Adhyaya 17
Garuḍa, Saubhari’s Curse, Kāliya’s Refuge, and Kṛṣṇa Saves Vraja from Forest Fire
បន្ទាប់ពីព្រះក្រឹṣṇa ទ្រង់បង្ក្រាបកាលិយៈនៅទន្លេយមុនា ព្រះបារីក្សិតសួរថា ហេតុអ្វីកាលិយៈចាកចេញពីកោះរាមណក និងហេតុអ្វីគរុឌៈប្រឆាំងគាត់ជាពិសេស។ ព្រះសុកទេវពន្យល់អំពីការថ្វាយបង្គំប្រចាំខែរបស់ពស់ៗដល់គរុឌៈ៖ ពស់ទាំងអស់គោរព តែកាលិយៈអួតអាងលេបយកគ្រឿងបូជាទាំងនោះ បង្កឲ្យគរុឌៈវាយប្រហារ។ កាលិយៈត្រូវបង្ក្រាបហើយរត់ទៅបឹងជិតយមុនា ដែលគរុឌៈមិនអាចចូលបាន ដោយសារព្រះមុនីសោភរិបានដាក់បណ្តាសា ពេលគរុឌៈចាប់ត្រីនៅទីនោះទោះត្រូវហាម។ ដូច្នេះ “ទីជ្រក” របស់កាលិយៈគឺជាកន្លែងការពារដោយកម្ម ប៉ុន្តែពុលខាងវិញ្ញាណ ដែលព្រះក្រឹṣṇaបំបែកចោល។ បន្ទាប់មកព្រះក្រឹṣṇaឡើងពីបឹងដោយពន្លឺរុងរឿង ជីវិតវ្រាជាត្រឡប់វិញ ពុកម៉ែ អ្នកចាស់ បលរាម និងមនុស្សទាំងឡាយអោបព្រះអង្គ; ព្រះព្រាហ្មណ៍ណែនាំឲ្យធ្វើទានជាពិធីការពារ ហើយនន្ទធ្វើតាម។ ពួកវ្រាជាសម្រាកក្បែរកាលិន្ទី ហើយភ្លើងព្រៃមកព័ទ្ធជុំវិញ។ ប្រជាជនហៅរកព្រះក្រឹṣṇa និងបលរាម ហើយព្រះក្រឹṣṇaលេបភ្លើងដោយងាយ បង្ហាញការពាររបស់ព្រះអង្គនៅវ្រាជា។
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच नागालयं रमणकं कथं तत्याज कालिय: । कृतं किं वा सुपर्णस्य तेनैकेनासमञ्जसम् ॥ १ ॥
ព្រះរាជា បរិក្សិត សួរថា៖ «ហេតុអ្វីកាលិយៈបានចាកចេញពីកោះរាមណកៈ ដែលជាទីលំនៅរបស់ពួកនាគ? ហើយហេតុអ្វីសុព័ណ៌ គ្រុឌ បានក្លាយជាសត្រូវចំពោះគាត់តែម្នាក់—គាត់បានធ្វើអ្វីមិនសមរម្យ?»
