Adhyaya 63
Kṛṣṇa Defeats Bāṇāsura and Receives Śiva’s Prayers (The Śoṇitapura Battle and the Jvara Episode)
ក្រោយរដូវវស្សាឆ្លងផុត សាច់ញាតិអនិរុទ្ធសោកស្តាយព្រោះគាត់បាត់ខ្លួន។ នារទមុនីប្រាប់វ្រឹෂ್ಣីអំពីវីរភាព និងការត្រូវចាប់ខ្លួនរបស់អនិរុទ្ធ ដូច្នេះព្រះក្រឹṣṇa ព្រះបលរាម និងមេដឹកនាំសាត្វតៈនាំកងទ័ពធំទៅ包囲ទីក្រុងសោណិតបុរា រាជធានីបាណាសុរ។ សង្គ្រាមផ្ទុះជាច្រើនមុខ៖ ព្រះក្រឹṣṇaប្រឈមព្រះសិវៈ (សង្ករ) ព្រះប្រទ្យុម្នប្រយុទ្ធកាត្តិកេយ្យា ខណៈបលរាម និងយាទវៈផ្សេងៗបំបាក់មេបិសាច។ ព្រះក្រឹṣṇaបដិសេធអាវុធទេវៈ និងបំបាត់អាស្ត្រ ដោយអាវុធប្រឆាំងយ៉ាងត្រឹមត្រូវ បង្ហាញអធិបតេយ្យលើអាស្ត្រ។ ម្តាយបាណា កោតរា រំខានព្រះក្រឹṣṇa ឲ្យបាណាដកថយ ហើយសិវៈ-ជ្វរៈ (ជំងឺភ្លើងរូបកាយ) វាយប្រហារ។ ព្រះក្រឹṣṇaបញ្ចេញវិṣṇu-ជ្វរៈ ឲ្យសិវៈ-ជ្វរៈចុះចាញ់ និងសុំជ្រកកោន ហើយទទួលពរ អ្នកណាចងចាំព្រឹត្តិការណ៍នេះនឹងគ្មានភ័យ។ បាណាត្រឡប់មកជាមួយដៃពាន់ ព្រះក្រឹṣṇaកាត់ដោយចក្រ។ ព្រះសិវៈស្រឡាញ់អ្នកបម្រើរបស់ខ្លួន សូត្រស្តុតិជ្រាលជ្រៅ សរសើរព្រះក្រឹṣṇaជាព្រះបរមសច្ច និងបុរសកោស्मिक។ ព្រះក្រឹṣṇaអភ័យទោសបាណា ដោយសារព្រះវចនៈចំពោះវង្សព្រាហ្លាទ ទុកឲ្យសល់ដៃបួន និងអមតៈជាអ្នកបម្រើព្រះសិវៈ។ អនិរុទ្ធ និងកូនក្រមុំត្រូវបានសង្គ្រោះ ហើយនាំត្រឡប់ទៅទ្វារកា ដោយជ័យជម្នះ។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अपश्यतां चानिरुद्धं तद्बन्धूनां च भारत । चत्वारो वार्षिका मासा व्यतीयुरनुशोचताम् ॥ १ ॥
ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ កូនចៅភារតៈ! សាច់ញាតិរបស់អនិរុទ្ធ មិនបានឃើញព្រះអង្គត្រឡប់មកវិញ ទើបសោកសៅគ្រប់គ្នា រហូតបួនខែនៃរដូវភ្លៀងកន្លងផុត។
Verse 2
नारदात्तदुपाकर्ण्य वार्तां बद्धस्य कर्म च । प्रययु: शोणितपुरं वृष्णय: कृष्णदैवता: ॥ २ ॥
ក្រោយពេលស្តាប់ពីនារទៈ អំពីកិច្ចការរបស់អនិរុទ្ធ និងដំណឹងថាព្រះអង្គត្រូវចាប់ ខណៈដែលពួកវ្រឹษ್ಣីគោរពព្រះក្រឹષ્ણជាទេវតាផ្ទាល់ខ្លួន ពួកគេបានធ្វើដំណើរទៅកាន់សោណិតបុរៈ។
Verse 3
प्रद्युम्नो युयुधानश्च गद: साम्बोऽथ सारण: । नन्दोपनन्दभद्राद्या रामकृष्णानुवर्तिन: ॥ ३ ॥ अक्षौहिणीभिर्द्वादशभि: समेता: सर्वतोदिशम् । रुरुधुर्बाणनगरं समन्तात् सात्वतर्षभा: ॥ ४ ॥
មេដឹកនាំសាត្វតៈ អ្នកដើរតាមព្រះរាម និងព្រះក្រឹષ્ણ—ប្រទ្យុម្ន, យុយុធាន (សាត្យគី), គដ, សាម្ប, សារណ, នន្ទ, ឧបនន្ទ, ភទ្រ និងអ្នកដទៃ—មកពីគ្រប់ទិសជាមួយកងទ័ពដប់ពីរ អក្សោហិណី ហើយបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរបស់បាណជុំវិញទាំងស្រុង។
Verse 4
प्रद्युम्नो युयुधानश्च गद: साम्बोऽथ सारण: । नन्दोपनन्दभद्राद्या रामकृष्णानुवर्तिन: ॥ ३ ॥ अक्षौहिणीभिर्द्वादशभि: समेता: सर्वतोदिशम् । रुरुधुर्बाणनगरं समन्तात् सात्वतर्षभा: ॥ ४ ॥
មេដឹកនាំសាត្វតៈ អ្នកដើរតាមព្រះរាម និងព្រះក្រឹષ્ણ—ប្រទ្យុម្ន, យុយុធាន (សាត្យគី), គដ, សាម្ប, សារណ, នន្ទ, ឧបនន្ទ, ភទ្រ និងអ្នកដទៃ—មកពីគ្រប់ទិសជាមួយកងទ័ពដប់ពីរ អក្សោហិណី ហើយបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរបស់បាណជុំវិញទាំងស្រុង។
