Adhyaya 86
Arjuna Marries Subhadrā; Kṛṣṇa Honors Two Devotees in Mithilā (Śrutadeva and Bahulāśva)
ដោយឆ្លើយតាមសំណួររបស់ព្រះបារីក្សិត ព្រះសុកទេវពោលថា អរជុនកំពុងធ្វើទៀរថយាត្រា បានឮនៅប្រាភាសថា ព្រះបលរាមចង់រៀបការព្រះសុភទ្រាជាមួយទុរយោធន។ អរជុនសុំការអនុម័តពីព្រះក្រឹṣṇa ហើយចូលទ្វារកាជាសង្ឃត្រីដណ្ឌី បន្តស្នាក់រដូវវស្សា រហូតបានសេចក្តីស្រឡាញ់ពីព្រះសុភទ្រា។ ក្នុងពិធីបុណ្យវិហារ គាត់អនុវត្ត “ការលួចយក” តាមរបៀបរាក្សសៈក្នុងធម៌ បណ្តេញយាម ហើយនាំព្រះសុភទ្រាចេញទៅ; ព្រះក្រឹṣṇa និងព្រះមាតាបិតារបស់នាងគាំទ្រការរួមគ្នា។ ព្រះបលរាមខឹងដំបូង តែត្រូវព្រះក្រឹṣṇaពន្យល់ដោយគោរព ហើយបន្ទាប់មកប្រទានពរ និងអំណោយធំៗ។ បន្ទាប់មករឿងបត់ទៅវិដេហៈ/មិថិលា បង្ហាញអ្នកបម្រើដ៏ល្អឥតខ្ចោះពីររូប—ព្រះបាហុលាស្វៈ និងព្រះព្រាហ្មណ៍ ស្រុតទេវ—ដែលជាទីស្រឡាញ់របស់អច្យុត។ ព្រះក្រឹṣṇaធ្វើដំណើរជាមួយមហាឥសី ទទួលការបូជាតាមផ្លូវ ហើយនៅមិថិលា ទទួលការអញ្ជើញទាំងពីរនាក់ពេលតែមួយ ដោយអានុភាពយោគៈចូលផ្ទះទាំងពីរ។ ការទទួលភ្ញៀវបង្ហាញធម៌ជ្រាលជ្រៅ៖ ការស្និទ្ធស្នាលនឹងសាធុបរិសុទ្ធឆាប់ និងការគោរពព្រាហ្មណ៍ដឹងពិត គឺបូជាព្រះអម្ចាស់ដោយផ្ទាល់។ ព្រះក្រឹṣṇaបង្រៀនសីលធម៌វៃಷṇវៈ (សេវាភ្ញៀវ និងមារយាទសាធុ) ហើយត្រឡប់ទៅទ្វារកា។
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच ब्रह्मन् वेदितुमिच्छाम: स्वसारां रामकृष्णयो: । यथोपयेमे विजयो या ममासीत् पितामही ॥ १ ॥
ព្រះបាទបរិក្សិតមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រាហ្មណ៍! ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ដឹងថា អរជុនបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយសុភទ្រា ប្អូនស្រីរបស់ព្រះបលរាម និងព្រះក្រឹષ્ણ ដែលជាជីដូនរបស់ខ្ញុំ ដូចម្តេច។
Verse 2
श्रीशुक उवाच अर्जुनस्तीर्थयात्रायां पर्यटन्नवनीं प्रभु: । गत: प्रभासमशृणोन्मातुलेयीं स आत्मन: ॥ २ ॥ दुर्योधनाय रामस्तां दास्यतीति न चापरे । तल्लिप्सु: स यतिर्भूत्वा त्रिदण्डी द्वारकामगात् ॥ ३ ॥
ព្រះសុកទេវគោស្វាមីមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខណៈអរជុនធ្វើដំណើរទៅទស្សនាទីរត្ថជាច្រើន គាត់បានទៅដល់ប្រភាស។ នៅទីនោះ គាត់បានឮថា ព្រះបលរាមមានបំណងផ្តល់សុភទ្រា ដែលជាសាច់ញាតិខាងមាតា ឲ្យដុរយោធនរៀបការ ហើយអ្នកដទៃមិនយល់ព្រម។ អរជុនចង់រៀបការជាមួយនាង ដូច្នេះគាត់បានបន្លំខ្លួនជាសន្យាសីកាន់ឈើត្រីដណ្ឌ ហើយទៅកាន់ទ្វារកា។
Verse 3
श्रीशुक उवाच अर्जुनस्तीर्थयात्रायां पर्यटन्नवनीं प्रभु: । गत: प्रभासमशृणोन्मातुलेयीं स आत्मन: ॥ २ ॥ दुर्योधनाय रामस्तां दास्यतीति न चापरे । तल्लिप्सु: स यतिर्भूत्वा त्रिदण्डी द्वारकामगात् ॥ ३ ॥
ព្រះសុកទេវគោស្វាមីមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខណៈអរជុនធ្វើដំណើរទៅទស្សនាទីរត្ថជាច្រើន គាត់បានទៅដល់ប្រភាស។ នៅទីនោះ គាត់បានឮថា ព្រះបលរាមមានបំណងផ្តល់សុភទ្រា ដែលជាសាច់ញាតិខាងមាតា ឲ្យដុរយោធនរៀបការ ហើយអ្នកដទៃមិនយល់ព្រម។ អរជុនចង់រៀបការជាមួយនាង ដូច្នេះគាត់បានបន្លំខ្លួនជាសន្យាសីកាន់ឈើត្រីដណ្ឌ ហើយទៅកាន់ទ្វារកា។
Verse 4
तत्र वै वार्षितान् मासानवात्सीत् स्वार्थसाधक: । पौरै: सभाजितोऽभीक्ष्णं रामेणाजानता च स: ॥ ४ ॥
ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងរបស់ខ្លួន គាត់បានស្នាក់នៅទីនោះក្នុងខែរដូវវស្សា។ ប្រជាជនក្នុងក្រុង និងព្រះបលរាម—ដោយមិនស្គាល់គាត់—បានគោរពសរសើរ និងទទួលភ្ញៀវយ៉ាងកក់ក្តៅជាញឹកញាប់។
Verse 5
