Adhyaya 16
Vibhūti-yoga in the Bhāgavata: The Lord’s Manifest Opulences and the Discipline of Control
បន្តសំណួរដ៏ស្មោះត្រង់របស់ឧទ្ធវអំពីវត្តមានលាក់លៀមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ជាបរមាត្មា ជំពូកនេះចាប់ផ្តើមដោយឧទ្ធវសរសើរព្រះក្រឹෂ್ಣថា គ្មានដើមគ្មានចុង និងជាជីវិតនៃសត្វទាំងអស់ ហើយសុំឲ្យបង្ហាញអំពីសិទ្ធិ (siddhi) ដែលកើតពីភក្តិ និងទម្រង់ទេវភាពដែលព្រះឥសីគោរព។ ព្រះក្រឹෂṇភ្ជាប់សំណួរនេះទៅនឹងសំណួររបស់អរជុននៅកុរុក្សេត្រ បន្តប្រពៃណីវិភូតិ (vibhūti) ដូចក្នុងគីតា។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គរាយនាមការបង្ហាញតំណាងក្នុងវេដា ចន្ទស៍ ទេវតា ឥសី ព្រះមហាក្សត្រ សត្វសួគ៌ កម្លាំងធម្មជាតិ កាលវិភាគពេលវេលា គុណធម៌ និងទ្រឹស្តីកោស्मिक ដើម្បីបង្ហាញថា អ្វីដែលលើសគេ ស្រស់ស្អាត មានអំណាច ឬបរិសុទ្ធ គឺជាវិភូតិរបស់ព្រះអង្គ។ ចុងក្រោយព្រះអង្គបញ្ជាក់សាធនាដ៏អនុវត្ត៖ គ្រប់គ្រងពាក្យ ចិត្ត ប្រាណ និងអារម្មណ៍ដោយបញ្ញាបរិសុទ្ធ ព្រោះបើគ្មានការគ្រប់គ្រង និមន្ត និងតបស្យា នឹងហូរចេញដូចទឹកពីឆ្នាំងមិនទាន់ដុត។ ដូច្នេះជំពូកនេះផ្លាស់ពីការទទួលស្គាល់ថា “អ្វីៗជាវិភូតិរបស់ព្រះ” ទៅកាន់កាតព្វកិច្ច “គ្រប់គ្រង និងសមರ್ಪణ”។
Shlokas
Verse 1
श्रीउद्धव उवाच त्वं ब्रह्म परमं साक्षादनाद्यन्तमपावृतम् । सर्वेषामपि भावानां त्राणस्थित्यप्ययोद्भव: ॥ १ ॥
ព្រះឧទ្ធវបានទូលថា៖ ឱព្រះអម្ចាស់! ព្រះអង្គជាព្រះព្រហ្មដ៏អធិឋានដោយផ្ទាល់ គ្មានដើមគ្មានចុង មិនត្រូវអ្វីកំណត់ឡើយ។ ព្រះអង្គជាអ្នកការពារ អ្នកថែរក្សា អ្នកបំផ្លាញ និងជាមូលហេតុនៃការកើតឡើងនៃសព្វសភាវៈ។
Verse 2
उच्चावचेषु भूतेषु दुर्ज्ञेयमकृतात्मभि: । उपासते त्वां भगवन् याथातथ्येन ब्राह्मणा: ॥ २ ॥
ឱព្រះភគវាន! ការដែលព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងសೃષ્ટិទាំងខ្ពស់ទាំងទាប គឺពិបាកឲ្យអ្នកចិត្តមិនសុចរិតយល់បាន; ប៉ុន្តែព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលដឹងសេចក្តីសន្និដ្ឋាននៃវេដៈ បូជាព្រះអង្គដោយសេចក្តីពិត។
Verse 3
येषु येषु च भूतेषु भक्त्या त्वां परमर्षय: । उपासीना: प्रपद्यन्ते संसिद्धिं तद् वदस्व मे ॥ ३ ॥
សូមព្រះអង្គប្រាប់ខ្ញុំអំពីសិទ្ធិឬភាពសម្រេចល្អឥតខ្ចោះដែលមហាឥសីទទួលបានដោយការបូជាព្រះអង្គដោយភក្តិ; ហើយសូមព្រះអង្គពន្យល់ថា ពួកគេបូជាព្រះអង្គក្នុងរូបណាខ្លះ។
Verse 4
गूढश्चरसि भूतात्मा भूतानां भूतभावन । न त्वां पश्यन्ति भूतानि पश्यन्तं मोहितानि ते ॥ ४ ॥
