Adhyaya 73
The Freed Kings Glorify Kṛṣṇa; Instruction on Kingship, Detachment, and Remembrance
បន្ទាប់ពីជរាសន្ធៈត្រូវភីមសម្លាប់តាមការរៀបចំរបស់ព្រះក្រឹષ્ણដើម្បីដកហានិភ័យដល់ធម៌ ព្រះអង្គបានដោះលែងស្តេច ២០,៨០០ អង្គពីគិរីដ្រូណី។ ពួកគេអស់កម្លាំងដោយការចាប់ឃុំ តែបានរស់ឡើងវិញដោយសេចក្តីអានന്ദពេលឃើញព្រះក្រឹષ્ણ ហើយសរសើរព្រះអង្គ ដោយយល់ថាការធ្លាក់ចុះនយោបាយជាព្រះគុណ។ ពួកគេមិនបន្ទោសជរាសន្ធៈទេ តែបង្ហាញថាការមមាញឹកក្នុងអៃශ්វర్య (សម្បត្តិរាជ) នាំទៅអធម៌ និងមោហៈក្រោមម៉ាយា ដូចមិរាជក្នុងវាលខ្សាច់។ ពួកគេសូមឲ្យចងចាំជានិច្ចនូវព្រះបាទកម្រងផ្កាឈូករបស់ព្រះក្រឹષ્ણ។ ព្រះក្រឹષ્ણប្រទានការធានាអំពីភក្តិ និងលើកឧទាហរណ៍អ្នកធ្លាក់ចុះ (ហៃហយៈ នហុសៈ វេណៈ រាវណៈ នរកៈ) ហើយណែនាំឲ្យគ្រប់គ្រងដោយសម្រិតសម្រាំង ការពារប្រជាជនតាមធម៌ ធ្វើយជ្ញវេដិក មានអព្យាក្រឹតចំពោះការសម្គាល់ខ្លួនជារូបកាយ និងដាក់ចិត្តលើព្រះអង្គទោះមានទ្វ័យភាពជីវិត។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គស្ដារកិត្តិយសរាជដោយងូតទឹក តុបតែង ទទួលភ្ញៀវ ប្រគេនអំណោយ និងផ្ញើត្រឡប់ដោយសុវត្ថិភាព។ ចុងក្រោយ ព្រះក្រឹષ્ણត្រឡប់ជាមួយភីម និងអర్జុនទៅឥន្ទ្រប្រស្ថៈ យុធិស្ឋិរៈស្តាប់របាយការណ៍ហើយរំភើបដោយភក្តិ បើកផ្លូវទៅរាជសូយៈ។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវគោស្វាមីបានមានព្រះបន្ទូលថា ជរាសន្ធបានឈ្នះស្តេច 20,800 អង្គក្នុងសង្គ្រាម ហើយដាក់ឲ្យជាប់ឃុំក្នុងបន្ទាយ គិរីទ្រូណី។ ពេលពួកស្តេចចេញមក ពួកគេមើលទៅកខ្វក់ ស្លៀកពាក់ចាស់ជ្រុះ ស្គមស្គាំងដោយអត់ឃ្លាន មុខស្ងួត និងខ្សោយខ្លាំងដោយការជាប់ឃុំយូរ។
Verse 2
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះរាជាទាំងនោះបានឃើញព្រះហរិ—ព្រះក្រឹષ્ણ មានពណ៌ខៀវងងឹតដូចពពក និងស្លៀកពាក់សូត្រពណ៌លឿង។ ទោះពួកគេខ្សោយដោយអត់ឃ្លាន ក៏អម្រឹតនៃការទស្សនាព្រះអង្គបានបំពេញចិត្តដោយសន្តិ និងអានន្ទ។
Verse 3
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
ពួកគេបានឃើញព្រះអង្គដែលមានសញ្ញា ស្រីវត្ស លើพระอุระ មានបួនព្រះហಸ್ತ ព្រះនេត្រក្រហមរលោងដូចកុមុទ និងព្រះមុខស្រស់ស្រាយ ព្រមទាំងពាក់ក្រវិលមகரភ្លឺរលោង។
Verse 4
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
ពួកគេបានឃើញព្រះហរិមានព្រះហಸ್ತដូចផ្កាឈូក ដែលសម្គាល់ដោយគទា សង្ខ និងចក្រ ហើយតុបតែងដោយមកុដ ខ្សែក កងដៃ ខ្សែចង្កេះ និងអង្គដ (កងដៃលើ) ជាដើម។
Verse 5
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
ព្រះកណ្ឋរបស់ព្រះអង្គភ្លឺរលោងដោយគ្រឿងមណីដ៏ប្រសើរ ហើយតុបតែងដោយវនមាលា។ ពួកគេដូចជាផឹកព្រះអង្គដោយភ្នែក លិទ្ធដោយអណ្តាត ស្រូបក្លិនដោយច្រមុះ និងឱបដោយដៃ; ពេលបាបត្រូវបានលាងចោល ពួកគេបានក្រាបដោយដាក់ក្បាលនៅជើងព្រះហរិ។
Verse 6