Verse 5
भज्यमानपुरोद्यानप्राकाराट्टालगोपुरम् । प्रेक्षमाणो रुषाविष्टस्तुल्यसैन्योऽभिनिर्ययौ ॥ ५ ॥
ពេលឃើញពួកគេបំផ្លាញសួនជាយក្រុង ជញ្ជាំង កំពែងយាម និងទ្វារក្រុង បាណាសុរៈក៏កើតកំហឹងខ្លាំង ហើយចេញទៅប្រឈមមុខដោយកងទ័ពស្មើគ្នា។
Verse 6
बाणार्थे भगवान् रुद्र: ससुत: प्रमथैर्वृत: । आरुह्य नन्दिवृषभं युयुधे रामकृष्णयो: ॥ ६ ॥
ដើម្បីបាណៈ ព្រះរុទ្រៈមកជាមួយព្រះបុត្រាការទិកេយៈ ហើយមានព្រមថៈជុំវិញ; ទ្រង់ជិះគោនន្ទី ហើយប្រយុទ្ធនឹងព្រះបលរាម និងព្រះក្រឹષ્ણ។
Verse 7
आसीत्सुतुमुलं युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम् । कृष्णशङ्करयो राजन् प्रद्युम्नगुहयोरपि ॥ ७ ॥
ឱ ព្រះរាជា! បន្ទាប់មក សង្គ្រាមដ៏អស្ចារ្យ សន្ធឹកសន្ធាប់ និងធ្វើឲ្យរោមឈរ បានចាប់ផ្តើមឡើង៖ ព្រះក្រឹષ્ણប្រយុទ្ធនឹងព្រះសង្ករៈ ហើយព្រះប្រទ្យុម្នប្រយុទ្ធនឹងគុហៈ (ការទិកេយៈ)។
Verse 8
कुम्भाण्डकूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुग: । साम्बस्य बाणपुत्रेण बाणेन सह सात्यके: ॥ ८ ॥
ព្រះបលរាមប្រយុទ្ធនឹងកុម្ភាណ្ឌ និងកូបករណៈ; សាំបៈប្រយុទ្ធនឹងកូនប្រុសរបស់បាណៈ; ហើយសាត្យគីប្រយុទ្ធនឹងបាណៈផ្ទាល់។
Verse 9
ब्रह्मादय: सुराधीशा मुनय: सिद्धचारणा: । गन्धर्वाप्सरसो यक्षा विमानैर्द्रष्टुमागमन् ॥ ९ ॥
ព្រះព្រហ្មា និងអធិការទេវតាផ្សេងៗ ព្រមទាំងមុនី សិទ្ធៈ និងចារណៈ រួមទាំងគន្ធព្វ អប្សរា និងយក្ស—ទាំងអស់បានមកដោយវីមានសួគ៌ ដើម្បីទស្សនាសង្គ្រាមនេះ។
Verse 10
शङ्करानुचरान् शौरिर्भूतप्रमथगुह्यकान् । डाकिनीर्यातुधानांश्च वेतालान् सविनायकान् ॥ १० ॥ प्रेतमातृपिशाचांश्च कुष्माण्डान् ब्रह्मराक्षसान् । द्रावयामास तीक्ष्णाग्रै: शरै: शार्ङ्गधनुश्च्युतै: ॥ ११ ॥
ដោយព្រួញមុខមុតដែលបាញ់ចេញពីធ្នូ «សារង្គ» ព្រះស្រីក្រឹષ્ણបានបណ្តេញបរិវាររបស់ព្រះសិវៈ—ភូត ប្រមថ គុហ្យក ដាគិនី យាតុធាន វេតាល និងវិនាយក ជាដើម—ឲ្យរត់ចេញ។
Verse 11
शङ्करानुचरान् शौरिर्भूतप्रमथगुह्यकान् । डाकिनीर्यातुधानांश्च वेतालान् सविनायकान् ॥ १० ॥ प्रेतमातृपिशाचांश्च कुष्माण्डान् ब्रह्मराक्षसान् । द्रावयामास तीक्ष्णाग्रै: शरै: शार्ङ्गधनुश्च्युतै: ॥ ११ ॥
ដោយព្រួញមុខមុតពីធ្នូ «សារង្គ» សោរី ព្រះស្រីក្រឹષ્ણ ក៏បានបណ្តេញព្រេត មាត្រឹ ពិសាច កុស្មាណ្ឌ និងព្រហ្មរាក្សសផងដែរ។
Verse 12
पृथग्विधानि प्रायुङ्क्त पिणाक्यस्त्राणि शार्ङ्गिणे । प्रत्यस्त्रै: शमयामास शार्ङ्गपाणिरविस्मित: ॥ १२ ॥
ព្រះសិវៈ អ្នកកាន់ធ្នូ «ពិនាក» បានបាញ់អាវុធជាច្រើនប្រភេទទៅលើព្រះស្រីក្រឹષ્ણ អ្នកកាន់ «សារង្គ»។ តែព្រះសារង្គបាណីមិនរអាក់រអួលឡើយ ហើយបានបំបាត់វាទាំងអស់ដោយអាវុធប្រឆាំងសមស្រប។
Verse 13
ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम् । आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं पाशुपतस्य च ॥ १३ ॥
