Adhyaya 51
Kṛṣṇa Leads Kālayavana to Mucukunda; The Yavana Is Burned; Mucukunda’s Prayers and Boon of Bhakti
បន្តវិបត្តិមធុរាពីការគំរាមកំហែងរបស់យវនៈ កាលយវនៈឃើញសម្រស់ទេវភាពរបស់ព្រះក្រឹṣṇa ហើយស្គាល់ព្រះអង្គតាមសញ្ញាដែលនារទបានពណ៌នា (Śrīvatsa ដៃបួន ភ្នែកដូចផ្កាឈូក កម្រងព្រៃ)។ គិតថាព្រះអង្គគ្មានអាវុធ និងដើរជើង នឹងងាយចាប់បាន គាត់ដេញតាម ខណៈព្រះអង្គថយក្រោយដោយចេតនា តែងនៅឆ្ងាយលើសការចាប់បាន—មិនអាចឈានដល់សូម្បីយោគី។ ព្រះក្រឹṣṇaនាំគាត់ចូលរូងភ្នំ ដែលស្តេចបុរាណ មុចុកុន្ទ សំពះដេកក្រោមពរពីទេវតា។ កាលយវនៈយល់ច្រឡំថាអ្នកដេកគឺព្រះក្រឹṣṇa ហើយទាត់គាត់ ត្រូវបានដុតឆេះភ្លាមៗដោយសម្លឹងភ្លើងរបស់មុចុកុន្ទ។ ពារីក្សិតសួរ ហើយសុកទេវពន្យល់អំពីវង្សកំណើត និងការបម្រើទេវតាយូររបស់មុចុកុន្ទ រហូតដល់ការដេកក្នុងរូង។ បន្ទាប់មក ព្រះក្រឹṣṇaបង្ហាញព្រះអង្គ មុចុកុន្ទទាបខ្លួនដោយឥទ្ធិពលកាលៈ និងស្អប់ខ្ពើមមោទនភាពរាជ្យ ថ្វាយព្រះវន្ទនាដ៏ជ្រាលជ្រៅ បដិសេធការចងក្រងគ្រួសារ និងរាជ្យដឹកនាំដោយអារម្មណ៍។ គាត់សុំតែសេវាកម្មដល់ព្រះបាទព្រះអង្គ។ ព្រះក្រឹṣṇaពេញព្រះហឫទ័យ បញ្ជាក់ភាពបរិសុទ្ធនៃភក្តិ ប្រាប់ឲ្យធ្វើតបស្យា ដើម្បីលាងបាបក្សត្រីយៈ ហើយប្រទានពរ ឲ្យកើតជាប្រាហ្មណ៍នៅពេលក្រោយ និងសម្រេចដល់ព្រះអង្គចុងក្រោយ—បើកផ្លូវទៅយុទ្ធសាស្ត្របន្ត និងការផ្លាស់ប្តូរពីមធុរាទៅការបង្កើតទ្វារកា។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវ គោស្វាមី មានបន្ទូលថា៖ កាលយវន បានឃើញព្រះអម្ចាស់យាងចេញពីក្រុងមथुरा ដូចព្រះចន្ទរះ។ ព្រះអង្គមានសម្រស់ស្រស់ស្អាតបំផុត ជាមួយនឹងព្រះកាយពណ៌ខៀវក្រម៉ៅ សម្លៀកបំពាក់សូត្រពណ៌លឿង ស្នាមស្រីវត្ស និងត្បូងកែវកោសធុប។ ដោយគិតថា 'នេះពិតជា វ៉ាស៊ុយដេវ ដូចដែល ណារ៉ាដា បានរៀបរាប់' គាត់បានរត់តាមព្រះអម្ចាស់ ដែលសូម្បីតែ យោគី ដ៏អស្ចារ្យក៏មិនអាចទៅដល់បានដែរ។
Verse 2
श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវ គោស្វាមី មានបន្ទូលថា៖ កាលយវន បានឃើញព្រះអម្ចាស់យាងចេញពីក្រុងមथुरा ដូចព្រះចន្ទរះ។ ព្រះអង្គមានសម្រស់ស្រស់ស្អាតបំផុត ជាមួយនឹងព្រះកាយពណ៌ខៀវក្រម៉ៅ សម្លៀកបំពាក់សូត្រពណ៌លឿង ស្នាមស្រីវត្ស និងត្បូងកែវកោសធុប។ ដោយគិតថា 'នេះពិតជា វ៉ាស៊ុយដេវ ដូចដែល ណារ៉ាដា បានរៀបរាប់' គាត់បានរត់តាមព្រះអម្ចាស់ ដែលសូម្បីតែ យោគី ដ៏អស្ចារ្យក៏មិនអាចទៅដល់បានដែរ។
Verse 3
श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវ គោស្វាមី មានបន្ទូលថា៖ កាលយវន បានឃើញព្រះអម្ចាស់យាងចេញពីក្រុងមथुरा ដូចព្រះចន្ទរះ។ ព្រះអង្គមានសម្រស់ស្រស់ស្អាតបំផុត ជាមួយនឹងព្រះកាយពណ៌ខៀវក្រម៉ៅ សម្លៀកបំពាក់សូត្រពណ៌លឿង ស្នាមស្រីវត្ស និងត្បូងកែវកោសធុប។ ដោយគិតថា 'នេះពិតជា វ៉ាស៊ុយដេវ ដូចដែល ណារ៉ាដា បានរៀបរាប់' គាត់បានរត់តាមព្រះអម្ចាស់ ដែលសូម្បីតែ យោគី ដ៏អស្ចារ្យក៏មិនអាចទៅដល់បានដែរ។
Verse 4
श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវ គោស្វាមី មានបន្ទូលថា៖ កាលយវន បានឃើញព្រះអម្ចាស់យាងចេញពីក្រុងមथुरा ដូចព្រះចន្ទរះ។ ព្រះអង្គមានសម្រស់ស្រស់ស្អាតបំផុត ជាមួយនឹងព្រះកាយពណ៌ខៀវក្រម៉ៅ សម្លៀកបំពាក់សូត្រពណ៌លឿង ស្នាមស្រីវត្ស និងត្បូងកែវកោសធុប។ ដោយគិតថា 'នេះពិតជា វ៉ាស៊ុយដេវ ដូចដែល ណារ៉ាដា បានរៀបរាប់' គាត់បានរត់តាមព្រះអម្ចាស់ ដែលសូម្បីតែ យោគី ដ៏អស្ចារ្យក៏មិនអាចទៅដល់បានដែរ។
Verse 5
श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥
