Adhyaya 12
Sādhu-saṅga, the Gopīs’ Prema, and the Veda’s Culmination in Exclusive Surrender
បន្តព្រះក្រឹṣṇaបង្រៀនឧទ្ធវក្នុងលំហូរ ឧទ្ធវ-គីតា ជំពូកនេះបញ្ជាក់ថា មូលហេតុសម្រេចនៃមោក្ស និងការទទួលបានព្រះភគវាន គឺសាធុ-សង្គ និងភក្តិដ៏បរិសុទ្ធ មិនមែនការប្រមូលផ្តុំវិធីបុណ្យ ឬតបស្យា។ ព្រះអង្គរាយនាមវិន័យគោរពជាច្រើន—អෂ្ដាង្គយោគ សាំងខ្យា អហിംសា ការសូត្រវេដ តបស្យា សន្យាស យជ្ញ ដាន ទីរថ វ្រត និងការបូជាទេវតា—ប៉ុន្តែប្រកាសថា វាមិនអាច “ចង” ព្រះអង្គដូចភក្តិសុទ្ធបានឡើយ។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គលើកឧទាហរណ៍តាមយុគៈពីសត្វ និងក្រុមសង្គមដែលមើលទៅមិនសមស្រប តែត្រូវបានលើកតម្កើងដោយសមាគមអ្នកបរិសុទ្ធ ហើយបញ្ចប់នៅអ្នកវ្រន្ទាវន ដែលវិរះហៈពីព្រះក្រឹṣṇa បង្ហាញកំពូលព្រេមា។ ដោយសារសំណួររបស់ឧទ្ធវ ព្រះអង្គពន្យល់ការបង្ហាញរបស់ព្រះអម្ចាស់តាមសំឡេងវេដ និងលោកធាតុជារូបព្រះអង្គ បញ្ចប់ដោយអุปមាដើមឈើនៃសំសារ និងបង្រៀនឲ្យកាត់វាដោយជ្ញាន—ហើយបោះចោលសូម្បីឧបករណ៍នោះ ពេលដឹងព្រះអង្គ។ ជំពូកនេះដាក់គោលបកស្រាយថា វេដ និងវិភាគគ្រាន់ជាជំនួយ ដែលគោលដៅចុងក្រោយគឺសរ៉ណាគតិដាច់ខាតទៅកាន់ព្រះក្រឹṣṇa។
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ १ ॥ व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमा: । यथावरुन्धे सत्सङ्ग: सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ २ ॥
ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ឧទ្ធវៈ ខ្ញុំមិនស្ថិតក្រោមអំណាចដោយយោគៈ សាំងខ្យៈ ឬធម្មទូទៅទេ; មិនដោយការសូត្រវេដៈ តបៈ ការលះបង់ អិષ્ટាពូរតៈ ទាន និងទក្ខិណា; មិនដោយវ្រតៈ យញ្ញៈ មន្តវេដៈ ទីរថៈ ឬយម-និយម។ តែសត្សង្គៈជាមួយភក្តាបរិសុទ្ធរបស់ខ្ញុំ ដែលបំបាត់ការចងភ្ជាប់ទាំងអស់ នោះហើយធ្វើឲ្យខ្ញុំស្ថិតក្រោមអំណាចភក្តា។
Verse 2
श्रीभगवानुवाच न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ १ ॥ व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमा: । यथावरुन्धे सत्सङ्ग: सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ २ ॥
ព្រះភគវានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឧទ្ធវា អើយ! យោគៈ សាង្ខ្យៈ ធម៌ ការសិក្សាវេដៈ តបៈ ការលះបង់ យជ្ញៈ ការធ្វើសាធារណកិច្ច ឬទាន—អ្វីៗទាំងនេះ មិនអាចធ្វើឲ្យខ្ញុំស្ថិតក្រោមអំណាចអ្នកបានទេ។ តែសត្សង្គៈ—ការសមាគមជាមួយភក្តិជនបរិសុទ្ធរបស់ខ្ញុំ—បំផ្លាញការចងភ្ជាប់ទាំងអស់ ហើយធ្វើឲ្យខ្ញុំស្ថិតក្រោមអំណាចភក្តិជន។
Verse 3
