Adhyaya 11
Gokula’s Wonder, Kṛṣṇa’s Bhakta-vaśyatā, the Move to Vṛndāvana, and the Slaying of Vatsāsura and Bakāsura
បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ដើមឈើយមល-អរជុនដួល និងការរំដោះ នលកូវរ និង មណិគ្រីវា សហគមន៍អ្នកគោនៅគោកុលរត់មកមើលដោយភ្ញាក់ផ្អើល តែរកមូលហេតុមិនឃើញ។ ក្មេងៗប្រាប់ថា ព្រះក្រឹṣṇa នៅតែចងនឹងអង្កត់ បានអូសវាចន្លោះដើមឈើ ប៉ុន្តែ នន្ទ និងមនុស្សចាស់ៗដោយសេចក្តីស្រឡាញ់បែប vātsalya មិនងាយទទួលស្គាល់អំណាចលើសមនុស្សរបស់ទ្រង់។ នន្ទដោះចងព្រះក្រឹṣṇa ហើយរឿងបន្តទៅជាជីវិតជិតស្និទ្ធនៅវ្រាជៈ៖ គោពីសលួងលោមឲ្យទ្រង់រាំ ឲ្យយករបស់ បង្ហាញ bhakta-vaśyatā—ព្រះភគវានព្រមឲ្យសេចក្តីស្រឡាញ់គ្រប់គ្រង។ អ្នកលក់ផ្លែឈើទទួលពរ ពេលទ្រង់ដូរគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ហើយកន្ត្រកនាងក្លាយជាគ្រឿងអលង្ការ។ ពេលមានអាសន្នបន្ត អុបានន្ទណែនាំឲ្យផ្លាស់ពីគោកុលទៅវೃន្ទាវន ដើម្បីសុវត្ថិភាពក្មេងៗ; សហគមន៍ធ្វើដំណើរដោយរទេះ ច្រៀងក្រឹṣṇa-kathā។ នៅវೃន្ទាវន ព្រះក្រឹṣṇa និងព្រះបលរាមចាប់ផ្តើមថែគោទារក និងលេងកីឡា។ អារក្សមកវិញ៖ ទ្រង់សម្លាប់ វត្សាសុរ ហើយបន្ទាប់មក បកាសុរ ត្រឡប់ដោយសុវត្ថិភាព ធ្វើឲ្យមនុស្សចាស់ៗជឿថាពាក្យទស្សន៍ទាយរបស់ គគ៌មុនិ កំពុងបង្ហាញ—បើកផ្លូវទៅជម្លោះ និងការបង្ហាញអាថ៌កំបាំងបន្ទាប់។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच गोपा नन्दादय: श्रुत्वा द्रुमयो: पततोरवम् । तत्राजग्मु: कुरुश्रेष्ठ निर्घातभयशङ्किता: ॥ १ ॥
ព្រះសុកទេវៈបន្តថា ឱ ព្រះបាទបរិក្សិត អ្នកឧត្តមក្នុងវង្សកុរុ! ពេលឮសំឡេងគួរឱ្យភ័យខ្លាចនៃដើមយមល-អរជុនធ្លាក់ចុះ នន្ទ និងអ្នកគោបាផ្សេងៗ សង្ស័យភ័យថាជាផ្គរលាន់/អសនីបាត ក៏រត់ទៅកន្លែងនោះភ្លាមៗ។
Verse 2
भूम्यां निपतितौ तत्र ददृशुर्यमलार्जुनौ । बभ्रमुस्तदविज्ञाय लक्ष्यं पतनकारणम् ॥ २ ॥
នៅទីនោះ ពួកគេឃើញដើមយមលអរជុនាទាំងពីរដួលលើដី ប៉ុន្តែពួកគេច្របូកច្របល់ ព្រោះមិនអាចរកឃើញមូលហេតុនៃការដួលនោះបាន។
Verse 3
उलूखलं विकर्षन्तं दाम्ना बद्धं च बालकम् । कस्येदं कुत आश्चर्यमुत्पात इति कातरा: ॥ ३ ॥
កុមារក្រឹស្ណៈត្រូវបានចងដោយខ្សែទៅនឹងអុលូខល (អណ្ដូងកិនឈើ) ហើយកំពុងអូសវា។ «អ្នកណាធ្វើ? អស្ចារ្យនេះមកពីណា?» ដោយគិតដូច្នេះ ពួកគោបាលភ័យ និងសង្ស័យ។
Verse 4
बाला ऊचुरनेनेति तिर्यग्गतमुलूखलम् । विकर्षता मध्यगेन पुरुषावप्यचक्ष्महि ॥ ४ ॥