ឱព្រះអង្គជាព្រលឹងនៃសត្វទាំងអស់ និងជាអ្នកចិញ្ចឹមសព្វសភាវៈ! ព្រះអង្គដើររស់នៅយ៉ាងលាក់លៀមក្នុងមធ្យមសត្វទាំងឡាយ; ព្រះអង្គឃើញពួកគេ ប៉ុន្តែពួកគេដែលត្រូវមោហៈដោយព្រះអង្គ មិនអាចឃើញព្រះអង្គបានទេ។
Verse 5
या: काश्च भूमौ दिवि वै रसायां विभूतयो दिक्षु महाविभूते । ता मह्यमाख्याह्यनुभावितास्ते नमामि ते तीर्थपदाङ्घ्रिपद्मम् ॥ ५ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអานุភាពខ្ពស់បំផុត សូមព្រះองค์ពន្យល់ដល់ខ្ញុំអំពីវិភូតិ និងសក្តិអសীমរបស់ព្រះองค์ ដែលព្រះองค์បង្ហាញលើផែនដី នៅស្ថានសួគ៌ នៅនរក និងគ្រប់ទិសទាំងអស់។ ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះองค์ ដែលជាជម្រកនៃទីរត្ថសក្ការៈទាំងពួង។
Verse 6
श्रीभगवानुवाच एवमेतदहं पृष्ट: प्रश्नं प्रश्नविदां वर । युयुत्सुना विनशने सपत्नैरर्जुनेन वै ॥ ६ ॥
ព្រះភគវានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ អ្នកឆ្នើមក្នុងចំណោមអ្នកចេះសួរ! ពិតជាយ៉ាងនោះ; មុននេះផងដែរ ខ្ញុំត្រូវបានសួរពីសំណួរដូចគ្នា។ នៅសមរភូមិកុរុក្សេត្រាដ៏បង្កវិនាស អរជុន ដែលប្រាថ្នាចង់ប្រយុទ្ធនឹងគូប្រជែងរបស់គេ បានសួរខ្ញុំសំណួរនេះដែរ។
Verse 7
ज्ञात्वा ज्ञातिवधं गर्ह्यमधर्मं राज्यहेतुकम् । ततो निवृत्तो हन्ताहं हतोऽयमिति लौकिक: ॥ ७ ॥
នៅសមរភូមិកុរុក្សេត្រា អរជុនគិតថា ការសម្លាប់ញាតិមិត្តគឺជាការគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម និងជាអធម្ម ដែលកើតពីបំណងចង់បានរាជ្យប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះគាត់បានដកខ្លួនចេញពីការប្រយុទ្ធ ដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងក្លាយជាអ្នកសម្លាប់ញាតិ; ពួកគេនឹងវិនាស»។ ដោយហេតុនេះ អរជុនត្រូវបានទុក្ខទោមដោយចិត្តស្មារតីលោគីយ។
Verse 8
स तदा पुरुषव्याघ्रो युक्त्या मे प्रतिबोधित: । अभ्यभाषत मामेवं यथा त्वं रणमूर्धनि ॥ ८ ॥
នៅពេលនោះ ខ្ញុំបានបំភ្លឺអរជុន ដែលជាខ្លាឃ្មុំក្នុងចំណោមមនុស្ស ដោយហេតុផលដ៏ត្រឹមត្រូវ។ បន្ទាប់មក នៅមុខសមរភូមិ គាត់បានសួរខ្ញុំដោយសំណួរដូចគ្នានឹងដែលអ្នកកំពុងសួរឥឡូវនេះ។
Verse 9
अहमात्मोद्धवामीषां भूतानां सुहृदीश्वर: । अहं सर्वाणि भूतानि तेषां स्थित्युद्भवाप्यय: ॥ ९ ॥
ឧទ្ធវៈជាទីស្រឡាញ់ អញជាពរមាត្មា (Supersoul) នៃសត្វមានជីវិតទាំងអស់; ដូច្នេះដោយធម្មជាតិ អញជាមិត្តល្អ និងជាអធិបតីខ្ពស់បំផុតរបស់ពួកគេ។ ជាអ្នកបង្កើត អ្នកថែរក្សា និងអ្នកបំផ្លាញសត្វទាំងអស់ អញមិនខុសពីពួកគេទេ។
Verse 10
अहं गतिर्गतिमतां काल: कलयतामहम् । गुणानां चाप्यहं साम्यं गुणिन्यौत्पत्तिको गुण: ॥ १० ॥