Verse 2
श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥
ស្រីសុកទេវៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះបាទបរិក្សិតដៃខ្លាំង! ដើម្បីមិនឲ្យគ្រុឌស៊ី ពួកនាគបានធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងមុននេះថា រៀងរាល់ខែត្រូវថ្វាយបលិជាផលិតផលរុក្ខជាតិនៅជើងដើមឈើមួយ។ ដូច្នេះតាមពេលកំណត់ នាគនីមួយៗបានប្រគល់ចំណែករបស់ខ្លួនដល់សុព័ណ៌គ្រុឌដ៏មហាត្មា—ជាតម្លៃសម្រាប់ការការពារ។»
Verse 3
श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥
ស្រីសុកទេវៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះបាទបរិក្សិតដៃខ្លាំង! ដើម្បីគេចពីការត្រូវគ្រុឌស៊ី ពួកនាគបានកំណត់តាំងពីមុនថា រៀងរាល់ខែត្រូវដាក់បណ្ណាការជាផលិតផលរុក្ខជាតិនៅជើងដើមឈើ។ ដូច្នេះតាមពេលកំណត់ នាគនីមួយៗបានថ្វាយចំណែករបស់ខ្លួនដល់សុព័ណ៌គ្រុឌដ៏មហាត្មា—ជាតម្លៃសម្រាប់ការការពារ។»
Verse 4
विषवीर्यमदाविष्ट: काद्रवेयस्तु कालिय: । कदर्थीकृत्य गरुडं स्वयं तं बुभुजे बलिम् ॥ ४ ॥
ប៉ុន្តែកាលិយៈ កូនប្រុសរបស់កដ្រុ មមាញឹកដោយមោទនភាពពីអំណាចពុល បានបង្អាប់គ្រុឌ ហើយស៊ីបលិនោះដោយខ្លួនឯង មុនពេលគ្រុឌមកទទួល។
Verse 5
तच्छ्रुत्वा कुपितो राजन् भगवान् भगवत्प्रिय: । विजिघांसुर्महावेग: कालियं समुपाद्रवत् ॥ ५ ॥
ឱ ព្រះរាជា ពេលបានឮដូច្នេះ គរុឌាដែលមានអานุភាពមហិមា និងជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់ព្រះបរមភគវាន ក៏កើតកំហឹង។ ដោយប្រាថ្នាសម្លាប់ កាលិយៈ គាត់បានហោះប្រញាប់ទៅរកពស់ដោយល្បឿនដ៏ខ្លាំង។
Verse 6
तमापतन्तं तरसा विषायुध: प्रत्यभ्ययादुत्थितनैकमस्तक: । दद्भि: सुपर्णं व्यदशद् ददायुध: करालजिह्वोच्छ्वसितोग्रलोचन: ॥ ६ ॥
ពេលគរុឌាហោះចូលប្រហារយ៉ាងលឿន កាលិយៈដែលមានពិសជាអាវុធ បានលើកក្បាលជាច្រើនឡើងតបត។ ដោយបង្ហាញអណ្តាតដ៏គួរឱ្យខ្លាច និងពង្រីកភ្នែកដ៏សាហាវ គាត់បានខាំសុបර්ណៈដោយអាវុធគឺធ្មេញព្រៃរបស់គាត់។
Verse 7
तं तार्क्ष्यपुत्र: स निरस्य मन्युमान् प्रचण्डवेगो मधुसूदनासन: । पक्षेण सव्येन हिरण्यरोचिषा जघान कद्रुसुतमुग्रविक्रम: ॥ ७ ॥
កូនតារក្ស្យៈដែលកំពុងខឹង បានបដិសេធការវាយប្រហាររបស់កាលិយៈដោយល្បឿនដ៏ខ្លាំង។ អ្នកជាវាហនៈរបស់ព្រះមធុសូទនៈ អ្នកមានអานุភាពសាហាវនោះ បានវាយកូនកដ្រុដោយស្លាបឆ្វេងដែលភ្លឺរលោងដូចមាស។
Verse 8
सुपर्णपक्षाभिहत: कालियोऽतीव विह्वल: । ह्रदं विवेश कालिन्द्यास्तदगम्यं दुरासदम् ॥ ८ ॥
ពេលត្រូវស្លាបសុបර්ណៈវាយ កាលិយៈក៏ភ័យស្លន់ស្លោខ្លាំង ហើយចូលទៅក្នុងបឹងមួយជាប់នឹងទន្លេកាលិន្ទី (យមុនា)។ បឹងនោះគរុឌាមិនអាចចូលបាន ទោះតែចូលជិតក៏ពិបាក។
Verse 9
तत्रैकदा जलचरं गरुडो भक्ष्यमीप्सितम् । निवारित: सौभरिणा प्रसह्य क्षुधितोऽहरत् ॥ ९ ॥