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ក្នុងយុគនីមួយៗ សត្វជីវៈជាច្រើនដែលជាប់ក្នុងគុណៈរាជស និងតមស បានទទួលសត្សង្គៈជាមួយភក្តិជនរបស់ខ្ញុំ។ ដូច្នេះ ទោះជាដៃត្យៈ រាក្សសៈ សត្វព្រៃ សត្វស្លាប គន្ធರ್ವៈ អប្សរា នាគ សិទ្ធៈ ចារណៈ គុហ្យកៈ និងវិទ្យាធរ ក៏ដោយ—ព្រមទាំងមនុស្សថ្នាក់ទាប ដូចជា វៃស្យៈ សូទ្រៈ ស្ត្រី និងអ្នកដទៃ—ក៏អាចឈានដល់ព្រះបដៈដ៏ឧត្តមរបស់ខ្ញុំ។ វ្រឹត្រាសុរៈ ព្រះហ្លាទមហារាជ និងអ្នកដទៃទៀត ក៏បានដល់ដំណែងនោះ ដូចគ្នា; ហើយក៏មាន វೃಷបರ್ವា បលីមហារាជ បាណាសុរៈ មាយា វិភីෂណៈ សុគ្រីវ ហនុមាន ជាំបវាន គជេន្រៈ ជតាយុ ទុលាធារ ធម្ម-វ្យាធៈ គុប្ជា កោពីនៅវೃន្ទាវន និងភរិយាព្រាហ្មណ៍អ្នកធ្វើយជ្ញៈ។
Verse 4
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ក្នុងយុគនីមួយៗ សត្វជីវៈជាច្រើនដែលជាប់ក្នុងរាជស និងតមស បានទទួលសត្សង្គៈជាមួយភក្តិជនរបស់ខ្ញុំ។ ដូច្នេះ ដៃត្យៈ រាក្សសៈ សត្វព្រៃ សត្វស្លាប គន្ធರ್ವៈ អប្សរា នាគ សិទ្ធៈ ចារណៈ គុហ្យកៈ និងវិទ្យាធរ ព្រមទាំងមនុស្សថ្នាក់ទាប ដូចជា វៃស្យៈ សូទ្រៈ ស្ត្រី និងអ្នកដទៃ ក៏អាចឈានដល់ព្រះបដៈដ៏ឧត្តមរបស់ខ្ញុំ។ វ្រឹត្រាសុរៈ ព្រះហ្លាទមហារាជ និងអ្នកដទៃទៀត ក៏បានដល់ដំណែងនោះ; ហើយក៏មាន វृषបರ್ವា បលីមហារាជ បាណាសុរៈ មាយា វិភីෂណៈ សុគ្រីវ ហនុមាន ជាំបវាន គជេន្រៈ ជតាយុ ទុលាធារ ធម្ម-វ្យាធៈ គុប្ជា កោពីនៅវೃន្ទាវន និងភរិយាព្រាហ្មណ៍អ្នកធ្វើយជ្ញៈ។
Verse 5
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ក្នុងយុគនីមួយៗ សត្វជីវៈជាច្រើនដែលជាប់ក្នុងរាជស និងតមស បានទទួលសត្សង្គៈជាមួយភក្តិជនរបស់ខ្ញុំ។ ដូច្នេះ ដៃត្យៈ រាក្សសៈ សត្វព្រៃ សត្វស្លាប គន្ធర్వៈ អប្សរា នាគ សិទ្ធៈ ចារណៈ គុហ្យកៈ និងវិទ្យាធរ ព្រមទាំងមនុស្សថ្នាក់ទាប ដូចជា វៃស្យៈ សូទ្រៈ ស្ត្រី និងអ្នកដទៃ ក៏អាចឈានដល់ព្រះបដៈដ៏ឧត្តមរបស់ខ្ញុំ។ វ្រឹត្រាសុរៈ ព្រះហ្លាទមហារាជ និងអ្នកដទៃទៀត ក៏បានដល់ដំណែងនោះ; ហើយក៏មាន វृषបರ್ವា បលីមហារាជ បាណាសុរៈ មាយា វិភីषណៈ សុគ្រីវ ហនុមាន ជាំបវាន គជេន្រៈ ជតាយុ ទុលាធារ ធម្ម-វ្យាធៈ គុប្ជា កោពីនៅវೃន្ទាវន និងភរិយាព្រាហ្មណ៍អ្នកធ្វើយជ្ញៈ។
Verse 6
सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगा: खगा: । गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धाश्चारणगुह्यका: ॥ ३ ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्या: शूद्रा: स्त्रियोऽन्त्यजा: । रजस्तम:प्रकृतयस्तस्मिंस्तस्मिन् युगे युगे ॥ ४ ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास्त्वाष्ट्रकायाधवादय: । वृषपर्वा बलिर्बाणो मयश्चाथ विभीषण: ॥ ५ ॥ सुग्रीवो हनुमानृक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथ: । व्याध: कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस्तथापरे ॥ ६ ॥