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា—ជរាសន្ធ បានឈ្នះស្តេច ២០,៨០០ អង្គក្នុងសង្គ្រាម ហើយដាក់ពួកគេឲ្យជាប់ឃុំក្នុងបន្ទាយ គិរីទ្រូណី។ ពេលស្តេចទាំងនោះចេញមក ពួកគេមើលទៅកខ្វក់ ស្លៀកពាក់ចាស់រហែក; ស្គមស្គាំងដោយសារអត់ឃ្លាន មុខស្ងួត និងខ្សោយខ្លាំងដោយសារការឃុំឃាំងយូរ។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានឃើញព្រះហរិមានពណ៌ដូចពពកខ្មៅ ស្លៀកសូត្រពណ៌លឿង មានសញ្ញា ស្រីវត្ស មានបួនព្រះហស្ត ព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូក និងព្រះមុខស្រស់ស្រាយ; ដូចជាផឹកដោយភ្នែក លិទ្ធដោយអណ្តាត ធុំក្លិនដោយច្រមុះ និងអោបដោយដៃ ពួកគេបានក្រាបដោយដាក់ក្បាលនៅព្រះបាទរបស់ព្រះองค์។
Verse 7
कृष्णसन्दर्शनाह्लादध्वस्तसंरोधनक्लमा: । प्रशशंसुर्हृषीकेशं गीर्भि: प्राञ्जलयो नृपा: ॥ ७ ॥
សេចក្តីរីករាយដ៏លើសលប់ពីការទស្សនាព្រះក្រឹෂ្ណ បានបំបាត់ភាពនឿយហត់ពីការជាប់ឃុំរបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ ស្តេចទាំងនោះបានប្រណមដៃ ហើយសរសើរព្រះហ្រឹសីកេសៈ ព្រះអម្ចាស់លើអិន្ទ្រីយទាំងអស់ ដោយពាក្យសរសើរ។
Verse 8
राजान ऊचु: नमस्ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराव्यय । प्रपन्नान् पाहि न: कृष्ण निर्विण्णान्घोरसंसृते: ॥ ८ ॥
ស្តេចទាំងឡាយបាននិយាយថា—«សូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះองค์ ឱ ព្រះអម្ចាស់លើទេវទាំងអស់ អ្នកបំបាត់ទុក្ខរបស់អ្នកស្របចិត្តសurrender និងព្រះក្រឹෂ្ណាដ៏មិនអស់។ ព្រោះយើងបានស្របចិត្តសurrender ចំពោះព្រះองค์ សូមការពារយើងពីសំសារៈដ៏គួរភ័យនេះ ដែលធ្វើឲ្យយើងអស់សង្ឃឹមយ៉ាងខ្លាំង»។
Verse 9
नैनं नाथानुसूयामो मागधं मधुसूदन । अनुग्रहो यद् भवतो राज्ञां राज्यच्युतिर्विभो ॥ ९ ॥
ឱ ព្រះនាថ មធុសូទន! យើងមិនស្តីបន្ទោសស្តេចមគធទេ; ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអานุភាព ការដែលស្តេចទាំងឡាយធ្លាក់ចេញពីរាជសម្បត្តិ នោះជាព្រះអនុគ្រោះរបស់ព្រះองค์ពិតប្រាកដ។
Verse 10
राज्यैश्वर्यमदोन्नद्धो न श्रेयो विन्दते नृप: । त्वन्मायामोहितोऽनित्या मन्यते सम्पदोऽचला: ॥ १० ॥
ស្តេចដែលស្រវឹងដោយអំណាចរាជ្យ និងសម្បត្តិ មិនអាចរកឃើញសេចក្តីល្អពិតបានទេ។ ពេលត្រូវមាយារបស់ព្រះองค์បំភាន់ គាត់គិតថាសម្បត្តិអនិច្ចគឺថេរ និងមិនរអិលរំញ័រ។
Verse 11
मृगतृष्णां यथा बाला मन्यन्त उदकाशयम् । एवं वैकारिकीं मायामयुक्ता वस्तु चक्षते ॥ ११ ॥
ដូចមនុស្សមានបញ្ញាក្មេងៗយល់ថាមិរាជក្នុងវាលខ្សាច់ជាស្រះទឹក ដូច្នេះអ្នកខ្វះវិចារណញាណក៏មើលការប្រែប្រួលលួចលាក់របស់ម៉ាយា ជារបស់ពិត។
Verse 12
