Adhyaya 19
Kṛṣṇa Swallows the Forest Fire (Dāvāgni-līlā) and Restores the Herd
បន្តលំហូរជីវិតជនគោវាលនៅវ្រាជា ក្មេងគោវាលលេងរីករាយហើយមិនដឹងខ្លួនឲ្យហ្វូងគោវង្វេងចូលព្រៃមុញជា។ សត្វទាំងឡាយទ្រាំស្រេកទឹក និងភ័យខ្លាចភ្លើងព្រៃដែលខ្យល់បក់ឲ្យរាលដាល រហូតស្រែកហៅ។ ក្មេងៗសោកស្តាយ ហើយតាមស្នាមជើងគោ និងស្មៅបាក់បែកទៅរក។ ពេលប្រមូលបានហ្វូងគោ ភ្លើងវិញព័ទ្ធជុំវិញ បង្កអារម្មណ៍អស់សង្ឃឹម។ ពួកគេធ្វើសរណាគតិ រត់ទៅរកព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម ជាជម្រកតែមួយ សុំឲ្យព្រះក្រឹស្ណការពារអ្នករបស់ព្រះ។ ព្រះក្រឹស្ណប្រាប់ឲ្យបិទភ្នែក កុំភ័យ ហើយដោយយោគមាយា និងអំណាចអាថ៌កំបាំងខ្ពស់ ព្រះអង្គបើកមាត់លេបភ្លើងទាំងមូល។ ពួកក្មេងភ្ញាក់ឡើងមានសុវត្ថិភាពជិតដើមភាណ្ឌីរា ខ្លះគិតថាព្រះក្រឹស្ណជាទេវតា បង្កតានតឹងរវាងមិត្តភាពជិតស្និទ្ធ និងការយល់ដឹងអំពីទេវភាព។ ល្ងាចមកដល់ ព្រះក្រឹស្ណត្រឡប់ទៅភូមិផ្លុំខ្លុយ ហើយការចង់ឃើញរបស់គោពីសបើកផ្លូវអារម្មណ៍បន្ទាប់នៃភក្តិវ្រាជា។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच क्रीडासक्तेषु गोपेषु तद्गावो दूरचारिणी: । स्वैरं चरन्त्यो विविशुस्तृणलोभेन गह्वरम् ॥ १ ॥
ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខណៈក្មេងគោបាលកំពុងលេងយ៉ាងមមាញឹក គោរបស់ពួកគេបានដើរចេញទៅឆ្ងាយ។ ដោយលោភលន់ស្មៅ ហើយគ្មានអ្នកមើលថែ ពួកវាចូលទៅក្នុងព្រៃក្រាស់ដ៏ជ្រៅ។
Verse 2
अजा गावो महिष्यश्च निर्विशन्त्यो वनाद् वनम् । ईषीकाटवीं निर्विविशु: क्रन्दन्त्यो दावतर्षिता: ॥ २ ॥
ពពែ គោ និងក្របី ដើរឆ្លងពីព្រៃមួយទៅព្រៃមួយ រហូតចូលទៅតំបន់ដែលពោរពេញដោយដើមអំពៅព្រៃមុតៗ។ កម្ដៅពីភ្លើងព្រៃនៅជិតធ្វើឲ្យពួកវាស្រេកទឹក ហើយស្រែកយំដោយទុក្ខវេទនា។
Verse 3
तेऽपश्यन्त: पशून् गोपा: कृष्णरामादयस्तदा । जातानुतापा न विदुर्विचिन्वन्तो गवां गतिम् ॥ ३ ॥
ពេលមិនឃើញហ្វូងគោនៅមុខទៀត ព្រះក្រឹស្ណៈ ព្រះរាម និងក្មេងគោបាលទាំងឡាយបានសោកស្តាយភ្លាមៗចំពោះការធ្វេសប្រហែស។ ពួកគេស្វែងរកគ្រប់ទិស តែមិនដឹងថាគោទៅណា។
