Adhyaya 75
Duryodhana’s Envy at Yudhiṣṭhira’s Rājasūya and the Avabhṛtha Festival
ឆ្លើយតបសំណួររបស់ព្រះបរិក្ខិតអំពីមូលហេតុដែលទុរយោធនតែម្នាក់មិនពេញចិត្តក្នុងពិធីរាជសូយៈ ស៊ុកទេវពណ៌នាថា សាច់ញាតិ និងមិត្តរួមរបស់យុធិષ્ઠិរ បានរីករាយទទួលយកសេវាកម្មទាបៗដោយស្មោះ—ភីមនៅផ្ទះបាយ ទុរយោធនគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ សហទេវទទួលភ្ញៀវ ហើយសូម្បីព្រះក្រឹષ્ણក៏លាងជើង—បង្ហាញថាយជ្ញៈនេះជាការថ្វាយបង្គំរួមចំពោះព្រះមហាក្សត្រដែលជីវិតឧទ្ទិសដល់នារាយណៈ។ បន្ទាប់ពីការគោរព និងអំណោយ ពិធីអវភ្រឹថៈនៅទន្លេយមុនា កើតឡើងដោយតន្ត្រី ដង្ហែ មន្ត និងលេងទឹក រួចធ្វើពិធីចុងក្រោយ និងងូតសម្អាត ហើយចែកគ្រឿងអលង្ការ និងសម្លៀកបំពាក់យ៉ាងសប្បុរស។ ពេលភ្ញៀវត្រឡប់ទៅវិញសរសើរយជ្ញៈ យុធិષ્ઠិរមិនអាចទ្រាំការបែកចេញបាន សូមព្រះក្រឹષ્ણស្នាក់បន្តិច។ បន្ទាប់មករឿងបង្វែរទៅគ្រាប់ពូជជម្លោះមហាភារតៈ៖ ទុរយោធនឈឺចាប់ចិត្តដោយភាពរុងរឿង និងវត្តមានដ្រោបទី ហើយត្រូវអាម៉ាយដានវៈបង្កើតស្ថាបត្យកម្មមាយាឲ្យអាម៉ាស់ ក្លាយជាគោលសើច។ ដុតដោយអៀនខ្មាស គេចាកចេញស្ងៀមៗ—ការច嫉នេះនឹងក្លាយជាសត្រូវភាព ខណៈព្រះក្រឹષ્ણស្ងៀម ដោយមានបំណងបន្ធូរភារកិច្ចផែនដី ភ្ជាប់ហេតុការណ៍ក្នុងព្រះរាជវាំងទៅការកើនឡើងដល់ល្បែងស៊ីសង និងសង្គ្រាម។
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच अजातशत्रोस्तं दृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृदेवा ये समागता: ॥ १ ॥ दुर्योधनं वर्जयित्वा राजान: सर्षय: सुरा: । इति श्रुतं नो भगवंस्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ २ ॥
ព្រះមហាក្សត្រ បរិក្សិត មានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រាហ្មណ៍! តាមដែលខ្ញុំបានឮពីលោក ព្រះរាជា ឥសី និងទេវតាដែលមកប្រមូលផ្តុំ សុទ្ធតែរីករាយពេលឃើញមហោស្រពដ៏អស្ចារ្យនៃរាជសូយៈរបស់អជាតសត្រុ លើកលែងតែទុរយោធនៈតែម្នាក់។ សូមប្រាប់មូលហេតុផង ព្រះអម្ចាស់។
Verse 2
श्रीराजोवाच अजातशत्रोस्तं दृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृदेवा ये समागता: ॥ १ ॥ दुर्योधनं वर्जयित्वा राजान: सर्षय: सुरा: । इति श्रुतं नो भगवंस्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ २ ॥
ព្រះបាទ បរិក្សិត មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍! ពេលឃើញមហាពិធីរាជសូយៈដ៏អស្ចារ្យរបស់អជាតសត្រុ យុធិષ્ઠិរ ព្រះមហាក្សត្រ ឥសី និងទេវតាដែលមកប្រជុំគ្នាទាំងអស់សប្បាយរីករាយយ៉ាងខ្លាំង លើកលែងតែទុរយោធន។ សូមព្រះគ្រូប្រាប់មូលហេតុនៃការមិនរីករាយរបស់គាត់ផង»
Verse 3
श्रीबादरायणिरुवाच पितामहस्य ते यज्ञे राजसूये महात्मन: । बान्धवा: परिचर्यायां तस्यासन्प्रेमबन्धना: ॥ ३ ॥