ព្រះក្រឹષ્ણបានប្រឆាំង «ព្រហ្មាស្ត្រ» ដោយ «ព្រហ្មាស្ត្រ» ប្រឆាំងអាវុធខ្យល់ដោយអាវុធភ្នំ ប្រឆាំងអាវុធភ្លើងដោយអាវុធភ្លៀង ហើយប្រឆាំង «បាសុបតាស្ត្រ» ផ្ទាល់របស់ព្រះសិវៈដោយអាវុធផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គ គឺ «នារាយណាស្ត្រ»។
Verse 14
मोहयित्वा तु गिरिशं जृम्भणास्त्रेण जृम्भितम् । बाणस्य पृतनां शौरिर्जघानासिगदेषुभि: ॥ १४ ॥
ក្រោយពេលធ្វើឲ្យព្រះគិរិសៈ (សិវៈ) ស្រពិចស្រពិលដោយ «ជ្រឹម្ភណាស្ត្រ» ឲ្យព្រះអង្គហាវ, សោរី ក្រឹષ્ણបានវាយបំបាក់កងទ័ពរបស់បាណាសុរ ដោយដាវ ដំបង និងព្រួញ។
Verse 15
स्कन्द: प्रद्युम्नबाणौघैरर्द्यमान: समन्तत: । असृग् विमुञ्चन् गात्रेभ्य: शिखिनापक्रमद् रणात् ॥ १५ ॥
ព្រះស្កន្ទៈ ត្រូវព្រួញរបស់ប្រទ្យុម្ន៍បាញ់ព្រួញដូចភ្លៀងពីគ្រប់ទិស ឈាមហូរចេញពីអវយវៈ ហើយបានជិះនកយូងរបស់ខ្លួនថយចេញពីសមរភូមិ។
Verse 16
कुम्भाण्डकूपकर्णश्च पेततुर्मुषलार्दितौ । दुद्रुवुस्तदनीकानि हतनाथानि सर्वत: ॥ १६ ॥
កុម្ភាណ្ឌ និង កូបករណៈ ត្រូវមុសលរបស់ព្រះបលរាមបុកប៉ះយ៉ាងឈឺចាប់ ហើយដួលស្លាប់។ ពេលទ័ពឃើញមេដឹកនាំត្រូវសម្លាប់ ក៏រត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅគ្រប់ទិស។
Verse 17
विशीर्यमाणं स्वबलं दृष्ट्वा बाणोऽत्यमर्षित: । कृष्णमभ्यद्रवत् सङ्ख्ये रथी हित्वैव सात्यकिम् ॥ १७ ॥
ពេលឃើញកងទ័ពរបស់ខ្លួនត្រូវបំបែកខ្ទេចខ្ទី បាណាសុរៈខឹងខ្លាំង។ គាត់ទុកការប្រយុទ្ធជាមួយសាត្យគិ ហើយជិះរទេះសង្គ្រាមព្យួរទៅវាយប្រហារព្រះក្រឹષ્ણនៅសមរភូមិ។
Verse 18
धनूंष्याकृष्य युगपद् बाण: पञ्चशतानि वै । एकैकस्मिन् शरौ द्वौ द्वौ सन्दधे रणदुर्मद: ॥ १८ ॥
ដោយសារក្តីឆ្កួតនៃសង្គ្រាម បាណាបានទាញខ្សែធ្នូទាំងប្រាំរយដើមរបស់ខ្លួនក្នុងពេលតែមួយ ហើយដាក់ព្រួញពីរដើមលើធ្នូនីមួយៗ។
Verse 19
तानि चिच्छेद भगवान् धनूंषि युगपद्धरि: । सारथिं रथमश्वांश्च हत्वा शङ्खमपूरयत् ॥ १९ ॥
ព្រះហរិបានកាត់បំបែកធ្នូទាំងអស់របស់បាណាក្នុងពេលតែមួយ ហើយបានសម្លាប់សារថី រទេះ និងសេះរបស់គាត់ផងដែរ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានផ្លុំសង្ខ។
Verse 20
तन्माता कोटरा नाम नग्ना मक्तशिरोरुहा । पुरोऽवतस्थे कृष्णस्य पुत्रप्राणरिरक्षया ॥ २० ॥
នៅពេលនោះ កោតរា មាតារបស់បាណាសុរៈ ប្រាថ្នារក្សាជីវិតកូន បង្ហាញខ្លួនមុខព្រះស្រីក្រឹෂ្ណៈ ដោយអាក្រាតកាយ និងសក់រលុង។
Verse 21
ततस्तिर्यङ्मुखो नग्नामनिरीक्षन् गदाग्रज: । बाणश्च तावद् विरथश्छिन्नधन्वाविशत् पुरम् ॥ २१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះគដាគ្រជៈ បែរព្រះមុខចេញ ដើម្បីមិនឃើញស្ត្រីអាក្រាតនោះ; ហើយបាណាសុរៈ ដែលគ្មានរទេះ និងធ្នូបាក់ បានឆ្លៀតឱកាសរត់ចូលទីក្រុងរបស់ខ្លួន។
Verse 22
विद्राविते भूतगणे ज्वरस्तु त्रिशिरास्त्रीपात् । अभ्यधावत दाशार्हं दहन्निव दिशो दश ॥ २२ ॥
ក្រោយពេលក្រុមភូតៈត្រូវបានបណ្តេញចេញ សិវៈ-ជ្វរៈ ដែលមានបីក្បាលបីជើង បានរត់មកវាយប្រហារព្រះស្រីក្រឹෂ្ណៈ ដូចជាកំពុងដុតឆេះទិសទាំងដប់។
Verse 23
अथ नारायण: देव: तं दृष्ट्वा व्यसृजज्ज्वरम् । माहेश्वरो वैष्णवश्च युयुधाते ज्वरावुभौ ॥ २३ ॥
