Adhyaya 74
Rājasūya: Agrapūjā for Kṛṣṇa and the Slaying (and Liberation) of Śiśupāla
បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះលើ ជរាសន្ធ និងការដោះលែងស្តេចជាប់ឃុំ យុធិષ્ઠិរៈរីករាយក្នុងព្រះមហិមារបស់ ព្រះក្រឹષ્ણ ហើយរៀបចំពិធី រាជសូយៈ ដោយការយល់ព្រមរបស់ព្រះអង្គ តែងតាំងព្រះព្រហ្មាចារ្យ ឫត្វិកវេដ និងស្វាគមន៍ស្តេចនិងសត្វលោកពីគ្រប់លោកធាតុ។ នៅថ្ងៃសោម ព្រះសភាជជែកថា អ្នកណាគួរទទួល អគ្រពូជា (ការគោរពដំបូង)។ សហទេវ ដោះស្រាយដោយបញ្ជាក់ អច្យុត ជាមូលដ្ឋាននៃយជ្ញៈ—ទេវតា មន្ត្រ កាលៈ ទីកន្លែង និងផល—បង្ហាញថាពិធីបូជាគឺផ្តោតលើព្រះ។ យុធិષ્ઠិរៈបូជាព្រះក្រឹષ્ણដោយទឹកលាងព្រះបាទ និងទឹកភ្នែក ហើយសភាសរសើរព្រះអង្គ។ សិឝុបាល មិនអាចទ្រាំការសរសើរនោះបាន ទើបប្រមាថជាសាធារណៈ; អ្នកស្រឡាញ់ព្រះតវ៉ា និងយោធាឈរឡើង ប៉ុន្តែព្រះក្រឹષ્ણទប់ទល់ ហើយកាត់ក្បាលសិឝុបាលដោយ សុទർശនចក្រ។ ពន្លឺភ្លឺចែងចាំងចូលទៅក្នុងព្រះក្រឹષ્ણ បង្ហាញថាសូម្បីសេចក្តីស្អប់ដែលចងចិត្តលើព្រះ ក៏អាចនាំទៅមុខ្សៈដោយការប៉ះពាល់នៃអាទិទេវភាព។ ពិធីបញ្ចប់ដោយ អវភ្រឹថ; មនុស្សទាំងអស់ចាកចេញដោយពេញចិត្ត លើកលែងទុរយោធន ដែលការច嫉ឈ្នានរបស់គេជាសញ្ញានៃជម្លោះបន្ទាប់។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवं युधिष्ठिरो राजा जरासन्धवधं विभो: । कृष्णस्य चानुभावं तं श्रुत्वा प्रीतस्तमब्रवीत् ॥ १ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ បានស្តាប់អំពីការសម្លាប់ជរាសន្ធ និងអานุភាពអស្ចារ្យរបស់ព្រះក្រឹષ્ણដ៏មានព្រះឫទ្ធិ ហើយមានព្រះហឫទ័យរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ទូលព្រះអម្ចាស់ដូច្នេះ។
Verse 2
श्रीयुधिष्ठिर उवाच ये स्युस्त्रैलोक्यगुरव: सर्वे लोकामहेश्वरा: । वहन्ति दुर्लभं लब्ध्वा शिरसैवानुशासनम् ॥ २ ॥
ព្រះយុធិષ્ઠិរ មានព្រះបន្ទូលថា៖ គ្រូដ៏ឧត្តមទាំងអស់ក្នុងត្រៃលោក និងអ្នកស្ថិតនៅតាមលោកនានា ព្រមទាំងអធិបតីរបស់ពួកគេ សុទ្ធតែទទួលយកព្រះបញ្ជារបស់ព្រះអង្គ—ដែលរកបានកម្រណាស់—ដាក់លើក្បាលគោរព។
Verse 3
स भवानरविन्दाक्षो दीनानामीशमानिनाम् । धत्तेऽनुशासनं भूमंस्तदत्यन्तविडम्बनम् ॥ ३ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់មានព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូក! សូម្បីតែព្រះបញ្ជារបស់មនុស្សទាបទន់ល្ងង់ខ្លៅ ដែលគិតថាខ្លួនជាអធិបតី ក៏ព្រះអង្គទទួលយក—ឱ ព្រះអង្គសព្វវ្យាបី នេះជាលីឡាវិដំបនាដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 4
न ह्येकस्याद्वितीयस्य ब्रह्मण: परमात्मन: । कर्मभिर्वर्धते तेजो ह्रसते च यथा रवे: ॥ ४ ॥
ប៉ុន្តែព្រះតេជៈរបស់សច្ចៈដាច់ខាត—ព្រះបរមាត្មា អាទិព្រហ្ម ដែលមានតែមួយគត់ឥតទីពីរ—មិនកើនឡើង ឬថយចុះដោយសកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គទេ ដូចពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលមិនប្រែប្រួលដោយចលនារបស់វា។
Verse 5
न वै तेऽजित भक्तानां ममाहमिति माधव । त्वं तवेति च नानाधी: पशूनामिव वैकृती ॥ ५ ॥
ឱ មាធវៈដ៏មិនអាចឈ្នះបាន! សូម្បីតែអ្នកភក្តិរបស់ព្រះអង្គ ក៏មិនមានការបែងចែកថា «ខ្ញុំ» និង «របស់ខ្ញុំ», «អ្នក» និង «របស់អ្នក» ទេ; នោះជាចិត្តគំនិតវិកលដូចសត្វ។
Verse 6
श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा यज्ञिये काले वव्रे युक्तान् स ऋत्विज: । कृष्णानुमोदित: पार्थो ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिन: ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា—ក្រោយពោលដូច្នេះ យុធិષ્ઠិរ បានរង់ចាំរហូតដល់ពេលសមស្របសម្រាប់ពិធីយជ្ញ។ បន្ទាប់មក ដោយការអនុញ្ញាតពីព្រះស្រីក្រឹෂ្ណៈ គាត់បានជ្រើសរើសព្រះព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកធ្វើយជ្ញ (ឫត្វិជ) ដែលសមរម្យ ជាអ្នកជំនាញវេទ និងអ្នកបកស្រាយព្រះព្រហ្ម ដើម្បីអនុវត្តយជ្ញឲ្យបានសម្រេច។