ក្នុងយុគនីមួយៗ សត្វជីវៈជាច្រើនដែលជាប់ក្នុងរាជស និងតមស បានទទួលសត្សង្គៈជាមួយភក្តិជនរបស់ខ្ញុំ។ ដូច្នេះ ដៃត្យៈ រាក្សសៈ សត្វព្រៃ សត្វស្លាប គន្ធర్వៈ អប្សរា នាគ សិទ្ធៈ ចារណៈ គុហ្យកៈ និងវិទ្យាធរ ព្រមទាំងមនុស្សថ្នាក់ទាប ដូចជា វៃស្យៈ សូទ្រៈ ស្ត្រី និងអ្នកដទៃ ក៏អាចឈានដល់ព្រះបដៈដ៏ឧត្តមរបស់ខ្ញុំ។ វ្រឹត្រាសុរៈ ព្រះហ្លាទមហារាជ និងអ្នកដទៃទៀត ក៏បានដល់ដំណែងនោះ; ហើយក៏មាន វृषបರ್ವា បលីមហារាជ បាណាសុរៈ មាយា វិភីषណៈ សុគ្រីវ ហនុមាន ជាំបវាន គជេន្រៈ ជតាយុ ទុលាធារ ធម្ម-វ្យាធៈ គុប្ជា កោពីនៅវೃន្ទាវន និងភរិយាព្រាហ្មណ៍អ្នកធ្វើយជ្ញៈ។
Verse 7
ते नाधीतश्रुतिगणा नोपासितमहत्तमा: । अव्रतातप्ततपस: मत्सङ्गान्मामुपागता: ॥ ७ ॥
អ្នកដែលខ្ញុំបានលើកឡើង មិនបានសិក្សាវេទយ៉ាងតឹងរឹង មិនបានបូជាមហាបុរស និងមិនបានកាន់ព្រហ្មចារី/វ្រត ឬធ្វើតបស្យាខ្លាំងឡើយ។ តែដោយសារសង្គមជាមួយខ្ញុំ និងសង្គមជាមួយភក្តរបស់ខ្ញុំ ពួកគេបានឈានដល់ខ្ញុំ។
Verse 8
केवलेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगा: । येऽन्ये मूढधियो नागा: सिद्धा मामीयुरञ्जसा ॥ ८ ॥
ដោយភាវៈសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏បរិសុទ្ធតែប៉ុណ្ណោះ គោពី (gopī) គោទាំងឡាយ សត្វមិនចល័តដូចដើមយមលអរជុន សត្វព្រៃ អង្គជីវៈមានចិត្តដឹងទាបដូចព្រៃព្រឹក្សា និងនាគដូចកាលិយៈ—ទាំងអស់បានឈានដល់សិទ្ធិជីវិត ហើយបានដល់ខ្ញុំដោយងាយ។
Verse 9
यं न योगेन साङ्ख्येन दानव्रततपोऽध्वरै: । व्याख्यास्वाध्यायसन्न्यासै: प्राप्नुयाद् यत्नवानपि ॥ ९ ॥
ទោះបីមនុស្សម្នាក់ខិតខំយ៉ាងខ្លាំងតាមរយៈយោគៈ សាំងខ្យៈ ទាន វ្រត តបស្យា យជ្ញៈ ការបង្រៀននិងពន្យល់មន្តវេទ ស្វាធ្យាយ ឬសន្យាស—ក៏មិនអាចឈានដល់ខ្ញុំបានទេ។
Verse 10
रामेण सार्धं मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्यनुरक्तचित्ता: । विगाढभावेन न मे वियोग- तीव्राधयोऽन्यं ददृशु: सुखाय ॥ १० ॥
ប្រជាជនវೃន្ទាវន ដោយមានគោពីជាមុខ មានចិត្តស្រឡាញ់ភ្ជាប់ជ្រាលជ្រៅចំពោះខ្ញុំជានិច្ច។ ដូច្នេះពេលអក្រૂર បុត្ររបស់ស្វាផល్కិ នាំខ្ញុំ និងបងប្រុសខ្ញុំ បលរាម ទៅមថុរា ពួកគេរងទុក្ខវេទនាខ្លាំងដោយការបែកចេញ ហើយមិនឃើញសេចក្តីសុខពីអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ។