ព្រះសុកទេវ គោស្វាមី មានបន្ទូលថា៖ កាលយវន បានឃើញព្រះអម្ចាស់យាងចេញពីក្រុងមथुरा ដូចព្រះចន្ទរះ។ ព្រះអង្គមានសម្រស់ស្រស់ស្អាតបំផុត ជាមួយនឹងព្រះកាយពណ៌ខៀវក្រម៉ៅ សម្លៀកបំពាក់សូត្រពណ៌លឿង ស្នាមស្រីវត្ស និងត្បូងកែវកោសធុប។ ដោយគិតថា 'នេះពិតជា វ៉ាស៊ុយដេវ ដូចដែល ណារ៉ាដា បានរៀបរាប់' គាត់បានរត់តាមព្រះអម្ចាស់ ដែលសូម្បីតែ យោគី ដ៏អស្ចារ្យក៏មិនអាចទៅដល់បានដែរ។
Verse 6
श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ កាលយវន បានឃើញព្រះអម្ចាស់ចេញពីមថុរា ដូចព្រះចន្ទកំពុងរះ។ ព្រះអង្គស្រស់ស្អាតយ៉ាងក្រៃលែង—ពណ៌ស្យាមខៀវងងឹត ពាក់ព្រះវស្ត្រសូត្រពណ៌លឿង; លើទ្រូងមានសញ្ញា «ស្រីវត្ស» ហើយលើកមានគ្រឿងអលង្ការ «កៅស្តុភ» ភ្លឺរលោង។ ព្រះបាហុទាំងបួនរឹងមាំ និងវែង; ព្រះនេត្រក្រហមស្រាលដូចផ្កាឈូកក្មេង; ព្រះមុខដូចផ្កាឈូក ថ្ពាល់ភ្លឺចែងចាំង ស្នាមញញឹមបរិសុទ្ធ និងក្រវិលរាងមករាបញ្ចេញពន្លឺ។ ជនយវនគិតថា៖ «នេះប្រាកដជាវាសុទេវ ព្រោះមានលក្ខណៈដែលនារ៉ដបាននិយាយ—ស្រីវត្ស ចតុರ್ಭុជ ភ្នែកដូចផ្កាឈូក ពាក់វនមាលា និងសម្រស់លើសគេ; មិនអាចជាអ្នកដទៃទេ។ ព្រះអង្គដើរជើងទទេដោយគ្មានអាវុធ ដូច្នេះខ្ញុំក៏នឹងប្រយុទ្ធដោយគ្មានអាវុធដែរ»។ ដោយសម្រេចដូច្នេះ គេរត់ដេញតាមព្រះអម្ចាស់ដែលបង្វិលខ្នងរត់ទៅ ដោយចង់ចាប់ព្រះស្រីក្រឹស្ណា ដែលសូម្បីយោគីធំៗក៏ពិបាកឈានដល់។
Verse 7
हस्तप्राप्तमिवात्मानं हरीणा स पदे पदे । नीतो दर्शयता दूरं यवनेशोऽद्रिकन्दरम् ॥ ७ ॥
នៅគ្រប់ជំហាន ព្រះហរិ បង្ហាញដូចជានឹងឲ្យកាលយវនចាប់បានជិតដៃ ប៉ុន្តែដោយវិធីនោះ ព្រះអង្គនាំស្តេចយវនឲ្យទៅឆ្ងាយ ហើយដឹកទៅកាន់រូងភ្នំមួយ។
Verse 8
पलायनं यदुकुले जातस्य तव नोचितम् । इति क्षिपन्ननुगतो नैनं प्रापाहताशुभ: ॥ ८ ॥
ពេលដេញតាម យវនបានស្តីបន្ទោសថា «អ្នកកើតក្នុងវង្សយទុ មិនសមនឹងរត់គេចទេ!» ប៉ុន្តែគេមិនអាចទៅដល់ព្រះអង្គបានឡើយ ព្រោះផលបាបរបស់គេមិនទាន់បានសម្អាត។
Verse 9
एवं क्षिप्तोऽपि भगवान्प्राविशद् गिरिकन्दरम् । सोऽपि प्रविष्टस्तत्रान्यं शयानं ददृशे नरम् ॥ ९ ॥
ទោះត្រូវបានប្រមាថបែបនេះក៏ដោយ ព្រះអម្ចាស់បានចូលទៅក្នុងរូងភ្នំ។ កាលយវនក៏ចូលតាម ហើយនៅទីនោះគេឃើញបុរសម្នាក់ទៀតកំពុងដេកលក់។
Verse 10
नन्वसौ दूरमानीय शेते मामिह साधुवत् । इति मत्वाच्युतं मूढस्तं पदा समताडयत् ॥ १० ॥
«នាំខ្ញុំមកឆ្ងាយបែបនេះ ហើយឥឡូវគេដេកនៅទីនេះដូចសន្តបុរស!» គេគិតដូច្នេះ ហើយមនុស្សល្ងង់កាលយវនបានយល់ច្រឡំថាបុរសដែលកំពុងដេកនោះជាព្រះស្រីក្រឹស្ណា (អច្យុត) ហើយបានទាត់ដោយកម្លាំងពេញទំហឹង។
Verse 11
स उत्थाय चिरं सुप्त: शनैरुन्मील्य लोचने । दिशो विलोकयन् पार्श्वे तमद्राक्षीदवस्थितम् ॥ ११ ॥
បុរសនោះភ្ញាក់ពីដំណេកយូរ ហើយបើកភ្នែកយឺតៗ។ គាត់មើលជុំវិញទិសទាំងឡាយ ហើយឃើញ កាលយវណ ឈរនៅក្បែរគាត់។
Verse 12
स तावत्तस्य रुष्टस्य दृष्टिपातेन भारत । देहजेनाग्निना दग्धो भस्मसादभवत् क्षणात् ॥ १२ ॥
ឱ ភារតៈ ពេលបុរសដែលភ្ញាក់ឡើងនោះបាញ់សម្លឹងដោយកំហឹង ភ្លើងដែលកើតពីរាងកាយរបស់គាត់បានដុត កាលយវណ ឲ្យក្លាយជាផេះក្នុងមួយខណៈ។
Verse 13
श्रीराजोवाच को नाम स पुमान् ब्रह्मन् कस्य किंवीर्य एव च । कस्माद् गुहां गत: शिष्ये किंतेजो यवनार्दन: ॥ १३ ॥
ព្រះបាទបរិក្សិតមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រាហ្មណ៍ បុរសនោះជានរណា? គាត់មកពីវង្សណា និងមានអานุភាពអ្វី? ហេតុអ្វីអ្នកបំផ្លាញយវណនោះទៅដេកក្នុងរូងភ្នំ ហើយគាត់ជាកូនរបស់នរណា?