ព្រះបាទារាយណិ មានព្រះបន្ទូលថា៖ «នៅក្នុងមហាយញ្ញ រាជសូយៈរបស់ជីតាអ្នកដ៏ជាមហាត្មៈ សាច់ញាតិរបស់ព្រះអង្គ ដែលត្រូវបានចងដោយខ្សែស្រឡាញ់ បានចូលរួមបម្រើដោយភាពទន់ភ្លន់ និងគោរព»
Verse 4
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ភីមៈគ្រប់គ្រងផ្ទះបាយ; សុយោធន (ទុរយោធន) ថែទាំឃ្លាំងទ្រព្យ; សហទេវៈទទួលភ្ញៀវដោយគោរព; នកុលៈស្វែងរកវត្ថុចាំបាច់។ អរជុនបម្រើគ្រូចាស់ទុំ; ព្រះក្រឹෂ್ಣលាងជើងឲ្យមនុស្សទាំងអស់; ទ្រៅបទីរៀបចំ និងបម្រើអាហារ; ករណៈអ្នកចិត្តធំចែកទាន និងអំណោយ។ យុយុធាន វិករណ ហារទិក្យ វិទុរ ភូរីស្រវា កូនបាហ្លីក និងសន្តර්ទនជាដើម ក៏ត្រូវបានកំណត់ឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗក្នុងមហាយញ្ញនោះ ដើម្បីធ្វើឲ្យមហារាជ យុធិષ્ઠិរ ពេញព្រះហฤទ័យ។
Verse 5
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ភីមៈគ្រប់គ្រងផ្ទះបាយ; សុយោធន (ទុរយោធន) ថែទាំឃ្លាំងទ្រព្យ; សហទេវៈទទួលភ្ញៀវដោយគោរព; នកុលៈស្វែងរកវត្ថុចាំបាច់។ អរជុនបម្រើគ្រូចាស់ទុំ; ព្រះក្រឹෂ್ಣលាងជើងឲ្យមនុស្សទាំងអស់; ទ្រៅបទីរៀបចំ និងបម្រើអាហារ; ករណៈអ្នកចិត្តធំចែកទាន និងអំណោយ។ យុយុធាន វិករណ ហារទិក្យ វិទុរ ភូរីស្រវា កូនបាហ្លីក និងសន្តර්ទនជាដើម ក៏ត្រូវបានកំណត់ឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗក្នុងមហាយញ្ញនោះ ដើម្បីធ្វើឲ្យមហារាជ យុធិષ્ઠិរ ពេញព្រះហฤទ័យ។
Verse 6
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ភីមៈគ្រប់គ្រងផ្ទះបាយ; សុយោធន (ទុរយោធន) ថែទាំឃ្លាំងទ្រព្យ; សហទេវៈទទួលភ្ញៀវដោយគោរព; នកុលៈស្វែងរកវត្ថុចាំបាច់។ អរជុនបម្រើគ្រូចាស់ទុំ; ព្រះក្រឹෂṇលាងជើងឲ្យមនុស្សទាំងអស់; ទ្រៅបទីរៀបចំ និងបម្រើអាហារ; ករណៈអ្នកចិត្តធំចែកទាន និងអំណោយ។ យុយុធាន វិករណ ហារទិក្យ វិទុរ ភូរីស្រវា កូនបាហ្លីក និងសន្តර්ទនជាដើម ក៏ត្រូវបានកំណត់ឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗក្នុងមហាយញ្ញនោះ ដើម្បីធ្វើឲ្យមហារាជ យុធិષ્ઠិរ ពេញព្រះហฤទ័យ។
Verse 7
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥
ភីមៈគ្រប់គ្រងផ្ទះបាយ សុយោធនៈថែទាំទ្រព្យសម្បត្តិ។ សហទេវៈទទួលភ្ញៀវដោយកិត្តិយស នកុលៈរកសម្ភារៈចាំបាច់។ អរជុនៈបម្រើគ្រូចាស់ៗ ព្រះក្រឹષ્ણៈលាងជើងឲ្យគ្រប់គ្នា ទ្រោបទីបម្រើអាហារ ហើយករណៈអ្នកចិត្តទានចែកអំណោយ។ យុយុធានៈ វិករណៈ ហារទិក្យៈ វិទុរៈ ភូរីស្រវា កូនបាហ្លីកៈ និងសន្តរទនៈជាដើម ក៏ស្ម័គ្រចិត្តធ្វើភារកិច្ចនានាក្នុងមហាយជ្ញ ដើម្បីបំពេញព្រះហឫទ័យមហារាជយុធិષ્ઠិរ
Verse 8
ऋत्विक्सदस्यबहुवित्सु सुहृत्तमेषु स्विष्टेषु सूनृतसमर्हणदक्षिणाभि: । चैद्ये च सात्वतपतेश्चरणं प्रविष्टे चक्रुस्ततस्त्ववभृथस्नपनं द्युनद्याम् ॥ ८ ॥