Verse 11
तास्ता: क्षपा: प्रेष्ठतमेन नीता मयैव वृन्दावनगोचरेण । क्षणार्धवत्ता: पुनरङ्ग तासां हीना मया कल्पसमा बभूवु: ॥ ११ ॥
ឧទ្ធវៈអើយ! រាត្រីទាំងឡាយដែលគោពីបាននៅជាមួយខ្ញុំ—ជាទីស្រឡាញ់បំផុត—នៅដែនវೃន្ទាវន ពួកនាងមានអារម្មណ៍ថាឆ្លងកាត់ដូចតែភ្លែតមួយ។ ប៉ុន្តែពេលខ្វះសង្គមជាមួយខ្ញុំ រាត្រីដដែលនោះវិញហាក់ដូចវែងដល់កល្បៈ មិនចប់សោះ។
Verse 12
ता नाविदन् मय्यनुषङ्गबद्ध- धिय: स्वमात्मानमदस्तथेदम् । यथा समाधौ मुनयोऽब्धितोये नद्य: प्रविष्टा इव नामरूपे ॥ १२ ॥
ឱ ឧទ្ធវៈ! ដូចព្រះមុនីនៅក្នុងសមាធិ លាយចូលក្នុងការយល់ដឹងអាត្មា ដូចទន្លេចូលសមុទ្រ ហើយមិនដឹងនាមនិងរូបទៀតឡើយ ដូច្នោះដែរ កោពីនៃវೃន្ទាវន បានភ្ជាប់ចិត្តជាប់នឹងខ្ញុំយ៉ាងពេញលេញ ដល់ថ្នាក់មិនអាចគិតអំពីរាងកាយខ្លួន ពិភពនេះ ឬជាតិភពក្រោយបាន; ស្មារតីទាំងមូលរបស់នាងត្រូវបានចងនៅក្នុងខ្ញុំតែមួយ។
Verse 13
मत्कामा रमणं जारमस्वरूपविदोऽबला: । ब्रह्म मां परमं प्रापु: सङ्गाच्छतसहस्रश: ॥ १३ ॥
កោពីដ៏ទន់ភ្លន់ទាំងនោះ ដែលប្រាថ្នាខ្ញុំ បានយល់ថាខ្ញុំជាគូស្នេហ៍ដ៏មនោរម្យ (ស្នេហាលាក់) ហើយមិនដឹងស្ថានភាពពិតរបស់ខ្ញុំទេ; ទោះយ៉ាងណា ដោយសារការស្និទ្ធស្នាលជិតជាងជាមួយខ្ញុំ កោពីរាប់សែនបានឈានដល់ខ្ញុំ—ព្រះព្រហ្មន៍ខ្ពស់បំផុត សច្ចៈដាច់ខាត។
Verse 14
तस्मात्त्वमुद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च ॥ १४ ॥ मामेकमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्यकुतोभय: ॥ १५ ॥
ដូច្នេះ ឱ ឧទ្ធវៈ! ចូរលះបង់ទាំងបទបញ្ជា និងបទហាម យាននៃការធ្វើ និងការឈប់ធ្វើ ព្រមទាំងអ្វីដែលបានស្តាប់ និងអ្វីដែលត្រូវស្តាប់។ ចូរយកខ្ញុំតែមួយជាទីពឹង—ខ្ញុំជាព្រះបុគ្គលដ៏អធិឋាននៅក្នុងបេះដូងសត្វមានកាយទាំងអស់—ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់សរុប; ដោយព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ អ្នកនឹងគ្មានភ័យក្នុងគ្រប់ស្ថានភាព។
Verse 15
तस्मात्त्वमुद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतमेव च ॥ १४ ॥ मामेकमेव शरणमात्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्यकुतोभय: ॥ १५ ॥
ឱ ឧទ្ធវៈ! ចូរលះបង់បទបញ្ជា‑បទហាម ផ្លូវនៃការធ្វើ‑ការឈប់ធ្វើ និងអ្វីដែលបានស្តាប់‑អ្វីដែលត្រូវស្តាប់ ហើយយកខ្ញុំតែមួយជាទីពឹង—ខ្ញុំស្ថិតក្នុងបេះដូងសត្វមានកាយទាំងអស់។ ចូរអាស្រ័យខ្ញុំដោយសេចក្តីស្រឡាញ់សរុប; ដោយព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ អ្នកនឹងគ្មានភ័យក្នុងគ្រប់ស្ថានភាព។