Verse 14
श्रीशुक उवाच स इक्ष्वाकुकुले जातो मान्धातृतनयो महान् । मुचुकुन्द इति ख्यातो ब्रह्मण्य: सत्यसङ्गर: ॥ १४ ॥
ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ គាត់ជាមហាបុរសកើតក្នុងវង្សអិក្ស្វាគុ ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ មាន្ធាតា។ គាត់ល្បីឈ្មោះថា មុចុកុន្ទៈ ជាអ្នកគោរពវប្បធម៌ព្រាហ្មណ៍ និងស្មោះត្រង់ចំពោះសច្ចៈក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 15
स याचित: सुरगणैरिन्द्राद्यैरात्मरक्षणे । असुरेभ्य: परित्रस्तैस्तद्रक्षां सोऽकरोच्चिरम् ॥ १५ ॥
ពេលឥន្ទ្រៈ និងទេវតាផ្សេងៗ ដែលភ័យខ្លាចអសុរា សូមអង្វរឲ្យការពារ មុចុកុន្ទៈបានការពារពួកគេយូរអង្វែង។
Verse 16
लब्ध्वा गुहं ते स्व:पालं मुचुकुन्दमथाब्रुवन् । राजन् विरमतां कृच्छ्राद् भवान् न: परिपालनात् ॥ १६ ॥
ពេលព្រះទេវតាបានទទួលកាត្តិកេយ្យជាមេបញ្ជាការ ពួកគេបាននិយាយទៅកាន់មុចុកុន្ទៈ «ឱ ព្រះរាជា ឥឡូវសូមបោះបង់ភារកិច្ចដ៏លំបាកនៃការពារយើង»។
Verse 17
नरलोकं परित्यज्य राज्यं निहतकण्टकम् । अस्मान् पालयतो वीर कामास्ते सर्व उज्झिता: ॥ १७ ॥
ឱ វីរបុរស អ្នកបានបោះបង់រាជ្យនៅលោកមនុស្សដែលគ្មានសត្រូវ ហើយពេលការពារយើង អ្នកបានលះបង់បំណងផ្ទាល់ខ្លួនទាំងអស់។
Verse 18
सुता महिष्यो भवतो ज्ञातयोऽमात्यमन्त्रिण: । प्रजाश्च तुल्यकालीना नाधुना सन्ति कालिता: ॥ १८ ॥
កូនៗ ព្រះមហេសី ញាតិមិត្ត អមាត្យ-មន្ត្រី ទីប្រឹក្សា និងប្រជាជនសម័យដូចអ្នក—ឥឡូវមិនមានទៀតទេ; ពេលវេលាបានបោកបក់យកទៅអស់។
Verse 19
कालो बलीयान् बलिनां भगवानीश्वरोऽव्यय: । प्रजा: कालयते क्रीडन् पशुपालो यथा पशून् ॥ १९ ॥
កាលៈដែលមិនចេះអស់ សមត្ថភាពលើសអ្នកខ្លាំងទាំងឡាយ គឺព្រះភគវាន អម្ចាស់ដ៏អចិន្ត្រៃយ៍ផ្ទាល់។ ព្រះអង្គបញ្ជូនសត្វលោកមរណៈជាល្បែង ដូចអ្នកចិញ្ចឹមសត្វបញ្ជូនហ្វូងសត្វ។
Verse 20
वरं वृणीष्व भद्रं ते ऋते कैवल्यमद्य न: । एक एवेश्वरस्तस्य भगवान् विष्णुरव्यय: ॥ २० ॥
សូមសេចក្តីមង្គលមានដល់អ្នក! ឥឡូវសូមជ្រើសពរពីយើង—លើកលែងតែ កៃវល្យ (មោក្ខ) ព្រោះមានតែព្រះវិษ្ណុដ៏អចិន្ត្រៃយ៍ប៉ុណ្ណោះដែលអាចប្រទានបាន។
Verse 21
एवमुक्त: स वै देवानभिवन्द्य महायशा: । अशयिष्ट गुहाविष्टो निद्रया देवदत्तया ॥ २१ ॥
ពេលបានឮដូច្នោះ ព្រះបាទមុចុកុន្ទៈដ៏មានកិត្តិយស បានគោរពវន្ទនាទេវតាទាំងឡាយ ហើយចូលទៅក្នុងរូងភ្នំ ដេកសម្រាកក្នុងនិទ្រាដែលទេវតាប្រទាន។
Verse 22
यवने भस्मसान्नीते भगवान् सात्वतर्षभ: । आत्मानं दर्शयामास मुचुकुन्दाय धीमते ॥ २२ ॥
ក្រោយពេលយវនៈត្រូវបានដុតក្លាយជាផេះ ព្រះភគវាន ជាព្រះអធិបតីនៃសាត្វតៈ បានបង្ហាញព្រះអង្គដល់ព្រះបាទមុចុកុន្ទៈដ៏មានប្រាជ្ញា។
Verse 23
तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥
ព្រះរាជាមើលឃើញព្រះអង្គ—ព្រះអម្ចាស់មានពណ៌ខៀវងងឹតដូចពពក ពាក់ព្រះវស្ត្រសូត្រពណ៌លឿង; លើទ្រូងមានសញ្ញា «ស្រីវត្ស» និងនៅកមានមណី «កៅស្តុភៈ» ភ្លឺចែងចាំង។ ព្រះអង្គមានបួនព្រះហស្ត តុបតែងដោយមាលា «វៃជយន្តី» ព្រះមុខស្រស់ស្ងប់ស្ងាត់ ក្រវិលរាងមករាភ្លឺរលោង និងព្រះនេត្រញញឹមដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដែលទាក់ទាញភ្នែកមនុស្សទាំងឡាយ។ ព្រះយុវវ័យស្រស់លើសគេ ហើយព្រះបាទដើរដោយអំណាចដូចសិង្ហកំពុងខឹង មានតេជៈមិនអាចឈ្នះបាន។ ត្រូវតេជៈនោះគ្របដណ្តប់ និងមានសង្ស័យ ព្រះបាទមុចុកុន្ទៈដ៏មានប្រាជ្ញា បានសួរព្រះស្រីក្រឹෂ್ಣៈយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។