एकदा गृहमानीय आतिथ्येन निमन्त्र्य तम् । श्रद्धयोपहृतं भैक्ष्यं बलेन बुभुजे किल ॥ ५ ॥
ថ្ងៃមួយ ព្រះបលរាមបាននាំគាត់ទៅកាន់ព្រះគេហដ្ឋាន ហើយអញ្ជើញជាភ្ញៀវក្នុងពិធីជប់លៀង។ អរជុនបានបរិភោគអាហារដែលព្រះអង្គប្រគេនដោយសេចក្តីគោរពសទ្ធា។
Verse 6
सोऽपश्यत्तत्र महतीं कन्यां वीरमनोहराम् । प्रीत्युत्फुल्लेक्षणस्तस्यां भावक्षुब्धं मनो दधे ॥ ६ ॥
នៅទីនោះ គាត់បានឃើញកញ្ញាធំសុភទ្រា ដែលទាក់ទាញចិត្តវីរបុរស។ ភ្នែករបស់គាត់រីកបើកដោយសេចក្តីរីករាយ ហើយចិត្តក៏រំភើបរញ្ជួយដោយអារម្មណ៍ស្នេហា ចងចាំតែនាង។
Verse 7
सापि तं चकमे वीक्ष्य नारीणां हृदयंगमम् । हसन्ती व्रीडितापाङ्गी तन्न्यस्तहृदयेक्षणा ॥ ७ ॥
នាងក៏ដូចគ្នា ពេលឃើញអរជុន ដែលចូលចិត្តចិត្តស្ត្រីទាំងឡាយ ក៏កើតសេចក្តីស្រឡាញ់។ នាងញញឹមដោយអៀន និងមើលតាមជ្រុងភ្នែក ហើយដាក់ទាំងចិត្តទាំងភ្នែកលើគាត់។
Verse 8
तां परं समनुध्यायन्नन्तरं प्रेप्सुरर्जुन: । न लेभे शं भ्रमच्चित्त: कामेनातिबलीयसा ॥ ८ ॥
អរជុនគិតតែអំពីនាង និងរង់ចាំឱកាសដើម្បីនាំនាងចេញទៅ ដូច្នេះគាត់មិនបានសេចក្តីសុខសាន្តឡើយ។ បំណងប្រាថ្នាដ៏ខ្លាំងធ្វើឱ្យចិត្តគាត់ញ័រ។
Verse 9
महत्यां देवयात्रायां रथस्थां दुर्गनिर्गताम् । जहारानुमत: पित्रो: कृष्णस्य च महारथ: ॥ ९ ॥
នៅពេលពិធីដេវយាត្រាដ៏ធំ ពេលសុភទ្រាជិះរទេះចេញពីព្រះរាជវាំងដូចបន្ទាយ មហារថីអរជុនបាននាំនាងទៅ។ ការនេះមានការយល់ព្រមពីឪពុកម្តាយនាង និងព្រះស្រីក្រឹស្ណ។
Verse 10
रथस्थो धनुरादाय शूरांश्चारुन्धतो भटान् । विद्राव्य क्रोशतां स्वानां स्वभागं मृगराडिव ॥ १० ॥
ឈរលើរទេះ អរជុនយកធ្នូឡើង ហើយបណ្តេញយោធាវីរនិងអ្នកយាមដែលរារាំងផ្លូវឱ្យរត់ចេញ។ កណ្តាលសម្លេងស្រែកខឹងរបស់សាច់ញាតិ គាត់នាំសុភទ្រាទៅ ដូចសត្វសិង្ហឆក់យកសត្វព្រៃពីកណ្ដាលហ្វូងសត្វតូចៗ។
Verse 11
तच्छ्रुत्वा क्षुभितो राम: पर्वणीव महार्णव: । गृहीतपाद: कृष्णेन सुहृद्भिश्चानुसान्त्वित: ॥ ११ ॥
ពេលព្រះបលរាមបានឮដំណឹងអំពីការលួចយកសុភទ្រា ព្រះអង្គរំជួលដូចមហាសមុទ្រពេលព្រះចន្ទពេញវង់។ តែព្រះក្រឹស្ណាបានកាន់ព្រះបាទដោយក្តីគោរព ហើយជាមួយសាច់ញាតិពន្យល់រឿងរ៉ាវដើម្បីបន្ធូរឲ្យស្ងប់។
Verse 12
प्राहिणोत् पारिबर्हाणि वरवध्वोर्मुदा बल: । महाधनोपस्करेभरथाश्वनरयोषित: ॥ १२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះបលរាមបានផ្ញើអំណោយអាពាហ៍ពិពាហ៍ដោយក្តីរីករាយទៅកាន់កូនកំលោះកូនក្រមុំ—ទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន និងគ្រឿងប្រើប្រាស់មានតម្លៃ រួមទាំងដំរី រទេះ សេះ និងអ្នកបម្រើប្រុសស្រី។
Verse 13
श्रीशुक उवाच कृष्णस्यासीद् द्विजश्रेष्ठ: श्रुतदेव इति श्रुत: । कृष्णैकभक्त्या पूर्णार्थ: शान्त: कविरलम्पट: ॥ १३ ॥
ព្រះសុកទេវគោស្វាមីបានបន្តថា៖ មានអ្នកបម្រើភក្តិរបស់ព្រះក្រឹស្ណា ឈ្មោះ ស្រុតទេវៈ ជាព្រាហ្មណ៍ឧត្តម។ ដោយភក្តិដ៏បរិសុទ្ធចំពោះព្រះក្រឹស្ណា គាត់ពេញចិត្តសព្វគ្រប់ ស្ងប់ស្ងាត់ មានប្រាជ្ញា និងមិនលោភលន់ក្នុងសុខអារម្មណ៍។
Verse 14
स उवास विदेहेषु मिथिलायां गृहाश्रमी । अनीहयागताहार्यनिर्वर्तितनिजक्रिय: ॥ १४ ॥
គាត់រស់នៅក្នុងនគរមិថិលា នៃអាណាចក្រវិទេហៈ ក្នុងស្ថានភាពគ្រួសារ (គ្រឹហស្ថ) ដោយគោរពធម៌។ គាត់ចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាហារដែលមកដោយងាយៗ មិនចាំបាច់ខិតខំច្រើន ហើយបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន។
Verse 15
यात्रामात्रं त्वहरहर्दैवादुपनमत्युत । नाधिकं तावता तुष्ट: क्रिया चक्रे यथोचिता: ॥ १५ ॥