បន្ទាប់ពីព្រះសង្ឃបូជាចារ្យ (ṛtvik), អ្នកអង្គុយក្នុងសភា, ព្រះឥសីអ្នកប្រាជ្ញ និងមិត្តស្និទ្ធរបស់ព្រះរាជា ត្រូវបានគោរពយ៉ាងសមរម្យដោយពាក្យសម្រស់ ការបូជាមង្គល និងទានជាដក្ខិណា នានា ហើយបន្ទាប់ពីព្រះរាជាចេទីបានចូលស្រមោលជើងផ្កាឈូករបស់ព្រះអម្ចាស់ នាយកនៃសាត្វតៈ នោះពិធីងូតអវភ្រឹថ (avabhṛtha) ត្រូវបានធ្វើនៅទន្លេយមុនាដ៏ទេវី
Verse 9
मृदङ्गशङ्खपणवधुन्धुर्यानकगोमुखा: । वादित्राणि विचित्राणि नेदुरावभृथोत्सवे ॥ ९ ॥
ក្នុងពិធីអបអរសាទរអវភ្រឹថ សំឡេងឧបករណ៍តន្ត្រីជាច្រើនប្រភេទបានលាន់ឮ ដូចជា ម្រឹទង្គៈ ស័ង្ខៈ បណវៈ ធុន្ធុរី អានកៈ និងស្នែងគោមុខៈ។
Verse 10
नार्तक्यो ननृतुर्हृष्टा गायका यूथशो जगु: । वीणावेणुतलोन्नादस्तेषां स दिवमस्पृशत् ॥ १० ॥
នារីរាំបានរាំដោយសេចក្តីរីករាយ ហើយអ្នកចម្រៀងបានច្រៀងជាក្រុមៗ។ សំឡេងកង្វក់ខ្លាំងនៃវីណា ខ្លុយ និងឧបករណ៍តាល បានលាន់ឮដល់ដែនសួគ៌។
Verse 11
चित्रध्वजपताकाग्रैरिभेन्द्रस्यन्दनार्वभि: । स्वलङ्कृतैर्भटैर्भूपा निर्ययू रुक्ममालिन: ॥ ११ ॥
ព្រះមហាក្សត្រទាំងអស់ដែលពាក់ខ្សែកមាស បន្ទាប់មកបានចេញដំណើរទៅកាន់ទន្លេយមុនា។ ខាងមុខមានទង់ និងបដាពណ៌ចម្រុះ ហើយមានទាហានតុបតែងស្រស់ស្អាតអមដំណើរ ជិះលើដំរីធំៗ រទេះ និងសេះ។
Verse 12
यदुसृञ्जयकाम्बोजकुरुकेकयकोशला: । कम्पयन्तो भुवं सैन्यैर्यजमानपुर:सरा: ॥ १२ ॥
កងទ័ពដ៏មហាសាលរបស់យទុ ស្រឹញជយ កាំបោជ កុរុ កេកយ និងកោសល បានធ្វើឲ្យផែនដីញ័រ ខណៈពួកគេដង្ហែតាមព្រះមហារាជ យុធិષ્ઠិរ អ្នកប្រតិបត្តិយជ្ញា។
Verse 13
सदस्यर्त्विग्द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मघोषेणभूयसा । देवर्षिपितृगन्धर्वास्तुष्टुवु: पुष्पवर्षिण: ॥ १३ ॥
មន្ត្រីក្នុងសភា ព្រះសង្ឃពិធី (ឫត្វិក) និងព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ បានបន្លឺមន្តវេទដោយសំឡេងខ្លាំង; ទេវតា ឥសីទិព្យ បិត្ឫ និងគន្ធព៌ សរសើរហើយបង្អួតផ្កាធ្លាក់ចុះ។
Verse 14
स्वलङ्कृता नरा नार्यो गन्धस्रग्भूषणाम्बरै: । विलिम्पन्त्योऽभिसिञ्चन्त्यो विजह्रुर्विविधै रसै: ॥ १४ ॥
បុរសនិងស្ត្រីដែលតុបតែងដោយលាបចន្ទន៍ កម្រងផ្កា គ្រឿងអលង្ការ និងសម្លៀកបំពាក់ល្អៗ បានកម្សាន្តដោយលាប និងស្រោចគ្នាទៅវិញទៅមកដោយរាវជាច្រើនប្រភេទ។
Verse 15
तैलगोरसगन्धोदहरिद्रासान्द्रकुङ्कुमै: । पुम्भिर्लिप्ता: प्रलिम्पन्त्यो विजह्रुर्वारयोषित: ॥ १५ ॥
បុរសៗបានលាបនារីវារ (នារីកម្សាន្ត) ដោយប្រេងច្រើន ទឹកដោះគោជូរ ទឹកក្រអូប រមៀត និងម្សៅកុងកុមខាប់; ហើយនារីទាំងនោះក៏លាបបុរសៗដោយវត្ថុដូចគ្នា ដោយលេងសប្បាយ។
Verse 16
गुप्ता नृभिर्निरगमन्नुपलब्धुमेतद् देव्यो यथा दिवि विमानवरैर्नृदेव्यो । ता मातुलेयसखिभि: परिषिच्यमाना: सव्रीडहासविकसद्वदना विरेजु: ॥ १६ ॥