ខ្ញុំជាគោលដៅដ៏ខ្ពស់បំផុតរបស់អ្នកស្វែងរកការរីកចម្រើន; ក្នុងចំណោមអ្នកគ្រប់គ្រងខ្លួន ខ្ញុំជាកាលៈ (ពេលវេលា)។ ក្នុងគុណៈ ខ្ញុំជាសមតុល្យ ហើយក្នុងអ្នកមានធម៌ ខ្ញុំជាគុណធម៌ធម្មជាតិ។
Verse 11
गुणिनामप्यहं सूत्रं महतां च महानहम् । सूक्ष्माणामप्यहं जीवो दुर्जयानामहं मन: ॥ ११ ॥
ក្នុងចំណោមអ្វីដែលមានគុណលក្ខណៈ ខ្ញុំជាសូត្រមូលដ្ឋាននៃប្រក្រឹតិ; ក្នុងចំណោមអ្វីដ៏អស្ចារ្យ ខ្ញុំជាមហត្តត្តវៈ។ ក្នុងអ្វីល្អិត ខ្ញុំជាជីវៈ (វិញ្ញាណបុគ្គល); និងក្នុងអ្វីដែលលំបាកឈ្នះ ខ្ញុំជាចិត្ត។
Verse 12
हिरण्यगर्भो वेदानां मन्त्राणां प्रणवस्त्रिवृत् । अक्षराणामकारोऽस्मि पदानिच्छन्दसामहम् ॥ १२ ॥
ក្នុងចំណោមវេទ ខ្ញុំជាគ្រូដើមគឺ ហិរណ្យគರ್ಭ (ព្រះព្រហ្មា); ក្នុងចំណោមមន្ត្រ ខ្ញុំជាប្រណវ ‘អូម’ បីអក្សរ។ ក្នុងចំណោមអក្សរ ខ្ញុំជាអក្សរ ‘អ’; និងក្នុងចំណោមឆន្ទៈ ខ្ញុំជាគាយត្រី។
Verse 13
इन्द्रोऽहं सर्वदेवानां वसूनामस्मि हव्यवाट् । आदित्यानामहं विष्णू रुद्राणां नीललोहित: ॥ १३ ॥
ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងអស់ ខ្ញុំជាព្រះឥន្ទ្រ; ក្នុងចំណោមវសុ ខ្ញុំជាហវ្យវាហ (អគ្គី)។ ក្នុងចំណោមអាទិត្យ ខ្ញុំជាព្រះវិṣṇu; និងក្នុងចំណោមរុទ្រ ខ្ញុំជានីលលោហិត (ព្រះសិវៈ)។
Verse 14
ब्रह्मर्षीणां भृगुरहं राजर्षीणामहं मनु: । देवर्षीणां नारदोऽहं हविर्धान्यस्मि धेनुषु ॥ १४ ॥
ក្នុងចំណោមព្រះឥសីព្រហ្ម (Brahmarṣi) ខ្ញុំជាភೃគុ; ក្នុងចំណោមព្រះឥសីរាជ (Rājarṣi) ខ្ញុំជាមនុ។ ក្នុងចំណោមព្រះឥសីទេវ (Devarṣi) ខ្ញុំជានារទ; និងក្នុងចំណោមគោ ខ្ញុំជាកាមធេនុ។
Verse 15
सिद्धेश्वराणां कपिल: सुपर्णोऽहं पतत्रिणाम् । प्रजापतीनां दक्षोऽहं पितृणामहमर्यमा ॥ १५ ॥
ក្នុងចំណោមសិទ្ធៈ (អ្នកបានសម្រេច) ខ្ញុំគឺកបិលៈ ហើយក្នុងចំណោមបក្សី ខ្ញុំគឺសុបර්ណៈ គរុឌៈ។ ក្នុងចំណោមប្រជាបតិ ខ្ញុំគឺទក្សៈ ហើយក្នុងចំណោមបិត្រឹ ខ្ញុំគឺអរយមា។
Verse 16
मां विद्ध्युद्धव दैत्यानां प्रह्लादमसुरेश्वरम् । सोमं नक्षत्रौषधीनां धनेशं यक्षरक्षसाम् ॥ १६ ॥
ឧទ្ធវា អើយ ក្នុងចំណោមដៃត្យៈ ចូរដឹងថា ខ្ញុំគឺព្រះប្រាហ្លាទ មហារាជា ជាព្រះអម្ចាស់បរិសុទ្ធនៃអសុរ។ ក្នុងចំណោមផ្កាយ និងឱសថ ខ្ញុំគឺសោមៈ ចន្ទ្រៈ; និងក្នុងចំណោមយក្ស-រាក្សស ខ្ញុំគឺធនេឝៈ គុវេរៈ។
Verse 17
ऐरावतं गजेन्द्राणां यादसां वरुणं प्रभुम् । तपतां द्युमतां सूर्यं मनुष्याणां च भूपतिम् ॥ १७ ॥
ក្នុងចំណោមដំរីអធិរាជ ខ្ញុំគឺអៃរាវតៈ; ក្នុងចំណោមសត្វទឹក ខ្ញុំគឺវរុណៈ ព្រះអម្ចាស់នៃសមុទ្រ។ ក្នុងអ្វីៗដែលផ្តល់កម្តៅ និងពន្លឺ ខ្ញុំគឺព្រះអាទិត្យ; និងក្នុងមនុស្ស ខ្ញុំគឺស្តេច។