ពេលព្រះនារាយណៈឃើញអាវុធមានរូបនោះចូលមក ព្រះអង្គបានបញ្ចេញជ្វរៈរបស់ព្រះអង្គ គឺវិษ្ណុ-ជ្វរៈ។ ដូច្នេះ សិវៈ-ជ្វរៈ និងវិษ្ណុ-ជ្វរៈ បានប្រយុទ្ធគ្នា។
Verse 24
माहेश्वर: समाक्रन्दन् वैष्णवेन बलार्दित: । अलब्ध्वाभयमन्यत्र भीतो माहेश्वरो ज्वर: । शरणार्थी हृषीकेशं तुष्टाव प्रयताञ्जलि: ॥ २४ ॥
សិវៈ-ជ្វរៈ ត្រូវបានវិษ្ណុ-ជ្វរៈគាបសង្កត់ដោយកម្លាំង ក៏ស្រែកគ្រហឹមដោយឈឺចាប់។ ពេលរកមិនឃើញទីជ្រកកោនផ្សេងទៀត គាត់ភ័យខ្លាច ហើយមកសុំជ្រកកោនព្រះស្រីក្រឹෂ្ណៈ ហ្រឹសីកេសៈ អធិបតីនៃអង្គញាណ ដោយលើកដៃប្រណមសរសើរព្រះអង្គ។
Verse 25
ज्वर उवाच नमामि त्वानन्तशक्तिं परेशं सर्वात्मानं केवलं ज्ञप्तिमात्रम् । विश्वोत्पत्तिस्थानसंरोधहेतुं यत्तद् ब्रह्म ब्रह्मलिङ्गं प्रशान्तम् ॥ २५ ॥
សិវៈ-ជ្វរ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំសូមគោរពបូជាចំពោះព្រះអង្គ អ្នកមានអานุភាពអនន្ត ជាព្រះអម្ចាស់ដ៏លើសលប់ ជាព្រះអាត្មានៅក្នុងសត្វទាំងអស់។ ព្រះអង្គជាចិត្តដឹងដ៏បរិសុទ្ធពេញលេញ ជាមូលហេតុនៃការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយបាត់នៃលោក; ជាព្រហ្មន៍ដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ដែលវេទបញ្ជាក់ដោយអន្យោន្យ។
Verse 26
कालो दैवं कर्म जीव: स्वभावो द्रव्यं क्षेत्रं प्राण आत्मा विकार: । तत्सङ्घातो बीजरोहप्रवाह- स्त्वन्मायैषा तन्निषेधं प्रपद्ये ॥ २६ ॥
កាល, វាសនា, កម្ម, ជីវៈ និងទំនោររបស់គេ; ធាតុស្រាល, កាយជាវាល, ប្រាណ, អហង្គារ, អង្គញាណ និងសមាសភាពទាំងមូល—ដូចលំហូរមិនចប់រវាងគ្រាប់ពូជនិងមែកដុះ—ទាំងអស់នេះជាមាយារបស់ព្រះអង្គ។ ខ្ញុំសូមជ្រកកោនព្រះអង្គ អ្នកជាការបដិសេធមាយានេះ។
Verse 27
नानाभावैर्लीलयैवोपपन्नै- र्देवान् साधून् लोकसेतून् बिभर्षि । हंस्युन्मार्गान् हिंसया वर्तमानान् जन्मैतत्ते भारहाराय भूमे: ॥ २७ ॥
ដោយមានបំណងនានា ព្រះអង្គប្រតិបត្តិលីឡា ដើម្បីថែរក្សាទេវតា ព្រះសង្ឃសុចរិត និងច្បាប់ធម៌សម្រាប់លោក។ តាមរយៈលីឡានោះ ព្រះអង្គក៏បំផ្លាញអ្នកដែលវង្វេងផ្លូវត្រឹមត្រូវ ហើយរស់ដោយហិង្សា។ ពិតប្រាកដ អវតារនេះមានគោលបំណងបន្ថយបន្ទុកផែនដី។
Verse 28
तप्तोऽहं ते तेजसा दु:सहेन शान्तोग्रेणात्युल्बणेन ज्वरेण । तावत्तापो देहिनां तेऽङ्घ्रिमूलं नो सेवेरन् यावदाशानुबद्धा: ॥ २८ ॥
ខ្ញុំកំពុងរងទុក្ខដោយអំណាចមិនអាចទ្រាំទ្រ នៃអាវុធជំងឺក្តៅរបស់ព្រះអង្គ ដែលត្រជាក់ប៉ុន្តែឆេះដុត។ សត្វមានកាយទាំងឡាយត្រូវរងទុក្ខដរាបណាពួកគេនៅតែចងខ្លួននឹងក្តីប្រាថ្នាវត្ថុ ហើយមិនបម្រើនៅមូលព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 29
श्रीभगवानुवाच त्रिशिरस्ते प्रसन्नोऽस्मि व्येतु ते मज्ज्वराद् भयम् । यो नौ स्मरति संवादं तस्य त्वन्न भवेद् भयम् ॥ २९ ॥
ព្រះមានព្រះភាគបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ អ្នកមានបីក្បាល! ខ្ញុំពេញព្រះហឫទ័យចំពោះអ្នក។ សូមឲ្យការភ័យខ្លាចចំពោះអាវុធជំងឺក្តៅរបស់ខ្ញុំចាកចេញពីអ្នក។ ហើយអ្នកណាដែលចងចាំសន្ទនារបស់យើងនៅទីនេះ នឹងមិនមានហេតុអ្វីត្រូវភ័យអ្នកទេ។