ដោយព្រះបំណងនៃវាសនា គាត់ទទួលបានរាល់ថ្ងៃត្រឹមតែបរិមាណដែលចាំបាច់សម្រាប់ការរស់នៅ មិនលើសពីនោះទេ។ ពេញចិត្តត្រឹមនេះ គាត់បានអនុវត្តកិច្ចធម៌តាមសមគួរ។
Verse 16
तथा तद्राष्ट्रपालोऽङ्ग बहुलाश्व इति श्रुत: । मैथिलो निरहम्मान उभावप्यच्युतप्रियौ ॥ १६ ॥
ឱ ពរិក្សិត ដូចគ្នានេះ អធិរាជនៃនគរនោះ គឺ បហុលាស្វៈ ជាវង្សមិថិលា មានចិត្តគ្មានអហង្គារ។ ភក្តទាំងពីរនោះ ជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់ព្រះអច្យុត។
Verse 17
तयो: प्रसन्नो भगवान् दारुकेणाहृतं रथम् । आरुह्य साकं मुनिभिर्विदेहान् प्रययौ प्रभु: ॥ १७ ॥
ព្រះភគវានពេញព្រះហឫទ័យចំពោះទាំងពីរ ហើយឡើងលើរទេះដែលដារុកនាំមក ដំណើរទៅកាន់វិទេហៈជាមួយពួកមុនី។
Verse 18
नारदो वामदेवोऽत्रि: कृष्णो रामोऽसितोऽरुणि: । अहं बृहस्पति: कण्वो मैत्रेयश्च्यवनादय: ॥ १८ ॥
ក្នុងចំណោមមុនីទាំងនោះ មាន នារទ, វាមទេវ, អត្រី, ក្រឹស្ណទ្វៃបាយន វ្យាស, បរśុរាម, អសិត, អរុណិ, ខ្ញុំ, ព្រហស្បតិ, កណ្ណវ, មૈត្រេយ និង ច្យវន ជាដើម។
Verse 19
तत्र तत्र तमायान्तं पौरा जानपदा नृप । उपतस्थु: सार्घ्यहस्ता ग्रहै: सूर्यमिवोदितम् ॥ १९ ॥
ឱ ព្រះរាជា នៅគ្រប់ទីក្រុង និងភូមិដែលព្រះអង្គឆ្លងកាត់ ប្រជាជនបានចេញមុខមកគោរពបូជាព្រះអង្គ ដោយកាន់ទឹកអរឃ្យនៅក្នុងដៃ ដូចជាបូជាព្រះអាទិត្យរះដែលមានភពនានាព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 20
आनर्तधन्वकुरुजाङ्गलकङ्कमत्स्य- पाञ्चालकुन्तिमधुकेकयकोशलार्णा: । अन्ये च तन्मुखसरोजमुदारहास- स्निग्धेक्षणं नृप पपुर्दृशिभिर्नृनार्य: ॥ २० ॥
ឱ ព្រះរាជា បុរសនិងស្ត្រីពី អានរត, ធន្វ, គុរុ-ជាង្គល, កង្ក, មត្ស្យ, បាញ្ចាល, កុន្តិ, មធុ, កេកយ, កោសល, អរណ និងនគរផ្សេងៗទៀត បានផឹកដោយភ្នែកនូវសោភ័ណភាពដូចទឹកអម្រឹតនៃព្រះមុខដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះក្រឹស្ណៈ ដែលរុងរឿងដោយញញឹមទូលាយ និងព្រះនេត្រស្នេហា។
Verse 21
तेभ्य: स्ववीक्षणविनष्टतमिस्रदृग्भ्य: क्षेमं त्रिलोकगुरुरर्थदृशं च यच्छन् । शृण्वन् दिगन्तधवलं स्वयशोऽशुभघ्नं गीतं सुरैर्नृभिरगाच्छनकैर्विदेहान् ॥ २१ ॥
ដោយតែព្រះនេត្រមើលមួយភ្លែត ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈ ជាគ្រូវិញ្ញាណនៃលោកទាំងបី បានបំបាត់ភាពងងឹតវត្ថុ និងប្រទានភាពមិនភ័យខ្លាចជាមួយទិព្វទស្សនៈ។ ខណៈទេវតា និងមនុស្សច្រៀងសរសើរព្រះយសបរិសុទ្ធ ព្រះองค์បានទៅដល់វិទេហៈយឺតៗ។
Verse 22
तेऽच्युतं प्राप्तमाकर्ण्य पौरा जानपदा नृप । अभीयुर्मुदितास्तस्मै गृहीतार्हणपाणय: ॥ २२ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ពេលឮថាព្រះអច្យុតៈបានមកដល់ ប្រជាជនទីក្រុង និងជនបទនៃវិទេហៈបានរីករាយ ចេញមកទទួលស្វាគមន៍ដោយកាន់អំណោយបូជានៅក្នុងដៃ។
Verse 23
दृष्ट्वा त उत्तम:श्लोकं प्रीत्युत्फुलाननाशया: । कैर्धृताञ्जलिभिर्नेमु: श्रुतपूर्वांस्तथा मुनीन् ॥ २३ ॥
ពេលឃើញព្រះអុត្តមៈឝ្លោកៈ មុខមាត់ និងចិត្តរបស់ប្រជាជនបានរីកស្រស់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ភក្តិ។ ពួកគេប្រណមដៃលើកលើក្បាល ក្រាបបង្គំព្រះអង្គ និងមុនីដែលអមមក—ដែលមុននេះគ្រាន់តែឮឈ្មោះ។
Verse 24
स्वानुग्रहाय सम्प्राप्तं मन्वानौ तं जगद्गुरुम् । मैथिल: श्रुतदेवश्च पादयो: पेततु: प्रभो: ॥ २४ ॥
ទាំងស្តេចមៃថិលា និងស្រុតទេវៈ គិតថា “គ្រូនៃសកលលោកបានមកដើម្បីប្រទានព្រះគុណដល់ខ្ញុំ” ហើយបានលុតជង្គង់ក្រាបនៅព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 25
न्यमन्त्रयेतां दाशार्हमातिथ्येन सह द्विजै: । मैथिल: श्रुतदेवश्च युगपत् संहताञ्जली ॥ २५ ॥