ក្មេងៗនិយាយថា «ក្រឹស្ណៈនេះហើយបានធ្វើ»។ ពេលគាត់នៅចន្លោះដើមឈើទាំងពីរ អុលូខលជាប់ឆ្លងកាត់; គាត់អូសវា ហើយដើមឈើទាំងពីរដួល។ បន្ទាប់មក បុរសស្រស់ស្អាតពីរនាក់ចេញពីដើមឈើ—យើងឃើញដោយភ្នែកផ្ទាល់។
Verse 5
न ते तदुक्तं जगृहुर्न घटेतेति तस्य तत् । बालस्योत्पाटनं तर्वो: केचित्सन्दिग्धचेतस: ॥ ५ ॥
ពួកគេ (ដឹកនាំដោយនន្ទ) មិនទទួលយកពាក្យក្មេងៗទេ៖ «មិនអាចទៅរួច!» កុមារក្រឹស្ណៈអាចបំបាក់ដើមឈើបាន គឺអស្ចារ្យណាស់។ ទោះយ៉ាងណា មនុស្សខ្លះនៅសង្ស័យ ហើយដោយចងចាំថាគាត់ត្រូវបានទាយថាស្មើនារាយណៈ ក៏គិតថាអាចទៅរួច។
Verse 6
उलूखलं विकर्षन्तं दाम्ना बद्धं स्वमात्मजम् । विलोक्य नन्द: प्रहसद्वदनो विमुमोच ह ॥ ६ ॥
ពេលនន្ទមហារាជឃើញកូនប្រុសរបស់ខ្លួនត្រូវបានចងដោយខ្សែទៅនឹងអុលូខល ហើយកំពុងអូសវា គាត់ញញឹម ហើយដោះក្រឹស្ណៈចេញពីចំណង។
Verse 7
गोपीभि: स्तोभितोऽनृत्यद् भगवान्बालवत्क्वचित् । उद्गायति क्वचिन्मुग्धस्तद्वशो दारुयन्त्रवत् ॥ ७ ॥
ក្រុមគោពីទះដៃ និងលួងលោមដោយស្ករគ្រាប់ឲ្យព្រះក្រឹស្ណារាំ; ទោះជាព្រះភគវានមានអំណាចលើសគេ ក៏ទ្រង់ញញឹមដូចក្មេងតូច រាំតាមចិត្តពួកនាងដូចតុក្កតាឈើ ហើយពេលខ្លះច្រៀងខ្លាំងតាមការស្នើររបស់ពួកនាង។
Verse 8
बिभर्ति क्वचिदाज्ञप्त: पीठकोन्मानपादुकम् । बाहुक्षेपं च कुरुते स्वानां च प्रीतिमावहन् ॥ ८ ॥
ពេលខ្លះយសោដា និងមិត្តគោពីនាងៗនិយាយថា «យកនេះមក យកនោះមក» ហើយបញ្ជាឲ្យយកក្តារឈើ ស្បែកជើងឈើ ឬភាជន៍វាស់ឈើ។ ក្រឹស្ណាព្យាយាមលើកវា; ពេលខ្លះដូចជាលើកមិនរួច គ្រាន់តែប៉ះហើយឈរនៅទីនោះ។ ដើម្បីឲ្យសាច់ញាតិរីករាយ ទ្រង់ក៏គ្រវីដៃបង្ហាញកម្លាំង។
Verse 9
दर्शयंस्तद्विदां लोक आत्मनो भृत्यवश्यताम् । व्रजस्योवाह वै हर्षं भगवान् बालचेष्टितै: ॥ ९ ॥
សម្រាប់ភក្តិដ៏បរិសុទ្ធដែលយល់លីឡារបស់ទ្រង់ ព្រះភគវាន ក្រឹស្ណា បានបង្ហាញថា ទ្រង់អាចត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់របស់អ្នកបម្រើ-ភក្តិរបស់ទ្រង់យ៉ាងណា; ហើយដោយលីឡាកុមារភាព ទ្រង់បានបន្ថែមសេចក្តីរីករាយដល់ប្រជាជនវ្រាជ។
Verse 10
क्रीणीहि भो: फलानीति श्रुत्वा सत्वरमच्युत: । फलार्थी धान्यमादाय ययौ सर्वफलप्रद: ॥ १० ॥
មានស្ត្រីលក់ផ្លែឈើម្នាក់ហៅថា «មកទិញផ្លែឈើ!» ព្រះអច្យុត ក្រឹស្ណា បានឮហើយយកធញ្ញជាតិបន្តិចទៅភ្លាមៗ ដូចជាចង់បានផ្លែឈើទៅប្ដូរ—ទោះបីទ្រង់ជាអ្នកប្រទានផលទាំងអស់ក៏ដោយ។
Verse 11
फलविक्रयिणी तस्य च्युतधान्यकरद्वयम् । फलैरपूरयद् रत्नै: फलभाण्डमपूरि च ॥ ११ ॥
