Adhyaya 31
Gopī-gīta: The Song of the Gopīs in Separation (Viraha-bhakti)
បន្ទាប់ពីរាសលីឡា ពេលព្រះក្រឹṣṇa លាក់ខ្លួនចេញពីរង្វង់រាំ ក្រុមគោពីៗដែលរងទុក្ខវីរះ (viraha) បានប្រមូលផ្តុំ ហើយច្រៀងបទសោក-អធិស្ឋានរួម “គោពី-គីតា”។ ពួកនាងទាំងចោទទាំងសរសើរ សុំទស្សនៈ (darśana) ព្រះអង្គ សរសើរភាពស្រស់ស្អាតភ្នែកដូចផ្កាឈូក ស្នាមញញឹម និងសំឡេង ហើយរំលឹកការពាររបស់ព្រះអង្គពីកាលិយៈ អឃៈ ព្យុះឥន្ទ្រ និងគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ។ ពួកនាងបង្ហាញទស្សនៈថាព្រះក្រឹṣṇa ជាសាក្សីនៅក្នុងចិត្ត និងជាអ្នកការពារពិត ខណៈដែលរសមធុរ (madhura-rasa) ក្តៅគគុក សុំដៃផ្កាឈូក និងជើងផ្កាឈូកជាឱសថសម្រាប់បេះដូង។ ជំពូកនេះបង្ហាញថាបក្ដីខ្ពស់បំផុតគឺការពឹងផ្អែកលើភគវានដោយភ្លេចខ្លួន ដែលទុក្ខក៏ក្លាយជាវិធីរំលឹក។ បទសោកនេះជាស្ពានទៅកាន់ការបង្ហាញខ្លួនវិញរបស់ព្រះក្រឹṣṇa ដែលការលាក់ខ្លួនធ្វើឲ្យព្រេមា (prema) រឹងមាំ និងផ្តោតចិត្តលើព្រះអង្គតែមួយ។
Shlokas
Verse 1
गोप्य ऊचु: जयति तेऽधिकं जन्मना व्रज: श्रयत इन्दिरा शश्वदत्र हि । दयित दृश्यतां दिक्षु तावका- स्त्वयि धृतासवस्त्वां विचिन्वते ॥ १ ॥
ពួកគោពីបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះជាទីស្រឡាញ់! ដោយសារកំណើតរបស់ព្រះអង្គ ដែនវ្រាជបានរុងរឿងយ៉ាងលើសលប់ ហេតុនេះទេវីឥន្ទិរា (លក្ខ្មី) ស្ថិតនៅទីនេះជានិច្ច។ ដើម្បីព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ យើងខ្ញុំទើបរក្សាជីវិត។ យើងខ្ញុំស្វែងរកព្រះអង្គគ្រប់ទិស; សូមបង្ហាញព្រះអង្គឲ្យយើងខ្ញុំបានឃើញ។
Verse 2
शरदुदाशये साधुजातसत्- सरसिजोदरश्रीमुषा दृशा । सुरतनाथ तेऽशुल्कदासिका वरद निघ्नतो नेह किं वध: ॥ २ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃសេចក្តីស្នេហា! ព្រះនេត្ររបស់ព្រះអង្គលើសលប់សោភ័ណភាពនៃកណ្ដាលផ្កាឈូកដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលរីកនៅស្រះទឹកស្អាតរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។ ឱ ព្រះប្រទានពរ! ព្រះអង្គកំពុងសម្លាប់បម្រើស្រីដែលបានប្រគល់ខ្លួនឲ្យព្រះអង្គដោយឥតតម្លៃឬ? នេះមិនមែនជាវធទេឬ?