នៅក្នុងបឹងនោះផងដែរ ម្តងមួយ គរុឌាបានប្រាថ្នាចង់ស៊ីត្រីមួយ ដែលជាអាហារធម្មតារបស់គាត់។ ទោះបីត្រូវបានហាមដោយឥសី សៅភរិ ដែលកំពុងធ្វើសមាធិនៅក្នុងទឹក ក៏ដោយ គរុឌាដែលឃ្លានបានក្លាហាន ហើយឆក់យកត្រីនោះទៅ។
Verse 10
मीनान्सुदु:खितान्दृष्ट्वा दीनान्मीनपतौ हते । कृपया सौभरि: प्राह तत्रत्यक्षेममाचरन् ॥ १० ॥
ពេលឃើញត្រីក្រីក្រនៅបឹងនោះទុក្ខសោកយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះមេត្រីត្រូវសម្លាប់ សោភរិមុនីបានប្រកាសពាក្យបណ្តាសានេះដោយចិត្តមេត្តា គិតថាកំពុងធ្វើដើម្បីសុខសាន្តរបស់អ្នកនៅបឹង។
Verse 11
अत्र प्रविश्य गरुडो यदि मत्स्यान् स खादति । सद्य: प्राणैर्वियुज्येत सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् ॥ ११ ॥
បើគរុឌចូលមកក្នុងបឹងនេះ ហើយស៊ីត្រីនៅទីនេះ នោះគាត់នឹងបាត់បង់ជីវិតភ្លាមៗ—ខ្ញុំប្រាប់នេះជាសេចក្តីពិត។
Verse 12
तत् कालिय: परं वेद नान्य: कश्चन लेलिह: । अवात्सीद् गरुडाद् भीत: कृष्णेन च विवासित: ॥ १२ ॥
ក្នុងចំណោមពស់ទាំងអស់ មានតែកាលិយ៉ាប៉ុណ្ណោះដែលដឹងរឿងនេះច្បាស់; ដោយខ្លាចគរុឌ គេបានទៅស្នាក់នៅក្នុងបឹងនៃទន្លេយមុនា ហើយក្រោយមក ព្រះក្រឹស្ណាបានបណ្តេញគេចេញពីទីនោះ។
Verse 13
कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥
ព្រះក្រឹស្ណាបានលេចឡើងពីបឹង ពាក់មាលាទិព្វ ក្លិនក្រអូប និងសម្លៀកបំពាក់ទិព្វ រលោងដោយមណីដ៏ល្អ និងតុបតែងដោយមាស។ ពេលគោបាលឃើញព្រះអង្គ ពួកគេទាំងអស់បានក្រោកឡើងភ្លាមៗ ដូចអ្នកសន្លប់ដែលអារម្មណ៍វិលត្រឡប់; ពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយ ពួកគេបានអោបព្រះអង្គដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។
Verse 14
कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥
ព្រះក្រឹស្ណាបានលេចឡើងពីបឹង ពាក់មាលាទិព្វ ក្លិនក្រអូប និងសម្លៀកបំពាក់ទិព្វ រលោងដោយមណីដ៏ល្អ និងតុបតែងដោយមាស។ ពេលគោបាលឃើញព្រះអង្គ ពួកគេទាំងអស់បានក្រោកឡើងភ្លាមៗ ដូចអ្នកសន្លប់ដែលអារម្មណ៍វិលត្រឡប់; ពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយ ពួកគេបានអោបព្រះអង្គដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។
Verse 15
यशोदा रोहिणी नन्दो गोप्यो गोपाश्च कौरव । कृष्णं समेत्य लब्धेहा आसन् शुष्का नगा अपि ॥ १५ ॥
ពេលបានកម្លាំងជីវិតវិញ យសោដា រោហិណី នន្ទ និងក្រុមគោពី-គោបាទាំងអស់ បានទៅជួបព្រះក្រឹષ્ણ ឱ កូនចៅកុរុ។ សូម្បីដើមឈើស្ងួតក៏រស់ឡើងវិញ។
Verse 16
रामश्चाच्युतमालिङ्ग्य जहासास्यानुभाववित् । प्रेम्णा तमङ्कमारोप्य पुन: पुनरुदैक्षत । गावो वृषा वत्सतर्यो लेभिरे परमां मुदम् ॥ १६ ॥