Verse 7
द्वैपायनो भरद्वाज: सुमन्तुर्गोतमोऽसित: । वसिष्ठश्च्यवन: कण्वो मैत्रेय: कवषस्त्रित: ॥ ७ ॥ विश्वामित्रो वामदेव: सुमतिर्जैमिनि: क्रतु: । पैल: पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च ॥ ८ ॥ अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरि: । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रण: ॥ ९ ॥
គាត់បានជ្រើសរើស ក្រឹෂ្ណ-ទ្វៃបាយន (វ្យាស), ភរទ្វាជ, សុមន្តុ, គោតម, អសិត, វសិષ્ઠ, ច្យវន, កណ្ណវ, មૈត្រេយ, កវෂ និង ត្រិត។ ហើយក៏ជ្រើសរើស វិશ્વាមិត្រ, វាមទេវ, សុមតិ, ជៃមិនិ, ក្រតុ, បៃល, បរាសរ, កರ್ಗ, វៃសម្បាយន, អថර්វា, កശ്യប, ធោម្យ, រាមៈនៃភារគវ, អាសុរិ, វីតិហោត្រ, មធុច្ឆន្ទា, វីរសេន និង អក្រឹតវ្រណ—ឲ្យជាឫត្វិជក្នុងពិធីយជ្ញ។
Verse 8
द्वैपायनो भरद्वाज: सुमन्तुर्गोतमोऽसित: । वसिष्ठश्च्यवन: कण्वो मैत्रेय: कवषस्त्रित: ॥ ७ ॥ विश्वामित्रो वामदेव: सुमतिर्जैमिनि: क्रतु: । पैल: पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च ॥ ८ ॥ अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरि: । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रण: ॥ ९ ॥
សម្រាប់ពិធីយជ្ញនេះ បានតែងតាំងមហាឫសីដូចជា ទ្វៃបាយន និងអ្នកដទៃទៀត ជាឫត្វិជ។ ពួកគេជាអ្នកជំនាញវេទ និងមានចិត្តមាំមួនក្នុងព្រះព្រហ្ម; ដោយជំនួយរបស់ពួកគេ ព្រះរាជាបានប្តេជ្ញាធ្វើឲ្យយជ្ញសម្រេចតាមវិធីសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 9
द्वैपायनो भरद्वाज: सुमन्तुर्गोतमोऽसित: । वसिष्ठश्च्यवन: कण्वो मैत्रेय: कवषस्त्रित: ॥ ७ ॥ विश्वामित्रो वामदेव: सुमतिर्जैमिनि: क्रतु: । पैल: पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च ॥ ८ ॥ अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरि: । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रण: ॥ ९ ॥
មហាឫសីដូចជា វិશ્વាមិត្រ និងអ្នកដទៃទៀត អាចអនុវត្តអង្គទាំងអស់នៃយជ្ញតាមវិធីសាស្ត្របាន។ ដោយការជ្រើសរើសពួកគេ យជ្ញរបស់ព្រះរាជាបានក្លាយជាពិសិដ្ឋ និងរុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 10
उपहूतास्तथा चान्ये द्रोणभीष्मकृपादय: । धृतराष्ट्र: सहसुतो विदुरश्च महामति: ॥ १० ॥ ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्रा यज्ञदिदृक्षव: । तत्रेयु: सर्वराजानो राज्ञां प्रकृतयो नृप ॥ ११ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អ្នកដែលត្រូវបានអញ្ជើញផ្សេងទៀតមាន ដ្រូណ, ភីષ្ម, ក្រឹប និងអ្នកដទៃ; មានទាំង ធ្រឹតរাষ্ট্ৰ ជាមួយកូនប្រុសៗ និង វិទុរ អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ។ ព្រាហ្មណ៍ ក្សត្រីយ, វៃស្យ និង សូទ្រ ដែលចង់មកទស្សនាពិធីយជ្ញ ក៏បានមកដល់ទីនោះ។ ជាក់ស្តែង ស្តេចទាំងអស់បានមកជាមួយក្រុមបរិវាររបស់ខ្លួន។
Verse 11
उपहूतास्तथा चान्ये द्रोणभीष्मकृपादय: । धृतराष्ट्र: सहसुतो विदुरश्च महामति: ॥ १० ॥ ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्रा यज्ञदिदृक्षव: । तत्रेयु: सर्वराजानो राज्ञां प्रकृतयो नृप ॥ ११ ॥
ព្រះរាជា អ្នកដែលត្រូវបានអញ្ជើញមាន ដ្រូណៈ ភីស្មៈ ក្រឹបៈ ធ្រឹតរាស្ត្រៈជាមួយកូនៗ និងវិទុរៈអ្នកមានប្រាជ្ញា។ ព្រហ្មណ៍ ក្សត្រីយៈ វៃស្យៈ សូទ្រៈ និងស្តេចទាំងអស់ ក៏មកដល់ទីនោះជាមួយបរិវារ ដើម្បីទស្សនាយជ្ញ។
Verse 12