Verse 3
विषजलाप्ययाद् व्यालराक्षसाद् वर्षमारुताद् वैद्युतानलात् । वृषमयात्मजाद् विश्वतो भया- दृषभ ते वयं रक्षिता मुहु: ॥ ३ ॥
ឱ ព្រះអង្គដ៏ប្រសើរបំផុត! ព្រះអង្គបានសង្គ្រោះយើងខ្ញុំម្តងហើយម្តងទៀតពីភ័យគ្រប់ទិស—ពីទឹកពុល, ពីអឃៈអារក្សស៊ីមនុស្សដ៏គួរភ័យ, ពីភ្លៀងធំ, ពីអារក្សខ្យល់, ពីភ្លើងរន្ទះរបស់ឥន្ទ្រ, ពីអារក្សគោព្រៃ, និងពីកូនប្រុសរបស់មយដានវៈ។
Verse 4
न खलु गोपीकानन्दनो भवान् अखिलदेहिनामन्तरात्मदृक् । विखनसार्थितो विश्वगुप्तये सख उदेयिवान् सात्वतां कुले ॥ ४ ॥
ឱ មិត្តសហាយ! ព្រះអង្គមិនមែនជាព្រះបុត្ររបស់គោពីយសោដាពិតប្រាកដទេ; ព្រះអង្គជាសាក្សីអន្តរជាតិ (អន្តర్యាមី) នៅក្នុងបេះដូងរបស់សត្វមានកាយទាំងអស់។ ដើម្បីការពារពិភពលោក ព្រះព្រហ្មា (វិខនស) បានអង្វរឲ្យព្រះអង្គយាងមក; ដូច្នេះព្រះអង្គបានបង្ហាញព្រះវត្តមានក្នុងវង្សសាត្វតៈ។
Verse 5
विरचिताभयं वृष्णिधूर्य ते चरणमीयुषां संसृतेर्भयात् । करसरोरुहं कान्त कामदं शिरसि धेहि न: श्रीकरग्रहम् ॥ ५ ॥
ឱ ព្រះអង្គជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សវೃಷ್ಣិ! ព្រះហស្តដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ ដែលកាន់ដៃព្រះស្រីលក្ខ្មី ប្រោសប្រទានភាពគ្មានភ័យដល់អ្នកដែលចូលមកកាន់ព្រះបាទដោយភ័យសង្សារ។ ឱ ព្រះស្នេហា សូមដាក់ព្រះហស្តផ្កាឈូកដែលបំពេញបំណងនោះលើក្បាលយើង។
Verse 6
व्रजजनार्तिहन् वीर योषितां निजजनस्मयध्वंसनस्मित । भज सखे भवत्किङ्करी: स्म नो जलरुहाननं चारु दर्शय ॥ ६ ॥
ឱ ព្រះអង្គអ្នកបំបាត់ទុក្ខរបស់ជនវ្រាជ! ឱ វីរបុរស ជាវីរនាយកនារីទាំងឡាយ! ស្នាមញញឹមរបស់ព្រះអង្គបំផ្លាញអហങ്കារក្លែងក្លាយរបស់អ្នកភក្តិ។ ឱ មិត្តស្និទ្ធ សូមទទួលយើងជាសេវិកា និងបង្ហាញព្រះមុខដូចផ្កាឈូកដ៏ស្រស់ស្អាត។
Verse 7
प्रणतदेहिनां पापकर्षणं तृणचरानुगं श्रीनिकेतनम् । फणिफणार्पितं ते पदाम्बुजं कृणु कुचेषु न: कृन्धि हृच्छयम् ॥ ७ ॥