Verse 24
तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥
ព្រះរាជាមើលឃើញព្រះអង្គ—ព្រះអម្ចាស់មានពណ៌ខៀវងងឹតដូចពពក ពាក់ព្រះវស្ត្រសូត្រពណ៌លឿង; លើទ្រូងមានសញ្ញា «ស្រីវត្ស» និងនៅកមានមណី «កៅស្តុភៈ» ភ្លឺចែងចាំង។ ព្រះអង្គមានបួនព្រះហស្ត តុបតែងដោយមាលា «វៃជយន្តី» ព្រះមុខស្រស់ស្ងប់ស្ងាត់ ក្រវិលរាងមករាភ្លឺរលោង និងព្រះនេត្រញញឹមដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដែលទាក់ទាញភ្នែកមនុស្សទាំងឡាយ។ ព្រះយុវវ័យស្រស់លើសគេ ហើយព្រះបាទដើរដោយអំណាចដូចសិង្ហកំពុងខឹង មានតេជៈមិនអាចឈ្នះបាន។ ត្រូវតេជៈនោះគ្របដណ្តប់ និងមានសង្ស័យ ព្រះបាទមុចុកុន្ទៈដ៏មានប្រាជ្ញា បានសួរព្រះស្រីក្រឹෂ्णៈយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។
Verse 25
तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥
ព្រះរាជាមើលឃើញព្រះអង្គ—ព្រះអម្ចាស់មានពណ៌ខៀវងងឹតដូចពពក ពាក់ព្រះវស្ត្រសូត្រពណ៌លឿង; លើទ្រូងមានសញ្ញា «ស្រីវត្ស» និងនៅកមានមណី «កៅស្តុភៈ» ភ្លឺចែងចាំង។ ព្រះអង្គមានបួនព្រះហស្ត តុបតែងដោយមាលា «វៃជយន្តី» ព្រះមុខស្រស់ស្ងប់ស្ងាត់ ក្រវិលរាងមករាភ្លឺរលោង និងព្រះនេត្រញញឹមដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដែលទាក់ទាញភ្នែកមនុស្សទាំងឡាយ។ ព្រះយុវវ័យស្រស់លើសគេ ហើយព្រះបាទដើរដោយអំណាចដូចសិង្ហកំពុងខឹង មានតេជៈមិនអាចឈ្នះបាន។ ត្រូវតេជៈនោះគ្របដណ្តប់ និងមានសង្ស័យ ព្រះបាទមុចុកុន្ទៈដ៏មានប្រាជ្ញា បានសួរព្រះស្រីក្រឹෂṇៈយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។
Verse 26
तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥
ពេលស្តេច មុចុកុន្ទ មើលឃើញព្រះអម្ចាស់ គាត់បានឃើញព្រះองค์មានពណ៌ខៀវងងឹតដូចពពក ស្លៀកព្រះវស្ត្រសូត្រពណ៌លឿង មានសញ្ញា ស្រីវត្ស នៅលើទ្រូង និងមានគ្រឿងកៅស្តុភមណីភ្លឺចែងចាំងនៅក។ ព្រះองค์មានបួនព្រះហត្ថ តុបតែងដោយកម្រងផ្កា វៃជយន្តី ព្រះមុខស្រស់ស្ងប់ស្ងាត់ ក្រវិលរាងមகரភ្លឺរលោង និងព្រះនេត្រញញឹមពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ទាក់ទាញភ្នែកមនុស្ស។ សម្រស់វ័យក្មេងរបស់ព្រះองค์គ្មានអ្វីប្រៀបបាន ហើយព្រះដំណើររឹងមាំដូចសិង្ហកំពុងខឹង។ ស្តេចមានបញ្ញាខ្ពស់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយព្រះតេជៈ ដឹងថាព្រះองค์មិនអាចឈ្នះបាន ហើយបានសួរព្រះស្រីក្រឹષ્ણយ៉ាងស្ទាក់ស្ទើរ។
Verse 27
श्रीमुचुकुन्द उवाच को भवानिह सम्प्राप्तो विपिने गिरिगह्वरे । पद्भ्यां पद्मपलाशाभ्यां विचरस्युरुकण्टके ॥ २७ ॥
ព្រះមុចុកុន្ទមានព្រះបន្ទូលថា៖ អ្នកជានរណា ដែលបានមកដល់រូងភ្នំនៅក្នុងព្រៃនេះ ទោះបីដើរលើដីមានមុលដោយជើងទន់ដូចស្លឹកផ្កាឈូក?
Verse 28
किंस्वित्तेजस्विनां तेजो भगवान् वा विभावसु: । सूर्य: सोमो महेन्द्रो वा लोकपालोऽपरोऽपि वा ॥ २८ ॥
តើអ្នកជាព្រះតេជៈនៃអ្នកមានតេជៈទាំងអស់ឬ? ឬអ្នកជាព្រះអគ្គីទេវ ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ព្រះមហេន្ទ្រ ឬជាលោកបាលនៃលោកផ្សេងទៀត?