ततस्ते देवयजनं ब्राह्मणा: स्वर्णलाङ्गलै: । कृष्ट्वा तत्र यथाम्नायं दीक्षयां चक्रिरे नृपम् ॥ १२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មណ៍ជាព្រះបូជាចារ្យ បានប្រើចង្កេះនង្គលមាសកាប់ដីយជ្ញ ហើយបានធ្វើពិធីទទួលទានទិក្សា (dīkṣā) ដល់ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ តាមប្រពៃណីដែលសាស្ត្របានកំណត់។
Verse 13
हैमा: किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुता: ॥ १३ ॥ सगणा: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणा: ॥ १४ ॥ राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वश: । राजसूयं समीयु: स्म राज्ञ: पाण्डुसुतस्य वै । मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिता: ॥ १५ ॥
ឧបករណ៍ក្នុងយជ្ញសុទ្ធតែធ្វើពីមាស ដូចជារាជសូយបុរាណដែលព្រះវរុណៈធ្លាប់ប្រព្រឹត្ត។ ឥន្ទ្រ និងអធិការលោកទាំងឡាយជាមួយព្រះព្រហ្មា និងព្រះសិវៈ; សិទ្ធៈ និងគន្ធវៈជាមួយក្រុម; វិទ្យាធរ; នាគធំៗ; មុនី; យក្ស និងរាក្សស; បក្សីទេវ; គិន្នរ; ចារណ; ព្រមទាំងស្តេចមនុស្ស និងព្រះមហេសី—ទាំងអស់ត្រូវបានអញ្ជើញ ហើយមកពីគ្រប់ទិសទៅកាន់រាជសូយរបស់ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ កូនពាន់ឌុ។ ពួកគេមិនភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះភាពរុងរឿងទេ ព្រោះវាសមរម្យសម្រាប់អ្នកភក្តិព្រះក្រឹෂ್ಣ។
Verse 14
हैमा: किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुता: ॥ १३ ॥ सगणा: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणा: ॥ १४ ॥ राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वश: । राजसूयं समीयु: स्म राज्ञ: पाण्डुसुतस्य वै । मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिता: ॥ १५ ॥
ឧបករណ៍ក្នុងយជ្ញសុទ្ធតែធ្វើពីមាស ដូចជារាជសូយបុរាណដែលព្រះវរុណៈធ្លាប់ប្រព្រឹត្ត។ ឥន្ទ្រ និងអធិការលោកទាំងឡាយជាមួយព្រះព្រហ្មា និងព្រះសិវៈ; សិទ្ធៈ និងគន្ធវៈជាមួយក្រុម; វិទ្យាធរ; នាគធំៗ; មុនី; យក្ស និងរាក្សស; បក្សីទេវ; គិន្នរ; ចារណ; ព្រមទាំងស្តេចមនុស្ស និងព្រះមហេសី—ទាំងអស់ត្រូវបានអញ្ជើញ ហើយមកពីគ្រប់ទិសទៅកាន់រាជសូយរបស់ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ កូនពាន់ឌុ។ ពួកគេមិនភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះភាពរុងរឿងទេ ព្រោះវាសមរម្យសម្រាប់អ្នកភក្តិព្រះក្រឹෂ್ಣ។
Verse 15
हैमा: किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुता: ॥ १३ ॥ सगणा: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणा: ॥ १४ ॥ राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वश: । राजसूयं समीयु: स्म राज्ञ: पाण्डुसुतस्य वै । मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिता: ॥ १५ ॥
ឧបករណ៍ក្នុងយជ្ញសុទ្ធតែធ្វើពីមាស ដូចជារាជសូយបុរាណដែលព្រះវរុណៈធ្លាប់ប្រព្រឹត្ត។ ឥន្ទ្រ និងអធិការលោកទាំងឡាយជាមួយព្រះព្រហ្មា និងព្រះសិវៈ; សិទ្ធៈ និងគន្ធវៈជាមួយក្រុម; វិទ្យាធរ; នាគធំៗ; មុនី; យក្ស និងរាក្សស; បក្សីទេវ; គិន្នរ; ចារណ; ព្រមទាំងស្តេចមនុស្ស និងព្រះមហេសី—ទាំងអស់ត្រូវបានអញ្ជើញ ហើយមកពីគ្រប់ទិសទៅកាន់រាជសូយរបស់ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ កូនពាន់ឌុ។ ពួកគេមិនភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះភាពរុងរឿងទេ ព្រោះវាសមរម្យសម្រាប់អ្នកភក្តិព្រះក្រឹෂ्ण។
Verse 16
अयाजयन् महाराजं याजका देववर्चस: । राजसूयेन विधिवत् प्रचेतसमिवामरा: ॥ १६ ॥
ព្រះសង្ឃព្រាហ្មណ៍អ្នកធ្វើយញ្ញាដែលមានពន្លឺដូចទេវតា បានប្រតិបត្តិយញ្ញា រាជសូយៈ សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ យុធិષ્ઠិរ តាមវិធានវេដៈ ដូចដែលទេវតាធ្លាប់ធ្វើសម្រាប់ វរុណ (ប្រចេតស) មុននេះ។
Verse 17