ពេលក្រឹស្ណារត់ទៅយ៉ាងប្រញាប់ ធញ្ញជាតិភាគច្រើនក្នុងដៃទាំងពីររបស់ទ្រង់បានធ្លាក់ចុះ; ទោះយ៉ាងណា អ្នកលក់ផ្លែឈើបានបំពេញដៃទ្រង់ដោយផ្លែឈើ ហើយភ្លាមៗកន្ត្រកផ្លែឈើរបស់នាងក៏ពេញដោយគ្រឿងអលង្ការ និងមាស។
Verse 12
सरित्तीरगतं कृष्णं भग्नार्जुनमथाह्वयत् । रामं च रोहिणी देवी क्रीडन्तं बालकैर्भृशम् ॥ १२ ॥
បន្ទាប់ពីដកដើមយមលអរជុនចេញ រហិណីទេវីទៅកាន់មាត់ទន្លេ ហើយហៅព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះរាម ដែលកំពុងលេងជាមួយក្មេងៗដោយចិត្តផ្តោតខ្លាំង។
Verse 13
नोपेयातां यदाहूतौ क्रीडासङ्गेन पुत्रकौ । यशोदां प्रेषयामास रोहिणी पुत्रवत्सलाम् ॥ १३ ॥
ដោយសារតែជាប់ចិត្តនឹងការលេង កូនទាំងពីរ—ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម—មិនមកទោះត្រូវបានហៅ។ ដូច្នេះ រហិណីដែលស្រឡាញ់កូន បានផ្ញើយសោដាទៅហៅពួកគេវិញ។
Verse 14
क्रीडन्तं सा सुतं बालैरतिवेलं सहाग्रजम् । यशोदाजोहवीत्कृष्णं पुत्रस्नेहस्नुतस्तनी ॥ १४ ॥
ទោះជាយឺតណាស់ហើយ ក៏យសោដាឃើញកូនរបស់នាងលេងជាមួយក្មេងៗ ព្រមទាំងបងប្រុស ហើយបានហៅព្រះក្រឹស្ណ; ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់កូន ទឹកដោះបានហូរចេញពីទ្រូងនាង។
Verse 15
कृष्ण कृष्णारविन्दाक्ष तात एहि स्तनं पिब । अलं विहारै: क्षुत्क्षान्त: क्रीडाश्रान्तोऽसि पुत्रक ॥ १५ ॥
យសោដានិយាយថា «ក្រឹស្ណា ក្រឹស្ណាភ្នែកដូចផ្កាឈូក! កូនអើយ មកទីនេះ ផឹកទឹកដោះពីទ្រូងម្តាយ។ លេងគ្រប់ហើយ; អ្នកនឿយហត់ដោយសារឃ្លាន និងនឿយពីការលេងយូរ កូនស្រឡាញ់។»
Verse 16
हे रामागच्छ ताताशु सानुज: कुलनन्दन । प्रातरेव कृताहारस्तद् भवान्भोक्तुमर्हति ॥ १६ ॥
«ឱ ព្រះរាមា ជាក្តីរីករាយនៃវង្សកុល កូនអើយ មកឆាប់ៗជាមួយប្អូន។ ព្រឹកនេះអ្នកបានបរិភោគហើយ; ឥឡូវគួរបរិភោគម្តងទៀត។»
Verse 17
प्रतीक्षतेत्वां दाशार्ह भोक्ष्यमाणो व्रजाधिप: । एह्यावयो: प्रियं धेहि स्वगृहान्यात बालका: ॥ १७ ॥
ឱ ដាសារហៈ! នន្ទមហារាជ មេដឹកនាំវ្រាជ កំពុងរង់ចាំអ្នកដើម្បីទទួលអាហារ។ បលរាមជាទីស្រឡាញ់ សូមត្រឡប់មកធ្វើឲ្យយើងរីករាយ; ក្មេងៗដែលលេងជាមួយព្រះក្រឹષ્ણ សូមទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនឥឡូវនេះ។
Verse 18
धूलिधूसरिताङ्गस्त्वं पुत्र मज्जनमावह । जन्मर्क्षं तेऽद्य भवति विप्रेभ्यो देहि गा: शुचि: ॥ १८ ॥
