Adhyaya 25
Dashama SkandhaAdhyaya 2533 Verses

Adhyaya 25

Govardhana-dhāraṇa: Kṛṣṇa Lifts Govardhana and Humbles Indra

បន្ទាប់ពីប្រជាវ្រាជាបង្វែរការគោរពបូជាពី ឥន្ទ្រ-យជ្ញ ទៅកាន់ គោវರ್ಧន-បូជា ឥន្ទ្រយល់ថាត្រូវបានប្រមាថ ហើយដោយអហង្គារ បញ្ជូនពពកសាំវរតក និងខ្យល់កាច ដើម្បីបំផ្លាញទីលំនៅនន្ទ។ ភ្លៀង ព្រិលទឹកកក ផ្គរលាន់ និងទឹកជំនន់គ្របដណ្តប់ ដោយគោ និងវ្រាជវាសីទាំងអស់សុំជ្រកកោនតែមួយគត់ចំពោះ គោវិន្ទ។ ព្រះក្រឹષ્ણឃើញមូលហេតុជាមោទនភាពរបស់ឥន្ទ្រ ហើយសម្រេចការពារក្រុមគ្រួសារ និងបង្រៀនទេវតាឲ្យទន់ភ្លន់។ ព្រះអង្គលើកភ្នំគោវರ್ಧនដោយដៃមួយ ឲ្យមនុស្ស សត្វ រទេះ និងព្រះសង្ឃចូលស្នាក់ក្រោមរយៈ៧ថ្ងៃ។ ឥន្ទ្រភ្ញាក់ផ្អើល ដកព្យុះចេញ; ពេលមេឃស្រឡះ ព្រះក្រឹષ્ણដាក់ភ្នំត្រឡប់ទីដើម ហើយវ្រាជាបង្ហាញការអោប ពរ និងពិធីគោរព ខណៈសត្វស្ថានសួគ៌សរសើរព្រះអង្គ។ ជំពូកនេះនាំទៅកាន់ការសោកស្តាយ និងការផ្សះផ្សាររបស់ឥន្ទ្រ បង្ហាញអធិរាជភាពរបស់ក្រឹષ્ણលើសទេវតាអធិបតី។

Shlokas

Verse 1

श्रीशुक उवाच इन्द्रस्तदात्मन: पूजां विज्ञाय विहतां नृप । गोपेभ्य: कृष्णनाथेभ्यो नन्दादिभ्यश्चुकोप ह ॥ १ ॥

ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា—ឱ ព្រះរាជា បរិក្សិត! ពេលឥន្ទ្រៈដឹងថាការបូជារបស់ខ្លួនត្រូវបានដាក់ចោល គាត់ក៏ខឹងខ្លាំងចំពោះនន្ទៈ និងពួកគោបាលដែលទទួលព្រះក្រឹષ્ણជាព្រះអម្ចាស់។

Verse 2

गणं सांवर्तकं नाम मेघानां चान्तकारीणाम् । इन्द्र: प्रचोदयत् क्रुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युत ॥ २ ॥

ដោយកំហឹង ឥន្ទ្រៈបានបញ្ជូនក្រុមពពកបំផ្លាញលោកដែលហៅថា «សាំវර්តក» ចេញទៅ ហើយដោយគិតថាខ្លួនជាអ្នកគ្រប់គ្រងអធិបតី គាត់បាននិយាយដូចតទៅ។

Verse 3

अहो श्रीमदमाहात्म्यं गोपानां काननौकसाम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य ये चक्रुर्देवहेलनम् ॥ ३ ॥

[ឥន្ទ្រៈនិយាយ:] មើលចុះ! ពួកគោបាលអ្នករស់នៅព្រៃទាំងនេះស្រវឹងដោយសម្បត្តិរបស់ខ្លួនយ៉ាងណា! ពួកគេពឹងផ្អែកលើក្រឹષ્ણដែលជាមនុស្សធម្មតា ហើយដូច្នេះបានប្រមាថទេវតា។

Verse 4

यथाद‍ृढै: कर्ममयै: क्रतुभिर्नामनौनिभै: । विद्यामान्वीक्षिकीं हित्वा तितीर्षन्ति भवार्णवम् ॥ ४ ॥