Verse 16
श्रीउद्धव उवाच संशय: शृण्वतो वाचं तव योगेश्वरेश्वर । न निवर्तत आत्मस्थो येन भ्राम्यति मे मन: ॥ १६ ॥
ព្រះឧទ្ធវៈបានពោលថា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃអម្ចាស់យោគីទាំងអស់! ខ្ញុំបានស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះអង្គហើយ ប៉ុន្តែសង្ស័យដែលស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងខ្ញុំមិនរលាយទៅទេ; ដូច្នេះចិត្តខ្ញុំកំពុងវង្វេង។
Verse 17
श्रीभगवानुवाच स एष जीवो विवरप्रसूति: प्राणेन घोषेण गुहां प्रविष्ट: । मनोमयं सूक्ष्ममुपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठ: ॥ १७ ॥
ព្រះបរមភគវានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឧទ្ធវា អើយ! ខ្ញុំស្ថិតនៅក្នុងរូងបេះដូងជាមួយនឹងប្រាណ និងសំឡេងដើមបុរាណ ដើម្បីប្រទានជីវិតដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់។ ដោយចិត្ត អ្នកអាចដឹងរូបស្រទន់របស់ខ្ញុំ; ហើយខ្ញុំក៏បង្ហាញជារូបធំគឺសំឡេងវេទៈ ដែលមានម៉ាត្រា ស្វរ អក្សរ និងសំឡេងលំនាំផ្សេងៗ។»
Verse 18
यथानल: खेऽनिलबन्धुरुष्मा बलेन दारुण्यधिमथ्यमान: । अणु: प्रजातो हविषा समेधते तथैव मे व्यक्तिरियं हि वाणी ॥ १८ ॥
ដូចជាការខាត់ឈើឲ្យខ្លាំង បណ្តាលឲ្យកម្តៅកើតឡើងដោយសារខ្យល់ ហើយមានផ្កាភ្លើងតូចមួយលេចឡើង; ពេលបន្ថែមនេយ្យ (ghee) ភ្លើងនោះរលត់ឡើងភ្លឺចែងចាំង។ ដូចគ្នានេះ ខ្ញុំបង្ហាញខ្លួនក្នុងរលកសំឡេងនៃវេទៈ។
Verse 19
एवं गदि: कर्म गतिर्विसर्गो घ्राणो रसो दृक् स्पर्श: श्रुतिश्च । सङ्कल्पविज्ञानमथाभिमान: सूत्रं रज:सत्त्वतमोविकार: ॥ १९ ॥
មុខងារនៃឥន្ទ្រិយកម្ម—វាចា ដៃ ជើង អង្គភេទ និងទ្វារបាត—និងមុខងារនៃឥន្ទ្រិយចំណេះ—ច្រមុះ អណ្តាត ភ្នែក ស្បែក និងត្រចៀក—រួមទាំងមុខងារស្រទន់នៃចិត្ត បញ្ញា ស្មារតី និងអហង្គារ ព្រមទាំងប្រធានៈស្រទន់ និងការប្រែប្រួលនៃគុណទាំងបី (រាជស សត្តវ តមស) ទាំងអស់នេះគួរយល់ថាជារូបដែលខ្ញុំបង្ហាញក្នុងលោកវត្ថុ។
Verse 20
अयं हि जीवस्त्रिवृदब्जयोनि- रव्यक्त एको वयसा स आद्य: । विश्लिष्टशक्तिर्बहुधेव भाति बीजानि योनिं प्रतिपद्य यद्वत् ॥ २० ॥
ដូចជាគ្រាប់ពូជជាច្រើនដាក់ក្នុងស្រែ ហើយពីដីតែមួយកើតមានដើមឈើ ព្រៃតូច និងបន្លែជាច្រើនយ៉ាង ដូចគ្នានេះ ព្រះបុគ្គលិកលក្ខណៈអធិរាជ ដែលប្រទានជីវិត និងអស់កល្បជានិច្ច ដើមทีស្ថិតលើសពីការបង្ហាញកោស्मिक ក្នុងសភាពមិនទាន់បង្ហាញ។ តែតាមកាលៈទេសៈ ព្រះองค์ជាទីពឹងនៃគុណទាំងបី និងជាមូលដ្ឋាននៃផ្កាឈូកសកល បែងចែកអំណាចវត្ថុរបស់ព្រះองค์ ហើយហាក់ដូចបង្ហាញជារូបរាប់មិនអស់ ទោះជាព្រះองค์តែមួយក៏ដោយ។