Verse 29
मन्ये त्वां देवदेवानां त्रयाणां पुरुषर्षभम् । यद् बाधसे गुहाध्वान्तं प्रदीप: प्रभया यथा ॥ २९ ॥
ខ្ញុំគិតថា អ្នកជាបុរសអធិឋានខ្ពស់បំផុត សូម្បីក្នុងចំណោមទេវតាធំទាំងបី ព្រោះអ្នកបំបាត់ភាពងងឹតក្នុងរូងនេះ ដូចចង្កៀងបំបាត់ងងឹតដោយពន្លឺរបស់វា។
Verse 30
शुश्रूषतामव्यलीकमस्माकं नरपुङ्गव । स्वजन्म कर्म गोत्रं वा कथ्यतां यदि रोचते ॥ ३० ॥
ឱ បុរសប្រសើរបំផុត! ពួកយើងប្រាថ្នាស្តាប់សេចក្តីពិត; ប្រសិនបើអ្នកពេញចិត្ត សូមប្រាប់យើងដោយត្រង់អំពីកំណើត កិច្ចការរបស់អ្នក និងគោត្រ (វង្ស) របស់អ្នក។
Verse 31
वयं तु पुरुषव्याघ्र ऐक्ष्वाका: क्षत्रबन्धव: । मुचुकुन्द इति प्रोक्तो यौवनाश्वात्मज: प्रभो ॥ ३१ ॥
ឱ វីរបុរសដូចខ្លា! យើងជាវង្សអិក្ឞ្វាគុ ជាក្សត្រិយៈដែលធ្លាក់ចុះ។ ព្រះអម្ចាស់អើយ ខ្ញុំឈ្មោះ មុចុកុន្ទៈ ជាបុត្ររបស់ យោវនាស្វៈ។
Verse 32
चिरप्रजागरश्रान्तो निद्रयापहतेन्द्रिय: । शयेऽस्मिन् विजने कामं केनाप्युत्थापितोऽधुना ॥ ३२ ॥
ដោយសារតែភ្ញាក់យូរ ខ្ញុំអស់កម្លាំង ហើយអារម្មណ៍ទាំងឡាយត្រូវនិទ្រាគ្របដណ្ដប់។ ដូច្នេះខ្ញុំបានដេកសុខស្រួលនៅទីស្ងាត់នេះ រហូតដល់ឥឡូវនេះមានអ្នកណាម្នាក់បានដាស់ខ្ញុំ។
Verse 33
सोऽपि भस्मीकृतो नूनमात्मीयेनैव पाप्मना । अनन्तरं भवान् श्रीमाल्ँ लक्षितोऽमित्रशासन: ॥ ३३ ॥
អ្នកដែលបានដាស់ខ្ញុំនោះ ប្រាកដជាត្រូវបានដុតក្លាយជាផេះដោយផលកម្មបាបរបស់ខ្លួនឯង។ បន្ទាប់មកខ្ញុំបានឃើញព្រះអង្គ—មានព្រះរូបសោភា និងអំណាចដាក់ទោសសត្រូវ។
Verse 34
तेजसा तेऽविषह्येण भूरि द्रष्टुं न शक्नुम: । हतौजसा महाभाग माननीयोऽसि देहिनाम् ॥ ३४ ॥
ពន្លឺតេជៈដ៏មិនអាចទ្រាំទ្របានរបស់ព្រះអង្គ បង្ក្រាបកម្លាំងរបស់យើង ដូច្នេះយើងមិនអាចចងភ្នែកមើលព្រះអង្គបាន។ ឱ មហាបុណ្យ! ព្រះអង្គគួរឲ្យគោរពដោយសត្វមានកាយទាំងអស់។
Verse 35
एवं सम्भाषितो राज्ञा भगवान् भूतभावन: । प्रत्याह प्रहसन् वाण्या मेघनादगभीरया ॥ ३५ ॥
ពេលស្តេចបាននិយាយដូច្នេះ ព្រះភគវាន អ្នកបង្កើតសត្វលោកទាំងអស់ បានញញឹម ហើយឆ្លើយតបដោយសំឡេងជ្រៅដូចសូរស័ព្ទមេឃគ្រហឹម។
Verse 36
श्रीभगवानुवाच जन्मकर्माभिधानानि सन्ति मेऽङ्ग सहस्रश: । न शक्यन्तेऽनुसङ्ख्यातुमनन्तत्वान्मयापि हि ॥ ३६ ॥
ព្រះបរមភគវានមានព្រះបន្ទូលថា—មិត្តអើយ កំណើត កិច្ចការ និងព្រះនាមរបស់យើងមានរាប់ពាន់ៗ។ ព្រោះវាអនន្ត សូម្បីយើងក៏មិនអាចរាប់អស់បាន។
Verse 37
क्वचिद् रजांसि विममे पार्थिवान्युरुजन्मभि: । गुणकर्माभिधानानि न मे जन्मानि कर्हिचित् ॥ ३७ ॥
បន្ទាប់ពីជីវិតជាច្រើន អ្នកណាម្នាក់អាចរាប់ធូលីលើផែនដីបាន; ប៉ុន្តែមិនមានអ្នកណាអាចរាប់អស់គុណលក្ខណៈ កិច្ចការ ព្រះនាម និងកំណើតរបស់យើងបានឡើយ។
Verse 38
कालत्रयोपपन्नानि जन्मकर्माणि मे नृप । अनुक्रमन्तो नैवान्तं गच्छन्ति परमर्षय: ॥ ३८ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ទោះបីជាព្រះឥសីដ៏អស្ចារ្យរៀបរាប់តាមលំដាប់អំពីកំណើត និងកិច្ចការរបស់យើងដែលកើតឡើងក្នុងបីកាលក៏ដោយ ពួកគេមិនអាចទៅដល់ទីបញ្ចប់បានឡើយ។
Verse 39
तथाप्यद्यतनान्यङ्ग शृणुष्व गदतो मम । विज्ञापितो विरिञ्चेन पुराहं धर्मगुप्तये । भूमेर्भारायमाणानामसुराणां क्षयाय च ॥ ३९ ॥ अवतीर्णो यदुकुले गृह आनकदुन्दुभे: । वदन्ति वासुदेवेति वसुदेवसुतं हि माम् ॥ ४० ॥
ទោះយ៉ាងណា មិត្តអើយ សូមស្តាប់អំពីកំណើត ព្រះនាម និងលីឡាបច្ចុប្បន្នរបស់យើង។ កាលពីមុន ព្រះព្រហ្មបានសូមឲ្យយើងការពារធម៌ និងបំផ្លាញអសុរាដែលធ្វើឲ្យផែនដីធ្ងន់។ ដូច្នេះយើងបានអវតារនៅក្នុងវង្សយទុ ក្នុងគេហដ្ឋានរបស់អានកដុនដុភិ; ព្រោះយើងជាព្រះបុត្ររបស់វសុទេវ មនុស្សទាំងឡាយហៅយើងថា ‘វាសុទេវ’។