ដោយមានអង្គរក្សការពារ ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ បានចេញមកលើរថ ដើម្បីមើលការកម្សាន្ត ដូចជាប្រពន្ធទេវតាបង្ហាញខ្លួនលើមេឃក្នុងវិមានទិព្យដ៏ប្រសើរ។ ពេលកូនចៅខាងមាតា និងមិត្តស្និទ្ធស្នាលស្រោចរាវលើព្រះនាងៗ មុខមាត់ព្រះនាងបានរីកស្រស់ដោយស្នាមញញឹមខ្មាស់អៀន បន្ថែមពន្លឺសោភា។
Verse 17
ता देवरानुत सखीन् सिषिचुर्दृतीभि: क्लिन्नाम्बरा विवृतगात्रकुचोरुमध्या: । औत्सुक्यमुक्तकवराच्च्यवमानमाल्या: क्षोभं दधुर्मलधियां रुचिरैर्विहारै: ॥ १७ ॥
នៅពេលនោះ ព្រះមហេសីទាំងឡាយបានបាញ់ទឹកដោយបំពង់បាញ់ទៅលើបងប្អូនប្រុសរបស់ស្វាមី និងមិត្តប្រុសផ្សេងៗ។ សម្លៀកបំពាក់របស់ព្រះនាងសើមជ្រាប បង្ហាញដៃ ទ្រូង ភ្លៅ និងចង្កេះ។ ដោយសេចក្តីរំភើប កម្រងផ្កាបានរអិលធ្លាក់ពីសក់ដែលរលុង; ការលេងដ៏ស្រស់ស្អាតនេះធ្វើឲ្យអ្នកមានចិត្តកខ្វក់រអាក់រអួល។
Verse 18
स सम्राड् रथमारुढ: सदश्वं रुक्ममालिनम् । व्यरोचत स्वपत्नीभि: क्रियाभि: क्रतुराडिव ॥ १८ ॥
ព្រះចក្រពត្តិឡើងលើរទេះសេះល្អឥតខ្ចោះ ដែលសេះពាក់ខ្សែកមាស ហើយព្រះអង្គទ្រង់ភ្លឺរលោងនៅកណ្ដាលព្រះមហេសីទាំងឡាយ ដូចយញ្ញ “រាជសូយ” ដ៏រុងរឿងដែលមានពិធីការផ្សេងៗព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 19
पत्नीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते तमृत्विज: । आचान्तं स्नापयां चक्रुर्गङ्गायां सह कृष्णया ॥ १९ ॥
ព្រះសង្ឃព្រះព្រាហ្មណ៍បាននាំព្រះរាជាឲ្យបំពេញពិធីចុងក្រោយ “បត្នី-សំយាជ” និង “អវភ្រឹថ្យ”។ បន្ទាប់មក ពួកគេឲ្យព្រះរាជា និងព្រះនាងទ្រោបទី ធ្វើអាចមនៈ ហើយងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅទន្លេគង្គា។
Verse 20
देवदुन्दुभयो नेदुर्नरदुन्दुभिभि: समम् । मुमुचु: पुष्पवर्षाणि देवर्षिपितृमानवा: ॥ २० ॥
ស្គរទេវតាបានលាន់ឮរួមជាមួយស្គរមនុស្ស។ ទេវតា ឥសី បិតෘ និងមនុស្សទាំងអស់បានបញ្ចេញភ្លៀងផ្កាចុះមក។
Verse 21
सस्नुस्तत्र तत: सर्वे वर्णाश्रमयुता नरा: । महापातक्यपि यत: सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ॥ २१ ॥
បន្ទាប់មក ប្រជាជនទាំងអស់តាមវណ្ណៈ និងអាស្រម បានងូតទឹកនៅទីនោះ។ គេនិយាយថា នៅកន្លែងនោះ សូម្បីតែអ្នកមានបាបធ្ងន់ក៏អាចរួចផុតពីផលបាបទាំងអស់ភ្លាមៗ។
Verse 22
अथ राजाहते क्षौमे परिधाय स्वलङ्कृत: । ऋत्विक्सदस्यविप्रादीनानर्चाभरणाम्बरै: ॥ २२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះរាជាពាក់សម្លៀកបំពាក់សូត្រថ្មី ហើយតុបតែងព្រះកាយដោយគ្រឿងអលង្ការល្អប្រណិត។ រួចទ្រង់បានគោរពលើកតម្កើងព្រះសង្ឃពិធីយញ្ញៈ អ្នកសភា ព្រាហ្មណ៍ប្រាជ្ញា និងភ្ញៀវទាំងឡាយ ដោយប្រគេនគ្រឿងអលង្ការ និងសម្លៀកបំពាក់។
Verse 23
बन्धूञ्ज्ञातीन् नृपान् मित्रसुहृदोऽन्यांश्च सर्वश: । अभीक्ष्णं पूजयामास नारायणपरो नृप: ॥ २३ ॥
ព្រះបាទយុធិស្ឋិរ ដែលស្មោះស្រឡាញ់និងឧទ្ទិសជីវិតទាំងមូលដល់ព្រះនារាយណៈ បានគោរពលើកតម្កើងជាញឹកញាប់ ដល់សាច់ញាតិ វង្សវាលា ព្រះមហាក្សត្រផ្សេងៗ មិត្តភក្តិ អ្នកសុចរិត និងអ្នកមានចិត្តល្អទាំងអស់ដែលមានវត្តមាន ដោយវិធីជាច្រើន។