ការពឹងផ្អែកលើក្រឹષ્ણរបស់ពួកគេ គឺដូចជាការខិតខំល្ងង់ខ្លៅរបស់មនុស្សដែលបោះបង់ចំណេះដឹងអធិវិស័យអំពីខ្លួនឯង ហើយព្យាយាមឆ្លងសមុទ្រសំសារ ដោយទូកក្លែងក្លាយគឺយញ្ញពិធីដែលផ្តល់ផលកម្ម។

Verse 5

वाचालं बालिशं स्तब्धमज्ञं पण्डितमानिनम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य गोपा मे चक्रुरप्रियम् ॥ ५ ॥

ពួកគោបាលបានប្រព្រឹត្តជាសត្រូវចំពោះខ្ញុំ ដោយទៅពឹងពាក់លើក្រឹស្ណៈ មនុស្សធម្មតាម្នាក់ដែលនិយាយច្រើន ក្មេងខ្ជិលអួត អវិជ្ជា តែគិតថាខ្លួនជាបណ្ឌិត។

Verse 6

एषां श्रियावलिप्तानां कृष्णेनाध्मापितात्मनाम् । धुनुत श्रीमदस्तम्भं पशून् नयत सङ्‌क्षयम् ॥ ६ ॥

សេចក្តីសម្បូរបែបបានធ្វើឲ្យពួកគេមមាញឹកដោយមោទនភាព ហើយក្រឹស្ណៈបានបំប៉ោងអហങ്കាររបស់ពួកគេ។ ឥឡូវចូរទៅ កំទេចមោទនភាពពីសម្បត្តិនោះ ហើយនាំសត្វចិញ្ចឹមរបស់ពួកគេទៅរកវិនាស។

Verse 7

अहं चैरावतं नागमारुह्यानुव्रजे व्रजम् । मरुद्गणैर्महावेगैर्नन्दगोष्ठजिघांसया ॥ ७ ॥

ខ្ញុំនឹងតាមអ្នកទៅវ្រាជ ដោយជិះដំរីអៃរាវត ហើយនាំក្រុមទេវតាខ្យល់ដែលលឿននិងខ្លាំងក្លា ទៅដោយបំណងបំផ្លាញភូមិគោបាលរបស់នន្ទមហារាជ។

Verse 8

श्रीशुक उवाच इत्थं मघवताज्ञप्ता मेघा निर्मुक्तबन्धना: । नन्दगोकुलमासारै: पीडयामासुरोजसा ॥ ८ ॥

ស្រីសុកទេវបាននិយាយថា៖ ដូច្នេះ តាមព្រះបញ្ជារបស់មឃវា (ឥន្ទ្រ) ពពកបំផ្លាញលោក ដែលត្រូវបានដោះចេញពីចំណងមុនពេល បានហោះទៅកាន់វាលគោបាលនៃនន្ទនៅគោកុល ហើយចាប់ផ្តើមបង្កទុក្ខដល់ប្រជាជន ដោយបង្ហូរភ្លៀងជាដំណក់ធំៗយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 9

विद्योतमाना विद्युद्भ‍ि: स्तनन्त: स्तनयित्नुभि: । तीव्रैर्मरुद्गणैर्नुन्ना ववृषुर्जलशर्करा: ॥ ९ ॥

ដោយត្រូវបានជំរុញដោយក្រុមទេវតាខ្យល់ដ៏គួរភ័យ ពពកទាំងនោះភ្លឺចាំងដោយផ្លេកបន្ទោរ គ្រហឹមដោយរន្ទះ ហើយបាញ់ធ្លាក់គ្រាប់ទឹកកក (ព្រិលគ្រាប់) ចុះមក។

Verse 10

स्थूणास्थूला वर्षधारा मुञ्चत्स्वभ्रेष्वभीक्ष्णश: । जलौघै: प्लाव्यमाना भूर्नाद‍ृश्यत नतोन्नतम् ॥ १० ॥