Verse 21
यस्मिन्निदं प्रोतमशेषमोतं पटो यथा तन्तुवितानसंस्थ: । य एष संसारतरु: पुराण: कर्मात्मक: पुष्पफले प्रसूते ॥ २१ ॥
ដូចជាក្រណាត់ដែលត្រូវបានត្បាញ ស្ថិតលើការពង្រីកនៃខ្សែបណ្តោយ និងខ្សែឆ្លង ដូចគ្នានេះ សកលលោកទាំងមូលត្រូវបានពង្រីកលើសក្តានុពលរបស់ព្រះបុគ្គលិកលក្ខណៈអធិរាជ ហើយស្ថិតនៅក្នុងព្រះองค์។ ដើមឈើសំសារៈបុរាណនេះមានសភាពជាកម្ម និងបង្កើតផ្កា និងផ្លែ; ដូចគ្នានេះ ដើមឈើគឺរាងកាយ ចាប់ផ្ដើមដោយផ្កា ហើយបន្ទាប់មកបង្កើតផ្លែជាលទ្ធផលនៃជីវិតវត្ថុ។
Verse 22
द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनाल: पञ्चस्कन्ध: पञ्चरसप्रसूति: । दशैकशाखो द्विसुपर्णनीड- स्त्रिवल्कलो द्विफलोऽर्कं प्रविष्ट: ॥ २२ ॥ अदन्ति चैकं फलमस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकमरण्यवासा: । हंसा य एकं बहुरूपमिज्यै- र्मायामयं वेद स वेद वेदम् ॥ २३ ॥
ដើមឈើនៃស្ថានភាពវត្ថុនេះមានគ្រាប់ពូជពីរ ឫសរាប់រយ ដើមក្រោមបី និងសាខាធំប្រាំ។ វាបង្កើតរសជាតិប្រាំ មានសាខាដប់មួយ មានសំបុកបក្សីពីរ ត្រូវគ្របដោយសំបកបីប្រភេទ មានផ្លែពីរ និងលាតសន្ធឹងដល់ព្រះអាទិត្យ។
Verse 23
द्वे अस्य बीजे शतमूलस्त्रिनाल: पञ्चस्कन्ध: पञ्चरसप्रसूति: । दशैकशाखो द्विसुपर्णनीड- स्त्रिवल्कलो द्विफलोऽर्कं प्रविष्ट: ॥ २२ ॥ अदन्ति चैकं फलमस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकमरण्यवासा: । हंसा य एकं बहुरूपमिज्यै- र्मायामयं वेद स वेद वेदम् ॥ २३ ॥
ផ្លែមួយនៃដើមឈើនេះត្រូវបានរីករាយដោយអ្នករស់នៅក្នុងភូមិ ក្រអូបដោយកាមតណ្ហា និងជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រួសារ; ផ្លែម្ខាងទៀតត្រូវបានរីករាយដោយអ្នកបួសដូចហង្ស ដែលស្នាក់នៅព្រៃ។ អ្នកណាដែលដោយជំនួយគ្រូវិញ្ញាណពិត យល់ថាដើមឈើនេះជាការបង្ហាញនៃអំណាចម៉ាយា (śakti) របស់សច្ចៈអធិឋានតែមួយ ដែលលេចឡើងជាច្រើនរូប នោះគេពិតជាដឹងន័យវេដ។
Verse 24
एवं गुरूपासनयैकभक्त्या विद्याकुठारेण शितेन धीर: । विवृश्च्य जीवाशयमप्रमत्त: सम्पद्य चात्मानमथ त्यजास्त्रम् ॥ २४ ॥
ដូច្នេះ ដោយការគោរពបូជាគ្រូវិញ្ញាណយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន ចូរបង្កើនភក្តិឯកចិត្ត; ហើយដោយកាំបិតកាប់ (កុថារ) នៃចំណេះដឹងអធិលោកដ៏មុត ចូរកាត់បំបែកស្រទាប់វត្ថុស្ដើងដែលគ្របលើព្រលឹងដោយមិនប្រហែស។ ពេលបានសម្រេចការសាក្សាត្ការព្រះបុគ្គលភាពដ៏អធិឋានហើយ ចូរលះបង់កុថារនៃចំណេះដឹងវិភាគនោះផង។