वयं पुरा श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृध: । घ्नन्त: प्रजा: स्वा अतिनिर्घृणा: प्रभो मृत्युं पुरस्त्वाविगणय्य दुर्मदा: ॥ १२ ॥ त एव कृष्णाद्य गभीररंहसा दुरन्तेवीर्येण विचालिता: श्रिय: । कालेन तन्वा भवतोऽनुकम्पया विनष्टदर्पाश्चरणौ स्मराम ते ॥ १३ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់! កាលពីមុន យើងខ្ញុំត្រូវស្រវឹងដោយទ្រព្យសម្បត្តិ និងសិរីល្អ រហូតភ្នែកងងឹត ចង់ឈ្នះផែនដីនេះ ក៏ប្រកួតប្រជែងគ្នា ហើយដោយភាពសាហាវបានបៀតបៀនប្រជាជនរបស់ខ្លួន។ ទោះព្រះអង្គឈរនៅមុខដូចមរណៈ ក៏យើងខ្ញុំមើលរំលងដោយអហങ്കារ។
Verse 13
वयं पुरा श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृध: । घ्नन्त: प्रजा: स्वा अतिनिर्घृणा: प्रभो मृत्युं पुरस्त्वाविगणय्य दुर्मदा: ॥ १२ ॥ त एव कृष्णाद्य गभीररंहसा दुरन्तेवीर्येण विचालिता: श्रिय: । कालेन तन्वा भवतोऽनुकम्पया विनष्टदर्पाश्चरणौ स्मराम ते ॥ १३ ॥
ប៉ុន្តែ ឱក្រឹષ્ણ! ឥឡូវនេះ រូបកាយរបស់ព្រះអង្គជាកាលៈ—មានល្បឿនជ្រាលជ្រៅ និងមិនអាចទប់ទល់ ដោយអานุភាពលំបាកឈ្នះ—បានកក្រើកហើយដកយកសិរីសម្បត្តិរបស់យើង។ ដោយព្រះមេត្តា អហങ്കាររបស់យើងត្រូវបានបំផ្លាញ; យើងសូមតែការចងចាំព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ។
Verse 14
अथो न राज्यं मृगतृष्णिरूपितं देहेन शश्वत् पतता रुजां भुवा । उपासितव्यं स्पृहयामहे विभो क्रियाफलं प्रेत्य च कर्णरोचनम् ॥ १४ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអานุភាព! យើងខ្ញុំមិនប្រាថ្នារដ្ឋាភិបាលដូចមិរាជទៀតឡើយ ដែលត្រូវបម្រើដោយរាងកាយស្លាប់រលួយនេះ—ជាទីកំណើតនៃជំងឺ និងទុក្ខ ហើយរំលាយរាល់ខណៈ។ ហើយយើងខ្ញុំក៏មិនប្រាថ្នាផលកុសលសួគ៌នៅភពក្រោយទេ ព្រោះវាគ្រាន់តែជាការលួងលោមទទេដែលល្អសម្រាប់ត្រចៀក។
Verse 15
तं न: समादिशोपायं येन ते चरणाब्जयो: । स्मृतिर्यथा न विरमेदपि संसरतामिह ॥ १५ ॥
សូមព្រះអង្គប្រទានវិធីដល់យើងខ្ញុំ ដើម្បីឲ្យទោះបីយើងខ្ញុំនៅតែវង្វេងក្នុងវដ្តកំណើតនិងមរណៈក្នុងលោកនេះ ការចងចាំព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គក៏មិនឈប់ឈរ។
Verse 16
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नम: ॥ १६ ॥
យើងសូមគោរពបូជាដងហើយដងទៀតចំពោះព្រះក្រឹស្ណៈ ហរិ ព្រះបុត្ររបស់វាសុទេវៈ ព្រះបរមាត្មា គោវិន្ទៈ ដែលបំបាត់ទុក្ខក្លេសរបស់អ្នកស្រណះចូលជ្រក។
Verse 17
श्रीशुक उवाच संस्तूयमानो भगवान् राजभिर्मुक्तबन्धनै: । तानाह करुणस्तात शरण्य: श्लक्ष्णया गिरा ॥ १७ ॥
ព្រះសុកទេវៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះមហាក្សត្រដែលបានរួចផុតពីចំណង បានសរសើរព្រះភគវាន។ បន្ទាប់មក ឱ ពារីក្សិត ព្រះអង្គមេត្តាករុណា អ្នកប្រទានជ្រកកោន បានមានព្រះបន្ទូលដោយសំឡេងទន់ភ្លន់ទៅកាន់ពួកគេ។
Verse 18
श्रीभगवानुवाच अद्यप्रभृति वो भूपा मय्यात्मन्यखिलेश्वरे । सुदृढा जायते भक्तिर्बाढमाशंसितं तथा ॥ १८ ॥