ពពកបានបញ្ចេញភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងដូចសសរធំៗជាបន្តបន្ទាប់។ ដីលោកត្រូវទឹកជំនន់លិច ហើយមិនអាចបែងចែកទីទាបទីខ្ពស់បានទៀត។

Verse 11

अत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपना: । गोपा गोप्यश्च शीतार्ता गोविन्दं शरणं ययु: ॥ ११ ॥

ដោយសារភ្លៀងខ្លាំង និងខ្យល់កន្ត្រាក់ សត្វទាំងឡាយញ័រខ្លួន។ ក្រុមគោបា និងគោពីដែលរងទុក្ខដោយត្រជាក់ សុទ្ធតែទៅសុំជ្រកកោនព្រះគោវិន្ទ។

Verse 12

शिर: सुतांश्च कायेन प्रच्छाद्यासारपीडिता: । वेपमाना भगवत: पादमूलमुपाययु: ॥ १२ ॥

គោទាំងឡាយញ័រខ្លួនដោយទុក្ខពីភ្លៀងខ្លាំង ហើយព្យាយាមប្រើរាងកាយខ្លួនបាំងក្បាល និងកូនគោ។ បន្ទាប់មកពួកវាចូលទៅជិតបាតព្រះបាទដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះភគវាន។

Verse 13

कृष्ण कृष्ण महाभाग त्वन्नाथं गोकुलं प्रभो । त्रातुमर्हसि देवान्न: कुपिताद् भक्तवत्सल ॥ १३ ॥

ក្រុមគោបា និងគោពីបានអំពាវនាវថា៖ «ក្រឹស្ណា ក្រឹស្ណា ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានសិរីមង្គល! គោកុលស្ថិតក្រោមការពារ​របស់ព្រះអង្គ។ សូមសង្គ្រោះគោរបស់យើងពីកំហឹងរបស់ឥន្ទ្រ; ឱ ព្រះដែលស្រឡាញ់អ្នកភក្តិ សូមសង្គ្រោះយើងផង»។

Verse 14

शिलावर्षातिवातेन हन्यमानमचेतनम् । निरीक्ष्य भगवान् मेने कुपितेन्द्रकृतं हरि: ॥ १४ ॥

ព្រះហរិបានឃើញប្រជាជនគោកុលត្រូវគ្រាប់ព្រិល និងខ្យល់កន្ត្រាក់វាយប្រហាររហូតស្ទើរតែសន្លប់។ ព្រះអង្គយល់ថា នេះជាការងាររបស់ឥន្ទ្រដែលកំពុងខឹង។

Verse 15

अपर्त्वत्युल्बणं वर्षमतिवातं शिलामयम् । स्वयागे विहतेऽस्माभिरिन्द्रो नाशाय वर्षति ॥ १५ ॥

[ព្រះក្រឹស្ណៈគិតក្នុងចិត្ត:] ព្រោះយើងបានបញ្ឈប់យជ្ញរបស់គាត់ ឥន្ទ្រៈបានបង្ហូរភ្លៀងខ្លាំងក្រៅរដូវ ជាមួយខ្យល់ព្យុះ និងព្រិលកក ដើម្បីបំផ្លាញ។

Verse 16

तत्र प्रतिविधिं सम्यगात्मयोगेन साधये । लोकेशमानिनां मौढ्याद्धनिष्ये श्रीमदं तम: ॥ १६ ॥

ដោយអំណាចយោគៈរបស់យើង យើងនឹងទប់ទល់ និងលុបបំបាត់ការរំខានដែលឥន្ទ្រៈបានបង្កនេះឲ្យសព្វគ្រប់។ ទេវតាដូចឥន្ទ្រៈមោទនភាពក្នុងសម្បត្តិ ហើយដោយភាពល្ងង់ខ្លៅគិតថាខ្លួនជាម្ចាស់លោក; ឥឡូវនេះយើងនឹងបំផ្លាញអន្ធការនៃអវិជ្ជានោះ។

Verse 17

न हि सद्भ‍ावयुक्तानां सुराणामीशविस्मय: । मत्तोऽसतां मानभङ्ग: प्रशमायोपकल्पते ॥ १७ ॥