सूत्येऽहन्यवनीपालो याजकान् सदसस्पतीन् । अपूजयन् महाभागान् यथावत् सुसमाहित: ॥ १७ ॥
នៅថ្ងៃច្របាច់ទឹកសោមៈ ព្រះមហាក្សត្រ យុធិષ્ઠិរ ជាម្ចាស់ផែនដី បានគោរពបូជាយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដោយចិត្តផ្តោតខ្ពស់ ចំពោះព្រាហ្មណ៍យាជក និងមេប្រជុំដ៏ឧត្តម។
Verse 18
सदस्याग्र्यार्हणार्हं वै विमृशन्त: सभासद: । नाध्यगच्छन्ननैकान्त्यात् सहदेवस्तदाब्रवीत् ॥ १८ ॥
សមាជិកសភាបានពិចារណាថា តើគួរបូជាមុនគេដល់អ្នកណា; ប៉ុន្តែដោយមានអ្នកសមគួរច្រើន ពួកគេមិនអាចសម្រេចបាន។ ទើបសហទេវៈបាននិយាយឡើង។
Verse 19
अर्हति ह्यच्युत: श्रैष्ठ्यं भगवान् सात्वतां पति: । एष वै देवता: सर्वा देशकालधनादय: ॥ १९ ॥
[សហទេវៈបាននិយាយ:] ពិតប្រាកដ អច្យុតៈ—ព្រះភគវាន ម្ចាស់នៃសាត្វតៈ—សមគួរទទួលកិត្តិយសខ្ពស់បំផុត។ ជាក់ស្តែង ព្រះองค์ជាទេវតាទាំងអស់ដែលគេបូជាក្នុងយញ្ញា ហើយក៏ជាទីកន្លែង ពេលវេលា និងគ្រឿងបូជាទាំងឡាយផងដែរ។
Verse 20
यदात्मकमिदं विश्वं क्रतवश्च यदात्मका: । अग्निराहुतयो मन्त्रा साङ्ख्यं योगश्च यत्पर: ॥ २० ॥ एक एवाद्वितीयोऽसावैतदात्म्यमिदं जगत् । आत्मनात्माश्रय: सभ्या: सृजत्यवति हन्त्यज: ॥ २१ ॥
សកលលោកទាំងមូលនេះស្ថិតលើព្រះองค์; ព្រមទាំងយញ្ញាធំៗ ជាមួយអគ្គិភ្លើងបូជា អាហុតិ និងមន្ត្រផងដែរ។ សាំងខ្យៈ និងយោគៈទាំងពីរមានគោលដៅទៅកាន់ព្រះองค์ អ្នកតែមួយគត់គ្មានទីពីរ។ ឱ សមាជិកសភា ព្រះអម្ចាស់មិនកើតនោះ អាស្រ័យតែព្រះองค์ឯង ដោយអំណាចសក្តិរបស់ព្រះองค์ បង្កើត ថែរក្សា និងបំផ្លាញសកលលោកនេះ; ដូច្នេះ ការរស់នៅរបស់លោកពឹងផ្អែកលើព្រះองค์តែមួយ។
Verse 21
यदात्मकमिदं विश्वं क्रतवश्च यदात्मका: । अग्निराहुतयो मन्त्रा साङ्ख्यं योगश्च यत्पर: ॥ २० ॥ एक एवाद्वितीयोऽसावैतदात्म्यमिदं जगत् । आत्मनात्माश्रय: सभ्या: सृजत्यवति हन्त्यज: ॥ २१ ॥
សកលលោកទាំងមូលនេះស្ថិតលើព្រះអង្គ; ពិធីយជ្ញដ៏ធំៗ ជាមួយភ្លើងបរិសុទ្ធ ការថ្វាយអាហូតិ និងមន្ត្រ ក៏ជាសភាពរបស់ព្រះអង្គដែរ។ សាំងខ្យ និងយោគៈទាំងពីរមានគោលដៅទៅកាន់ព្រះអង្គ អង្គតែមួយគ្មានទីពីរ។ ឱ សមាជិកសភា ព្រះអង្គដែលមិនកើតនោះ ពឹងផ្អែកលើព្រះអង្គឯង ដោយសក្តិរបស់ព្រះអង្គ បង្កើត ថែរក្សា និងបំផ្លាញលោក; ដូច្នេះការរស់នៅរបស់លោកនេះពឹងលើព្រះអង្គតែមួយ។
Verse 22
विविधानीह कर्माणि जनयन् यदवेक्षया । ईहते यदयं सर्व: श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ॥ २२ ॥
ព្រះអង្គបង្កើតសកម្មភាពនានានៅក្នុងលោកនេះ; ហើយដោយព្រះគុណនៃព្រះអង្គ សកលលោកទាំងមូលខិតខំស្វែងរកសេចក្តីប្រសើរ គឺ ធម្មៈ អត្ថៈ កាមៈ និងមោក្សៈ។
Verse 23
तस्मात् कृष्णाय महते दीयतां परमार्हणम् । एवं चेत् सर्वभूतानामात्मनश्चार्हणं भवेत् ॥ २३ ॥
ដូច្នេះ គួរថ្វាយការគោរពបូជាខ្ពស់បំផុតដល់ព្រះក្រឹស្ណៈដ៏មហិមា។ បើយើងធ្វើដូច្នេះ នោះជាការគោរពដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ និងដល់ខ្លួនយើងផងដែរ។
Verse 24
सर्वभूतात्मभूताय कृष्णायानन्यदर्शिने । देयं शान्ताय पूर्णाय दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २४ ॥
អ្នកណាដែលប្រាថ្នាឲ្យការគោរពដែលខ្លួនថ្វាយទទួលបានការឆ្លើយតបអនន្ត គួរគោរពព្រះក្រឹស្ណៈ—ព្រះវិញ្ញាណនៃសត្វទាំងអស់ អ្នកមើលឃើញគ្មានអ្វីបែកចេញពីព្រះអង្គ ព្រះអង្គស្ងប់ស្ងាត់ និងពេញលេញ។
Verse 25
इत्युक्त्वा सहदेवोऽभूत् तूष्णीं कृष्णानुभाववित् । तच्छ्रुत्वा तुष्टुवु: सर्वे साधु साध्विति सत्तमा: ॥ २५ ॥
[សុកទេវ គោស្វាមី បន្ត:] និយាយដូច្នេះហើយ សហទេវ ដែលយល់ដឹងអំពីព្រះបារមីរបស់ព្រះក្រឹស្ណៈ ក៏ស្ងៀមស្ងាត់។ ពេលស្តាប់ពាក្យរបស់គាត់ សន្តបុរសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានបានសរសើរ ដោយអំពាវនាវថា «សាធុ! សាធុ!»
