេញ តាមល្បឿនទាំងបីនេះ បណ្ឌិតហៅដោយនាមប្រាំ៖ សំវត្សរ បរិវត្សរ អិឌាវត្សរ អនុវត្សរ និងវត្សរ។

Verse 8

एवं चन्द्रमा अर्कगभस्तिभ्य उपरिष्टाल्लक्षयोजनत उपलभ्यमानोऽर्कस्य संवत्सरभुक्तिं पक्षाभ्यां मासभुक्तिं सपादर्क्षाभ्यां दिनेनैव पक्षभुक्तिमग्रचारी द्रुततरगमनो भुङ्क्ते ॥ ८ ॥

លើសពីកាំរស្មីព្រះអាទិត្យឡើងទៅចម្ងាយមួយសែនយោជន៍ មានព្រះចន្ទ។ ព្រះចន្ទធ្វើដំណើរលឿនជាងព្រះអាទិត្យ—ក្នុងពីរបក្ស វាឆ្លងកាត់ចម្ងាយស្មើមួយឆ្នាំរបស់ព្រះអាទិត្យ; ក្នុងពីរថ្ងៃកន្លះបន្ថែមមួយភាគបួន ស្មើមួយខែ; និងក្នុងមួយថ្ងៃ ស្មើមួយបក្សរបស់ព្រះអាទិត្យ។

Verse 9

अथ चापूर्यमाणाभिश्च कलाभिरमराणां क्षीयमाणाभिश्च कलाभि: पितृणामहोरात्राणि पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यां वितन्वान: सर्वजीवनिवहप्राणो जीवश्चैकमेकं नक्षत्रं त्रिंशता मुहूर्तैर्भुङ्क्ते ॥ ९ ॥

ពេលព្រះចន្ទកំពុងឡើង (waxing) ភាគពន្លឺរបស់វាកើនឡើងរាល់ថ្ងៃ បង្កើតថ្ងៃសម្រាប់ទេវតា និងយប់សម្រាប់ពិត្រ។ ពេលព្រះចន្ទកំពុងរំលង (waning) វាបង្កើតយប់សម្រាប់ទេវតា និងថ្ងៃសម្រាប់ពិត្រ។ ដូច្នេះវាឆ្លងកាត់នក្ខត្រមួយៗក្នុង៣០ មុហូរត (មួយថ្ងៃពេញ)។ ព្រះចន្ទជាប្រភពត្រជាក់ដូចអម្រឹត ដែលជួយឲ្យធញ្ញជាតិលូតលាស់ ដូច្នេះព្រះចន្ទត្រូវបានហៅថា ‘ជីវ’ ជាជីវិតនៃសត្វលោកទាំងអស់។

Verse 10

य एष षोडशकल: पुरुषो भगवान्मनोमयोऽन्नमयोऽमृतमयो देवपितृमनुष्यभूतपशुपक्षिसरीसृपवीरुधां प्राणाप्यायनशीलत्वात्सर्वमय इति वर्णयन्ति ॥ १० ॥

ព្រះចន្ទដែលមាន១៦ កលា ត្រូវបានចាត់ទុកថាបង្ហាញឥទ្ធិពលនៃភគវាន ព្រះបុគ្គលភាពដ៏អធិឧត្តម។ ព្រះចន្ទជាទេវតាអធិបតីលើចិត្ត ដូច្នេះហៅថា ‘Manomaya’; ជាអ្នកផ្តល់កម្លាំងដល់ឱសថ និងរុក្ខជាតិ ដូច្នេះហៅថា ‘Annamaya’; និងជាប្រភពជីវិតសម្រាប់សត្វលោកទាំងអស់ ដូច្នេះហៅថា ‘Amṛtamaya’। វាធ្វើឲ្យទេវតា ពិត្រ មនុស្ស សត្វ បក្សី សត្វលូន រុក្ខ-លតា និងសត្វលោកទាំងអស់ពេញចិត្ត ហេតុនេះហៅថា ‘Sarvamaya’ ផងដែរ។

Verse 11

तत उपरिष्टात्‌द्वि्लक्षयोजनतो नक्षत्राणि मेरुं दक्षिणेनैव कालायन ईश्वरयोजितानि सहाभिजिताष्टाविंशति: ॥ ११ ॥

លើសពីនេះឡើងទៅចម្ងាយពីរលាន? (២សែន) យោជន៍ មានក្រុមនក្ខត្រ។ ដោយព្រះបំណងនៃព្រះបុគ្គលភាពដ៏អធិឧត្តម ពួកវាត្រូវបានភ្ជាប់នឹងកង់នៃកាលៈ ហើយវិលដោយមានភ្នំសុមេរុនៅខាងស្តាំ (វិលតាមទិសដក្សិណាវর্ত) ដោយចលនាខុសពីព្រះអាទិត្យ។ មាននក្ខត្រសំខាន់ ២៨ ដឹកនាំដោយ អភិជិត។

Verse 12

तत उपरिष्टादुशना द्विलक्षयोजनत उपलभ्यते पुरत: पश्चात्सहैव वार्कस्य शैघ्र्यमान्द्यसाम्याभिर्गतिभिरर्कवच्चरति लोकानां नित्यदानुकूल एव प्रायेण वर्षयंश्चारेणानुमीयते स वृष्टिविष्टम्भग्रहोपशमन: ॥ १२ ॥