ព្រះបាទដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ បំផ្លាញបាបកន្លងមករបស់សត្វមានកាយដែលសម្របខ្លួនចុះស្រឡះ។ ព្រះបាទនោះដើរតាមគោនៅវាលស្មៅ និងជាទីស្ថិតអស់កល្បនៃព្រះស្រីលក្ខ្មី។ ព្រោះព្រះអង្គធ្លាប់ដាក់ព្រះបាទលើក្បាលពស់កាលិយ៉ា សូមដាក់ព្រះបាទផ្កាឈូកនោះលើទ្រូងយើង ហើយកាត់បំបាត់កាមតណ្ហានៅក្នុងចិត្តយើង។
Verse 8
मधुरया गिरा वल्गुवाक्यया बुधमनोज्ञया पुष्करेक्षण । विधिकरीरिमा वीर मुह्यतीर् अधरसीधुनाप्याययस्व न: ॥ ८ ॥
ឱ ព្រះអង្គមានព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូក! សំឡេងផ្អែមល្ហែម និងពាក្យពេចន៍ដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ព្រះអង្គ ដែលទាក់ទាញចិត្តអ្នកប្រាជ្ញផង កំពុងធ្វើឲ្យយើងវង្វេងកាន់តែខ្លាំង។ ឱ វីរបុរស សូមបញ្ចូលជីវិតឲ្យយើង—សេវិកានៃព្រះអង្គ—ដោយទឹកអម្រឹតពីព្រះឱស្ឋ។
Verse 9
तव कथामृतं तप्तजीवनं कविभिरीडितं कल्मषापहम् । श्रवणमङ्गलं श्रीमदाततं भुवि गृणन्ति ये भूरिदा जना: ॥ ९ ॥
អម្រឹតនៃព្រះកថារបស់ព្រះអង្គ ជាជីវិតសម្រាប់អ្នកដែលត្រូវដុតដោយកម្ដៅសង្សារ; ត្រូវបានសរសើរដោយកវី និងឥសី ហើយបំបាត់មលិនបាប។ ការស្តាប់វាជាមង្គល; វាពោរពេញដោយសិរី និងផ្សាយពាសពេញលោក។ អ្នកណាដែលច្រៀង និងផ្សព្វផ្សាយព្រះសារនេះលើផែនដី គឺជាមហាទានីយ៉ាងពិតប្រាកដ។
Verse 10
प्रहसितं प्रिय प्रेमवीक्षणं विहरणं च ते ध्यानमङ्गलम् । रहसि संविदो या हृदिस्पृश: कुहक नो मन: क्षोभयन्ति हि ॥ १० ॥
ស្នាមញញឹមរបស់ព្រះអង្គ ការសម្លឹងមើលដ៏ផ្អែមល្ហែមពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងលីឡាអន្តរជិតស្និទ្ធជាមួយសន្ទនាសម្ងាត់ដែលយើងបានរីករាយជាមួយព្រះអង្គ—ទាំងនេះជាមង្គលសម្រាប់សមាធិ ហើយប៉ះពាល់ដល់បេះដូងយើង។ ប៉ុន្តែ ឱ អ្នកល្បិចកល ការចងចាំទាំងនេះក៏រំខានចិត្តយើងយ៉ាងខ្លាំងដែរ។
Verse 11
चलसि यद् व्रजाच्चारयन् पशून् नलिनसुन्दरं नाथ ते पदम् । शिलतृणाङ्कुरै: सीदतीति न: कलिलतां मन: कान्त गच्छति ॥ ११ ॥
ឱ ព្រះនាថា ឱ ព្រះកន្តា! ពេលព្រះអង្គចាកចេញពីវ្រាជទៅចិញ្ចឹមហ្វូងគោ ចិត្តយើងរអាក់រអួលដោយការព្រួយថា ព្រះបាទដែលស្រស់ស្អាតជាងផ្កាឈូក នឹងត្រូវក្រួស ស្មៅរឹង និងពន្លកមុតៗចាក់ឲ្យឈឺ។ ដូច្នេះចិត្តយើងក៏ក្លាយជាវឹកវរ។
Verse 12