Verse 18
उच्चै:श्रवास्तुरङ्गाणां धातूनामस्मि काञ्चनम् । यम: संयमतां चाहम् सर्पाणामस्मि वासुकि: ॥ १८ ॥
ក្នុងចំណោមសេះ ខ្ញុំគឺឧច្ចៃឝ្រវា; ក្នុងចំណោមលោហៈ ខ្ញុំគឺកាញ្ចនៈ គឺមាស។ ក្នុងចំណោមអ្នកគ្រប់គ្រង និងដាក់ទណ្ឌកម្ម ខ្ញុំគឺយមរាជ; និងក្នុងចំណោមពស់ ខ្ញុំគឺវាសុកិ។
Verse 19
नागेन्द्राणामनन्तोऽहं मृगेन्द्र: शृङ्गिदंष्ट्रिणाम् । आश्रमाणामहं तुर्यो वर्णानां प्रथमोऽनघ ॥ १९ ॥
ឧទ្ធវា អ្នកគ្មានបាប ក្នុងចំណោមនាគាធិរាជ ខ្ញុំគឺអនន្តទេវៈ; និងក្នុងចំណោមសត្វដែលមានស្នែងឬធ្មេញមុត ខ្ញុំគឺសിംហៈ ម្ចាស់សត្វ។ ក្នុងចំណោមអាស្រាម ខ្ញុំគឺទីបួន គឺសន្យាសអាស្រាម; និងក្នុងចំណោមវර්ណៈ ខ្ញុំគឺទីមួយ គឺព្រាហ្មណៈ។
Verse 20
तीर्थानां स्रोतसां गङ्गा समुद्र: सरसामहम् । आयुधानां धनुरहं त्रिपुरघ्नो धनुष्मताम् ॥ २० ॥
ក្នុងចំណោមទីរម្យសក្ការៈ និងស្ទឹងទន្លេដែលហូរ ខ្ញុំគឺទន្លេគង្គាដ៏បរិសុទ្ធ; និងក្នុងចំណោមទឹកដ៏ស្ងប់ ខ្ញុំគឺមហាសមុទ្រ។ ក្នុងចំណោមអាវុធ ខ្ញុំគឺធ្នូ; និងក្នុងចំណោមអ្នកកាន់ធ្នូ ខ្ញុំគឺព្រះសិវៈ អ្នកបំផ្លាញត្រីបុរ។
Verse 21
धिष्ण्यानामस्म्यहं मेरुर्गहनानां हिमालय: । वनस्पतीनामश्वत्थ ओषधीनामहं यव: ॥ २१ ॥
ក្នុងចំណោមទីលំនៅ ខ្ញុំគឺភ្នំមេរុ; និងក្នុងចំណោមទីកន្លែងដែលពិបាកឆ្លងកាត់ ខ្ញុំគឺភ្នំហិមាល័យ។ ក្នុងចំណោមដើមឈើ ខ្ញុំគឺអស្វត្ថៈដ៏បរិសុទ្ធ; និងក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិឱសថ ខ្ញុំគឺយវៈ—រុក្ខជាតិផ្តល់គ្រាប់ធញ្ញ។
Verse 22
पुरोधसां वसिष्ठोऽहं ब्रह्मिष्ठानां बृहस्पति: । स्कन्दोऽहं सर्वसेनान्यामग्रण्यां भगवानज: ॥ २२ ॥
ក្នុងចំណោមបូជាចារ្យ ខ្ញុំគឺវសិષ્ઠមុនី; និងក្នុងចំណោមអ្នកមានស្ថានៈខ្ពស់ក្នុងវប្បធម៌វេដៈ ខ្ញុំគឺព្រះបૃហស្បតិ។ ក្នុងចំណោមមេបញ្ជាការធំៗ ខ្ញុំគឺស្កន្ទ (ការទិកេយ); និងក្នុងចំណោមអ្នកដឹកនាំទៅមុខក្នុងវិថីដ៏ប្រសើរ ខ្ញុំគឺភគវាន អជ—ព្រះប្រហ្មា។
Verse 23
यज्ञानां ब्रह्मयज्ञोऽहं व्रतानामविहिंसनम् । वाय्वग्न्यर्काम्बुवागात्मा शुचीनामप्यहं शुचि: ॥ २३ ॥
ក្នុងចំណោមយជ្ញៈ ខ្ញុំគឺប្រហ្មយជ្ញៈ—ការសិក្សាវេដៈ; និងក្នុងចំណោមវ្រតៈ ខ្ញុំគឺអហിംសា (មិនហិង្សា)។ ក្នុងចំណោមអ្វីៗដែលបរិសុទ្ធ ខ្ញុំគឺខ្យល់ ភ្លើង ព្រះអាទិត្យ ទឹក និងពាក្យសម្តី; សូម្បីក្នុងចំណោមអ្នកបរិសុទ្ធ ខ្ញុំគឺបរិសុទ្ធបំផុត។
Verse 24
योगानामात्मसंरोधो मन्त्रोऽस्मि विजिगीषताम् । आन्वीक्षिकी कौशलानां विकल्प: ख्यातिवादिनाम् ॥ २४ ॥