ស្តេចមៃថិលា និងស្រុតទេវៈ បានប្រណមដៃក្នុងពេលតែមួយ ហើយអញ្ជើញព្រះអម្ចាស់នៃដាសារហៈឲ្យជាភ្ញៀវរបស់ខ្លួន ព្រមទាំងមុនីព្រាហ្មណ៍។
Verse 26
भगवांस्तदभिप्रेत्य द्वयो: प्रियचिकीर्षया । उभयोराविशद् गेहमुभाभ्यां तदलक्षित: ॥ २६ ॥
ដោយព្រះបំណងចង់បំពេញព្រះហឫទ័យឲ្យទាំងពីរ ព្រះភគវានទទួលការអញ្ជើញទាំងពីរ។ ព្រះអង្គចូលទៅក្នុងផ្ទះទាំងពីរនៅពេលតែមួយ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ឃើញព្រះអង្គចូលទៅផ្ទះរបស់ម្ខាងទៀតឡើយ។
Verse 27
श्रान्तानप्यथ तान् दूराज्जनक: स्वगृहागतान् । आनीतेष्वासनाग्र्येषु सुखासीनान् महामना: ॥ २७ ॥ प्रवृद्धभक्त्या उद्धर्षहृदयास्राविलेक्षण: । नत्वा तदङ्घ्रीन् प्रक्षाल्य तदपो लोकपावनी: ॥ २८ ॥ सकुटुम्बो वहन् मूर्ध्ना पूजयां चक्र ईश्वरान् । गन्धमाल्याम्बराकल्पधूपदीपार्घ्यगोवृषै: ॥ २९ ॥
ព្រះបាទបហុលាស្វៈ ជាពូជពង្សរបស់ជនកៈ បានឃើញពីចម្ងាយថា ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈកំពុងយាងមកកាន់គេហដ្ឋានរបស់ព្រះអង្គជាមួយព្រះឥសីទាំងឡាយ ដែលមានភាពនឿយហត់បន្តិចពីការធ្វើដំណើរ។ ព្រះអង្គបានបញ្ជាឲ្យនាំអាសនៈកិត្តិយសមកភ្លាមៗ ហើយអញ្ជើញពួកគេអង្គុយដោយសុខសាន្ត។ បន្ទាប់មក ដោយភក្តីកាន់តែជ្រាលជ្រៅ ព្រះហឫទ័យពោរពេញដោយសេចក្តីរំភើប ភ្នែកស្រពោនដោយទឹកភ្នែក ព្រះអង្គបានក្រាបថ្វាយបង្គំ លាងព្រះបាទរបស់ពួកគេ ហើយយកទឹកលាងព្រះបាទដ៏បរិសុទ្ធពិភពលោកនោះ ប្រោះលើក្បាលរបស់ព្រះអង្គ និងក្រុមគ្រួសារ។ រួចមក ព្រះអង្គបានបូជាមហាបុរសទាំងនោះដូចជាព្រះអម្ចាស់ ដោយថ្វាយចន្ទន៍ក្រអូប កម្រងផ្កា សម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការ ធូប ពន្លឺចង្កៀង អរឃ្យ និងគោជាមួយគោឈ្មោល។
Verse 28
श्रान्तानप्यथ तान् दूराज्जनक: स्वगृहागतान् । आनीतेष्वासनाग्र्येषु सुखासीनान् महामना: ॥ २७ ॥ प्रवृद्धभक्त्या उद्धर्षहृदयास्राविलेक्षण: । नत्वा तदङ्घ्रीन् प्रक्षाल्य तदपो लोकपावनी: ॥ २८ ॥ सकुटुम्बो वहन् मूर्ध्ना पूजयां चक्र ईश्वरान् । गन्धमाल्याम्बराकल्पधूपदीपार्घ्यगोवृषै: ॥ २९ ॥
ដោយភក្តីកាន់តែជ្រាលជ្រៅ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គរំភើប ហើយភ្នែកពោរទឹកភ្នែក។ ព្រះអង្គបានក្រាបថ្វាយបង្គំ លាងព្រះបាទរបស់ពួកគេ ហើយយកទឹកលាងព្រះបាទដ៏បរិសុទ្ធពិភពលោកនោះ ដាក់លើក្បាលរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 29
श्रान्तानप्यथ तान् दूराज्जनक: स्वगृहागतान् । आनीतेष्वासनाग्र्येषु सुखासीनान् महामना: ॥ २७ ॥ प्रवृद्धभक्त्या उद्धर्षहृदयास्राविलेक्षण: । नत्वा तदङ्घ्रीन् प्रक्षाल्य तदपो लोकपावनी: ॥ २८ ॥ सकुटुम्बो वहन् मूर्ध्ना पूजयां चक्र ईश्वरान् । गन्धमाल्याम्बराकल्पधूपदीपार्घ्यगोवृषै: ॥ २९ ॥
ព្រះអង្គជាមួយក្រុមគ្រួសារ បានទទួលទឹកបរិសុទ្ធនោះលើក្បាល ហើយបន្ទាប់មកបានបូជាមហាបុរសទាំងនោះដូចជាព្រះអម្ចាស់ ដោយថ្វាយចន្ទន៍ក្រអូប កម្រងផ្កា សម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការ ធូប ពន្លឺចង្កៀង អរឃ្យ និងគោជាមួយគោឈ្មោល។
Verse 30
वाचा मधुरया प्रीणन्निदमाहान्नतर्पितान् । पादावङ्कगतौ विष्णो: संस्पृशञ्छनकैर्मुदा ॥ ३० ॥
ពេលពួកគេបានបរិភោគរហូតពេញចិត្តហើយ ព្រះរាជាបានចាប់ផ្តើមនិយាយយឺតៗដោយសំឡេងផ្អែមល្ហែម ដើម្បីបំពេញចិត្តពួកគេបន្ថែម។ ខណៈព្រះអង្គដាក់ព្រះបាទរបស់ព្រះវិṣṇុ លើភ្លៅ ព្រះអង្គបានម៉ាស្សាយ៉ាងទន់ភ្លន់ដោយសេចក្តីរីករាយ។
Verse 31
श्रीबहुलाश्व उवाच भवान् हि सर्वभूतानामात्मा साक्षी स्वदृग् विभो । अथ नस्त्वत्पदाम्भोजं स्मरतां दर्शनं गत: ॥ ३१ ॥