Verse 24
सर्वे जना: सुररुचो मणिकुण्डलस्र- गुष्णीषकञ्चुकदुकूलमहार्घ्यहारा: । नार्यश्च कुण्डलयुगालकवृन्दजुष्ट- वक्त्रश्रिय: कनकमेखलया विरेजु: ॥ २४ ॥
បុរសទាំងអស់នៅទីនោះភ្លឺរលោងដូចទេវតា តុបតែងដោយក្រវិលអលង្ការត្បូង មាលាផ្កា មួកក្បាល អាវកន្តុក សំពត់សូត្រ និងខ្សែកមុត្យមានតម្លៃ។ ស្ត្រីទាំងឡាយមានមុខមាត់ស្រស់ស្អាត ត្រូវបានលម្អដោយក្រវិលជាគូ និងសក់រលោងជុំវិញមុខ ហើយពួកនាងពាក់ខ្សែក្រវាត់មាសភ្លឺចែងចាំង។
Verse 25
अथर्त्विजो महाशीला: सदस्या ब्रह्मवादिन: । ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा राजानो ये समागता: ॥ २५ ॥ देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला: सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुर्नृप ॥ २६ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះសង្ឃពិធីយញ្ញៈដែលមានសីលធម៌ខ្ពស់ អ្នកសភាអ្នកប្រាជ្ញវេទដែលជាសាក្សីយញ្ញៈ ព្រះមហាក្សត្រដែលអញ្ជើញជាពិសេស ព្រាហ្មណ៍ ក្សត្រីយៈ វៃស្យៈ សូទ្រ ទេវតា ឥសី បិតෘ ទេវវិញ្ញាណ និងភូតវិញ្ញាណ ព្រមទាំងលោកបាលជាមួយអនុចរ—ទាំងអស់បានទទួលការបូជាពីព្រះបាទយុធិស្ឋិរ ហើយសុំអនុញ្ញាត រួចចាកចេញទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរៀងៗខ្លួន ឱ ព្រះរាជា។
Verse 26
अथर्त्विजो महाशीला: सदस्या ब्रह्मवादिन: । ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा राजानो ये समागता: ॥ २५ ॥ देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला: सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुर्नृप ॥ २६ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះសង្ឃពិធីយញ្ញៈដែលមានសីលធម៌ខ្ពស់ អ្នកសភាអ្នកប្រាជ្ញវេទដែលជាសាក្សីយញ្ញៈ ព្រះមហាក្សត្រដែលអញ្ជើញជាពិសេស ព្រាហ្មណ៍ ក្សត្រីយៈ វៃស្យៈ សូទ្រ ទេវតា ឥសី បិតෘ ទេវវិញ្ញាណ និងភូតវិញ្ញាណ ព្រមទាំងលោកបាលជាមួយអនុចរ—ទាំងអស់បានទទួលការបូជាពីព្រះបាទយុធិស្ឋិរ ហើយសុំអនុញ្ញាត រួចចាកចេញទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរៀងៗខ្លួន ឱ ព្រះរាជា។
Verse 27
हरिदासस्य राजर्षे राजसूयमहोदयम् । नैवातृप्यन्प्रशंसन्त: पिबन्मर्त्योऽमृतं यथा ॥ २७ ॥
ពួកគេទាំងអស់សរសើរពិធីរាជសូយយជ្ញាដ៏អស្ចារ្យដែលរាជឥសី អ្នកបម្រើព្រះហរិ បានប្រតិបត្តិ ប៉ុន្តែមិនឆ្អែតចិត្ត—ដូចមនុស្សសាមញ្ញផឹកអម្រឹតហើយមិនឆ្អែត។
Verse 28
ततो युधिष्ठिरो राजा सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् । प्रेम्णा निवारयामास कृष्णं च त्यागकातर: ॥ २८ ॥