ព្រះភគវានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ទាំងឡាយ ភក្តិដ៏មាំមួនចំពោះខ្ញុំ—ព្រះបរមាត្មា និងម្ចាស់លើសព្វសត្វ—នឹងកើតឡើងក្នុងចិត្តអ្នក។ ខ្ញុំធានាថាវានឹងកើតមានដូចដែលអ្នកប្រាថ្នា។
Verse 19
दिष्ट्या व्यवसितं भूपा भवन्त ऋतभाषिण: । श्रीयैश्वर्यमदोन्नाहं पश्य उन्मादकं नृणाम् ॥ १९ ॥
ដោយសំណាងល្អ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ទាំងឡាយ អ្នកបានឈានដល់សេចក្តីសន្និដ្ឋានត្រឹមត្រូវ ហើយបាននិយាយសេចក្តីពិត។ ខ្ញុំឃើញថា មោទនភាពមេម៉ាយដោយសិរីល្អ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអំណាច បង្កើតអសំយមក្នុងមនុស្ស ហើយនាំទៅរកភាពឆ្កួតវង្វេង។
Verse 20
हैहयो नहुषो वेणो रावणो नरकोऽपरे । श्रीमदाद् भ्रंशिता: स्थानाद् देवदैत्यनरेश्वरा: ॥ २० ॥
ហៃហយៈ នហុសៈ វេណៈ រាវណៈ នរកៈ និងអ្នកគ្រប់គ្រងជាច្រើនទៀត—ទាំងក្នុងចំណោមទេវៈ មនុស្ស និងអសុរៈ—បានធ្លាក់ចេញពីតំណែងខ្ពស់របស់ខ្លួន ដោយសារមោទនភាពមេម៉ាយក្នុងសម្បត្តិវត្ថុ។
Verse 21
भवन्त एतद् विज्ञाय देहाद्युत्पाद्यमन्तवत् । मां यजन्तोऽध्वरैर्युक्ता: प्रजा धर्मेण रक्ष्यथ ॥ २१ ॥
ដោយដឹងថារាងកាយវត្ថុ និងអ្វីៗដែលពាក់ព័ន្ធមានការកើត និងការស្លាប់ ចូរបូជាព្រះអង្គដោយយញ្ញៈតាមវេទ និងការពារប្រជាជនតាមធម្មៈ។
Verse 22
सन्तन्वन्त: प्रजातन्तून् सुखं दु:खं भवाभवौ । प्राप्तं प्राप्तं च सेवन्तो मच्चित्ता विचरिष्यथ ॥ २२ ॥
នៅពេលបន្តពូជពង្ស ជួបសុខទុក្ខ កំណើត និងមរណៈ ទទួលយកអ្វីដែលបានមកដូចដែលវាមក ហើយចូររក្សាចិត្តឲ្យជាប់នៅលើព្រះអង្គជានិច្ច។
Verse 23
उदासीनाश्च देहादावात्मारामा धृतव्रता: । मय्यावेश्य मन: सम्यङ्मामन्ते ब्रह्म यास्यथ ॥ २३ ॥
ចូរមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងរាងកាយ និងអ្វីៗដែលទាក់ទងនឹងវា។ ស្ថិតក្នុងភាពពេញចិត្តក្នុងអាត្មា មាំមួនក្នុងវ្រត និងផ្តោតចិត្តទាំងស្រុងលើព្រះអង្គ; ដូច្នេះចុងក្រោយនឹងឈានដល់ព្រះអង្គ—ព្រះព្រហ្មន៍អធិបតី។
Verse 24
श्रीशुक उवाच इत्यादिश्य नृपान् कृष्णो भगवान् भुवनेश्वर: । तेषां न्ययुङ्क्त पुरुषान् स्त्रियो मज्जनकर्मणि ॥ २४ ॥
ព្រះសុកទេវៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់ពីបានណែនាំស្តេចទាំងឡាយដូច្នេះ ព្រះភគវាន ក្រឹષ્ણា អម្ចាស់នៃលោកទាំងពួង បានចាត់ទុកអ្នកបម្រើប្រុស និងស្រីឲ្យធ្វើការងូតទឹក និងតុបតែងពួកគេ។
Verse 25
सपर्यां कारयामास सहदेवेन भारत । नरदेवोचितैर्वस्त्रैर्भूषणै: स्रग्विलेपनै: ॥ २५ ॥
ឱ ពូជពង្សភារតៈ! បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានឲ្យសហទេវៈគោរពស្តេចទាំងឡាយ ដោយអំណោយសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ កម្រងផ្កា និងលាបចន្ទន៍ ដែលសមរម្យសម្រាប់រាជវង្ស។