ទេវតាមានសត្ត្វគុណ ដូច្នេះមោទនភាពក្លែងក្លាយថា «ខ្ញុំជាម្ចាស់លោក» មិនគួរប៉ះពាល់ពួកគេឡើយ។ នៅពេលយើងបំបាក់កិត្តិយសក្លែងក្លាយរបស់អ្នកខ្វះសត្ត្វគុណ គោលបំណងរបស់យើងគឺដើម្បីផ្តល់ការស្ងប់ស្ងាត់ និងការលួងលោមដល់ពួកគេ។

Verse 18

तस्मान्मच्छरणं गोष्ठं मन्नाथं मत्परिग्रहम् । गोपाये स्वात्मयोगेन सोऽयं मे व्रत आहित: ॥ १८ ॥

ដូច្នេះយើងត្រូវការពារសហគមន៍អ្នកគោល (គោប) ដោយអំណាចយោគៈដ៏លើសលោករបស់យើង ព្រោះយើងជាជម្រករបស់ពួកគេ យើងជានាថរបស់ពួកគេ ហើយពួកគេជាគ្រួសាររបស់យើងផ្ទាល់។ លើសពីនេះ យើងបានទទួលវ្រតៈការពារភក្តរបស់យើង។

Verse 19

इत्युक्त्वैकेन हस्तेन कृत्वा गोवर्धनाचलम् । दधार लीलया विष्णुश्छत्राकमिव बालक: ॥ १९ ॥

ក្រោយពោលដូច្នេះ ព្រះស្រីក្រឹស្ណៈ—ដែលជាព្រះវិษ្ណុផ្ទាល់—បានលើកភ្នំគោវರ್ಧនដោយដៃតែមួយ ហើយកាន់ទុកឡើងលើដោយលីឡា ងាយដូចក្មេងតូចលើកផ្សិតដូចឆ័ត្រ។

Verse 20

अथाह भगवान् गोपान्हेऽम्ब तात व्रजौकस: । यथोपजोषं विशत गिरिगर्तं सगोधना: ॥ २० ॥

បន្ទាប់មក ព្រះភគវានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ពួកអ្នកគោបាលថា «ឱ ម្តាយ ឱ ឪពុក ឱ ប្រជាជនវ្រាជៈ! តាមដែលអ្នកចង់ សូមនាំគោទាំងឡាយចូលមកក្រោមភ្នំនេះជាអាស្រ័យ»។

Verse 21

न त्रास इह व: कार्यो मद्धस्ताद्रिनिपातनात् । वातवर्षभयेनालं तत्‍त्राणं विहितं हि व: ॥ २१ ॥

កុំភ័យថាភ្នំនេះនឹងធ្លាក់ពីព្រះហស្តរបស់យើងឡើយ។ ក៏កុំភ័យខ្យល់និងភ្លៀងដែរ ព្រោះការការពារអ្នកពីទុក្ខទាំងនេះ បានរៀបចំរួចហើយ។

Verse 22

तथा निर्विविशुर्गर्तं कृष्णाश्वासितमानस: । यथावकाशं सधना: सव्रजा: सोपजीविन: ॥ २२ ॥

ដោយបានទទួលការលួងលោមពីព្រះក្រឹષ્ણ ចិត្តរបស់ពួកគេស្ងប់ស្ងាត់ ហើយទាំងអស់បានចូលទៅក្រោមភ្នំ។ នៅទីនោះមានកន្លែងទូលាយសម្រាប់ពួកគេ គោ រទេះ អ្នកបម្រើ ព្រះព្រាហ្មណ៍ និងសមាជិកសហគមន៍វ្រាជៈទាំងមូល។

Verse 23

क्षुत्तृड्‍‌‌‌व्यथां सुखापेक्षां हित्वा तैर्व्रजवासिभि: । वीक्ष्यमाणो दधाराद्रिं सप्ताहं नाचलत् पदात् ॥ २३ ॥

ដោយបោះបង់ទុក្ខពីឃ្លាននិងស្រេក និងមិនគិតពីសុខផ្ទាល់ខ្លួន ព្រះក្រឹષ્ણបានឈរទ្រភ្នំនោះអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ខណៈពលរដ្ឋវ្រាជៈមើលទ្រង់; ទ្រង់មិនបានផ្លាស់ទីសូម្បីជំហានមួយ។