យសោដាបាននិយាយថា៖ កូនអើយ ព្រោះលេងពេញមួយថ្ងៃ រាងកាយរបស់អ្នកត្រូវធូលីនិងខ្សាច់គ្របដណ្តប់; សូមត្រឡប់មកងូតទឹកឲ្យស្អាត។ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃមង្គលនៃតារាកំណើតរបស់អ្នក; ដូច្នេះសូមសុចរិតបរិសុទ្ធ ហើយបរិច្ចាគគោដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍។
Verse 19
पश्य पश्य वयस्यांस्ते मातृमृष्टान्स्वलङ्कृतान् । त्वं च स्नात: कृताहारो विहरस्व स्वलङ्कृत: ॥ १९ ॥
មើលទៅ មើលទៅ—មិត្តរួមវ័យរបស់អ្នក ត្រូវបានម្តាយរបស់ពួកគេលាងសម្អាត ហើយតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការស្រស់ស្អាត។ អ្នកក៏ដូចគ្នា បន្ទាប់ពីងូតទឹក បរិភោគអាហារ និងតុបតែងខ្លួនហើយ ចូរលេងជាមួយមិត្តៗម្តងទៀត។
Verse 20
इत्थं यशोदा तमशेषशेखरं मत्वा सुतं स्नेहनिबद्धधीर्नृप । हस्ते गृहीत्वा सहराममच्युतं नीत्वा स्ववाटं कृतवत्यथोदयम् ॥ २० ॥
ឱ ព្រះរាជា! ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលចងចិត្ត យសោដាបានចាត់ទុកអច្យុតៈ អ្នកជាកំពូលនៃសិរីល្អទាំងអស់ ថាជាកូនរបស់នាង។ នាងកាន់ដៃព្រះអង្គជាមួយបលរាម នាំទៅកាន់លានផ្ទះ ហើយបំពេញកាតព្វកិច្ច ដោយងូតទឹក តុបតែងសម្លៀកបំពាក់ និងបំបៅអាហារយ៉ាងពេញលេញ។
Verse 21
श्रीशुक उवाच गोपवृद्धा महोत्पाताननुभूय बृहद्वने । नन्दादय: समागम्य व्रजकार्यममन्त्रयन् ॥ २१ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានបន្តថា៖ បន្ទាប់ពីបានជួបប្រទះការរំខានដ៏ធំធេងនៅបೃហទ្វនៈ ពួកចាស់ទុំក្នុងចំណោមគោបាល នាំដោយនន្ទមហារាជ បានប្រមូលផ្តុំគ្នា ហើយពិភាក្សាអំពីអ្វីដែលគួរធ្វើ ដើម្បីបញ្ឈប់ភាពរំខានដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់នៅវ្រាជ។
Verse 22
तत्रोपानन्दनामाह गोपो ज्ञानवयोऽधिक: । देशकालार्थतत्त्वज्ञ: प्रियकृद् रामकृष्णयो: ॥ २२ ॥
នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំប្រជាជនគោកុលនោះ អុបានន្ទៈ ជាគោបាលដែលចាស់ទុំទាំងអាយុ និងប្រាជ្ញា ហើយស្គាល់កាលៈទេសៈ និងស្ថានការណ៍ បានលើកយោបល់ដើម្បីប្រយោជន៍របស់ព្រះរាម និងព្រះក្រឹષ્ણ។
Verse 23
उत्थातव्यमितोऽस्माभिर्गोकुलस्य हितैषिभि: । आयान्त्यत्र महोत्पाता बालानां नाशहेतव: ॥ २३ ॥
គាត់បាននិយាយថា «ឱ មិត្តគោបាលទាំងឡាយ! ដើម្បីសេចក្តីល្អរបស់គោកុល យើងគួរចាកចេញពីទីនេះ ព្រោះនៅទីនេះមានមហាឧប្បត្តិហេតុជាញឹកញាប់ ដែលជាមូលហេតុនៃការបំផ្លាញកុមារ»។
Verse 24
मुक्त: कथञ्चिद्राक्षस्या बालघ्न्या बालको ह्यसौ । हरेरनुग्रहान्नूनमनश्चोपरि नापतत् ॥ २४ ॥