Verse 26
भोजयित्वा वरान्नेन सुस्नातान्समलङ्कृतान् । भोगैश्च विविधैर्युक्तांस्ताम्बूलाद्यैर्नृपोचितै: ॥ २६ ॥
ក្រោយពេលបានឲ្យព្រះរាជាទាំងឡាយងូតទឹកស្អាត និងតុបតែងអលង្ការរួច ព្រះភគវាន ស្រីក្រឹស្ណៈ បានរៀបចំឲ្យពួកគេបរិភោគអាហារល្អឥតខ្ចោះ ហើយប្រទានវត្ថុសមរម្យសម្រាប់រាជសុខ ដូចជា ស្លឹកប៉ាន់ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។
Verse 27
ते पूजिता मुकुन्देन राजानो मृष्टकुण्डला: । विरेजुर्मोचिता: क्लेशात् प्रावृडन्ते यथा ग्रहा: ॥ २७ ॥
ព្រះរាជាទាំងឡាយដែលបានទទួលការគោរពបូជាពីព្រះមុកុន្ទ និងបានរួចផុតពីទុក្ខលំបាក បានភ្លឺរលោងយ៉ាងស្រស់ស្អាត ដោយក្រវិលភ្លឺចែងចាំង ដូចព្រះចន្ទ និងភពផ្កាយដែលចែងចាំងក្រោយរដូវភ្លៀង។
Verse 28
रथान्सदश्वानारोप्य मणिकाञ्चनभूषितान् । प्रीणय्य सुनृतैर्वाक्यै: स्वदेशान् प्रत्ययापयत् ॥ २८ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់បានឲ្យព្រះរាជាទាំងឡាយឡើងលើរទេះដែលមានសេះល្អៗទាញ និងតុបតែងដោយអលង្ការមានត្បូងមណីនិងមាស; ព្រះអង្គបានពេញចិត្តពួកគេដោយពាក្យសមរម្យ ហើយបញ្ជូនពួកគេទៅកាន់ប្រទេសរបស់ខ្លួន។
Verse 29
त एवं मोचिता: कृच्छ्रात् कृष्णेन सुमहात्मना । ययुस्तमेव ध्यायन्त: कृतानि च जगत्पते: ॥ २९ ॥
ដូច្នេះ ព្រះរាជាទាំងឡាយដែលបានរួចផុតពីទុក្ខលំបាកទាំងអស់ដោយព្រះក្រឹស្ណៈដ៏មហាអត្តា បានចាកចេញទៅ; នៅតាមផ្លូវ ពួកគេគិតតែអំពីព្រះអង្គ—ព្រះម្ចាស់នៃលោក—និងអំពើអស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 30
जगदु: प्रकृतिभ्यस्ते महापुरुषचेष्टितम् । यथान्वशासद् भगवांस्तथा चक्रुरतन्द्रिता: ॥ ३० ॥
ព្រះរាជាទាំងឡាយបានប្រាប់ដល់មន្ត្រី និងអ្នកជិតខាងអំពីសកម្មភាពដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះភគវាន—មហាបុរស; បន្ទាប់មក ពួកគេបានអនុវត្តតាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះអង្គដោយឧស្សាហ៍ព្យាយាម មិនខ្ជិលច្រអូស។
Verse 31
जरासन्धं घातयित्वा भीमसेनेन केशव: । पार्थाभ्यां संयुत: प्रायात् सहदेवेन पूजित: ॥ ३१ ॥
បន្ទាប់ពីរៀបចំឲ្យ ភីមសេន សម្លាប់ ជរាសន្ធៈ ព្រះកេសវៈ ទទួលការបូជាពី សហទេវៈ ហើយចេញដំណើរជាមួយបុត្រទាំងពីររបស់ ព្រឹថា។
Verse 32
गत्वा ते खाण्डवप्रस्थं शङ्खान् दध्मुर्जितारय: । हर्षयन्त: स्वसुहृदो दुर्हृदां चासुखावहा: ॥ ३२ ॥
ពេលទៅដល់ ខាណ្ឌវប្រស្ថៈ វីរបុរសអ្នកឈ្នះសត្រូវបានផ្លុំស័ង្ខ បង្កសេចក្តីរីករាយដល់មិត្តសុចរិត និងនាំទុក្ខដល់សត្រូវ។
Verse 33
तच्छ्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिन: । मेनिरे मागधं शान्तं राजा चाप्तमनोरथ: ॥ ३३ ॥
ពេលឮសំឡេងនោះ ប្រជាជនឥន្ទ្រប្រស្ថៈរីករាយណាស់; ពួកគេយល់ថា ព្រះរាជាមគធៈ ត្រូវបានធ្វើឲ្យស្ងប់ហើយ ហើយព្រះយុធិષ્ઠិរ មានបំណងបានសម្រេច។