នៅពេលនោះ ព្រះរាជា យុធិស្ឋិរ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ បានទប់ស្កាត់មិត្តភក្តិ សាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ និងញាតិទាំងឡាយ—រួមទាំងព្រះក្រឹស្ណ—មិនឲ្យចាកចេញ ព្រោះទ្រង់ឈឺចាប់ដោយវេទនានៃការបែកពីគ្នា។
Verse 29
भगवानपि तत्राङ्ग न्यावात्सीत्तत्प्रियंकर: । प्रस्थाप्य यदुवीरांश्च साम्बादींश्च कुशस्थलीम् ॥ २९ ॥
ឱ ពារីក្សិត ដើម្បីធ្វើឲ្យព្រះរាជាពេញព្រះហឫទ័យ ព្រះភគវានក៏ស្នាក់នៅទីនោះមួយរយៈ បន្ទាប់ពីបានផ្ញើសាំប និងវីរបុរសយទុផ្សេងៗទៅកាន់កុសស្ថលី (ទ្វារកា) ជាមុន។
Verse 30
इत्थं राजा धर्मसुतो मनोरथमहार्णवम् । सुदुस्तरं समुत्तीर्य कृष्णेनासीद् गतज्वर: ॥ ३० ॥
ដូច្នេះ ព្រះរាជា យុធិស្ឋិរ ព្រះបុត្រនៃធម៌ ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះក្រឹស្ណ បានឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រនៃបំណងប្រាថ្នាដ៏ធំទូលាយ និងលំបាកឆ្លង ហើយបានស្ងប់ពីក្តៅក្រហាយនៃមហិច្ឆតា។
Verse 31
एकदान्त:पुरे तस्य वीक्ष्य दुर्योधन: श्रियम् । अतप्यद् राजसूयस्य महित्वं चाच्युतात्मन: ॥ ३१ ॥
មួយថ្ងៃ ទុរយោធន៍បានឃើញសម្បត្តិរុងរឿងក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់យុធិស្ឋិរ ហើយបានរងទុក្ខរលាកក្នុងចិត្តចំពោះមហិមារបស់ពិធីរាជសូយ និងសិរីល្អរបស់ព្រះរាជាដែលមានអច្យុតជាព្រះវិញ្ញាណ។
Verse 32
यस्मिन् नरेन्द्रदितिजेन्द्रसुरेन्द्रलक्ष्मी- र्नाना विभान्ति किल विश्वसृजोपक्लृप्ता: । ताभि: पतीन् द्रुपदराजसुतोपतस्थे यस्यां विषक्तहृदय: कुरुराडतप्यत् ॥ ३२ ॥
នៅក្នុងព្រះរាជវាំងនោះ មាយា ដានវៈ ជាស្ថាបត្យករនៃលោក បានប្រមូលយកសិរីសម្បត្តិរបស់ស្តេចមនុស្ស ស្តេចអសុរ និងស្តេចទេវតា មកដាក់រួមគ្នា ឲ្យភ្លឺរលោងជាច្រើនបែប។ ដោយសម្បត្តិនោះ ទេវី ដ្រោបទី កូនស្រីស្តេច ដ្រុបដៈ បានបម្រើព្រះស្វាមីទាំងឡាយ ខណៈដែល ទុរយោធនៈ ព្រះអង្គកុរុដែលចិត្តជាប់ពាក់នាង បានទុក្ខសោករលាយក្នុងចិត្ត។
Verse 33
यस्मिन् तदा मधुपतेर्महिषीसहस्रं श्रोणीभरेण शनकै: क्वणदङ्घ्रिशोभम् । मध्ये सुचारु कुचकुङ्कुमशोणहारं श्रीमन्मुखं प्रचलकुण्डलकुन्तलाढ्यम् ॥ ३३ ॥
នៅក្នុងព្រះរាជវាំងនោះ ក៏មានព្រះមហេសីរាប់ពាន់របស់ព្រះមធុបតិ ព្រះក្រឹષ્ણ ស្នាក់នៅផងដែរ។ ដោយសារទម្ងន់ត្រគាក ព្រះនាងដើរយឺតៗ ហើយកងជើងមានសំឡេងក្រអូបក្រអៅ។ ចង្កេះព្រះនាងស្រឡូនស្អាត កុង្គុមពីទ្រូងធ្វើឲ្យខ្សែគុជក្រហមរលោង ហើយក្រវិលដែលរំកិលជាមួយសក់ដែលហូរលាយ បន្ថែមសោភ័ណភាពដល់ព្រះមុខដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 34
सभायां मयक्लृप्तायां क्वापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर्बन्धुभिश्च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ ३४ ॥ आसीन: काञ्चने साक्षादासने मघवानिव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्ट: स्तूयमानश्च वन्दिभि: ॥ ३५ ॥