ក្នុងចំណោមយោគៈ ខ្ញុំគឺការគ្រប់គ្រងអាត្មាដល់ពេញលេញ—សមាធិ ដែលអាត្មាបែកចេញពីមាយាដោយសព្វគ្រប់។ ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាថ្នាជ័យជម្នះ ខ្ញុំគឺមន្ត្រាណាដ៏ប្រុងប្រយ័ត្ន (យុទ្ធនយោបាយ)។ ក្នុងចំណោមវិធីសាស្ត្របែងចែកដ៏ជំនាញ ខ្ញុំគឺអាន្វីក្សិកី—វិជ្ជាអាត្មា ដែលបំបែកវិញ្ញាណពីសារធាតុ។ ក្នុងចំណោមទស្សនវិទូស្មានគិត ខ្ញុំគឺភាពចម្រុះនៃទស្សនៈ។
Verse 25
स्त्रीणां तु शतरूपाहं पुंसां स्वायम्भुवो मनु: । नारायणो मुनीनां च कुमारो ब्रह्मचारिणाम् ॥ २५ ॥
ក្នុងចំណោមស្ត្រី ខ្ញុំគឺ សតរូបា ហើយក្នុងចំណោមបុរស ខ្ញុំគឺស្វាមីរបស់នាង ស្វាយម្ភូវ មនុ។ ក្នុងចំណោមមុនី ខ្ញុំគឺ នារាយណៈ ហើយក្នុងចំណោមព្រហ្មចារី ខ្ញុំគឺ សនត្កុមារ។
Verse 26
धर्माणामस्मि संन्यास: क्षेमाणामबहिर्मति: । गुह्यानां सुनृतं मौनं मिथुनानामजस्त्वहम् ॥ २६ ॥
ក្នុងចំណោមធម៌ទាំងឡាយ ខ្ញុំគឺ សន្ន្យាស (ការលះបង់) ហើយក្នុងចំណោមសេចក្តីសុខសន្តិភាព ខ្ញុំគឺការយល់ដឹងអំពីអាត្មានិរន្តរភายใน។ ក្នុងចំណោមអាថ៌កំបាំង ខ្ញុំគឺពាក្យពេចន៍ផ្អែមល្ហែម និងភាពស្ងៀម; ហើយក្នុងចំណោមគូស្នេហ៍ ខ្ញុំគឺ អជ (ព្រហ្មា)។
Verse 27
संवत्सरोऽस्म्यनिमिषामृतूनां मधुमाधवौ । मासानां मार्गशीर्षोऽहं नक्षत्राणां तथाभिजित् ॥ २७ ॥
ក្នុងចំណោមវដ្តកាលដ៏ត្រៀមខ្លួន ខ្ញុំគឺ សំវត្សរ (ឆ្នាំ) ហើយក្នុងចំណោមរដូវ ខ្ញុំគឺ មធុ-មាធវ (និទាឃរដូវ)។ ក្នុងចំណោមខែៗ ខ្ញុំគឺ មារគសីರ್ಷ; និងក្នុងចំណោមនក្ខត្រ ខ្ញុំគឺ អភិជិត ដ៏មង្គល។
Verse 28
अहं युगानां च कृतं धीराणां देवलोऽसित: । द्वैपायनोऽस्मि व्यासानां कवीनां काव्य आत्मवान् ॥ २८ ॥
ក្នុងចំណោមយុគៈទាំងឡាយ ខ្ញុំគឺ ក្រឹត (សត្យ) យុគៈ ហើយក្នុងចំណោមមុនីដ៏មាំមួន ខ្ញុំគឺ ទេវល និង អសិត។ ក្នុងចំណោមវ្យាសដែលបែងចែកវេទ ខ្ញុំគឺ ក្រឹષ્ણ ទ្វៃបាយន វេទវ្យាស; និងក្នុងចំណោមកវីប្រាជ្ញា ខ្ញុំគឺ កាវ្យ អាត្មវាន់ (សុក្រាចារ្យ)។
Verse 29
वासुदेवो भगवतां त्वं तु भागवतेष्वहम् । किम्पुरुषाणां हनुमान् विद्याध्राणां सुदर्शन: ॥ २९ ॥
ក្នុងចំណោមអ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលនាមថា «ភគវាន» ខ្ញុំគឺ វាសុទេវ; ហើយក្នុងចំណោមអ្នកប भक्त (ភក្ត) ឱ អុទ្ធវៈ អ្នកគឺជាតំណាងរបស់ខ្ញុំ។ ក្នុងចំណោមកិម្បុរុષ ខ្ញុំគឺ ហនុមាន; និងក្នុងចំណោមវិទ្យាធរ ខ្ញុំគឺ សុទർശន។
Verse 30
रत्नानां पद्मरागोऽस्मि पद्मकोश: सुपेशसाम् । कुशोऽस्मि दर्भजातीनां गव्यमाज्यं हवि:ष्वहम् ॥ ३० ॥