កុមារព្រះក្រឹષ્ણ ដោយព្រះគុណនៃព្រះហរិ បានរួចផុតពីដៃរបស់រាក្សសី ពូតនា ដែលប៉ងសម្លាប់ព្រះអង្គ; ហើយដោយព្រះមេត្តាដដែល រទេះដៃក៏មិនធ្លាក់លើកុមារនោះដែរ។
Verse 25
चक्रवातेन नीतोऽयं दैत्येन विपदं वियत् । शिलायां पतितस्तत्र परित्रात: सुरेश्वरै: ॥ २५ ॥
បន្ទាប់មកទៀត អសុរ ត្រឹណាវរតៈ ក្នុងរូបព្យុះកន្ត្រាក់ បានយកកុមារនោះឡើងទៅមេឃដ៏គ្រោះថ្នាក់ ដើម្បីសម្លាប់; ប៉ុន្តែអសុរនោះវិញបានធ្លាក់លើផ្ទាំងថ្ម។ ក្នុងករណីនោះផងដែរ ដោយព្រះមេត្តារបស់ព្រះវិṣṇុ ឬព្រះបរិវារ កុមារបានរួចផុត។
Verse 26
यन्न म्रियेत द्रुमयोरन्तरं प्राप्य बालक: । असावन्यतमो वापि तदप्यच्युतरक्षणम् ॥ २६ ॥
សូម្បីតែម្សិលមិញ ពេលដើមឈើពីរដើមដួល កុមារនៅជិត ឬសូម្បីតែនៅចន្លោះដើមឈើទាំងពីរ ក៏ព្រះក្រឹષ્ણ និងមិត្តលេងរបស់ព្រះអង្គមិនស្លាប់ឡើយ; នេះក៏គួរត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការការពារដោយព្រះអច្យុត។
Verse 27
यावदौत्पातिकोऽरिष्टो व्रजं नाभिभवेदित: । तावद्बालानुपादाय यास्यामोऽन्यत्र सानुगा: ॥ २७ ॥
ហេតុអាក្រក់ទាំងនេះប្រហែលជាកើតពីអសុរមិនស្គាល់មួយ។ មុនពេលអរិෂ្ដៈអ្នកនាំអពមង្គលមករំខានវ្រាជម្តងទៀត យើងគួរយកកុមារៗទៅជាមួយ និងអ្នកតាម ហើយទៅកន្លែងផ្សេង។
Verse 28
वनं वृन्दावनं नाम पशव्यं नवकाननम् । गोपगोपीगवां सेव्यं पुण्याद्रितृणवीरुधम् ॥ २८ ॥
រវាង នន្ទេឝ្វរ និង មហាវន មានព្រៃឈ្មោះ ‘វೃន្ទាវន’ ដែលសមស្របណាស់សម្រាប់សត្វចិញ្ចឹម ពោរពេញដោយសួនថ្មីៗ។ វាជាទីសេវ្យសម្រាប់គោបា គោពី និងហ្វូងគោ មានភ្នំពិសិដ្ឋ ស្មៅ រុក្ខជាតិ និងវល្លិច្រើន។
Verse 29
तत्तत्राद्यैव यास्याम: शकटान् युङ्त मा चिरम् । गोधनान्यग्रतो यान्तु भवतां यदि रोचते ॥ २९ ॥
ដូច្នេះយើងចេញដំណើរថ្ងៃនេះតែម្តង កុំឲ្យយឺតទៀត។ បើអ្នកទាំងអស់គ្នាពេញចិត្ត សូមចងរទេះឲ្យរួចរាល់ភ្លាមៗ ដាក់ហ្វូងគោឲ្យទៅមុខ ហើយយើងទៅទីនោះ។
Verse 30
तच्छ्रुत्वैकधियो गोपा: साधु साध्विति वादिन: । व्रजान्स्वान्स्वान्समायुज्य ययू रूढपरिच्छदा: ॥ ३० ॥
ពេលបានឮដំបូន្មានរបស់ ឧបនន្ទៈ ពួកគោបាទាំងឡាយមានចិត្តតែមួយ ហើយនិយាយថា «ល្អណាស់ ល្អណាស់»។ បន្ទាប់មកពួកគេរៀបចំកិច្ចការផ្ទះរបស់ខ្លួន ដាក់សម្លៀកបំពាក់ និងសម្ភារៈឡើងលើរទេះ ហើយចេញដំណើរទៅវೃន្ទាវនភ្លាមៗ។
Verse 31
वृद्धान्बालान्स्त्रियो राजन्सर्वोपकरणानि च । अन:स्वारोप्य गोपाला यत्ता आत्तशरासना: ॥ ३१ ॥ गोधनानि पुरस्कृत्य शृङ्गाण्यापूर्य सर्वत: । तूर्यघोषेण महता ययु: सहपुरोहिता: ॥ ३२ ॥