Verse 26
श्रुत्वा द्विजेरितं राजा ज्ञात्वा हार्दं सभासदाम् । समर्हयद्धृषीकेशं प्रीत: प्रणयविह्वल: ॥ २६ ॥
ព្រះរាជាបានស្តាប់ពាក្យប្រកាសរបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយបានដឹងអារម្មណ៍ក្នុងចិត្តរបស់សភាទាំងមូល។ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់លើសលប់ ព្រះអង្គបានបូជាព្រះក្រឹស្ណា ម្ចាស់នៃអង្គញ្ញាណ ដោយពេញលេញ។
Verse 27
तत्पादाववनिज्याप: शिरसा लोकपावनी: । सभार्य: सानुजामात्य: सकुटुम्बो वहन्मुदा ॥ २७ ॥ वासोभि: पीतकौषेयैर्भूषणैश्च महाधनै: । अर्हयित्वाश्रुपूर्णाक्षो नाशकत् समवेक्षितुम् ॥ २८ ॥
បន្ទាប់ពីលាងព្រះបាទរបស់ព្រះក្រឹស្ណា មហារាជ យុធិષ્ઠិរ បានព្រួសទឹកចរណាម្រឹតដ៏បរិសុទ្ធពិភពលោកនោះដោយក្តីរីករាយលើក្បាលរបស់ព្រះអង្គ ហើយបន្តលើក្បាលភរិយា បងប្អូន សាច់ញាតិ និងមន្ត្រី។
Verse 28
तत्पादाववनिज्याप: शिरसा लोकपावनी: । सभार्य: सानुजामात्य: सकुटुम्बो वहन्मुदा ॥ २७ ॥ वासोभि: पीतकौषेयैर्भूषणैश्च महाधनै: । अर्हयित्वाश्रुपूर्णाक्षो नाशकत् समवेक्षितुम् ॥ २८ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានគោរពបូជាព្រះម្ចាស់ដោយអាវសូត្រពណ៌លឿង និងគ្រឿងអលង្ការត្បូងមានតម្លៃមហาศាល; ភ្នែកពេញទឹកភ្នែកធ្វើឲ្យព្រះអង្គមិនអាចមើលព្រះម្ចាស់ដោយផ្ទាល់បាន។
Verse 29
इत्थं सभाजितं वीक्ष्य सर्वे प्राञ्जलयो जना: । नमो जयेति नेमुस्तं निपेतु: पुष्पवृष्टय: ॥ २९ ॥
ពេលឃើញព្រះក្រឹស្ណាត្រូវបានគោរពបូជាយ៉ាងនេះ មនុស្សទាំងអស់បានប្រណម្យដៃ ហៅថា «នមោ! ជ័យ!» ហើយក្រាបបង្គំ; ផ្កាបានធ្លាក់ជាភ្លៀងពីលើមក។
Verse 30
इत्थं निशम्य दमघोषसुत: स्वपीठा- दुत्थाय कृष्णगुणवर्णनजातमन्यु: । उत्क्षिप्य बाहुमिदमाह सदस्यमर्षी संश्रावयन् भगवते परुषाण्यभीत: ॥ ३० ॥
ពេលបានឮការសរសើរគុណលក្ខណៈដ៏លើសលោករបស់ព្រះក្រឹស្ណា កូនប្រុសរបស់ដមឃោស (សិឝុបាល) ក៏ខឹងក្រហាយមិនអាចទ្រាំបាន។ គាត់ឈរឡើងពីកៅអី លើកដៃឡើង ហើយនិយាយពាក្យរឹងរ៉ៃប្រឆាំងព្រះម្ចាស់ឲ្យសភាទាំងមូលបានឮ ដោយមិនភ័យខ្លាច។
Verse 31
ईशो दुरत्यय: काल इति सत्यवती श्रुति: । वृद्धानामपि यद् बुद्धिर्बालवाक्यैर्विभिद्यते ॥ ३१ ॥