ក្នុងចំណោមគ្រឿងអលង្ការ ខ្ញុំគឺបដ្មរាគ (រូប៊ី) ហើយក្នុងចំណោមអ្វីស្រស់ស្អាត ខ្ញុំគឺពែង/កោសផ្កាឈូក។ ក្នុងចំណោមស្មៅទាំងឡាយ ខ្ញុំគឺស្មៅកុសៈដ៏បរិសុទ្ធ ហើយក្នុងចំណោមហវិ ខ្ញុំគឺឃ្រីត (ghee) និងវត្ថុដែលបានពីគោ។
Verse 31
व्यवसायिनामहं लक्ष्मी: कितवानां छलग्रह: । तितिक्षास्मि तितिक्षूणां सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ३१ ॥
ក្នុងចំណោមអ្នកខិតខំប្រឹងប្រែង ខ្ញុំគឺលក្ខ្មី (សំណាង និងសម្បត្តិ) ហើយក្នុងចំណោមអ្នកបោកប្រាស់ ខ្ញុំគឺល្បែងស៊ីសង។ ក្នុងចំណោមអ្នកអត់ធ្មត់ ខ្ញុំគឺការអភ័យទោស ហើយក្នុងចំណោមអ្នកមានសត្ត្វគុណ ខ្ញុំគឺសត្ត្វរបស់ពួកគេ។
Verse 32
ओज: सहो बलवतां कर्माहं विद्धि सात्वताम् । सात्वतां नवमूर्तीनामादिमूर्तिरहं परा ॥ ३२ ॥
ក្នុងចំណោមអ្នកមានកម្លាំង ខ្ញុំគឺអោជៈ និងសហៈ—កម្លាំងកាយ និងកម្លាំងចិត្ត; ហើយចូរដឹងថា កម្មរបស់សាត្វតៈអ្នកភក្តិរបស់ខ្ញុំ គឺសកម្មភាពភក្តិចំពោះខ្ញុំ។ សាត្វតៈបូជាខ្ញុំជា៩មూర్తិ; ក្នុងនោះ ខ្ញុំគឺមూర్తិដើម និងមុខសំខាន់—វាសុទេវៈ។
Verse 33
विश्वावसु: पूर्वचित्तिर्गन्धर्वाप्सरसामहम् । भूधराणामहं स्थैर्यं गन्धमात्रमहं भुव: ॥ ३३ ॥
ក្នុងចំណោមគន្ធರ್ವៈ ខ្ញុំគឺវិશ્વាវសុ; ក្នុងចំណោមអប្សរា ខ្ញុំគឺពូರ್ವចិត្តិ។ ក្នុងចំណោមភ្នំ ខ្ញុំគឺភាពមាំមួន; ហើយនៅលើផែនដី ខ្ញុំគឺសារធាតុក្លិនក្រអូប។
Verse 34
अपां रसश्च परमस्तेजिष्ठानां विभावसु: । प्रभा सूर्येन्दुताराणां शब्दोऽहं नभस: पर: ॥ ३४ ॥
ក្នុងទឹក ខ្ញុំគឺរសជាតិដ៏ល្អឥតខ្ចោះ—ភាពផ្អែម; ក្នុងចំណោមអ្វីភ្លឺចែងចាំង ខ្ញុំគឺវិភាវសុ (ព្រះអាទិត្យ)។ ខ្ញុំគឺពន្លឺរបស់ព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ និងផ្កាយទាំងឡាយ ហើយខ្ញុំគឺសំឡេងលើសលោកដែលរំញ័រនៅលើមេឃ។
Verse 35
ब्रह्मण्यानां बलिरहं वीराणामहमर्जुन: । भूतानां स्थितिरुत्पत्तिरहं वै प्रतिसङ्क्रम: ॥ ३५ ॥
ក្នុងចំណោមអ្នកឧទ្ទិសដល់វប្បធម៌ព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំគឺពលីមហារាជ ព្រះរាជបុត្ររបស់វិរោចន; ហើយក្នុងចំណោមវីរបុរស ខ្ញុំគឺអរជុន។ ពិតប្រាកដ ការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយបាត់នៃសត្វមានជីវិតទាំងអស់ គឺខ្ញុំផ្ទាល់។
Verse 36
गत्युक्त्युत्सर्गोपादानमानन्दस्पर्शलक्षणम् । आस्वादश्रुत्यवघ्राणमहं सर्वेन्द्रियेन्द्रियम् ॥ ३६ ॥
ខ្ញុំគឺជាមុខងារនៃឥន្ទ្រិយកម្មទាំងប្រាំ—ជើង(ចលនា), ពាក្យសម្តី, ការបញ្ចេញ, ដៃ(ការយក), និងអង្គសមភោគ—ព្រមទាំងមុខងារនៃឥន្ទ្រិយចំណេះដឹងទាំងប្រាំ—ការប៉ះ, ការមើល, រស, ការស្តាប់ និងក្លិន។ ខ្ញុំក៏ជាថាមពលដែលធ្វើឲ្យឥន្ទ្រិយនីមួយៗទទួលបទពិសោធន៍វត្ថុរបស់ខ្លួន។