ឱ ព្រះរាជា! ពួកគោបាបានដាក់មនុស្សចាស់ ស្ត្រី កុមារ និងសម្ភារៈគ្រួសារទាំងអស់ឡើងលើរទេះ។ ពួកគេកាន់ធ្នូ និងព្រួញដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ ដាក់ហ្វូងគោឲ្យទៅមុខ ហើយផ្លុំស្នែងនិងតូរ្យឲ្យមានសំឡេងធំលាន់ពេញទិសទាំងឡាយ ពួកគេបានចេញដំណើរជាមួយព្រះបូជាចារ្យ។
Verse 32
वृद्धान्बालान्स्त्रियो राजन्सर्वोपकरणानि च । अन:स्वारोप्य गोपाला यत्ता आत्तशरासना: ॥ ३१ ॥ गोधनानि पुरस्कृत्य शृङ्गाण्यापूर्य सर्वत: । तूर्यघोषेण महता ययु: सहपुरोहिता: ॥ ३२ ॥
ឱ ព្រះរាជា បរិក្សិត! ពួកគោបាលបានលើកអ្នកចាស់ កុមារ ស្ត្រី និងសម្ភារៈគ្រួសារទាំងអស់ឡើងលើរទេះគោ ហើយដាក់ហ្វូងគោនៅខាងមុខ។ ពួកគេកាន់ធ្នូ និងព្រួញដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ហើយផ្លុំតូរ្យស្នែងឲ្យសំឡេងធំលាន់ពេញទិស ដោយមានព្រះព្រូហិតរួមដំណើរ ចាប់ផ្តើមការធ្វើដំណើរ។
Verse 33
गोप्यो रूढरथा नूत्नकुचकुङ्कुमकान्तय: । कृष्णलीला जगु: प्रीत्या निष्ककण्ठ्य: सुवासस: ॥ ३३ ॥
ពួកគោពី (ស្ត្រីអ្នកគោ) ដែលជិះលើរទេះគោ ស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ថ្មីស្រស់ស្អាត ពាក់ខ្សែកនិષ្កនៅក និងលាបកុង្គុមស្រស់លើទ្រូងឲ្យភ្លឺរលោង។ ដោយសេចក្តីពេញចិត្តក្នុងភក្តិ ពួកនាងច្រៀងអំពីលីឡារបស់ព្រះក្រឹષ્ણ។
Verse 34
तथा यशोदारोहिण्यावेकं शकटमास्थिते । रेजतु: कृष्णरामाभ्यां तत्कथाश्रवणोत्सुके ॥ ३४ ॥
ដូច្នេះ យសោដា និងរោហិណីទេវី ដែលចង់ស្តាប់រឿងលីឡារបស់ព្រះក្រឹષ્ણ និងព្រះរាម ដោយអន្ទះសារ ក៏ឡើងលើរទេះគោតែមួយជាមួយព្រះអង្គទាំងពីរ។ នៅពេលនោះ ពួកគេជាមួយព្រះក្រឹષ્ણ និងព្រះបលរាម មើលទៅស្រស់ស្អាតរុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 35
वृन्दावनं सम्प्रविश्य सर्वकालसुखावहम् । तत्र चक्रुर्व्रजावासं शकटैरर्धचन्द्रवत् ॥ ३५ ॥
ដោយប្រការនេះ ពួកគេបានចូលទៅក្នុងវೃន្ទាវន ដែលជាទីកន្លែងរស់នៅសុខសាន្តគ្រប់រដូវកាល។ នៅទីនោះ ពួកគេរៀបចំទីលំនៅបណ្តោះអាសន្នរបស់វ្រាជ ដោយដាក់រទេះគោជារូបអឌ្ឍចន្ទ។
Verse 36
वृन्दावनं गोवर्धनं यमुनापुलिनानि च । वीक्ष्यासीदुत्तमा प्रीती राममाधवयोर्नृप ॥ ३६ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ បរិក្សិត! ពេលព្រះរាម និងព្រះមាធវ (ព្រះក្រឹષ્ણ) បានឃើញវೃន្ទាវន ភ្នំគោវර්ធន និងឆ្នេរទន្លេយមុនា ព្រះអង្គទាំងពីរមានសេចក្តីពេញចិត្តដ៏អស្ចារ្យ។
Verse 37