[សិសុបាលបាននិយាយ:] ព្រះវេទបានប្រកាសថា «កាលៈ ជាអធិបតីដែលមិនអាចគេចផុត» ឥឡូវបានបង្ហាញថាពិតប្រាកដ ព្រោះប្រាជ្ញារបស់អ្នកចាស់ទុំក៏ត្រូវពាក្យក្មេងតូចបំបែរទិស។
Verse 32
यूयं पात्रविदां श्रेष्ठा मा मन्ध्वं बालभाषितम् । सदसस्पतय: सर्वे कृष्णो यत् सम्मतोऽर्हणे ॥ ३२ ॥
ឱ មេដឹកនាំសភាទាំងឡាយ! អ្នកទាំងអស់គ្នាជាអ្នកចេះច្បាស់ថា អ្នកណាសមគួរទទួលការគោរព; កុំយកពាក្យក្មេងតូចមកជាអធិការ។ បើគេនិយាយថា «ព្រះក្រឹស្ណៈសមគួរអរហណា» ក៏កុំទទួលយក។
Verse 33
तपोविद्याव्रतधरान् ज्ञानविध्वस्तकल्मषान् । परमऋषीन्ब्रह्मनिष्ठाल्ँ लोकपालैश्च पूजितान् ॥ ३३ ॥ सदस्पतीनतिक्रम्य गोपाल: कुलपांसन: । यथा काक: पुरोडाशं सपर्यां कथमर्हति ॥ ३४ ॥
តើអ្នកអាចរំលងសមាជិកសភាដ៏ឧត្តម—ព្រះឥសីធំៗដែលស្ថិតមាំក្នុងព្រះប្រហ្ម, មានអំណាចតបៈ វិទ្យា និងវ្រតដ៏តឹងរឹង, ស្អាតដោយជ្ញាន, ហើយសូម្បីតែអ្នកថែរក្សាពិភពលោកក៏គោរព—ហើយឲ្យអ្នកគោបាលនេះ ដែលជាមេរោគនៃវង្ស, សមគួរទទួលការអរហណា ដូចម្តេច?
Verse 34
तपोविद्याव्रतधरान् ज्ञानविध्वस्तकल्मषान् । परमऋषीन्ब्रह्मनिष्ठाल्ँ लोकपालैश्च पूजितान् ॥ ३३ ॥ सदस्पतीनतिक्रम्य गोपाल: कुलपांसन: । यथा काक: पुरोडाशं सपर्यां कथमर्हति ॥ ३४ ॥
ដូចក្អែកមិនសមគួរបរិភោគនំអង្ករ «ពុរោឌាស» ដ៏បរិសុទ្ធដូចម្តេច ក៏ដូច្នោះដែរ អ្នកគោបាលនេះ—មេរោគនៃវង្ស—សមគួរទទួលសពර්យា-បូជារបស់អ្នកដូចម្តេច?
Verse 35
वर्णाश्रमकुलापेत: सर्वधर्मबहिष्कृत: । स्वैरवर्ती गुणैर्हीन: सपर्यां कथमर्हति ॥ ३५ ॥
អ្នកដែលបាត់បង់វរណាស្រាម និងធម៌វង្ស, ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីកាតព្វកិច្ចធម៌ទាំងអស់, ប្រព្រឹត្តតាមចិត្តចង់, ហើយគ្មានគុណធម៌—មនុស្សបែបនេះសមគួរទទួលការបូជាដូចម្តេច?
Verse 36
ययातिनैषां हि कुलं शप्तं सद्भिर्बहिष्कृतम् । वृथापानरतं शश्वत् सपर्यां कथमर्हति ॥ ३६ ॥
យយាតិបានដាក់បណ្តាសាលើវង្សយាទវទាំងនេះ; ដូច្នេះពួកគេត្រូវបានអ្នកសុចរិតបដិសេធ ហើយជាប់ចិត្តនឹងស្រាជានិច្ច។ ដូច្នេះព្រះស្រីក្រឹស្ណៈតើសមគួរឲ្យគោរពបូជាយ៉ាងដូចម្តេច?