ព្រះបលរាមបានឱបព្រះអច្យុតៈបងប្អូនរបស់ទ្រង់ ហើយសើច ដោយដឹងច្បាស់ពីអานุភាពរបស់ព្រះក្រឹષ્ણ។ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ទ្រង់លើកព្រះក្រឹષ્ણដាក់លើភ្លៅ ហើយមើលម្តងហើយម្តងទៀត; គោ ក្របីឈ្មោល និងកូនគោញីក៏បានសេចក្តីរីករាយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 17
नन्दं विप्रा: समागत्य गुरव: सकलत्रका: । ऊचुस्ते कालियग्रस्तो दिष्ट्या मुक्तस्तवात्मज: ॥ १७ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏គួរគោរពទាំងអស់ ព្រមទាំងភរិយា បានមកជួបនន្ទមហារាជ ហើយនិយាយថា៖ «កូនប្រុសរបស់អ្នកស្ថិតក្នុងក្រញ៉ាំកាលិយៈ ប៉ុន្តែដោយព្រះគុណនៃវាសនា ឥឡូវបានរួចផុតហើយ»។
Verse 18
देहि दानं द्विजातीनां कृष्णनिर्मुक्तिहेतवे । नन्द: प्रीतमना राजन् गा: सुवर्णं तदादिशत् ॥ १८ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍បានណែនាំនន្ទមហារាជថា៖ «ដើម្បីឲ្យព្រះក្រឹષ્ણរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ជានិច្ច សូមប្រគល់ទានដល់ទ្វិជៈ»។ ឱ ព្រះរាជា នន្ទមានចិត្តរីករាយ បានប្រគល់គោ និងមាសដោយសេចក្តីសោមនស្ស។
Verse 19
यशोदापि महाभागा नष्टलब्धप्रजा सती । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मुमोचाश्रुकलां मुहु: ॥ १९ ॥
យសោដាមាតាដ៏មានសំណាងយ៉ាងខ្លាំង បាត់កូនហើយបានវិញ បានដាក់ព្រះក្រឹષ્ણលើភ្លៅ ហើយឱបម្តងហើយម្តងទៀត; នារីសុចរិតនោះបានបង្ហូរទឹកភ្នែកជាធារាមិនឈប់។
Verse 20
तां रात्रिं तत्र राजेन्द्र क्षुत्तृड्भ्यां श्रमकर्षिता: । ऊषुर्व्रयौकसो गाव: कालिन्द्या उपकूलत: ॥ २० ॥
ឱ ព្រះរាជាអធិរាជ! ដោយសារអត់ឃ្លាន អត់ទឹក និងនឿយហត់ ប្រជាជនវ្រាជ និងហ្វូងគោបានស្នាក់រាត្រីនៅទីនោះ ដេកជិតច្រាំងកាលិនទី (យមុនា)។
Verse 21
तदा शुचिवनोद्भूतो दावाग्नि: सर्वतो व्रजम् । सुप्तं निशीथ आवृत्य प्रदग्धुमुपचक्रमे ॥ २१ ॥
នៅពេលនោះ ភ្លើងព្រៃដ៏ខ្លាំងបានកើតឡើងពីព្រៃស្ងួត; នៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ខណៈវ្រាជទាំងមូលកំពុងដេក ភ្លើងបានព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិស ហើយចាប់ផ្តើមដុតឆេះពួកគេ។
Verse 22
तत उत्थाय सम्भ्रान्ता दह्यमाना व्रजौकस: । कृष्णं ययुस्ते शरणं मायामनुजमीश्वरम् ॥ २२ ॥
បន្ទាប់មក ប្រជាជនវ្រាជភ្ញាក់ឡើងដោយភ័យស្លន់ស្លោ ព្រោះកំពុងត្រូវភ្លើងដុតឆេះ ហើយពួកគេបានទៅសុំជ្រកកោនព្រះស្រីក្រឹស្ណៈ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ឧត្តម ដែលដោយអំណាចវិញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់បង្ហាញដូចមនុស្សធម្មតា។
Verse 23
कृष्ण कृष्ण महाभाग हे रामामितविक्रम । एष घोरतमो वह्निस्तावकान् ग्रसते हि न: ॥ २३ ॥
ប្រជាជនវ្រាជបានអំពាវនាវថា៖ «ក្រឹស្ណា! ក្រឹស្ណា! ឱ ព្រះអង្គដ៏មហាមង្គល! ឱ ព្រះរាមាដែលមានពលានុភាពអសীম! ភ្លើងដ៏សាហាវបំផុតនេះកំពុងតែចង់លេប吞យើង—អ្នកភក្តិរបស់ព្រះអង្គ!»