एवं व्रजौकसां प्रीतिं यच्छन्तौ बालचेष्टितै: । कलवाक्यै: स्वकालेन वत्सपालौ बभूवतु: ॥ ३७ ॥
ដូច្នេះ ដោយល្បែងកុមារភាព និងពាក្យសម្តីមិនទាន់ច្បាស់ ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម បានផ្តល់សេចក្តីរីករាយដ៏វិញ្ញាណដល់ប្រជាជនវ្រាជទាំងអស់; កាលកន្លងទៅ ពួកគេធំគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីថែរក្សាកូនគោ។
Verse 38
अविदूरे व्रजभुव: सह गोपालदारकै: । चारयामासतुर्वत्सान् नानाक्रीडापरिच्छदौ ॥ ३८ ॥
មិនឆ្ងាយពីទីលំនៅនៅវ្រាជទេ ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម ដែលមានឧបករណ៍លេងនានា បានលេងជាមួយក្មេងគោបាល ហើយចាប់ផ្តើមចិញ្ចឹមកូនគោ។
Verse 39
क्वचिद्वादयतो वेणुं क्षेपणै: क्षिपत: क्वचित् । क्वचित्पादै: किङ्किणीभि: क्वचित्कृत्रिमगोवृषै: ॥ ३९ ॥ वृषायमाणौ नर्दन्तौ युयुधाते परस्परम् । अनुकृत्य रुतैर्जन्तूंश्चेरतु: प्राकृतौ यथा ॥ ४० ॥
ពេលខ្លះ ពួកគេផ្លុំខ្លុយ; ពេលខ្លះ បោះខ្សែ និងថ្មដើម្បីទម្លាក់ផ្លែពីដើមឈើ, ពេលខ្លះបោះតែថ្ម; ពេលខ្លះ សម្លេងកងជើងលាន់រលឹមៗ ពួកគេលេងទាត់ផ្លែបិល្វា និងអាមលគីដូចបាល់។ ពេលខ្លះ ពួកគេគ្របខ្លួនដោយភួយ ធ្វើជាគោនិងគោឈ្មោល ហើយគ្រហឹមដូចគោឈ្មោលប្រយុទ្ធគ្នា; ពេលខ្លះក៏អនុಕರសម្លេងសត្វ។ ដូច្នេះ ពួកគេសប្បាយរីករាយដូចកុមារធម្មតាពីរនាក់។
Verse 40
क्वचिद्वादयतो वेणुं क्षेपणै: क्षिपत: क्वचित् । क्वचित्पादै: किङ्किणीभि: क्वचित्कृत्रिमगोवृषै: ॥ ३९ ॥ वृषायमाणौ नर्दन्तौ युयुधाते परस्परम् । अनुकृत्य रुतैर्जन्तूंश्चेरतु: प्राकृतौ यथा ॥ ४० ॥
ពេលខ្លះ ពួកគេផ្លុំខ្លុយ; ពេលខ្លះ បោះខ្សែ និងថ្មដើម្បីទម្លាក់ផ្លែពីដើមឈើ, ពេលខ្លះបោះតែថ្ម; ពេលខ្លះ សម្លេងកងជើងលាន់រលឹមៗ ពួកគេលេងទាត់ផ្លែបិល្វា និងអាមលគីដូចបាល់។ ពេលខ្លះ ពួកគេគ្របខ្លួនដោយភួយ ធ្វើជាគោនិងគោឈ្មោល ហើយគ្រហឹមដូចគោឈ្មោលប្រយុទ្ធគ្នា; ពេលខ្លះក៏អនុಕರសម្លេងសត្វ។ ដូច្នេះ ពួកគេសប្បាយរីករាយដូចកុមារធម្មតាពីរនាក់។
Verse 41
कदाचिद् यमुनातीरे वत्सांश्चारयतो: स्वकै: । वयस्यै: कृष्णबलयोर्जिघांसुर्दैत्य आगमत् ॥ ४१ ॥
ថ្ងៃមួយ ខណៈព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម ជាមួយមិត្តភក្តិកំពុងចិញ្ចឹមកូនគោនៅច្រាំងទន្លេយមុនា មានអសុរម្នាក់ដែលចង់សម្លាប់ពួកគេបានមកដល់។
Verse 42
तं वत्सरूपिणं वीक्ष्य वत्सयूथगतं हरि: । दर्शयन् बलदेवाय शनैर्मुग्ध इवासदत् ॥ ४२ ॥