Verse 40
तथाप्यद्यतनान्यङ्ग शृणुष्व गदतो मम । विज्ञापितो विरिञ्चेन पुराहं धर्मगुप्तये । भूमेर्भारायमाणानामसुराणां क्षयाय च ॥ ३९ ॥ अवतीर्णो यदुकुले गृह आनकदुन्दुभे: । वदन्ति वासुदेवेति वसुदेवसुतं हि माम् ॥ ४० ॥
ទោះយ៉ាងណា មិត្តអើយ សូមស្តាប់អំពីកំណើត ព្រះនាម និងលីឡាបច្ចុប្បន្នរបស់យើង។ កាលពីមុន ព្រះព្រហ្មបានសូមឲ្យយើងការពារធម៌ និងបំផ្លាញអសុរាដែលធ្វើឲ្យផែនដីធ្ងន់។ ដូច្នេះយើងបានអវតារនៅក្នុងវង្សយទុ ក្នុងគេហដ្ឋានរបស់អានកដុនដុភិ; ព្រោះយើងជាព្រះបុត្ររបស់វសុទេវ មនុស្សទាំងឡាយហៅយើងថា ‘វាសុទេវ’។
Verse 41
कालनेमिर्हत: कंस: प्रलम्बाद्याश्च सद्द्विष: । अयं च यवनो दग्धो राजंस्ते तिग्मचक्षुषा ॥ ४१ ॥
ខ្ញុំបានសម្លាប់ កាលនេមិ ដែលកើតជាកំសៈ ព្រមទាំង ប្រាលម្បៈ និងសត្រូវនៃអ្នកសុចរិតដទៃទៀត។ ឥឡូវនេះ ព្រះមហាក្សត្រា យវននេះត្រូវបានដុតជាផេះដោយទស្សនៈដ៏មុតរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 42
सोऽहं तवानुग्रहार्थं गुहामेतामुपागत: । प्रार्थित: प्रचुरं पूर्वं त्वयाहं भक्तवत्सल: ॥ ४२ ॥
ខ្ញុំជាព្រះដែលស្រឡាញ់អ្នកភក្តិ; ដើម្បីប្រទានព្រះគុណដល់អ្នក ខ្ញុំបានមកដល់រូងភ្នំនេះ។ ព្រោះកាលពីមុន អ្នកបានអធិស្ឋានសុំខ្ញុំជាញឹកញាប់។
Verse 43
वरान्वृणीष्व राजर्षे सर्वान् कामान् ददामि ते । मां प्रसन्नो जन: कश्चिन्न भूयोऽर्हति शोचितुम् ॥ ४३ ॥
ឱ ព្រះរាជឥសី ចូរជ្រើសរើសពរពីខ្ញុំ; ខ្ញុំនឹងបំពេញបំណងទាំងអស់របស់អ្នក។ អ្នកណាដែលបានធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះទ័យសប្បាយ នោះមិនចាំបាច់សោកស្តាយម្ដងទៀតទេ។
Verse 44
श्रीशुक उवाच इत्युक्तस्तं प्रणम्याह मुचुकुन्दो मुदान्वित: । ज्ञात्वा नारायणं देवं गर्गवाक्यमनुस्मरन् ॥ ४४ ॥
ស្រីសុកទេវៈបានមានប្រសាសន៍ថា—ពេលបានឮដូច្នោះ មុចុកុន្ទបានក្រាបបង្គំចំពោះព្រះអម្ចាស់ ដោយសេចក្តីរីករាយ ហើយរំលឹកពាក្យរបស់ឥសី ករគៈ ទើបស្គាល់ថា ព្រះក្រឹស្ណៈគឺព្រះនារាយណៈ ជាព្រះអធិទេវ។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជាបានទូលដូច្នេះ។
Verse 45
श्रीमुचुकुन्द उवाच विमोहितोऽयं जन ईश मायया त्वदीयया त्वां न भजत्यनर्थदृक् । सुखाय दु:खप्रभवेषु सज्जते गृहेषु योषित् पुरुषश्च वञ्चित: ॥ ४५ ॥
ស្រី មុចុកុន្ទ បានទូលថា—ឱ ព្រះអម្ចាស់! ប្រជាជនក្នុងលោកនេះត្រូវបានមាយារបស់ព្រះអង្គបំភាន់ មិនឃើញប្រយោជន៍ពិត ដូច្នេះមិនបូជាព្រះអង្គទេ។ ដើម្បីស្វែងរកសុខ បុរសនិងស្ត្រីជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកិច្ចការគ្រួសារ ដែលជាមូលហេតុនៃទុក្ខពិតប្រាកដ ហើយដូច្នេះពួកគេត្រូវបានបោកបញ្ឆោត។
Verse 46
लब्ध्वा जनो दुर्लभमत्र मानुषं कथञ्चिदव्यङ्गमयत्नतोऽनघ । पादारविन्दं न भजत्यसन्मति- र्गृहान्धकूपे पतितो यथा पशु: ॥ ४६ ॥
ឱ ព្រះអង្គដ៏បរិសុទ្ធ! អ្នកណាបានកំណើតមនុស្សដ៏កម្រ និងខ្ពង់ខ្ពស់នេះដោយចៃដន្យ តែមិនគោរពបូជាព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ ចិត្តគេកខ្វក់; គេដូចសត្វធ្លាក់ក្នុងអណ្ដូងងងឹតនៃគ្រួសារ។
Verse 47
ममैष कालोऽजित निष्फलो गतो राज्यश्रियोन्नद्धमदस्य भूपते: । मर्त्यात्मबुद्धे: सुतदारकोशभू- ष्वासज्जमानस्य दुरन्तचिन्तया ॥ ४७ ॥
ឱ ព្រះអង្គមិនអាចឈ្នះបាន! ពេលវេលារបស់ខ្ញុំបានកន្លងទៅដោយឥតប្រយោជន៍ ព្រោះស្រវឹងដោយរាជ្យ និងសិរីរុងរឿងរបស់ស្តេច។ ខ្ញុំយល់ខុសថារាងកាយស្លាប់បានជាខ្លួន ហើយជាប់ចិត្តលើកូន ប្រពន្ធ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងដីធ្លី ដោយទុក្ខកង្វល់មិនចប់។