Frequently Asked Questions
Because sādhu-saṅga awakens śuddha-bhakti, which directly attracts Bhagavān as a person (bhakta-vaśya). Ritual, yoga, and austerity can purify or elevate, but without devotion they do not establish the loving relationship that ‘binds’ the Lord. The chapter’s repeated contrast shows that the decisive factor is the heart’s exclusive attachment to Kṛṣṇa, transmitted and nourished through association with His pure devotees.
The chapter teaches that eligibility is ultimately determined by contact with bhakti—especially via devotees—rather than by birth, ritual capacity, or scholastic attainment. By sādhu-saṅga, even those dominated by rajas and tamas can receive devotion, and devotion itself carries the soul to the Lord’s abode, as illustrated by figures like Prahlāda, Vṛtrāsura, Gajendra, Jaṭāyu, Kubjā, the gopīs, and the wives of the brāhmaṇas.
It is not a rejection of Veda as false, but a declaration of Veda’s final purport (tātparya): all subsidiary rules and ritual procedures are meant to culminate in exclusive surrender to Bhagavān. When direct refuge in Kṛṣṇa is awakened, secondary supports become nonessential, just as one leaves a boat after crossing a river.
It is an allegory of embodied saṁsāra structured by guṇa and karma. Its components (seeds, roots, trunks, branches, fruits, two birds) encode the jīva’s entanglement and the experience of enjoyment and renunciation. With guru-bhakti and sharpened knowledge, one ‘cuts’ the subtle covering (liṅga-śarīra identification) and, upon realizing Bhagavān, relinquishes even the analytic tool—resting in direct devotion and realization.
Their consciousness is portrayed as fully absorbed in Kṛṣṇa beyond self-awareness, social identity, or concern for future lives. Their viraha (anguish of separation when Kṛṣṇa leaves for Mathurā) demonstrates exclusive dependence: without Him, no substitute happiness exists. The chapter uses this as the lived proof that pure love, not technique, is the supreme means and end.