Verse 30
इत्युक्तोऽच्युतमानम्य गतो माहेश्वरो ज्वर: । बाणस्तु रथमारूढ: प्रागाद्योत्स्यन् जनार्दनम् ॥ ३० ॥
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ ជ្វរមាហេស្វរ បានឱនក្បាលគោរពព្រះអច្យុត ហើយចាកចេញទៅ។ តែបាណាសុរ ឡើងលើរទេះសង្គ្រាម ហើយចេញទៅប្រយុទ្ធនឹងព្រះជនារទនៈ ស្រីក្រឹស្ណ។
Verse 31
ततो बाहुसहस्रेण नानायुधधरोऽसुर: । मुमोच परमक्रुद्धो बाणांश्चक्रायुधे नृप ॥ ३१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះរាជា អសុរដែលមានដៃពាន់ កាន់អាវុធនានា បានខឹងខ្លាំង ហើយបាញ់ព្រួញជាច្រើនទៅលើព្រះស្រីក្រឹស្ណ អ្នកកាន់ចក្រ។
Verse 32
तस्यास्यतोऽस्त्राण्यसकृच्चक्रेण क्षुरनेमिना । चिच्छेद भगवान् बाहून् शाखा इव वनस्पते: ॥ ३२ ॥
ពេលបាណាបន្តបោះអាវុធមិនឈប់ ព្រះភគវានបានប្រើចក្រមុតដូចកាំបិត កាត់ដៃរបស់បាណាសុរ ដូចកាត់មែកឈើ។
Verse 33
बाहुषु छिद्यमानेषु बाणस्य भगवान् भव: । भक्तानुकम्प्युपव्रज्य चक्रायुधमभाषत ॥ ३३ ॥
ពេលដៃរបស់បាណាកំពុងត្រូវកាត់ ព្រះសិវៈមានព្រះហឫទ័យអាណិតចំពោះភក្តិរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានចូលទៅរកព្រះក្រឹស្ណ អ្នកកាន់ចក្រ និងមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ។
Verse 34
श्रीरुद्र उवाच त्वं हि ब्रह्म परं ज्योतिर्गूढं ब्रह्मणि वाङ्मये । यं पश्यन्त्यमलात्मान आकाशमिव केवलम् ॥ ३४ ॥
ព្រះរុទ្រមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះអង្គតែម្ដងជាព្រហ្មន៍ ជាពន្លឺដ៏អធិក; ជាអាថ៌កំបាំងលាក់នៅក្នុងព្រហ្មន៍ដែលបង្ហាញជាព្រះវាចា។ អ្នកមានចិត្តស្អាតអាចឃើញព្រះអង្គ; ព្រះអង្គបរិសុទ្ធដូចមេឃ។
Verse 35
नाभिर्नभोऽग्निर्मुखमम्बु रेतो द्यौ: शीर्षमाशा: श्रुतिरङ्घ्रिरुर्वी । चन्द्रो मनो यस्य दृगर्क आत्मा अहं समुद्रो जठरं भुजेन्द्र: ॥ ३५ ॥ रोमाणि यस्यौषधयोऽम्बुवाहा: केशा विरिञ्चो धिषणा विसर्ग: । प्रजापतिर्हृदयं यस्य धर्म: स वै भवान् पुरुषो लोककल्प: ॥ ३६ ॥
មេឃជាផ្ចិតរបស់ព្រះអង្គ ភ្លើងជាព្រះមុខ ទឹកជាព្រះពូជ និងស្ថានសួគ៌ជាព្រះក្បាល។ ទិសទាំងឡាយជាការស្តាប់របស់ព្រះអង្គ ផែនដីជាព្រះបាទ ព្រះចន្ទជាព្រះមនសិការ ព្រះអាទិត្យជាព្រះទស្សនៈ ហើយខ្ញុំជាអហង្គារ; មហាសមុទ្រជាព្រះពោះ និងព្រះឥន្ទ្រាជាព្រះដៃ
Verse 36
नाभिर्नभोऽग्निर्मुखमम्बु रेतो द्यौ: शीर्षमाशा: श्रुतिरङ्घ्रिरुर्वी । चन्द्रो मनो यस्य दृगर्क आत्मा अहं समुद्रो जठरं भुजेन्द्र: ॥ ३५ ॥ रोमाणि यस्यौषधयोऽम्बुवाहा: केशा विरिञ्चो धिषणा विसर्ग: । प्रजापतिर्हृदयं यस्य धर्म: स वै भवान् पुरुषो लोककल्प: ॥ ३६ ॥
រោមលើព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គជាឱសថ មេឃភ្លៀងជាសក់ក្បាល; វិរិញ្ចិ (ព្រះព្រហ្ម) ជាព្រះបញ្ញា និងការបញ្ចេញសೃષ્ટិជាព្រះវិសർគ។ ប្រជាបតិជាអង្គកំណើត និងធម៌ជាព្រះហឫទ័យ—ព្រះអង្គហើយជាពុរុષដើម អ្នកបង្កើតលោកលោកា។
Verse 37
तवावतारोऽयमकुण्ठधामन् धर्मस्य गुप्त्यै जगतो हिताय । वयं च सर्वे भवतानुभाविता विभावयामो भुवनानि सप्त ॥ ३७ ॥