Verse 48
कलेवरेऽस्मिन् घटकुड्यसन्निभे निरूढमानो नरदेव इत्यहम् । वृतो रथेभाश्वपदात्यनीकपै- र्गां पर्यटंस्त्वागणयन् सुदुर्मद: ॥ ४८ ॥
ដោយអហങ്കារដ៏ជ្រៅ ខ្ញុំយល់ថារូបកាយនេះ—ដូចផើងឬជញ្ជាំង—ជាខ្លួនខ្ញុំ ហើយគិតថាខ្ញុំជា «ទេវក្នុងមនុស្ស»។ ខ្ញុំធ្វើដំណើរជុំវិញផែនដី មានរទេះសង្គ្រាម ដំរី ទ័ពសេះ ទ័ពជើង និងមេបញ្ជាការ ព័ទ្ធជុំវិញ ហើយដោយមោហមោទនៈបានមើលរំលងព្រះអង្គ។
Verse 49
प्रमत्तमुच्चैरितिकृत्यचिन्तया प्रवृद्धलोभं विषयेषु लालसम् । त्वमप्रमत्त: सहसाभिपद्यसे क्षुल्लेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तक: ॥ ४९ ॥
មនុស្សដែលវង្វេងក្នុងគំនិត «ត្រូវធ្វើនេះ» លោភខ្លាំង និងលោភលន់ក្នុងកាមគុណ នឹងជួបព្រះអង្គ—អ្នកតែងតែប្រុងប្រយ័ត្ន—ដោយភ្លាមៗ។ ដូចពស់ឃ្លានលិទ្ធធ្មេញមុនចាប់កណ្ដុរ ព្រះអង្គលេចឡើងជាមរណៈសម្រាប់គេ។
Verse 50
पुरा रथैर्हेमपरिष्कृतैश्चरन् मतंगजैर्वा नरदेवसंज्ञित: । स एव कालेन दुरत्ययेन ते कलेवरो विट्कृमिभस्मसंज्ञित: ॥ ५० ॥
រាងកាយដែលមុននេះជិះលើដំរីកាច ឬរទេះតុបតែងមាស ហើយត្រូវហៅថា «ស្តេច» បន្ទាប់មកដោយអំណាចកាលរបស់ព្រះអង្គដែលមិនអាចឆ្លងកាត់ បានត្រូវហៅថា «អាចម៍» «ដង្កូវ» ឬ «ផេះ»។
Verse 51
निर्जित्य दिक्चक्रमभूतविग्रहो वरासनस्थ: समराजवन्दित: । गृहेषु मैथुन्यसुखेषु योषितां क्रीडामृग: पूरुष ईश नीयते ॥ ५१ ॥
ក្រោយពេលឈ្នះរង្វង់ទិសទាំងមូល ហើយរួចផុតពីការប៉ះទង្គិច បុរសម្នាក់អង្គុយលើបល្ល័ង្កដ៏រុងរឿង ទទួលការសរសើរពីស្តេចដែលធ្លាប់ស្មើគ្នា។ តែពេលចូលទៅក្នុងបន្ទប់ស្ត្រី ដែលមានសុខកាម គេត្រូវបាននាំដូចសត្វចិញ្ចឹម ឱ ព្រះអម្ចាស់។
Verse 52
करोति कर्माणि तप:सुनिष्ठितो निवृत्तभोगस्तदपेक्षयाददत् । पुनश्च भूयासमहं स्वराडिति प्रवृद्धतर्षो न सुखाय कल्पते ॥ ५२ ॥
ស្តេចដែលប្រាថ្នាអំណាចធំជាងមុន ប្រកាន់ខ្ជាប់តបៈ ហើយអនុវត្តកាតព្វកិច្ច ដោយបោះបង់ការរីករាយអារម្មណ៍ និងប្រគល់ទាន។ តែអ្នកដែលតណ្ហារីករាលដាល គិតថា «ខ្ញុំឯករាជ្យ និងអធិបតី» មិនអាចឈានដល់សុខបានទេ។
Verse 53
भवापवर्गो भ्रमतो यदा भवे- ज्जनस्य तर्ह्यच्युत सत्समागम: । सत्सङ्गमो यर्हि तदैव सद्गतौ परावरेशे त्वयि जायते मति: ॥ ५३ ॥
ឱ អច្យុត! ពេលជីវិតវត្ថុរបស់វិញ្ញាណដែលវង្វេងវង្វាន់បានស្ងប់ចុះ នោះគេបានសមាគមជាមួយអ្នកបម្រើ (ភក្ត) របស់ព្រះអង្គ។ ហើយដោយសត្សង្គ នោះសេចក្តីភក្តិចំពោះព្រះអង្គ—ព្រះម្ចាស់នៃហេតុ និងផល និងជាគោលដៅរបស់សាធុ—កើតឡើងក្នុងចិត្តគេ។
Verse 54
मन्ये ममानुग्रह ईश ते कृतो राज्यानुबन्धापगमो यदृच्छया । य: प्रार्थ्यते साधुभिरेकचर्यया वनं विविक्षद्भिरखण्डभूमिपै: ॥ ५४ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់! ខ្ញុំគិតថាព្រះអង្គបានប្រទានអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ ព្រោះការចងចិត្តនឹងរាជ្យរបស់ខ្ញុំបានរលាយទៅដោយខ្លួនឯង។ សេរីភាពបែបនេះ ស្តេចសុចរិតដែលគ្រប់គ្រងអាណាចក្រធំៗ ក៏នៅតែអធិស្ឋានសុំ ដើម្បីចូលព្រៃរស់នៅឯកោ។
Verse 55
न कामयेऽन्यं तव पादसेवना- दकिञ्चनप्रार्थ्यतमाद्वरं विभो । आराध्य कस्त्वां ह्यपवर्गदं हरे वृणीत आर्यो वरमात्मबन्धनम् ॥ ५५ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាច! ខ្ញុំមិនប្រាថ្នាពរផ្សេងក្រៅពីការបម្រើព្រះបាទដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គទេ—ពរដែលអ្នកគ្មានបំណងវត្ថុសម្បត្តិបំផុតប្រាថ្នា។ ឱ ហរិ! អ្នកណាដែលមានប្រាជ្ញា បូជាព្រះអង្គជាអ្នកប្រទានមោក្ខៈ នឹងជ្រើសពរដែលបង្កើតចំណងខ្លួនឯងដែរឬ?