ព្រះបហុលាស្វៈបានពោលថា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអานุភាព! ព្រះองค์ជាអាត្មានៃសត្វទាំងអស់ ជាសាក្សីភ្លឺដោយខ្លួនឯង។ ឥឡូវនេះ ព្រះองค์បានប្រទានទស្សនៈដល់យើង ដែលតែងសមាធិលើព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះองค์។
Verse 32
स्ववचस्तदृतं कर्तुमस्मद्दृग्गोचरो भवान् । यदात्थैकान्तभक्तान् मे नानन्त: श्रीरज: प्रिय: ॥ ३२ ॥
ដើម្បីធ្វើឲ្យព្រះវចនៈរបស់ព្រះองค์ក្លាយជាសេចក្តីពិត ព្រះองค์បានបង្ហាញខ្លួនឲ្យភ្នែកយើងឃើញ។ ព្រោះព្រះองค์បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូម្បី អនន្តៈ ព្រះនាងស្រី និងព្រហ្មាដែលមិនកើត ក៏មិនជាទីស្រឡាញ់លើសពីភក្តិឯកాంతរបស់យើងឡើយ»។
Verse 33
को नु त्वच्चरणाम्भोजमेवंविद् विसृजेत् पुमान् । निष्किञ्चनानां शान्तानां मुनीनां यस्त्वमात्मद: ॥ ३३ ॥
អ្នកណាដែលដឹងសេចក្តីពិតនេះ នឹងមាននរណាអាចបោះបង់ព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះองค์? ព្រះองค์ត្រៀមប្រទានព្រះអង្គផ្ទាល់ដល់មុនីដែលស្ងប់ស្ងាត់ និងមិនមានអ្វីជាកម្មសិទ្ធិ។
Verse 34
योऽवतीर्य यदोर्वंशे नृणां संसरतामिह । यशो वितेने तच्छान्त्यै त्रैलोक्यवृजिनापहम् ॥ ३४ ॥
ព្រះองค์បានអវតារនៅក្នុងវង្សយទុ ហើយបានផ្សព្វផ្សាយព្រះកិត្តិយស ដើម្បីរំដោះមនុស្សដែលជាប់ក្នុងវដ្តកំណើតស្លាប់នៅលោកនេះ; ព្រះកិត្តិយសនោះអាចលុបបាបនៃលោកទាំងបី។
Verse 35
नमस्तुभ्यं भगवते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । नारायणाय ऋषये सुशान्तं तप ईयुषे ॥ ३५ ॥
សូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះភគវាន ព្រះក្រឹષ્ણា ដែលមានប្រាជ្ញាមិនត្រូវបានរារាំង។ សូមក្រាបបង្គំដល់ឥសី នរ-នារាយណៈ ដែលបំពេញតបៈក្នុងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 36
दिनानि कतिचिद् भूमन् गृहान् नो निवस द्विजै: । समेत: पादरजसा पुनीहीदं निमे: कुलम् ॥ ३६ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏សព្វវ្យាបី! សូមគង់នៅផ្ទះរបស់យើងប៉ុន្មានថ្ងៃជាមួយព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងនេះ ហើយសូមបរិសុទ្ធវង្សនិមិដោយធូលីពីព្រះបាទរបស់ព្រះองค์។
Verse 37
इत्युपामन्त्रितो राज्ञा भगवाल्ँ लोकभावन: । उवास कुर्वन् कल्याणं मिथिलानरयोषिताम् ॥ ३७ ॥
ព្រះរាជាបានអញ្ជើញដូច្នេះ ហើយព្រះភគវាន អ្នកអភិរក្សលោក បានព្រមគង់នៅមួយរយៈ ដើម្បីប្រទានមង្គលដល់បុរសនារីនៃមិថិលា។
Verse 38
श्रुतदेवोऽच्युतं प्राप्तं स्वगृहाञ्जनको यथा । नत्वा मुनीन् सुसंहृष्टो धुन्वन् वासो ननर्त ह ॥ ३८ ॥
ស្រុតទេវៈទទួលព្រះអច្យុតមកដល់ផ្ទះដោយក្តីរំភើបដូចព្រះបហុលាស្វៈ។ បន្ទាប់ពីក្រាបបង្គំព្រះអម្ចាស់ និងព្រះមុនីទាំងឡាយ គាត់បានរាំដោយសេចក្តីអំណរ ហើយក្រវាត់ស្បៃរបស់ខ្លួន។
Verse 39
तृणपीठबृषीष्वेतानानीतेषूपवेश्य स: । स्वागतेनाभिनन्द्याङ्घ्रीन् सभार्योऽवनिजे मुदा ॥ ३९ ॥
គាត់យកកន្ទេលពីស្មៅ និងស្លឹកដർភៈមកដាក់ឲ្យភ្ញៀវអង្គុយ ហើយស្វាគមន៍ដោយពាក្យសមរម្យ។ បន្ទាប់មក គាត់ជាមួយភរិយា បានលាងជើងរបស់ពួកគេដោយសេចក្តីរីករាយ។
Verse 40
तदम्भसा महाभाग आत्मानं सगृहान्वयम् । स्नापयां चक्र उद्धर्षो लब्धसर्वमनोरथ: ॥ ४० ॥
ដោយទឹកលាងជើងនោះ ស្រុតទេវៈអ្នកមានគុណបានព្រួសស្រោចលើខ្លួនឯង លើផ្ទះ និងលើគ្រួសាររបស់គាត់យ៉ាងច្រើន។ គាត់រីករាយខ្លាំង ហើយមានអារម្មណ៍ថាបំណងទាំងអស់បានសម្រេច។
Verse 41
फलार्हणोशीरशिवामृताम्बुभि- र्मृदा सुरभ्या तुलसीकुशाम्बुजै: । आराधयामास यथोपपन्नया सपर्यया सत्त्वविवर्धनान्धसा ॥ ४१ ॥