Verse 24

कृष्णयोगानुभावं तं निशम्येन्द्रोऽतिविस्मित: । निस्तम्भो भ्रष्टसङ्कल्प: स्वान्मेघान् सन्न्यवारयत् ॥ २४ ॥

ពេលឥន្ទ្រៈបានឃើញការបង្ហាញអานุភាពយោគៈរបស់ព្រះក្រឹષ્ણ គាត់ភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។ មោទនភាពក្លែងក្លាយត្រូវបានបំបាក់ គំនិតគម្រោងបរាជ័យ ហើយគាត់បានបញ្ជាឲ្យពពករបស់ខ្លួនឈប់។

Verse 25

खं व्यभ्रमुदितादित्यं वातवर्षं च दारुणम् । निशम्योपरतं गोपान् गोवर्धनधरोऽब्रवीत् ॥ २५ ॥

ពេលឃើញខ្យល់និងភ្លៀងដ៏សាហាវបានស្ងប់ ស្ថានមេឃស្រឡះ និងព្រះអាទិត្យរះឡើង ព្រះស្រីក្រឹស្ណា អ្នកលើកភ្នំគោវර්ធន បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ពួកគោបាល។

Verse 26

निर्यात त्यजत त्रासं गोपा: सस्त्रीधनार्भका: । उपारतं वातवर्षं व्युदप्रायाश्च निम्नगा: ॥ २६ ॥

ឱពួកគោបាល! ចូរចេញទៅជាមួយភរិយា កូនៗ និងទ្រព្យសម្បត្តិ; ចូរលះបង់ការភ័យខ្លាច។ ខ្យល់និងភ្លៀងបានឈប់ ហើយទឹកទន្លេដែលលើសកម្រិតក៏ស្រកចុះ។

Verse 27

ततस्ते निर्ययुर्गोपा: स्वं स्वमादाय गोधनम् । शकटोढोपकरणं स्त्रीबालस्थविरा: शनै: ॥ २७ ॥

បន្ទាប់មក ពួកគោបាលបានប្រមូលគោរបស់ខ្លួនៗ ហើយដាក់សម្ភារៈឡើងលើរទេះ រួចចេញទៅ; ស្ត្រី កុមារ និងមនុស្សចាស់ៗបានដើរតាមយឺតៗ។

Verse 28

भगवानपि तं शैलं स्वस्थाने पूर्ववत् प्रभु: । पश्यतां सर्वभूतानां स्थापयामास लीलया ॥ २८ ॥

នៅចំពោះមុខសត្វមានជីវិតទាំងអស់ដែលកំពុងមើល ព្រះបរមបុរសបានដាក់ភ្នំនោះចុះ ហើយដាក់ត្រឡប់ទៅទីតាំងដើម ដោយលីឡារបស់ព្រះองค์។

Verse 29

तं प्रेमवेगान्निर्भृता व्रजौकसोयथा समीयु: परिरम्भणादिभि: । गोप्यश्च सस्‍नेहमपूजयन् मुदादध्यक्षताद्भ‍िर्युयुजु: सदाशिष: ॥ २९ ॥

ប្រជាជនវ្រាជទាំងអស់ត្រូវបានលើកលែងដោយរលកសេចក្តីស្រឡាញ់បក្តិ ហើយបានចូលមកស្វាគមន៍ព្រះស្រីក្រឹស្ណាតាមទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួន—ខ្លះអោប ខ្លះគោរពក្រាបជាដើម។ ពួកគោពីបានថ្វាយទឹកលាយទឹកដោះគោជូរ និងគ្រាប់ស្រូវបារឡីមិនបែក ដើម្បីគោរព ហើយបានបង្ហូរពរ​មង្គលលើព្រះองค์។

Verse 30

यशोदा रोहिणी नन्दो रामश्च बलिनां वर: । कृष्णमालिङ्‌‌ग्य युयुजुराशिष: स्‍नेहकातरा: ॥ ३० ॥