Verse 37
पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतिरहं महान् । विकार: पुरुषोऽव्यक्तं रज: सत्त्वं तम: परम् । अहमेतत्प्रसङ्ख्यानं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चय: ॥ ३७ ॥
ខ្ញុំគឺរូប, រស, ក្លិន, ការប៉ះ និងសំឡេង; អហង្គារ; មហត្តត្តវ; ផែនដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ និងអាកាស; ជីវៈ; ប្រក្រឹតិអវ្យក្ត; គុណៈសត្តវៈ រាជសៈ តមសៈ; និងព្រះអម្ចាស់លើសលោក។ ទាំងអស់នេះ រួមទាំងចំណេះដឹងអំពីលក្ខណៈរបស់វា និងការសម្រេចចិត្តដ៏មាំមួនដែលកើតពីចំណេះដឹងនោះ សុទ្ធតែជាខ្ញុំ។
Verse 38
मयेश्वरेण जीवेन गुणेन गुणिना विना । सर्वात्मनापि सर्वेण न भावो विद्यते क्वचित् ॥ ३८ ॥
ខ្ញុំក្នុងនាមជាព្រះអម្ចាស់លើសលោក គឺជាមូលដ្ឋានរបស់ជីវៈ គុណៈនៃធម្មជាតិ និងមហត្តត្តវ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំគឺជាសព្វសារពើ; ហើយគ្មានអ្វីណាមួយអាចមានបានឡើយ ប្រសិនបើគ្មានខ្ញុំ។
Verse 39
सङ्ख्यानं परमाणूनां कालेन क्रियते मया । न तथा मे विभूतीनां सृजतोऽण्डानि कोटिश: ॥ ३९ ॥
ទោះបីក្នុងរយៈពេលយូរ ខ្ញុំអាចរាប់អាតូមទាំងអស់ក្នុងសកលលោកបានក៏ដោយ ខ្ញុំក៏មិនអាចរាប់វិភូតិ (សិរីល្អ) របស់ខ្ញុំដែលខ្ញុំបង្ហាញក្នុងពហុសកលលោកអសង្ខ្យេយ្យបានឡើយ។
Verse 40
तेज: श्री: कीर्तिरैश्वर्यं ह्रीस्त्याग: सौभगं भग: । वीर्यं तितिक्षा विज्ञानं यत्र यत्र स मेंऽशक: ॥ ४० ॥
នៅទីណាមានអំណាច ព្រះសិរី សេចក្តីល្បីល្បាញ ភាពសម្បូរបែប ភាពអៀនខ្មាស ការលះបង់ សុភមង្គល សំណាង កម្លាំង ការអត់ធ្មត់ ឬចំណេះដឹងវិញ្ញាណ—ទាំងអស់នោះគ្រាន់តែជាការពង្រីកនៃព្រះឥទ្ធិរបស់យើង។
Verse 41
एतास्ते कीर्तिता: सर्वा: सङ्क्षेपेण विभूतय: । मनोविकारा एवैते यथा वाचाभिधीयते ॥ ४१ ॥
វិភូតិទាំងអស់របស់យើងនេះ យើងបានពណ៌នាឲ្យអ្នកស្តាប់ដោយសង្ខេប; ហើយលក្ខណៈវត្ថុដ៏អស្ចារ្យនៃសೃષ્ટិរបស់យើងក៏គ្រាន់តែជាការប្រែប្រួលនៃចិត្ត ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយពាក្យផ្សេងៗតាមស្ថានការណ៍។
Verse 42
वाचं यच्छ मनो यच्छ प्राणान् यच्छेन्द्रियाणि च । आत्मानमात्मना यच्छ न भूय: कल्पसेऽध्वने ॥ ४२ ॥
ដូច្នេះ ចូរគ្រប់គ្រងពាក្យសម្តី បង្ក្រាបចិត្ត ឈ្នះព្រះប្រាណ (ខ្យល់ជីវិត) និងរៀបចំអង្គញាណ; ហើយដោយបញ្ញាដែលបានបរិសុទ្ធ ចូរគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង—ដូច្នេះអ្នកនឹងមិនធ្លាក់ចូលផ្លូវសំសារវិញទេ។
Verse 43