គាត់បានបូជាពួកទ្រង់ដោយវត្ថុមង្គលដែលរកបានងាយ—ផ្លែឈើ ឫសឧសីរ ទឹកបរិសុទ្ធដូចអម្រឹត ដីក្រហមក្រអូប ស្លឹកទុលសី ស្មៅកុស និងផ្កាឈូក—តាមសមគួរ ហើយបន្ទាប់មកបាននិវេទនាអាហារដែលបង្កើនសត្តវៈ។
Verse 42
स तर्कयामास कुतो ममान्वभूत् गृहान्धकूपे पतितस्य सङ्गम: । य: सर्वतीर्थास्पदपादरेणुभि: कृष्णेन चास्यात्मनिकेतभूसुरै: ॥ ४२ ॥
គាត់បានគិតថា៖ ខ្ញុំដែលធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងងងឹតនៃជីវិតគ្រួសារ តើហេតុអ្វីបានជាអាចជួបព្រះក្រឹષ્ણ? ហើយតើហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំក៏បានជួបមហាប្រាហ្មណ៍ទាំងនេះ ដែលកាន់ព្រះអម្ចាស់នៅក្នុងបេះដូងជានិច្ច ដោយធូលីជើងរបស់ពួកគេជាជម្រកនៃទីធម្មយាត្រទាំងអស់?
Verse 43
सूपविष्टान् कृतातिथ्यान् श्रुतदेव उपस्थित: । सभार्यस्वजनापत्य उवाचाङ्घ्र्यभिमर्शन: ॥ ४३ ॥
ពេលភ្ញៀវអង្គុយសុខស្រួល ហើយម្នាក់ៗបានទទួលការស្វាគមន៍សមគួរ ស្រុតទេវៈបានចូលទៅជិត ហើយអង្គុយក្បែរៗជាមួយភរិយា កូនៗ និងអ្នកពឹងពាក់។ បន្ទាប់មក ខណៈកំពុងម៉ាស្សាព្រះបាទរបស់ព្រះអម្ចាស់ គាត់បាននិយាយទៅកាន់ព្រះក្រឹષ્ણ និងព្រះឥសីទាំងឡាយ។
Verse 44
श्रुतदेव उवाच नाद्य नो दर्शनं प्राप्त: परं परमपूरुष: । यर्हीदं शक्तिभि: सृष्ट्वा प्रविष्टो ह्यात्मसत्तया ॥ ४४ ॥
ស្រុតទេវៈបាននិយាយថា៖ មិនមែនថា ថ្ងៃនេះទើបយើងបានទទួលទស្សនៈព្រះបុរសអធិបតីទេ; ពិតប្រាកដណាស់ ចាប់តាំងពីព្រះអង្គបានបង្កើតលោកនេះដោយអំណាចរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានចូលមកក្នុងវា ដោយសភាពលើសលោករបស់ព្រះអង្គ នោះហើយយើងក៏បានស្ថិតក្នុងសង្គមជាមួយព្រះអង្គជានិច្ច។
Verse 45
यथा शयान: पुरुषो मनसैवात्ममायया । सृष्ट्वा लोकं परं स्वाप्नमनुविश्यावभासते ॥ ४५ ॥
ព្រះអម្ចាស់ប្រៀបដូចមនុស្សកំពុងដេក ដែលដោយចិត្តរបស់ខ្លួន និងដោយមាយារបស់ខ្លួន បង្កើតលោកសុបិនមួយដាច់ដោយឡែក ហើយចូលទៅក្នុងសុបិនរបស់ខ្លួន ដើម្បីឃើញខ្លួនឯងនៅក្នុងនោះ។
Verse 46
शृण्वतां गदतां शश्वदर्चतां त्वाभिवन्दताम् । नृणां संवदतामन्तर्हृदि भास्यमलात्मनाम् ॥ ४६ ॥
ព្រះองค์បង្ហាញព្រះអង្គនៅក្នុងបេះដូងរបស់អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធ ដែលតែងស្តាប់កថាព្រះองค์ ច្រៀងសរសើរព្រះនាម និងគុណធម៌ បូជាព្រះองค์ ក្រាបបង្គំ និងពិភាក្សាគ្នាអំពីព្រះองค์ជានិច្ច។
Verse 47
हृदिस्थोऽप्यतिदूरस्थ: कर्मविक्षिप्तचेतसाम् । आत्मशक्तिभिरग्राह्योऽप्यन्त्युपेतगुणात्मनाम् ॥ ४७ ॥
ទោះព្រះองค์ស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងក៏ដោយ ក៏សម្រាប់អ្នកដែលចិត្តត្រូវបានរំខានដោយការជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការងារពិភពលោក ព្រះองค์ហាក់ដូចជាឆ្ងាយណាស់។ គ្មាននរណាអាចចាប់យល់ព្រះองค์ដោយអំណាចវត្ថុបានទេ; ព្រះองค์បង្ហាញព្រះអង្គតែក្នុងបេះដូងអ្នកដែលបានរៀនស្គាល់ និងសរសើរគុណលក្ខណៈអតីតលោករបស់ព្រះองค์។
Verse 48
नमोऽस्तु तेऽध्यात्मविदां परात्मने अनात्मने स्वात्मविभक्तमृत्यवे । सकारणाकारणलिङ्गमीयुषे स्वमाययासंवृतरुद्धदृष्टये ॥ ४८ ॥
សូមក្រាបបង្គំព្រះองค์។ អ្នកដឹងសច្ចៈអធ្យાત્મយល់ឃើញព្រះองค์ជាព្រះវិញ្ញាណអធិបតី (Paramatma) ខណៈដែលចំពោះវិញ្ញាណដែលភ្លេចភ្លាំង ព្រះองค์ជាកាលៈ (ពេលវេលា) ដែលដាក់មរណភាព។ ព្រះองค์បង្ហាញទាំងសភាពវិញ្ញាណឥតហេតុ និងសភាពសកលលោកដែលបង្កើតមានហេតុ; ដោយម៉ាយារបស់ព្រះองค์ ព្រះองค์បើកភ្នែកឲ្យភក្តា និងបិទបាំងទស្សនៈរបស់អ្នកមិនភក្តា។
Verse 49