Verse 4
तृणैस्तत्खुरदच्छिन्नैर्गोष्पदैरङ्कितैर्गवाम् । मार्गमन्वगमन् सर्वे नष्टाजीव्या विचेतस: ॥ ४ ॥
បន្ទាប់មក ពួកគេតាមដានផ្លូវគោដោយមើលស្នាមជើងក្រចក និងស្មៅដែលត្រូវក្រចកនិងធ្មេញគោបំបែក។ ក្មេងគោបាលទាំងអស់ក៏ក្តុកក្តួល ព្រោះដូចជាបាត់បង់មូលដ្ឋានជីវភាពរបស់ខ្លួន។
Verse 5
मुञ्जाटव्यां भ्रष्टमार्गं क्रन्दमानं स्वगोधनम् । सम्प्राप्य तृषिता: श्रान्तास्ततस्ते सन्न्यवर्तयन् ॥ ५ ॥
នៅក្នុងព្រៃមុញជា ពួកគេបានឃើញគោដ៏មានតម្លៃរបស់ខ្លួន ដែលវង្វេងផ្លូវហើយកំពុងយំ។ បន្ទាប់មក ដោយស្រេកទឹក និងនឿយហត់ ពួកគេបាននាំគោត្រឡប់ទៅផ្លូវទៅផ្ទះវិញ។
Verse 6
ता आहूता भगवता मेघगम्भीरया गिरा । स्वनाम्नां निनदं श्रुत्वा प्रतिनेदु: प्रहर्षिता: ॥ ६ ॥
ព្រះភគវានបានហៅពួកវាដោយសំឡេងជ្រៅដូចសូរផ្គរលាន់។ ពេលឮសូរឈ្មោះរបស់ខ្លួន គោទាំងឡាយរីករាយពេញចិត្ត ហើយស្រែកឆ្លើយតបចំពោះព្រះអម្ចាស់។
Verse 7
तत: समन्ताद्देवधूमकेतु- र्यदृच्छयाभूत् क्षयकृद् वनौकसाम् । समीरित: सारथिनोल्बणोल्मुकै- र्विलेलिहान: स्थिरजङ्गमान् महान् ॥ ७ ॥
បន្ទាប់មក ភ្លាមៗមានអគ្គីភ័យព្រៃដ៏ធំ ដូចដេវធូមកេតុ លេចឡើងជុំវិញគ្រប់ទិស គំរាមបំផ្លាញសត្វព្រៃទាំងឡាយ។ ខ្យល់ដូចជាសារថី បញ្ជូនភ្លើងទៅមុខ ហើយផ្កាភ្លើងគួរឱ្យខ្លាចបាញ់ចេញគ្រប់ទិស; អគ្គីភ័យធំនោះលាតសន្ធឹងអណ្តាតភ្លើងទៅលើសត្វចល និងអចលទាំងអស់។
Verse 8
तमापतन्तं परितो दवाग्निं गोपाश्च गाव: प्रसमीक्ष्य भीता: । ऊचुश्च कृष्णं सबलं प्रपन्ना यथा हरिं मृत्युभयार्दिता जना: ॥ ८ ॥
ពេលឃើញភ្លើងព្រៃវាយលុកមកពីគ្រប់ទិស ក្មេងគោលានិងហ្វូងគោភ័យខ្លាច។ ពួកគេបានសុំជ្រកកោនក្រោមព្រះស្រីក្រឹស្ណៈជាមួយព្រះបលរាម ដូចមនុស្សដែលរងទុក្ខដោយភ័យមរណៈចូលទៅរកព្រះហរិ ហើយបានទូលថា។
Verse 9
कृष्ण कृष्ण महावीर हे रामामोघविक्रम । दावाग्निना दह्यमानान् प्रपन्नांस्त्रातुमर्हथ: ॥ ९ ॥
ឱ ព្រះក្រឹស្ណៈ! ព្រះក្រឹស្ណៈ! វីរបុរសដ៏អស្ចារ្យ! ឱ ព្រះរាម ដែលពលកម្លាំងមិនដែលបរាជ័យ សូមសង្គ្រោះពួកយើងជាភក្តិដែលបានសុំជ្រកកោន កំពុងត្រូវភ្លើងព្រៃដុតឆេះនេះ!