Verse 24
सुदुस्तरान्न: स्वान् पाहि कालाग्ने: सुहृद: प्रभो । न शक्नुमस्त्वच्चरणं सन्त्यक्तुमकुतोभयम् ॥ २४ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់! ពួកយើងជារបស់ព្រះអង្គ ជាមិត្តស្និទ្ធ និងភក្តិរបស់ព្រះអង្គ។ សូមការពារយើងពីភ្លើងនៃមរណៈដ៏លំបាកឆ្លងកាត់នេះ។ យើងមិនអាចបោះបង់ព្រះបាទដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ ដែលបំបាត់ភ័យទាំងអស់បានឡើយ។
Verse 25
इत्थं स्वजनवैक्लव्यं निरीक्ष्य जगदीश्वर: । तमग्निमपिबत्तीव्रमनन्तोऽनन्तशक्तिधृक् ॥ २५ ॥
ព្រះក្រឹស្ណៈ ជាព្រះអម្ចាស់លោក អនន្ត និងមានអំណាចអនន្ត ពេលឃើញសាវករបស់ព្រះអង្គភ័យរន្ធត់ ក៏បានលេបភ្លើងព្រៃដ៏សាហាវនោះ។
Frequently Asked Questions
Kāliya provoked Garuḍa by consuming the serpents’ monthly tribute offerings meant to purchase protection. When Garuḍa attacked, Kāliya fled to a lake near the Yamunā that Garuḍa could not enter because Saubhari Muni had cursed Garuḍa to die if he returned there to eat fish. Knowing of this curse, Kāliya exploited the restricted zone as a refuge—until Kṛṣṇa removed him.
Garuḍa’s hostility is framed as enforcement of an agreed dharmic arrangement: the serpents offered regular tribute in exchange for restraint from predation. Kāliya’s theft of the offerings was direct defiance (dharma-bhaṅga) and personal insult to Garuḍa, prompting Garuḍa’s swift attempt to kill him.
Saubhari Muni is a sage performing meditation within the lake. When Garuḍa, driven by hunger, seized a fish despite Saubhari’s prohibition, the sage—believing he was protecting the lake’s residents—pronounced a curse that Garuḍa would die if he ever again entered that lake to eat fish. The episode illustrates the power of tapas and the complex outcomes of ‘protective’ action mixed with limited vision.
After Kṛṣṇa’s deliverance, the brāhmaṇas recommend dāna as a dharmic reinforcement of auspiciousness and social-spiritual reciprocity, expressing gratitude and invoking protective blessings. In Bhāgavata ethics, such acts support communal order while acknowledging that ultimate protection (poṣaṇa) still rests with Bhagavān.
When a sudden fire surrounded the sleeping Vrajavāsīs, they awoke and took shelter of Kṛṣṇa, praying as devotees. Kṛṣṇa then swallowed the fire, demonstrating effortless lordship and intimate guardianship. Theologically, the episode dramatizes āśraya-tattva: surrender to Kṛṣṇa neutralizes seemingly insurmountable threats, including the ‘fire’ of mortal fear.