स त्वं शाधि स्वभृत्यान् न: किं देव करवाम हे । एतदन्तो नृणां क्लेशो यद् भवानक्षिगोचर: ॥ ४९ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ ព្រះองค์គឺជាព្រះវិញ្ញាណអធិបតី (Paramatma) ហើយពួកយើងជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះองค์។ ឱទេវតា យើងគួរបម្រើព្រះองค์យ៉ាងដូចម្តេច? ព្រះអម្ចាស់អើយ ការបានឃើញព្រះองค์តែម្តង ក៏បញ្ចប់ទុក្ខលំបាកទាំងអស់នៃជីវិតមនុស្ស។
Verse 50
श्रीशुक उवाच तदुक्तमित्युपाकर्ण्य भगवान् प्रणतार्तिहा । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रहसंस्तमुवाच ह ॥ ५० ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា—ក្រោយស្តាប់ពាក្យរបស់ស្រុតទេវ ព្រះភគវាន អ្នកបំបាត់ទុក្ខរបស់ភក្តាដែលស្រឡាញ់សរណាគត បានកាន់ដៃស្រុតទេវក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះองค์ ហើយញញឹមនិយាយទៅកាន់គាត់ដូច្នេះ។
Verse 51
श्रीभगवानुवाच ब्रह्मंस्तेऽनुग्रहार्थाय सम्प्राप्तान् विद्ध्यमून् मुनीन् । सञ्चरन्ति मया लोकान् पुनन्त: पादरेणुभि: ॥ ५१ ॥
ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍ អ្នកគួរដឹងថា មហាឥសីទាំងនេះមកទីនេះ ដើម្បីប្រទានព្រះគុណដល់អ្នកប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់លោកទាំងឡាយជាមួយព្រះអង្គ ហើយបរិសុទ្ធលោកទាំងនោះដោយធូលីពីបាតជើងរបស់ពួកគេ»។
Verse 52
देवा: क्षेत्राणि तीर्थानि दर्शनस्पर्शनार्चनै: । शनै: पुनन्ति कालेन तदप्यर्हत्तमेक्षया ॥ ५२ ॥
ទេវតា ទីសក្ការៈ និងទីធម្មយាត្រា អាចបរិសុទ្ធមនុស្សបន្តិចម្តងៗ ដោយការមើល ការប៉ះ និងការថ្វាយបូជា តាមកាលៈទេសៈ។ ប៉ុន្តែផលដូចគ្នានោះ អាចទទួលបានភ្លាមៗ ដោយគ្រាន់តែទទួលបានទស្សនៈព្រះគុណរបស់មហាឥសីដ៏ឧត្តម។
Verse 53
ब्राह्मणो जन्मना श्रेयान् सर्वेषां प्राणिनामिह । तपसा विद्यया तुष्ट्या किमु मत्कलया युत: ॥ ५३ ॥
នៅក្នុងលោកនេះ ព្រាហ្មណ៍ល្អឥតខ្ចោះជាងសត្វមានជីវិតទាំងអស់ ដោយសារកំណើតរបស់គាត់; ហើយគាត់កាន់តែឧត្តមដោយតបៈ ដោយវិជ្ជា និងដោយសេចក្តីពេញចិត្តក្នុងខ្លួន—មិនបាច់និយាយទេ ប្រសិនបើគាត់មានភក្តិចំពោះព្រះអង្គ។
Verse 54
न ब्राह्मणान्मे दयितं रूपमेतच्चतुर्भुजम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो ह्यहम् ॥ ५४ ॥
សូម្បីតែរូបចតុರ್ಭុជរបស់ព្រះអង្គនេះ ក៏មិនជាទីស្រឡាញ់លើសព្រាហ្មណ៍សម្រាប់ព្រះអង្គឡើយ។ ព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រាជ្ញមានសារសំខាន់នៃវេទទាំងអស់នៅក្នុងខ្លួន ដូចដែលព្រះអង្គមានទេវតាទាំងអស់នៅក្នុងព្រះអង្គ។
Verse 55
दुष्प्रज्ञा अविदित्वैवमवजानन्त्यसूयव: । गुरुं मां विप्रमात्मानमर्चादाविज्यदृष्टय: ॥ ५५ ॥
ដោយមិនដឹងសេចក្តីពិតនេះ មនុស្សល្ងង់ និងអ្នកមានចិត្តច嫉嫉 ធ្វើការមើលងាយ និងប្រមាថព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រាជ្ញ—ដែលមិនខុសពីព្រះអង្គ ជាគ្រូវិញ្ញាណ និងជាអាត្មានៃពួកគេ។ ពួកគេគិតថា គួរថ្វាយបូជាតែការបង្ហាញដ៏ច្បាស់ដូចជា អរចាមូរតិ (រូបបូជានៅវិហារ) របស់ព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ។
Verse 56
चराचरमिदं विश्वं भावा ये चास्य हेतव: । मद्रूपाणीति चेतस्याधत्ते विप्रो मदीक्षया ॥ ५६ ॥
ដោយព្រះដិក្សារបស់ខ្ញុំ ព្រះព្រាហ្មណ៍បានដឹងខ្ញុំដោយផ្ទាល់ ហើយបានតាំងចិត្តដឹងថា អ្វីៗទាំងចល័ត និងអចល័តក្នុងលោកនេះ ព្រមទាំងធាតុដើមនៃការបង្កើត សុទ្ធតែជារូបរាងដែលពង្រីកចេញពីខ្ញុំ។
Verse 57
तस्माद् ब्रह्मऋषीनेतान् ब्रह्मन् मच्छ्रद्धयार्चय । एवं चेदर्चितोऽस्म्यद्धा नान्यथा भूरिभूतिभि: ॥ ५७ ॥