ឱ ព្រះអង្គអ្នកស្ថិតនៅក្នុងធម៌ដ្ឋានអសীম! ការអវតារនេះមានឡើងដើម្បីការពារធម៌ និងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សកលលោក។ ពួកយើងទេវតាទាំងអស់ ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តដោយព្រះអานุភាពរបស់ព្រះអង្គ ហើយបង្កើននិងគ្រប់គ្រងភពលោកទាំងប្រាំពីរ។
Verse 38
त्वमेक आद्य: पुरुषोऽद्वितीय- स्तुर्य: स्वदृग् धेतुरहेतुरीश: । प्रतीयसेऽथापि यथाविकारं स्वमायया सर्वगुणप्रसिद्ध्यै ॥ ३८ ॥
ព្រះអង្គជាពុរុષដើមតែមួយ គ្មានទីពីរ; ព្រះអង្គលើសពីបីស្ថានភាព (តុរីយ) ភ្លឺដោយខ្លួនឯង; គ្មានហេតុ តែជាហេតុនៃហេតុទាំងអស់ ជាព្រះអម្ចាស់។ ទោះយ៉ាងណា ដោយមាយារបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គត្រូវបានយល់ឃើញតាមការប្រែប្រួលនៃវត្ថុ ដើម្បីឲ្យគុណទាំងឡាយបង្ហាញពេញលេញ។
Verse 39
यथैव सूर्य: पिहितश्छायया स्वया छायां च रूपाणि च सञ्चकास्ति । एवं गुणेनापिहितो गुणांस्त्व- मात्मप्रदीपो गुणिनश्च भूमन् ॥ ३९ ॥
ឱ ព្រះអង្គដ៏មហិមា! ដូចព្រះអាទិត្យ ទោះត្រូវបានបាំងដោយស្រមោលរបស់ខ្លួន (ពពក) ក៏នៅតែបំភ្លឺពពកនោះ និងរូបទាំងឡាយ។ ដូច្នេះដែរ ព្រះអង្គ ទោះហាក់ដូចត្រូវបានគុណបាំង ក៏នៅតែភ្លឺដោយខ្លួនឯង ហើយបង្ហាញគុណទាំងឡាយ និងជីវៈដែលមានគុណទាំងនោះ។
Verse 40
यन्मायामोहितधिय: पुत्रदारगृहादिषु । उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति प्रसक्ता वृजिनार्णवे ॥ ४० ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ អ្នកដែលបញ្ញាត្រូវមាយារបស់ព្រះអង្គបំភាន់ ហើយជាប់ចិត្តលើកូន ប្រពន្ធ ផ្ទះ និងអ្វីៗផ្សេងៗ នោះនៅក្នុងសមុទ្រទុក្ខវេទនាផ្លូវវត្ថុ ពេលខ្លះលេចឡើង ពេលខ្លះលិចចុះ។
Verse 41
देवदत्तमिमं लब्ध्वा नृलोकमजितेन्द्रिय: । यो नाद्रियेत त्वत्पादौ स शोच्यो ह्यात्मवञ्चक: ॥ ४१ ॥
អ្នកណាបានទទួលជីវិតមនុស្សជាអំណោយពីព្រះ ប៉ុន្តែមិនអាចគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងមិនគោរពព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ នោះគួរឲ្យអាណិតណាស់ ព្រោះគេកំពុងបោកខ្លួនឯង។
Verse 42
यस्त्वां विसृजते मर्त्य आत्मानं प्रियमीश्वरम् । विपर्ययेन्द्रियार्थार्थं विषमत्त्यमृतं त्यजन् ॥ ४२ ॥
មនុស្សស្លាប់រូបណាបោះបង់ព្រះអង្គ—ជាអាត្មាពិត មិត្តជាទីស្រឡាញ់បំផុត និងព្រះអម្ចាស់—ដើម្បីវត្ថុអារម្មណ៍ដែលផ្ទុយពីសេចក្តីពិត គេបោះបង់អម្រឹត ហើយញុំាំពិស។
Verse 43
अहं ब्रह्माथ विबुधा मुनयश्चामलाशया: । सर्वात्मना प्रपन्नास्त्वामात्मानं प्रेष्ठमीश्वरम् ॥ ४३ ॥
ខ្ញុំព្រះព្រហ្មា ព្រមទាំងទេវតាផ្សេងៗ និងមុនីដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ—យើងទាំងអស់បានសម្របខ្លួនសរុបចិត្តចំពោះព្រះអង្គ ជាអាត្មាដ៏ជាទីស្រឡាញ់ និងព្រះអម្ចាស់របស់យើង។
Verse 44
तं त्वा जगत्स्थित्युदयान्तहेतुं समं प्रशान्तं सुहृदात्मदैवम् । अनन्यमेकं जगदात्मकेतं भवापवर्गाय भजाम देवम् ॥ ४४ ॥