Verse 34
अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दना: । सर्वमाश्रावयां चक्रुरात्मना यदनुष्ठितम् ॥ ३४ ॥
បន្ទាប់មក ភីម អរជុន និងជនារទនៈ បានគោរពវន្ទនាព្រះរាជា ហើយរាយការណ៍ទាំងស្រុងអំពីអ្វីដែលពួកគេបានអនុវត្ត។
Verse 35
निशम्य धर्मराजस्तत् केशवेनानुकम्पितम् । आनन्दाश्रुकलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन ॥ ३५ ॥
ពេលស្តាប់ដំណឹងនោះ ព្រះធម្មរាជ យុធិષ્ઠិរ ត្រូវបានព្រះកេសវៈអនុគ្រោះ ធ្វើឲ្យទ្រង់ស្រក់ទឹកភ្នែកនៃសេចក្តីអានന്ദ; ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ទ្រង់មិនអាចនិយាយអ្វីបានទេ។
Frequently Asked Questions
They interpret their fall as ultimately governed by the Lord’s mercy and the corrective force of time (kāla), which is Kṛṣṇa’s potency. Jarāsandha is treated as an instrument, while the deeper cause is their own aiśvarya-mada—intoxication with power that breeds adharma and forgetfulness of the Lord. This reading shifts the lesson from political grievance to spiritual diagnosis and reform.
Kṛṣṇa and the kings describe opulence as a trigger for loss of self-restraint, leading to “madness” (pramāda) under māyā. The chapter uses exemplars (Haihaya, Nahuṣa, Veṇa, Rāvaṇa, Naraka) to show that even highly placed rulers collapse when they mistake temporary assets for permanent reality—like mistaking a mirage for water.
He instructs them to (1) worship through Vedic sacrifices with clear intelligence, (2) protect subjects according to dharma, (3) accept life’s dualities while keeping the mind fixed on Him, and (4) remain detached from the body and its extensions. The goal is steady bhakti expressed as remembrance (smaraṇa) while fulfilling rāja-dharma.
They are numerous rulers previously defeated by Jarāsandha and confined in the Giridroṇī fortress. The Bhāgavatam presents them collectively to emphasize the scale of Jarāsandha’s oppression and, more importantly, the scale of Kṛṣṇa’s poṣaṇa—His compassionate restoration of those humbled by providence.
It demonstrates poṣaṇa in a tangible way: the Lord not only liberates from bondage but restores dignity, capacity for dharma, and social order. The hospitality functions as a sacramental reversal of degradation—showing that surrender culminates in purification and renewed service, not mere escape.