ដូច្នេះ ឱ ព្រាហ្មណ៍ អ្នកគួរបូជាព្រះឥសីព្រាហ្មណ៍ទាំងនេះ ដោយសទ្ធាដូចសទ្ធាដែលអ្នកមានចំពោះខ្ញុំ។ បើធ្វើដូច្នេះ អ្នកនឹងបូជាខ្ញុំដោយផ្ទាល់ ដែលមិនអាចធ្វើបានដោយវិធីផ្សេង ទោះបីមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនក៏ដោយ។
Verse 58
श्रीशुक उवाच स इत्थं प्रभुनादिष्ट: सहकृष्णान् द्विजोत्तमान् । आराध्यैकात्मभावेन मैथिलश्चाप सद्गतिम् ॥ ५८ ॥
ព្រះស្រីសុកៈបានមានព្រះបន្ទូលថា—ដោយបានទទួលព្រះបញ្ជាពីព្រះអម្ចាស់ដូច្នេះ ស្រុតទេវៈបានបូជាព្រះស្រីក្រឹស្ណ និងព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមដែលអមព្រះអង្គ ដោយចិត្តឯកមួយ; ហើយព្រះមហាក្សត្របហុលាស្វៈ នៃមិថិលាក៏បានធ្វើដូចគ្នា។ ដូច្នេះទាំងពីរបានឈានដល់គោលដៅអតីតលោកដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 59
एवं स्वभक्तयो राजन् भगवान् भक्तभक्तिमान् । उषित्वादिश्य सन्मार्गं पुनर्द्वारवतीमगात् ॥ ५९ ॥
ឱ ព្រះរាជា ដូច្នេះ ព្រះភគវាន ដែលមានព្រះហឫទ័យស្រឡាញ់ភក្តិរបស់ព្រះអង្គ បានស្នាក់នៅមួយរយៈជាមួយភក្តិដ៏អស្ចារ្យទាំងពីរ ស្រុតទេវៈ និង បហុលាស្វៈ ដើម្បីបង្ហាញសន្មាគ៌ានៃអាកប្បកិរិយាសន្តបុរស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានត្រឡប់ទៅទ្វារកាវិញ។
Frequently Asked Questions
The narrative presents Arjuna acting strategically within royal and familial politics: Balarāma’s intent to give Subhadrā to Duryodhana required discretion until the proper moment. By adopting a tridaṇḍī disguise, Arjuna could enter Dvārakā without provoking conflict, gain proximity during the monsoon stay, and then execute the dharmically sanctioned rākṣasa-style taking at a public festival—an approach ultimately approved by Kṛṣṇa and Subhadrā’s parents.
Śukadeva explicitly notes that Subhadrā’s parents and Kṛṣṇa had sanctioned the act, and Subhadrā herself reciprocates affection. In classical kṣatriya contexts, rākṣasa-vivāha can occur as a socially recognized form when aligned with consent and dharmic approval. The Bhāgavata frames the event as a legitimate marital outcome protected by Kṛṣṇa’s will, not as coercion or exploitation.
Śrutadeva is portrayed as a content, learned brāhmaṇa householder devoted to unalloyed service, while Bahulāśva is a humble Videha king free from false ego—both equally dear to Acyuta. Their pairing demonstrates the Bhāgavata principle that bhakti, not social position (royal opulence vs. simple livelihood), attracts the Lord’s personal presence.
The chapter describes an act of divine aiśvarya: to please both devotees, Kṛṣṇa simultaneously went to both homes so that each host perceived the Lord exclusively in his own house. This illustrates Bhagavān’s yogic sovereignty and His bhakta-vātsalya—His eagerness to reciprocate fully with each devotee.
Kṛṣṇa teaches that exalted sages purify the worlds by their presence and that honoring realized brāhmaṇas is direct worship of Him. He contrasts gradual purification through tīrthas and Deity worship with the immediacy of receiving the glance and blessings of saintly persons, emphasizing sādhu-sevā and brāhmaṇa-respect as core Vaiṣṇava conduct.