លើសពីក្រុមនក្ខត្រនោះឡើងទៅប្រហែលពីរលក្ស? (២សែន) យោជន៍ មានភពសុក្រ (Venus/អុសនា)។ វាធ្វើចលនាស្ទើរតែដូចព្រះអាទិត្យ—ខ្លះពេលនៅពីក្រោយ ខ្លះពេលនៅពីមុខ ហើយខ្លះពេលទៅជាមួយ—ដោយល្បឿនលឿន យឺត និងមធ្យម។ ភពសុក្រ បំបាត់ឥទ្ធិពលភពដែលរារាំងភ្លៀង; ដូច្នេះការមានវា ធ្វើឲ្យមានភ្លៀង ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាល្អប្រសើរសម្រាប់សត្វលោកទាំងអស់ តាមការទទួលស្គាល់របស់បណ្ឌិត។

Verse 13

उशनसा बुधो व्याख्यातस्तत उपरिष्टाद्विलक्षयोजनतो बुध: सोमसुत उपलभ्यमान: प्रायेण शुभकृद्यदार्काद् व्यतिरिच्येत तदातिवाताभ्रप्रायानावृष्ट्यादिभयमाशंसते ॥ १३ ॥

ភពពុធ (ព្រះបុត្រនៃព្រះចន្ទ) ដូចភពសុក្រណ៍ ម្តងនៅពីក្រោយព្រះអាទិត្យ ម្តងនៅមុខ ហើយម្តងទៀតដើរជាមួយគ្នា។ វាស្ថិតលើសភពសុក្រណ៍ឡើងទៅដប់ប្រាំមួយលានយោជន៍ ហើយភាគច្រើនជាសុភមង្គលដល់សត្វលោក; តែពេលមិនដើរតាមព្រះអាទិត្យ វាប្រាប់អំពីព្យុះ ខ្យល់ធូលី ភ្លៀងមិនទៀងទាត់ និងពពកគ្មានទឹក បង្កស្ថានភាពគួរភ័យដោយភ្លៀងតិចឬច្រើនពេក។

Verse 14

अत ऊर्ध्वमङ्गारकोऽपि योजनलक्षद्वितय उपलभ्यमानस्त्रिभिस्त्रिभि: पक्षैरेकैकशो राशीन्द्वादशानुभुङ्क्ते यदि न वक्रेणाभिवर्तते प्रायेणाशुभग्रहोऽघशंस: ॥ १४ ॥

ខាងលើនេះមានភពអង្គារ (អង្គារក) ស្ថិតលើសភពពុធឡើងទៅពីរលាន? (ពីរលក្ខ) យោជន៍។ បើវាមិនដើរជាវក្រគតិទេ វានឹងឆ្លងកាត់រាសីទាំងដប់ពីរតាមលំដាប់ ដោយរាសីមួយៗក្នុងបីបក្ស; ទោះយ៉ាងណា វាធម្មតាជាភពអសុភ មេរោគនៃអពមង្គល និងផ្តល់ផលមិនល្អទាក់ទងនឹងភ្លៀងជាដើម។

Verse 15

तत उपरिष्टाद्विलक्षयोजनान्तरगता भगवान् बृहस्पतिरेकैकस्मिन् राशौ परिवत्सरं परिवत्सरं चरति यदि न वक्र: स्यात्प्रायेणानुकूलो ब्राह्मणकुलस्य ॥ १५ ॥

ខាងលើនេះចម្ងាយដប់ប្រាំមួយលានយោជន៍ មានព្រះបរិសុទ្ធ ប្រាហស្បតិ (Bṛhaspati) ស្ថិតនៅ។ ព្រះអង្គធ្វើដំណើរនៅក្នុងរាសីមួយៗរយៈពេលមួយបរិវត្សរ; បើចលនាមិនវក្រទេ ព្រះអង្គភាគច្រើនជាអនុគ្រោះដល់ពូជព្រហ្មណ៍ និងសត្វលោក បង្កើនធម៌ និងវិជ្ជា។

Verse 16

तत उपरिष्टाद्योजनलक्षद्वयात्प्रतीयमान: शनैश्चर एकैकस्मिन् राशौ त्रिंशन्मासान् विलम्बमान: सर्वानेवानुपर्येति तावद्भ‍िरनुवत्सरै: प्रायेण हि सर्वेषामशान्तिकर: ॥ १६ ॥

ខាងលើនេះ (លើសភពប្រាហស្បតិ) ចម្ងាយពីរលក្ខយោជន៍ មានភពសៅរ៍ (Śanaiścara) ស្ថិតនៅ។ វាធ្វើដំណើរយឺតៗ ស្នាក់នៅរាសីមួយៗរយៈពេលសាមសិបខែ ហើយវង់ជុំវិញរាសីទាំងមូលក្នុងចំនួនអនុវត្សរ; វាធម្មតាបង្កអសន្តិដល់សត្វលោកទាំងអស់ និងនាំមកនូវអពមង្គលយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 17

तत उत्तरस्माद‍ृषय एकादशलक्षयोजनान्तर उपलभ्यन्ते य एव लोकानां शमनुभावयन्तो भगवतो विष्णोर्यत्परमं पदं प्रदक्षिणं प्रक्रमन्ति ॥ १७ ॥

នៅខាងជើងពីនោះ ចម្ងាយដប់មួយលានយោជន៍ មានឥសីបរិសុទ្ធទាំងប្រាំពីរ ស្ថិតនៅ។ ពួកទ្រង់គិតគូរពីសុខសាន្តរបស់សត្វលោកជានិច្ច ហើយដើរប្រទក្សិណជុំវិញទីដ្ឋានដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់ព្រះវិṣṇុ គឺធ្រុវលោក (Dhruvaloka) ដូចជាផ្កាយប៉ូល។