Verse 10
नूनं त्वद्बान्धवा: कृष्ण न चार्हन्त्यवसादितुम् । वयं हि सर्वधर्मज्ञ त्वन्नाथास्त्वत्परायणा: ॥ १० ॥
ឱ ព្រះក្រឹស្ណៈ! ពិតប្រាកដណាស់ មិត្តសហាយរបស់ព្រះអង្គមិនគួរត្រូវវិនាសឡើយ។ ឱ អ្នកដឹងធម៌ទាំងអស់ យើងបានទទួលព្រះអង្គជាព្រះនាថ និងសurrender ចិត្តទាំងស្រុងចំពោះព្រះអង្គ។
Verse 11
श्रीशुक उवाच वचो निशम्य कृपणं बन्धूनां भगवान् हरि: । निमीलयत मा भैष्ट लोचनानीत्यभाषत ॥ ११ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បាននិយាយថា៖ ពេលព្រះហរិបានស្តាប់ពាក្យអាណិតរបស់មិត្តទាំងឡាយ ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលថា «ចូរបិទភ្នែក ហើយកុំភ័យ»។
Verse 12
तथेति मीलिताक्षेषु भगवानग्निमुल्बणम् । पीत्वा मुखेन तान्कृच्छ्राद् योगाधीशो व्यमोचयत् ॥ १२ ॥
«យ៉ាងហ្នឹង» ពួកគេឆ្លើយ ហើយបិទភ្នែកភ្លាមៗ។ បន្ទាប់មក ព្រះភគវាន អម្ចាស់នៃយោគទាំងអស់ បានបើកព្រះមាត់លេបភ្លើងដ៏សាហាវនោះ ហើយបានរំដោះពួកគេចេញពីគ្រោះថ្នាក់ធំ។
Verse 13
ततश्च तेऽक्षीण्युन्मील्य पुनर्भाण्डीरमापिता: । निशम्य विस्मिता आसन्नात्मानं गाश्च मोचिता: ॥ १३ ॥
បន្ទាប់មក ពួកគេបើកភ្នែកឡើង ហើយភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងថា មិនត្រឹមតែពួកគេ និងហ្វូងគោត្រូវបានសង្គ្រោះពីអគ្គីភ័យព្រៃដ៏គួរឱ្យខ្លាចទេ ប៉ុន្តែទាំងអស់ត្រូវបាននាំត្រឡប់មកកាន់ដើមភាណ្ឌីរាវិញ។
Verse 14
कृष्णस्य योगवीर्यं तद् योगमायानुभावितम् । दावाग्नेरात्मन: क्षेमं वीक्ष्य ते मेनिरेऽमरम् ॥ १४ ॥
ពួកក្មេងគោបានឃើញអំណាចយោគៈរបស់ព្រះក្រឹស្ណៈ ដែលបង្ហាញដោយយោគមាយា ហើយបានឃើញការសុវត្ថិភាពពីអគ្គីភ័យព្រៃ ដូច្នេះពួកគេគិតថា ព្រះក្រឹស្ណៈប្រាកដជាទេវតា។
Verse 15
गा: सन्निवर्त्य सायाह्ने सहरामो जनार्दन: । वेणुं विरणयन् गोष्ठमगाद् गोपैरभिष्टुत: ॥ १५ ॥
ពេលល្ងាចជិតមកដល់ ព្រះជនារទនៈក្រឹស្ណៈជាមួយព្រះបលរាម បានបង្វែរហ្វូងគោត្រឡប់ទៅផ្ទះ។ ព្រះអង្គផ្លុំខ្លុយដោយលំនាំពិសេស ហើយត្រឡប់ទៅភូមិអ្នកគោជាមួយការសរសើររបស់មិត្តកោប។
Verse 16
गोपीनां परमानन्द आसीद् गोविन्ददर्शने । क्षणं युगशतमिव यासां येन विनाभवत् ॥ १६ ॥
ក្មេងស្រីគោ (គោពី) មានសេចក្តីអានន្ទដ៏អតិបរមា នៅពេលបានឃើញគោវិន្ទ; ព្រោះសម្រាប់ពួកនាង សូម្បីតែមួយភ្លែតដោយគ្មានព្រះអង្គ ក៏ដូចជារយយុគ។
Frequently Asked Questions
In shāstric reading, the instruction protects the intimacy of Vraja-bhāva: the boys are spared an overwhelming vision of aiśvarya that could disrupt their friendly mood (sakhya-rasa). It also functions pedagogically—surrender precedes deliverance. By obeying without argument, they embody śaraṇāgati (trust in the protector), after which the Lord removes the danger by His internal potency.
The dāvāgni is both literal līlā and symbolic condition: uncontrolled material danger arising “on all sides,” intensified by wind (impelling forces of guṇa and karma). The episode teaches poṣaṇa—Bhagavān personally preserves those who take refuge. The boys’ prayer frames the normative Bhāgavata stance: existential fear is resolved not by self-reliance but by turning to the āśraya, Kṛṣṇa.
Bhāṇḍīra is associated with a sacred landmark in Vraja known as the Bhāṇḍīra-vṛkṣa, a central pastoral setting for Kṛṣṇa’s cowherding līlās. In this chapter, the return to the Bhāṇḍīra tree underscores Kṛṣṇa’s sovereign control over space and circumstance: after the crisis, He restores the devotees to a familiar refuge, reinforcing the theme that the Lord governs nature while preserving the normalcy of loving village life.
Their sakhya intimacy is periodically punctuated by glimpses of aiśvarya. Seeing an act beyond ordinary human capacity, they infer ‘devahood’ as the closest category available within their social imagination. Yet the Bhāgavata’s intent is deeper: Kṛṣṇa is not a deva among many but Svayaṁ Bhagavān, whose yogamāyā allows devotees to relate to Him in friendship even while He displays cosmic mastery when protection is required.