Verse 37
ब्रह्मर्षिसेवितान् देशान् हित्वैतेऽब्रह्मवर्चसम् । समुद्रं दुर्गमाश्रित्य बाधन्ते दस्यव: प्रजा: ॥ ३७ ॥
ពួកគេបានបោះបង់ដែនដីបរិសុទ្ធដែលព្រះឥសីព្រាហ្មណ៍ស្នាក់នៅ ហើយទៅពឹងផ្អែកលើទីកន្លែងដែលគ្មានកិត្តិយសនៃធម៌ព្រាហ្មណ៍។ ដោយយកបន្ទាយលំបាកចូលដល់នៅកណ្ដាលសមុទ្រ ពួកគេរំខានប្រជាជនដូចជាចោរ។
Verse 38
एवमादीन्यभद्राणि बभाषे नष्टमङ्गल: । नोवाच किञ्चिद्भगवान्यथा सिंह: शिवारुतम् ॥ ३८ ॥
ដូច្នេះ សិសុបាលដែលបាត់បង់សិរីមង្គល បាននិយាយពាក្យអពម៌ និងការប្រមាថជាច្រើន។ ប៉ុន្តែព្រះភគវានមិនបានមានព្រះបន្ទូលអ្វីឡើយ ដូចសត្វសិង្ហមិនអើពើសំឡេងសត្វចចក។
Verse 39
भगवन्निन्दनं श्रुत्वा दु:सहं तत् सभासद: । कर्णौ पिधाय निर्जग्मु: शपन्तश्चेदिपं रुषा ॥ ३९ ॥
ពេលបានឮការប្រមាថព្រះភគវានដ៏មិនអាចទ្រាំបាន សមាជិកសភាជាច្រើនបានបិទត្រចៀកហើយចាកចេញទៅ ខណៈពេលកំពុងខឹង និងដាក់បណ្តាសាព្រះមហាក្សត្រចេទី។
Verse 40
निन्दां भगवत: शृण्वंस्तत्परस्य जनस्य वा । ततो नापैति य: सोऽपि यात्यध: सुकृताच्च्युत: ॥ ४० ॥
អ្នកណាដែលបានឮការនិយាយអាក្រក់អំពីព្រះភគវាន ឬអំពីអ្នកបម្រើស្មោះត្រង់របស់ព្រះអង្គ ហើយមិនចាកចេញភ្លាមៗពីទីនោះ នោះគាត់ក៏នឹងធ្លាក់ចុះ បាត់បង់បុណ្យកុសលជាក់ជាមិនខាន។
Verse 41
तत: पाण्डुसुता: क्रुद्धा मत्स्यकैकयसृञ्जया: । उदायुधा: समुत्तस्थु: शिशुपालजिघांसव: ॥ ४१ ॥
នៅពេលនោះ កូនប្រុសរបស់បណ្ឌុ កើតកំហឹង។ ជាមួយយុទ្ធជនមត្ស្យ កៃកយ និងស្រឹញជយ ពួកគេកាន់អាវុធឡើង ហើយក្រោកពីអាសនៈ ដើម្បីសម្លាប់សិសុបាល។
Verse 42
ततश्चैद्यस्त्वसम्भ्रान्तो जगृहे खड्गचर्मणी । भर्त्सयन् कृष्णपक्षीयान् राज्ञ: सदसि भारत ॥ ४२ ॥
បន្ទាប់មក សិសុបាលនៃចេទី មិនភ័យសោះ បានយកដាវ និងខែល។ ឱ ភារតៈ ក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលសភារាជា គាត់បានប្រមាថ និងជេរអ្នកដែលឈរខាងព្រះក្រឹស្ណ។
Verse 43
तावदुत्थाय भगवान् स्वान् निवार्य स्वयं रुषा । शिर: क्षुरान्तचक्रेण जहारपततो रिपो: ॥ ४३ ॥
នៅពេលនោះ ព្រះភគវានបានក្រោកឡើង ហើយទប់ស្កាត់អ្នកស្មោះរបស់ព្រះអង្គ។ បន្ទាប់មក ដោយកំហឹង ព្រះអង្គបានបោះចក្រសុទർശនដ៏មុត ដាច់ក្បាលសត្រូវដែលកំពុងវាយប្រហារ។
Verse 44
शब्द: कोलाहलोऽथासीच्छिशुपाले हते महान् । तस्यानुयायिनो भूपा दुद्रुवुर्जीवितैषिण: ॥ ४४ ॥
ពេលសិសុបាលត្រូវសម្លាប់ មានសំឡេងរំខាន និងអ៊ូអរយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយឆ្លៀតឱកាសនៃភាពចលាចលនោះ ព្រះមហាក្សត្រដែលគាំទ្រគាត់បានរត់ចេញពីសភាយ៉ាងលឿន ដើម្បីរក្សាជីវិត។
Verse 45
चैद्यदेहोत्थितं ज्योतिर्वासुदेवमुपाविशत् । पश्यतां सर्वभूतानामुल्केव भुवि खाच्च्युता ॥ ४५ ॥
ពីរាងកាយសិសុបាល មានពន្លឺដ៏ភ្លឺចែងចាំងកើតឡើង ហើយនៅមុខសត្វលោកទាំងអស់ ដូចអុលកាធ្លាក់ពីមេឃមកដី ពន្លឺនោះបានចូលទៅក្នុងព្រះវាសុទេវៈ ស្រីក្រឹស្ណ។
Verse 46
जन्मत्रयानुगुणितवैरसंरब्धया धिया । ध्यायंस्तन्मयतां यातो भावो हि भवकारणम् ॥ ४६ ॥
ដោយចិត្តជាប់គាំងក្នុងសេចក្តីស្អប់ចំពោះព្រះស្រីក្រឹෂ្ណៈអស់បីជាតិ សិឝុបាលបានឈានដល់សភាពលើសលោករបស់ព្រះអម្ចាស់; ព្រោះស្មារតី/ភាវៈជាហេតុនៃភពជាតិ។
Verse 47
ऋत्विग्भ्य: ससदस्येभ्यो दक्षिणां विपुलामदात् । सर्वान् सम्पूज्य विधिवच्चक्रेऽवभृथमेकराट् ॥ ४७ ॥
ព្រះចក្រពត្រ យុធិષ્ઠិរ បានប្រគល់ទានដក្សិណាដ៏ច្រើនដល់ព្រះបូជាចារ្យ (ṛtvik) និងសមាជិកសភា គោរពបូជាទាំងអស់តាមវិធីវេទ ហើយបន្ទាប់មកបានធ្វើពិធីងូតអវភ្រឹថ។
Verse 48
साधयित्वा क्रतु: राज्ञ: कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । उवास कतिचिन्मासान् सुहृद्भिरभियाचित: ॥ ४८ ॥
បន្ទាប់ពីព្រះស្រីក្រឹෂ្ណៈ ព្រះអម្ចាស់នៃព្រះយោគីទាំងឡាយ បានធ្វើឲ្យមហាយញ្ញរបស់ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ សម្រេចដោយជោគជ័យហើយ ព្រះអង្គបានស្នាក់នៅជាមួយមិត្តស្និទ្ធរយៈពេលប៉ុន្មានខែ តាមការអង្វររបស់ពួកគេ។
Verse 49