សូមយើងគោរពបូជាព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិរាជ ដើម្បីរួចផុតពីសង្សារ។ ព្រះអង្គជាអ្នកថែរក្សាពិភពលោក និងជាមូលហេតុនៃការបង្កើតនិងការលាយបាត់; សមធម៌ ស្ងប់ស្ងាត់ល្អឥតខ្ចោះ ជាមិត្តពិត ជាអាត្មា និងជាព្រះដែលគួរបូជា; ជាអង្គតែមួយគ្មានទីពីរ ជាជម្រកនៃលោកទាំងអស់ និងអាត្មាទាំងអស់។
Verse 45
अयं ममेष्टो दयितोऽनुवर्ती मयाभयं दत्तममुष्य देव । सम्पाद्यतां तद् भवत: प्रसादो यथा हि ते दैत्यपतौ प्रसाद: ॥ ४५ ॥
បាណាសុរនេះជាអ្នកជាទីស្រឡាញ់ និងជាអ្នកតាមដានដោយស្មោះត្រង់របស់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំបានប្រទានអភ័យដល់គាត់។ ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់ សូមប្រទានព្រះមេត្តាដល់គាត់ ដូចដែលព្រះองค์បានមេត្តាលើព្រះហ្លាទៈ មហារាជា មេអសុរ។
Verse 46
श्रीभगवानुवाच यदात्थ भगवंस्त्वं न: करवाम प्रियं तव । भवतो यद् व्यवसितं तन्मे साध्वनुमोदितम् ॥ ४६ ॥
ព្រះបរមេស្វរមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱព្រះអង្គដ៏គួរគោរព ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ យើងនឹងធ្វើតាមអ្វីដែលព្រះអង្គបានស្នើ។ ខ្ញុំយល់ព្រមទាំងស្រុងចំពោះសេចក្តីសម្រេចរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 47
अवध्योऽयं ममाप्येष वैरोचनिसुतोऽसुर: । प्रह्रादाय वरो दत्तो न वध्यो मे तवान्वय: ॥ ४७ ॥
ខ្ញុំមិនសម្លាប់អសុរនេះ ដែលជាកូនរបស់វೈរោចនីទេ ព្រោះខ្ញុំបានប្រទានពរដល់ព្រះហ្លាទៈ មហារាជា ថា ខ្ញុំនឹងមិនសម្លាប់អ្នកណាក្នុងពូជពង្សរបស់គាត់ឡើយ។
Verse 48
दर्पोपशमनायास्य प्रवृक्णा बाहवो मया । सूदितं च बलं भूरि यच्च भारायितं भुव: ॥ ४८ ॥
ដើម្បីបន្ថយមោទនភាពក្លែងក្លាយរបស់គាត់ ខ្ញុំបានកាត់ដៃរបស់គាត់។ ហើយខ្ញុំបានបំផ្លាញកងទ័ពដ៏ធំរបស់គាត់ផងដែរ ព្រោះវាបានក្លាយជាបន្ទុកលើផែនដី។
Verse 49
चत्वारोऽस्य भुजा: शिष्टा भविष्यत्यजरामर: । पार्षदमुख्यो भवतो न कुतश्चिद्भयोऽसुर: ॥ ४९ ॥
គាត់នឹងនៅសល់ដៃបួន; គាត់នឹងរួចផុតពីចាស់ និងស្លាប់។ គាត់នឹងបម្រើជាបរិវារសំខាន់របស់អ្នក; ដូច្នេះ អសុរនេះនឹងមិនមានអ្វីត្រូវខ្លាចឡើយ។
Verse 50
इति लब्ध्वाभयं कृष्णं प्रणम्य शिरसासुर: । प्राद्युम्निं रथमारोप्य सवध्वो समुपानयत् ॥ ५० ॥
ដូច្នេះ បាណាសុរៈបានទទួលសេចក្តីអភ័យ ហើយកោតគោរពព្រះក្រឹស្ណៈដោយដាក់ក្បាលប៉ះដី។ បន្ទាប់មក គាត់បានអញ្ជើញអនិរុទ្ធ និងកូនក្រមុំឡើងលើរថ ហើយនាំទៅមុខព្រះអម្ចាស់។
Verse 51
अक्षौहिण्या परिवृतं सुवास:समलङ्कृतम् । सपत्नीकं पुरस्कृत्य ययौ रुद्रानुमोदित: ॥ ५१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះក្រឹស្ណៈបានដាក់អនិរុទ្ធ និងភរិយារបស់គាត់ ដែលតុបតែងដោយសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការល្អឥតខ្ចោះ នៅមុខក្បួន ហើយឲ្យកងទ័ពអក្សៅហិណីមួយពេញលេញព័ទ្ធការពារ។ ដោយបានការអនុមោទនាពីរុទ្រៈ ព្រះองค์បានលាហើយចាកចេញ។
Verse 52