ក្នុងសាលាប្រជុំដែលមយដានវៈបានសាងសង់ ម្តងមួយ ព្រះចក្រពត្រ យុធិស្ឋិរៈ ព្រះបុត្រនៃធម្មៈ បានអង្គុយលើបល្ល័ង្កមាស ដូចព្រះឥន្ទ្រៈ។ ព្រះអង្គមានអ្នកបម្រើ និងសាច់ញាតិព័ទ្ធជុំវិញ ហើយមានព្រះក្រឹષ્ણ ដែលជាដូច “ភ្នែក” ពិសេសរបស់ព្រះអង្គ នៅជាមួយផងដែរ។ ដោយសិរីសម្បត្តិស្មើព្រះព្រហ្ម ព្រះរាជាត្រូវបានកវី និងអ្នកសរសើរនៅរាជសាលាសរសើរពោរពេញ។
Verse 35
सभायां मयक्लृप्तायां क्वापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर्बन्धुभिश्च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ ३४ ॥ आसीन: काञ्चने साक्षादासने मघवानिव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्ट: स्तूयमानश्च वन्दिभि: ॥ ३५ ॥
ក្នុងសាលាប្រជុំដែលមយដានវៈបានសាងសង់ ម្តងមួយ ព្រះចក្រពត្រ យុធិស្ឋិរៈ ព្រះបុត្រនៃធម្មៈ បានអង្គុយលើបល្ល័ង្កមាស ដូចព្រះឥន្ទ្រៈ។ ព្រះអង្គមានអ្នកបម្រើ និងសាច់ញាតិព័ទ្ធជុំវិញ ហើយមានព្រះក្រឹષ્ણ ដែលជាដូច “ភ្នែក” ពិសេសរបស់ព្រះអង្គ នៅជាមួយផងដែរ។ ដោយសិរីសម្បត្តិស្មើព្រះព្រហ្ម ព្រះរាជាត្រូវបានកវី និងអ្នកសរសើរនៅរាជសាលាសរសើរពោរពេញ។
Verse 36
तत्र दुर्योधनो मानी परीतो भ्रातृभिर्नृप । किरीटमाली न्यविशदसिहस्त: क्षिपन् रुषा ॥ ३६ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ នៅទីនោះ ទុរយោធនៈដែលអួតអាង ត្រូវបានបងប្អូនព័ទ្ធជុំវិញ ពាក់មកុដ និងខ្សែក ព្រមទាំងកាន់ដាវក្នុងដៃ បានចូលទៅក្នុងព្រះរាជវាំងដោយកំហឹង ហើយបានប្រមាថអ្នកយាមទ្វារពេលចូល។
Verse 37
स्थलेऽभ्यगृह्णाद् वस्त्रान्तं जलं मत्वा स्थलेऽपतत् । जले च स्थलवद् भ्रान्त्या मयमायाविमोहित: ॥ ३७ ॥
ដោយសារមន្តមាយារបស់ មាយា ដានវៈ ធ្វើឲ្យវង្វេង ដុរយោធនៈ គិតថាផ្ទៃដីជាទឹក ហើយលើកចុងសម្លៀកបំពាក់; ហើយកន្លែងផ្សេងទៀត គាត់ធ្លាក់ចូលទឹក ដោយគិតថាជាផ្ទៃដី។
Verse 38
जहास भीमस्तं दृष्ट्वा स्त्रियो नृपतयोऽपरे । निवार्यमाणा अप्यङ्ग राज्ञा कृष्णानुमोदिता: ॥ ३८ ॥
ពេលឃើញដូច្នោះ ភីមៈសើចឡើង; ស្ត្រីៗ ព្រះមហាក្សត្រផ្សេងៗ និងអ្នកដទៃក៏សើចដែរ។ ព្រះបាទ យុធិષ્ઠិរៈ ព្យាយាមហាម ប៉ុន្តែ ព្រះក្រឹષ્ણៈ បង្ហាញការអនុមោទន។
Verse 39
स व्रीडितोऽवाग्वदनो रुषा ज्वलन् निष्क्रम्य तूष्णीं प्रययौ गजाह्वयम् । हाहेति शब्द: सुमहानभूत् सता- मजातशत्रुर्विमना इवाभवत् । बभूव तूष्णीं भगवान् भुवो भरं समुज्जिहीर्षुर्भ्रमति स्म यद् दृशा ॥ ३९ ॥
ដោយអាម៉ាស់ និងកំហឹងកំពុងឆេះ ដុរយោធនៈ ឱនមុខចុះ ចេញទៅដោយស្ងៀមស្ងាត់ ហើយត្រឡប់ទៅកាន់ គជាហ្វយៈ (ហស្តិនាបុរ)។ នៅទីនោះមានសំឡេងធំ “អាឡាស! អាឡាស!”; ព្រះសង្ឃសុចរិតទាំងឡាយសោកស្តាយ ហើយព្រះបាទ យុធិષ્ઠិរៈ អជាតសត្រូវ ក៏មានទុក្ខបន្តិច។ តែព្រះភគវាន ស្រីក្រឹષ્ણៈ ដែលត្រឹមតែព្រះនេត្រមើលក៏ធ្វើឲ្យគាត់វង្វេង បានស្ងៀមស្ងាត់ ព្រោះព្រះអង្គមានបំណងដកបន្ទុកផែនដី។