ततोऽनुज्ञाप्य राजानमनिच्छन्तमपीश्वर: । ययौ सभार्य: सामात्य: स्वपुरं देवकीसुत: ॥ ४९ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់ ព្រះបុត្រនៃទេវគី បានទទួលការអនុញ្ញាតពីព្រះមហាក្សត្រ ទោះព្រះអង្គមិនសូវចង់ឲ្យទៅក៏ដោយ ហើយបានត្រឡប់ទៅរាជធានីរបស់ព្រះអង្គ ជាមួយព្រះមហេសី និងមន្ត្រី។
Verse 50
वर्णितं तदुपाख्यानं मया ते बहुविस्तरम् । वैकुण्ठवासिनोर्जन्म विप्रशापात् पुन: पुन: ॥ ५० ॥
ខ្ញុំបានពណ៌នាប្រាប់អ្នករួចហើយដោយលម្អិត អំពីប្រវត្តិនៃអ្នកស្នាក់នៅវៃគុន្ឋៈពីររូប ដែលដោយសារព្រះព្រាហ្មណ៍ដាក់បណ្តាសា បានត្រូវកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀតក្នុងលោកវត្ថុ។
Verse 51
राजसूयावभृथ्येन स्नातो राजा युधिष्ठिर: । ब्रह्मक्षत्रसभामध्ये शुशुभे सुरराडिव ॥ ५१ ॥
ក្រោយបានសុទ្ធសាធដោយពិធីងូតអវភ្រឹថ្យៈបញ្ចប់រាជសូយៈ ព្រះមហាក្សត្រ យុធិષ્ઠិរ បានភ្លឺរលោងនៅមជ្ឈមណ្ឌលសភាព្រាហ្មណ៍ និងក្សត្រិយ ដូចព្រះឥន្ទ្រា រាជានៃទេវតា។
Verse 52
राज्ञा सभाजिता: सर्वे सुरमानवखेचरा: । कृष्णं क्रतुं च शंसन्त: स्वधामानि ययुर्मुदा ॥ ५२ ॥
ទេវតា មនុស្ស និងសត្វស្ថិតនៅលំហអាកាសកណ្ដាលទាំងអស់ ដែលបានទទួលការគោរពយ៉ាងសមរម្យពីព្រះរាជា បានចេញដំណើរទៅកាន់ដែនរបស់ខ្លួនដោយសេចក្តីរីករាយ ខណៈសរសើរព្រះក្រឹષ્ણ និងយជ្ញដ៏មហិមា។
Verse 53
दुर्योधनमृते पापं कलिं कुरुकुलामयम् । यो न सेहे श्रियं स्फीतां दृष्ट्वा पाण्डुसुतस्य ताम् ॥ ५३ ॥
គ្រប់គ្នាសប្បាយចិត្ត លើកលែងតែទុរយោធនៈអ្នកមានបាប—ជារូបកាយនៃកលិយុគ និងជាជំងឺនៃវង្សកុរុ; គេមិនអាចអត់ទ្រាំបានពេលឃើញសម្បត្តិរុងរឿងរបស់កូនពាន់ឌុ។
Verse 54
य इदं कीर्तयेद् विष्णो: कर्म चैद्यवधादिकम् । राजमोक्षं वितानं च सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ५४ ॥
អ្នកណាដែលសូត្រនិងសរសើរលីឡារបស់ព្រះវិษ្ណុ—រួមទាំងការប្រហារសិឝុបាល ការរំដោះព្រះរាជាទាំងឡាយ និងការប្រតិបត្តិរាជសូយៈ—នឹងរួចផុតពីបាបទាំងអស់។
Frequently Asked Questions
Sahadeva’s reasoning is that Kṛṣṇa is not merely one qualified guest among many but the very ground of yajña: the devas invoked, the mantras and fires, the sacred time and place, and the capacity for results all rest upon Him as the advaya-tattva (nondual Absolute). Thus honoring Kṛṣṇa is simultaneously honoring all beings and all sacrificial principles, making agrapūjā a theological conclusion rather than a political preference.
The chapter states that consciousness determines one’s destination: sustained absorption in the Lord—whether through devotion or antagonism—creates direct contact with His transcendence. Śiśupāla’s three-lifetime fixation culminates in the dissolution of enmity at death, symbolized by the effulgence entering Kṛṣṇa. Traditional Vaiṣṇava readings distinguish this from pure bhakti (which yields loving service), yet affirm that intense God-absorption can still grant a form of mukti.
The text gives a clear dharmic protocol: one should immediately leave the place where criticism of the Supreme Lord or His faithful devotee is heard; otherwise one risks spiritual decline and loss of pious merit. This frames śravaṇa (hearing) as a sacred channel that must be protected from aparādha (offense).
Yudhiṣṭhira appoints renowned Vedic authorities as priests (ṛtviks), while the sacrifice draws a vast interplanetary assembly: major devas (e.g., Indra, Brahmā, Śiva), Siddhas, Gandharvas, Vidyādharas, Nāgas, sages, Yakṣas, Rākṣasas, and earthly kings—showing the rite’s cosmic recognition, yet culminating in Kṛṣṇa’s supremacy over all participants.