यो वै वाङ्मनसी सम्यगसंयच्छन् धिया यति: । तस्य व्रतं तपो दानं स्रवत्यामघटाम्बुवत् ॥ ४३ ॥
អ្នកបួសដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងពាក្យសម្តី និងចិត្តឲ្យបានពេញលេញដោយបញ្ញាខ្ពស់ នឹងឃើញថាវ្រត តបៈ និងទានរបស់ខ្លួនហូរចេញទៅ ដូចទឹកហូរចេញពីក្រឡាដីដែលមិនទាន់ដុត។
Verse 44
तस्माद्वचोमन:प्राणान् नियच्छेन्मत्परायण: । मद्भक्तियुक्तया बुद्ध्या तत: परिसमाप्यते ॥ ४४ ॥
ដូច្នេះ អ្នកដែលសម្របខ្លួនជូនយើង គួរគ្រប់គ្រងពាក្យសម្តី ចិត្ត និងព្រះប្រាណ; បន្ទាប់មក ដោយបញ្ញាដែលភ្ជាប់នឹងភក្តិដ៏ស្នេហាចំពោះយើង គាត់នឹងបំពេញបេសកកម្មជីវិតបានពេញលេញ។
Frequently Asked Questions
By invoking Kurukṣetra, Kṛṣṇa frames Uddhava’s inquiry within a recognized śāstric template: the vibhūti teaching that converts abstract theism into perceivable recognition of the Lord’s presence everywhere. The reference also signals that the same Absolute Truth who guided Arjuna through dharma-conflict now guides Uddhava through the subtler task of nirodha—withdrawal from material identification—by learning to see all excellences as rooted in Bhagavān.
The list is not mere poetry or mythology; it is a theological method (upāsanā-sāhitya) teaching that the supreme exemplar within any category points to the category’s source. By recognizing the ‘best’ (śreṣṭha) or governing principle in each domain—Veda, mantra, deity, time, element, virtue, ruler—one learns to trace perception back to āśraya (Kṛṣṇa). This transforms ordinary cognition into devotional discrimination: the world becomes a map of vibhūtis rather than a field of separate enjoyables.
The chapter’s conclusion shows the practical consequence of vibhūti-knowledge: if everything is Kṛṣṇa’s expansion, then the sādhaka must stop dissipating consciousness through uncontrolled talk, restless mind, and unregulated senses. Kṛṣṇa states that without such mastery, vows, austerities, and charity ‘leak away’ like water from an unbaked pot—indicating lack of inner consolidation (saṁskāra). Control is not repression but disciplined offering (yukta-vairāgya) performed in surrender, culminating in bhakti guided by ‘loving devotional intelligence.’