दिनपरिक्षये नीलकुन्तलै- र्वनरुहाननं बिभ्रदावृतम् । घनरजस्वलं दर्शयन् मुहु- र्मनसि न: स्मरं वीर यच्छसि ॥ १२ ॥
នៅចុងថ្ងៃ ព្រះអង្គបង្ហាញមុខដូចផ្កាឈូកឲ្យយើងឃើញម្តងហើយម្តងទៀត—ត្រូវគ្របដោយសក់ពណ៌ខៀវងងឹត និងពោរពេញដោយធូលីក្រាស់។ ឱ វីរបុរស, ដោយរបៀបនេះព្រះអង្គបង្កើតក្តីប្រាថ្នានៅក្នុងចិត្តយើង។
Verse 13
प्रणतकामदं पद्मजार्चितं धरणिमण्डनं ध्येयमापदि । चरणपङ्कजं शन्तमं च ते रमण न: स्तनेष्वर्पयाधिहन् ॥ १३ ॥
ព្រះបាទដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ ដែលព្រះព្រហ្ម (កើតពីផ្កាឈូក) គោរពបូជា បំពេញបំណងអ្នកដែលកោតក្រាប។ វាជាគ្រឿងអលង្ការរបស់ផែនដី ផ្តល់សេចក្តីសុខសន្តិខ្ពស់បំផុត ហើយគួរជាវត្ថុសមាធិនៅពេលមានគ្រោះ។ ឱ ព្រះស្នេហា ឱ អ្នកបំបាត់ទុក្ខ សូមដាក់ព្រះបាទនោះលើទ្រូងយើង។
Verse 14
सुरतवर्धनं शोकनाशनं स्वरितवेणुना सुष्ठु चुम्बितम् । इतररागविस्मारणं नृणां वितर वीर नस्तेऽधरामृतम् ॥ १४ ॥
ឱ វីរបុរស! សូមចែករំលែកអម្រឹតពីបបូរមាត់ព្រះអង្គដល់យើង—វាបង្កើនរសស្នេហាសម្រស់ និងបំផ្លាញសោកសៅ។ អម្រឹតនោះដូចជាត្រូវបានខ្លុយសូរស្រទន់របស់ព្រះអង្គថើប និងស្រូបរសយ៉ាងល្អ; វាធ្វើឲ្យមនុស្សភ្លេចការចងចិត្តផ្សេងៗ។
Verse 15
अटति यद् भवानह्नि काननं त्रुटि युगायते त्वामपश्यताम् । कुटिलकुन्तलं श्रीमुखं च ते जड उदीक्षतां पक्ष्मकृद् दृशाम् ॥ १५ ॥
ពេលព្រះអង្គទៅព្រៃនៅពេលថ្ងៃ សម្រាប់យើងដែលមិនបានឃើញព្រះអង្គ សូម្បីតែមួយភ្លែតក៏ដូចជាយូហ្គមួយ។ ហើយទោះយើងខំមើលព្រះមុខដ៏ស្រស់ស្អាតដែលតុបតែងដោយសក់រួញ ក៏ត្របកភ្នែកដែលអ្នកបង្កើតដ៏ល្ងង់បានធ្វើឡើង មករារាំងសេចក្តីរីករាយរបស់យើង។
Verse 16
पतिसुतान्वयभ्रातृबान्धवा- नतिविलङ्घ्य तेऽन्त्यच्युतागता: । गतिविदस्तवोद्गीतमोहिता: कितव योषित: कस्त्यजेन्निशि ॥ १६ ॥
ឱ អច្យុតៈ ព្រះអង្គដឹងច្បាស់ថាយើងមកដោយហេតុអ្វី។ ត្រូវសំឡេងខ្លុយដ៏ក្រអូបក្រអួនរបស់ព្រះអង្គបំភាន់ចិត្ត យើងបានលើកលែងប្តី កូន បុព្វបុរស បងប្អូន និងញាតិមិត្តមកទីនេះ។ តើនរណា លើកលែងតែអ្នកល្បិចដូចព្រះអង្គ ទើបអាចបោះបង់ស្ត្រីវ័យក្មេងដែលមកកណ្តាលរាត្រីដើម្បីឃើញព្រះអង្គ?