Verse 56
तस्माद्विसृज्याशिष ईश सर्वतो रजस्तम:सत्त्वगुणानुबन्धना: । निरञ्जनं निर्गुणमद्वयं परं त्वां ज्ञाप्तिमात्रं पुरुषं व्रजाम्यहम् ॥ ५६ ॥
ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់អើយ ខ្ញុំបានបោះបង់បំណងប្រាថ្នា និងវត្ថុចង់បានទាំងឡាយដែលចងភ្ជាប់នឹងគុណៈ រាជស៍ តមស៍ និងសត្តវៈ ហើយមកសុំជ្រកកោននៅព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គជានិរ័ញ្ចនៈ និរគុណៈ អទ្វ័យ ព្រះបុរសបរម—សច្ចៈដាច់ខាតជាសុទ្ធជាអំណោយនៃចំណេះដឹង។
Verse 57
चिरमिह वृजिनार्तस्तप्यमानोऽनुतापै- रवितृषषडमित्रोऽलब्धशान्ति: कथञ्चित् । शरणद समुपेतस्त्वत्पदाब्जं परात्म- नभयमृतमशोकं पाहि मापन्नमीश ॥ ५७ ॥
ឱ ព្រះអង្គជាអ្នកប្រទានជ្រកកោន ខ្ញុំបានរងទុក្ខវេទនានៅក្នុងលោកនេះយូរណាស់ ហើយត្រូវដុតដោយការសោកស្តាយ។ សត្រូវទាំងប្រាំមួយរបស់ខ្ញុំមិនដែលឆ្អែតទេ ហើយខ្ញុំមិនបានសន្តិភាពឡើយ។ ឱ បរមាត្មា ឱ ព្រះអម្ចាស់ ក្នុងគ្រោះថ្នាក់ ខ្ញុំបានមកដល់ផ្កាឈូកនៃព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ ដែលជាសច្ចៈ បង្កើតភាពមិនភ័យ និងគ្មានសោក—សូមការពារខ្ញុំអ្នកកំពុងពឹងពាក់។
Verse 58
श्रीभगवानुवाच सार्वभौम महाराज मतिस्ते विमलोर्जिता । वरै: प्रलोभितस्यापि न कामैर्विहता यत: ॥ ५८ ॥
ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ ឱ មហារាជាអធិរាជ ចិត្តរបស់អ្នកសុទ្ធ និងមានកម្លាំង។ ទោះបីខ្ញុំបានលួងលោមអ្នកដោយពរ ក៏ចិត្តអ្នកមិនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយបំណងវត្ថុឡើយ។
Verse 59
प्रलोभितो वरैर्यत्त्वमप्रमादाय विद्धि तत् । न धीरेकान्तभक्तानामाशीर्भिर्भिद्यते क्वचित् ॥ ५९ ॥
ចូរយល់ថា ខ្ញុំបានលួងលោមអ្នកដោយពរ ដើម្បីបង្ហាញភាពមិនប្រមាទរបស់អ្នក។ ប្រាជ្ញាដ៏មាំមួនរបស់អ្នកភក្តិដែលស្មោះត្រង់ចំពោះខ្ញុំតែមួយ មិនដែលត្រូវបំបែកដោយពរវត្ថុឡើយ។
Verse 60
युञ्जानानामभक्तानां प्राणायामादिभिर्मन: । अक्षीणवासनं राजन् दृश्यते पुनरुत्थितम् ॥ ६० ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ចិត្តរបស់អ្នកមិនមានភក្តិដែលអនុវត្តប្រាណាយាមៈ និងការអនុវត្តផ្សេងៗ មិនបានសម្អាតវាសនាចង់បានឱ្យអស់សព្វគ្រប់ទេ។ ដូច្នេះ បំណងវត្ថុត្រូវបានឃើញថាកើតឡើងវិញក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេ។
Verse 61
विचरस्व महीं कामं मय्यावेशितमानस: । अस्त्वेवं नित्यदा तुभ्यं भक्तिर्मय्यनपायिनी ॥ ६१ ॥
ចូរធ្វើដំណើរលើផែនដីតាមចិត្តប្រាថ្នា ដោយចិត្តផ្ដោតលើខ្ញុំ។ សូមឲ្យអ្នកមានភក្តិដ៏មិនរលាយចំពោះខ្ញុំជានិច្ច។
Verse 62
क्षात्रधर्मस्थितो जन्तून् न्यवधीर्मृगयादिभि: । समाहितस्तत्तपसा जह्यघं मदुपाश्रित: ॥ ६२ ॥
ដោយស្ថិតក្នុងធម៌ក្សត្រីយៈ អ្នកបានសម្លាប់សត្វមានជីវិតដោយការប្រមាញ់ និងកិច្ចការផ្សេងៗ។ ចូរពឹងផ្អែកលើខ្ញុំ ហើយលាងបាបនោះដោយតបៈដ៏មុតមាំ និងផ្ដោតចិត្ត។
Verse 63
जन्मन्यनन्तरे राजन् सर्वभूतसुहृत्तम: । भूत्वा द्विजवरस्त्वं वै मामुपैष्यसि केवलम् ॥ ६३ ॥
ឱ ព្រះរាជា ក្នុងជាតិបន្ទាប់ អ្នកនឹងក្លាយជាព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ ជាមិត្តល្អបំផុតរបស់សត្វទាំងអស់ ហើយប្រាកដជានឹងមករកខ្ញុំតែមួយ។
Frequently Asked Questions
Kṛṣṇa’s retreat is līlā and strategy: He remains the unconquerable Āśraya, beyond the grasp of even perfected yogīs, yet He arranges the downfall of the aggressor through a higher purpose. By leading Kālayavana to Mucukunda, Kṛṣṇa fulfills multiple dharmic aims at once—destroying the Yavana threat without conventional combat, honoring the boon surrounding Mucukunda’s sleep, and granting His devotee direct darśana and upliftment. The episode teaches that the Lord is not bound by kṣatriya expectations of immediate retaliation; He orchestrates outcomes through kāla and divine intelligence.
Mucukunda was a valorous king of the Ikṣvāku line (son of Māndhātā in Śukadeva’s narration), renowned for protecting the devas against demons for a prolonged era. As recompense, the devas granted him extraordinary sleep and a protective condition: whoever disturbed him would be destroyed. Thus, when Kālayavana violently awakened him, the sinful aggressor was consumed by the fiery power inherent in that boon and in the king’s awakened potency. The Bhāgavatam frames the destruction as the reaction of Kālayavana’s sins meeting a divinely sanctioned consequence.
Mucukunda interprets kingship as a theater of māyā: pride in armies, wealth, and conquest collapses under kāla, and even a celebrated “king” becomes ‘ashes’ or ‘worms.’ He exposes sense pleasure—especially the loss of autonomy within indulgence—as bondage, not happiness. From this diagnosis he concludes the cure: association with devotees awakens devotion, and the highest boon is service to Kṛṣṇa’s lotus feet, not material prosperity or even worldly security. His prayers model śaraṇāgati: renouncing desires tied to the guṇas and taking shelter of the Lord as the only fearlessness.
Kṛṣṇa states that He offered benedictions to demonstrate Mucukunda’s steadfastness: pure devotees are not diverted by material rewards. He contrasts this with nondevotees whose minds, though disciplined by practices like prāṇāyāma, may still generate latent desires because the heart is not fully purified. The teaching is that bhakti is not merely a technique but a relationship of surrender; when devotion is unalloyed, intelligence remains fixed on the Lord despite temptations.
Mucukunda asked for no material boon—only service to the Lord’s lotus feet. Kṛṣṇa blessed him to wander with unwavering devotion, instructed him to perform penance to counteract kṣatriya हिंसा (violence) incurred in duty, and promised that in his next life he would be born as an exemplary brāhmaṇa and attain the Lord alone. The boon thus culminates in purified life, bhakti, and final God-realization rather than temporary power.