មាតាយសោដា មាតារោហិណី នន្ទមហារាជ និងពលរាម អ្នកខ្លាំងជាងគេក្នុងចំណោមអ្នកមានកម្លាំង ទាំងអស់បានឱបព្រះក្រឹស្ណ។ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់លើសលប់ ពួកគេបានប្រទានពរ​ដល់ព្រះองค์។

Verse 31

दिवि देवगणा: सिद्धा: साध्या गन्धर्वचारणा: । तुष्टुवुर्मुमुचुस्तुष्टा: पुष्पवर्षाणि पार्थिव ॥ ३१ ॥

ឱ ព្រះមហាក្សត្រ នៅស្ថានសួគ៌ ពួកទេវតា រួមទាំងសិទ្ធៈ សាធ្យៈ គន្ធರ್ವ និងចារណៈ បានសរសើរព្រះក្រឹស្ណដោយចិត្តពេញចិត្ត ហើយបានបង្អួតផ្កាធ្លាក់ចុះដូចភ្លៀង។

Verse 32

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्दिवि देवप्रचोदिता: । जगुर्गन्धर्वपतयस्तुम्बुरुप्रमुखा नृप ॥ ३२ ॥

ឱ ព្រះបរិក្សិត នៅស្ថានសួគ៌ ដោយការជំរុញរបស់ទេវតា ស័ង្ខ និងស្គរដុន្ឌុភីបានលាន់ឮកងរំពង; ហើយមេគន្ធર્વ ដឹកនាំដោយទុម្ពុរុ បានចាប់ផ្តើមច្រៀង។

Verse 33

ततोऽनुरक्तै: पशुपै: परिश्रितोराजन् स्वगोष्ठं सबलोऽव्रजद्धरि: । तथाविधान्यस्य कृतानि गोपिकागायन्त्य ईयुर्मुदिता हृदिस्पृश: ॥ ३३ ॥

ឱ ព្រះមហាក្សត្រ បន្ទាប់មក ព្រះហរិ គឺព្រះក្រឹស្ណា ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយមិត្តក្មេងគោពាលដែលពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយជាមួយពលរាម បានទៅកាន់ទីកន្លែងដែលព្រះองค์ចិញ្ចឹមគោ។ ក្រុមគោពីបានត្រឡប់ទៅផ្ទះដោយអំណរ ច្រៀងសរសើរអំពីការលើកភ្នំគោវර්ធន និងកិច្ចការរុងរឿងផ្សេងៗដែលប៉ះពាល់ដល់ចិត្តពួកនាង។

Frequently Asked Questions

Indra believed Vraja’s abandonment of his sacrifice was a direct offense to the devas and to his own status as controller of rain. The text frames his response as mada (pride) arising from opulence and delegated power. The storm becomes a moral-theological test: when administrative authority forgets its dependence on Bhagavān, it turns punitive, and the Lord intervenes to protect devotees and correct the offender.

The narrative presents it as Bhagavān’s effortless līlā, performed by His transcendental potency (yoga-māyā), not as a feat requiring strain. Spiritually, it enacts poṣaṇa: the Lord becomes the literal shelter of surrendered devotees, demonstrating that the ultimate refuge is not ritual bargaining with cosmic administrators but direct dependence on the Supreme Person.

Sāṁvartaka refers to the catastrophic, dissolution-associated clouds typically connected with universal devastation. Indra’s deploying them “untimely” signals an abuse of cosmic resources. The detail intensifies Indra’s offense and highlights the disproportion between deva-wrath and the simple, affectionate life of Vraja.

Indra’s speech mocks the cowherds for ‘taking shelter’ of Kṛṣṇa, but the chapter reverses his claim: dependence on fruitive rituals as the primary means of safety is compared to a ‘false boat’ for crossing saṁsāra. The episode teaches that ritual has value when subordinate to bhakti, but becomes spiritually misleading when treated as independent of surrender to Bhagavān.

Their instinctive movement toward Kṛṣṇa illustrates mature śaraṇāgati: in crisis they rely on the Lord’s affection and protection rather than negotiating with fear-driven propitiation. This is a hallmark of Vraja-bhakti—relationship (sambandha) and trust override transactional religiosity.