स्वराजधानीं समलङ्कृतां ध्वजै: सतोरणैरुक्षितमार्गचत्वराम् । विवेश शङ्खानकदुन्दुभिस्वनै- रभ्युद्यत: पौरसुहृद्द्विजातिभि: ॥ ५२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់បានចូលទៅក្នុងរាជធានីរបស់ព្រះองค์។ ទីក្រុងត្រូវបានតុបតែងដោយទង់ជាតិ និងទ្វារជ័យជំនះ ហើយផ្លូវនិងចំណុចប្រសព្វត្រូវបានព្រួសទឹក។ ខណៈសំឡេងស័ង្ខ អានក និងដុន្ដុភីលាន់ឡើង ញាតិមិត្ត ព្រះព្រាហ្មណ៍ និងប្រជាជនបានចេញមកស្វាគមន៍ដោយក្តីគោរព។
Verse 53
य एवं कृष्णविजयं शङ्करेण च संयुगम् । संस्मरेत् प्रातरुत्थाय न तस्य स्यात् पराजय: ॥ ५३ ॥
អ្នកណាដែលភ្ញាក់ឡើងព្រឹកព្រលឹម ហើយរំលឹកដល់ជ័យជំនះរបស់ព្រះក្រឹស្ណៈក្នុងសង្គ្រាមជាមួយសង្ករៈ នោះមិនមានការបរាជ័យកើតឡើងចំពោះគាត់ឡើយ។
Frequently Asked Questions
They are not metaphysically opposed; the conflict is contextual (līlā) and dharmic. Śiva fights on behalf of his devotee Bāṇāsura, while Kṛṣṇa acts to rescue Aniruddha, subdue demonic pride, and relieve the earth’s burden. The episode culminates in Śiva’s explicit glorification of Kṛṣṇa as the Absolute Truth and cosmic Puruṣa, showing harmony: Śiva is the foremost Vaiṣṇava, and Kṛṣṇa is the supreme shelter.
Kṛṣṇa counters each astra with an appropriate counter-astra (e.g., brahmāstra with brahmāstra; pāśupatāstra with nārāyaṇāstra), demonstrating mastery over all divine energies and the principle that all śakti operates under Bhagavān’s sanction. The narrative teaches that even the most formidable cosmic forces are subordinate to the Supreme Lord’s will.
They are personified fever-weapons (jvara-astra) representing the destructive potency released by Śiva and the counter-potency released by Nārāyaṇa (Kṛṣṇa). Their battle dramatizes theological hierarchy: the Māheśvara-jvara, overwhelmed, takes refuge in Kṛṣṇa and is granted relief and a benediction that remembrance of their dialogue removes fear. It highlights śaraṇāgati as the resolution of existential suffering caused by māyā and material ambition.
Kṛṣṇa spares him for two intertwined reasons given in the text: (1) He had blessed Prahlāda that He would not kill Prahlāda’s descendants, and Bāṇa is of that line; (2) Śiva petitions for mercy upon his faithful devotee. Kṛṣṇa’s action shows that divine justice includes restraint, fidelity to vows, and compassion mediated through devotees.
Narratively, it functions as a battlefield interruption allowing Bāṇa to escape into the city. Theologically, it underscores Kṛṣṇa’s maryādā (propriety): He turns away rather than exploit the moment for violence. The scene contrasts demonic desperation with the Lord’s ethical self-governance, reinforcing that His victory is not merely power but dharmic sovereignty.