Verse 17
रहसि संविदं हृच्छयोदयं प्रहसिताननं प्रेमवीक्षणम् । बृहदुर: श्रियो वीक्ष्य धाम ते मुहुरतिस्पृहा मुह्यते मन: ॥ १७ ॥
ពេលយើងនឹកដល់ការសន្ទនាសម្ងាត់ជាមួយព្រះអង្គ ការកើនឡើងនៃក្តីប្រាថ្នានៅក្នុងបេះដូង ព្រះមុខញញឹម សម្លឹងមើលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងទ្រូងដ៏ទូលាយរបស់ព្រះអង្គដែលជាទីស្ថិតរបស់ព្រះស្រីលក្ខ្មី ចិត្តយើងតែងតែស្រវឹងស្រពិចស្រពិលម្តងហើយម្តងទៀត ហើយក្តីអាឡោះអាល័យចំពោះព្រះអង្គកាន់តែខ្លាំង។
Verse 18
व्रजवनौकसां व्यक्तिरङ्ग ते वृजिनहन्त्र्यलं विश्वमङ्गलम् । त्यज मनाक् च नस्त्वत्स्पृहात्मनां स्वजनहृद्रुजां यन्निषूदनम् ॥ १८ ॥
ឱ ព្រះអង្គជាទីស្រឡាញ់ ការបង្ហាញខ្លួនដ៏សុភមង្គលរបស់ព្រះអង្គនេះ បំបាត់ទុក្ខរបស់អ្នករស់នៅព្រៃវ្រាជ និងនាំមង្គលដល់លោកទាំងមូល។ ចិត្តយើងប្រាថ្នាស្និទ្ធស្នាលជាមួយព្រះអង្គ; សូមប្រទានថ្នាំនោះបន្តិច—ថ្នាំដែលបំបាត់ជំងឺក្នុងបេះដូងរបស់អ្នកភក្តិរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 19
यत्ते सुजातचरणाम्बुरुहं स्तनेषु भीता: शनै: प्रिय दधीमहि कर्कशेषु । तेनाटवीमटसि तद् व्यथते न किंस्वित् कूर्पादिभिर्भ्रमति धीर्भवदायुषां न: ॥ १९ ॥
ឱ ព្រះអង្គជាទីស្រឡាញ់ ព្រះបាទដូចផ្កាឈូកដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ព្រះអង្គទន់ភ្លន់ណាស់ ដល់ថ្នាក់យើងខ្លាចថាវានឹងរងរបួស ដូច្នេះយើងដាក់វាយ៉ាងស្រាលៗលើទ្រូងដែលរឹងរបស់យើង។ ជីវិតយើងពឹងផ្អែកលើព្រះអង្គតែមួយ; ដូច្នេះពេលព្រះអង្គដើរតាមផ្លូវព្រៃ ចិត្តយើងក៏កង្វល់ថា ក្រួសថ្មនឹងធ្វើឲ្យព្រះបាទទន់ភ្លន់ឈឺចាប់ឬទេ។
Frequently Asked Questions
In Bhāgavata aesthetics, such speech is a feature of madhura-rasa: intimacy allows loving reproach. The gopīs’ ‘accusation’ intensifies remembrance and expresses exclusive dependence—Kṛṣṇa alone is their life—so the language of complaint functions as heightened devotion, not ordinary disrespect.
Viraha in the Bhāgavata is not mundane loss; it is single-pointed absorption (ekāgratā) where every faculty—memory, speech, and imagination—becomes kṛṣṇa-maya. The gopīs’ song shows that separation can produce continuous nāma-kīrtana, līlā-smaraṇa, and surrender, thereby becoming a potent form of bhakti.
Indirā is Śrī (Lakṣmī), the goddess of fortune. The gopīs declare Vraja supremely blessed because Bhagavān’s appearance sanctifies the land; where Kṛṣṇa is present, Śrī naturally resides. The statement also implies that Vraja’s ‘fortune’ is not material opulence but the presence of prema and divine intimacy.
The lotus feet symbolize refuge (śaraṇāgati) and purification—destroying sins and fear—while the lotus hand signifies grace (anugraha) and protection. In gopī-gīta, these images become ‘medicine’ for the heart’s disease (desire and burning separation), expressing that only divine touch—i.e., renewed relationship with Bhagavān—can restore life.
It teaches that Kṛṣṇa-kathā is the ‘life’ of the afflicted world: heard from realized sages, it removes sinful reactions, grants auspiciousness, and spreads spiritual potency broadly. The verse also elevates the preacher of God’s message as most munificent, aligning with the Bhāgavata’s emphasis on śravaṇa and kīrtana as primary sādhana.