Verse 40
एतत्तेऽभिहितं राजन् यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । सुयोधनस्य दौरात्म्यं राजसूये महाक्रतौ ॥ ४० ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ, ខ្ញុំបានប្រាប់ចម្លើយចំពោះអ្វីដែលព្រះអង្គសួរហើយ—អំពីចិត្តអាក្រក់របស់ សុយោធនៈ និងមូលហេតុនៃការមិនពេញចិត្តរបស់គាត់ ក្នុងពិធីរាជសូយៈដ៏មហាអធិក។
Frequently Asked Questions
His dissatisfaction arises from matsara (envy) and wounded pride: he witnesses Yudhiṣṭhira’s divinely supported prosperity and the universal honor given to a king devoted to Acyuta. This contrast intensifies Duryodhana’s inner insecurity, and the palace episode—where Maya’s illusions cause him to stumble and be laughed at—turns envy into humiliation, crystallizing future antagonism.
It demonstrates bhakti’s inversion of worldly status: the Supreme Lord willingly accepts a servant’s role to honor devotees and sanctify the assembly. In Bhāgavata theology, such līlā reveals that true greatness is not domination but loving reciprocity (bhakta-vātsalya), and it also validates the sacrifice by placing it under Bhagavān’s direct presence and approval.
Avabhṛtha is the concluding purification bath of major śrauta sacrifices, marking ritual completion and communal auspiciousness. The Bhāgavata emphasizes it with music, mantra, procession, and celebratory water-sport to show yajña’s social and cosmic harmony when aligned with dharma and devotion; it also frames Yudhiṣṭhira’s generosity and the sanctifying power of the sacred waters.
Maya Dānava, famed as a cosmic architect, built the hall whose visual illusions confuse Duryodhana. The episode teaches that pride is easily defeated by māyā: one who seeks status and control becomes bewildered, while the devotee-king remains steady. It also serves as narrative causality for Duryodhana’s rancor, a proximate cause leading toward the Kurukṣetra conflict.
The text states the Lord’s intention to remove the earth’s burden (bhū-bhāra-haraṇa). By allowing Duryodhana’s envy to ripen into the chain of events culminating in the war, Kṛṣṇa permits adharma to expose itself and be resolved through a divinely guided outcome, while still maintaining the moral responsibility of the actors.