ព្រះហរិ (ភគវាន) ទត់ឃើញអសុរ ប្រែរូបជាកូនគោ ហើយចូលលាយក្នុងហ្វូងកូនគោ ក៏ចង្អុលប្រាប់ព្រះបលទេវៈថា «នេះក៏ជាអសុរមួយទៀត»។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គដើរចូលទៅយឺតៗ ដូចជាមិនដឹងបំណងរបស់វា។
Verse 43
गृहीत्वापरपादाभ्यां सहलाङ्गूलमच्युत: । भ्रामयित्वा कपित्थाग्रे प्राहिणोद्गतजीवितम् । स कपित्थैर्महाकाय: पात्यमानै: पपात ह ॥ ४३ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះក្រឹស្ណៈ អច្យុតៈ ចាប់អសុរនោះតាមជើងក្រោយទាំងពីរ និងកន្ទុយ បង្វិលយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់វាស្លាប់ ហើយបោះទៅលើកំពូលដើមកពិត្ថ (kapittha)។ ដើមឈើនោះក៏ដួលរលំ ហើយសពអសុរដ៏ធំធេងធ្លាក់ចុះជាមួយផ្លែឈើ។
Verse 44
तं वीक्ष्य विस्मिता बाला: शशंसु: साधु साध्विति । देवाश्च परिसन्तुष्टा बभूवु: पुष्पवर्षिण: ॥ ४४ ॥
ពេលឃើញសពអសុរ ក្មេងគោលានទាំងអស់ភ្ញាក់ផ្អើល ហើយសរសើរថា «សាធុ សាធុ! ល្អណាស់!» នៅលើលោកខាងលើ ពួកទេវតាក៏ពេញចិត្ត ហើយបញ្ចេញភ្លៀងផ្កាលើព្រះភគវាន។
Verse 45
तौ वत्सपालकौ भूत्वा सर्वलोकैकपालकौ । सप्रातराशौ गोवत्सांश्चारयन्तौ विचेरतु: ॥ ४५ ॥
បន្ទាប់ពីសម្លាប់អសុរ ព្រះក្រឹស្ណៈ និងព្រះបលរាម បរិភោគអាហារពេលព្រឹករួច ហើយបន្តថែរក្សាកូនគោ ដើរលេងទៅមក។ ទោះជាព្រះអង្គជាអ្នកអភិបាលសកលលោកទាំងមូល ក៏ទ្រង់ធ្វើដូចក្មេងគោលាន ថែរក្សាកូនគោ។
Verse 46
स्वं स्वं वत्सकुलं सर्वे पाययिष्यन्त एकदा । गत्वा जलाशयाभ्याशं पाययित्वा पपुर्जलम् ॥ ४६ ॥
ថ្ងៃមួយ ក្មេងៗទាំងអស់ រួមទាំងព្រះក្រឹស្ណៈ និងព្រះបលរាម ម្នាក់ៗនាំក្រុមកូនគោរបស់ខ្លួនទៅជិតអាងទឹក ដើម្បីឲ្យវាផឹកទឹក។ បន្ទាប់ពីកូនគោផឹករួច ពួកក្មេងៗក៏ផឹកទឹកនៅទីនោះដែរ។
Verse 47
ते तत्र ददृशुर्बाला महासत्त्वमवस्थितम् । तत्रसुर्वज्रनिर्भिन्नं गिरे: शृङ्गमिव च्युतम् ॥ ४७ ॥
នៅជិតអាងទឹក ក្មេងៗគោបាលបានឃើញសត្វមហាធំមួយដេកស្ងៀម ដូចកំពូលភ្នំដែលត្រូវវជ្រៈបុកបែកហើយធ្លាក់ចុះ។ ឃើញធំដល់ប៉ុណ្ណោះ ពួកគេក៏ភ័យខ្លាច។
Verse 48
स वै बको नाम महानसुरो बकरूपधृक् । आगत्य सहसा कृष्णं तीक्ष्णतुण्डोऽग्रसद् बली ॥ ४८ ॥
អសុរមហាធំនោះមានឈ្មោះ បកាសុរៈ; គាត់បានក្លែងជារូបបក្សីបក (ក្រសា) មានចំពុះមុតខ្លាំង។ មកដល់ហើយ គាត់បានលេបព្រះក្រឹស្ណភ្លាមៗ។
Verse 49
कृष्णं महाबकग्रस्तं दृष्ट्वा रामादयोऽर्भका: । बभूवुरिन्द्रियाणीव विना प्राणं विचेतस: ॥ ४९ ॥
ពេលបាលរាម និងក្មេងៗផ្សេងទៀតឃើញថាព្រះក្រឹស្ណត្រូវបកយក្សលេប ពួកគេក៏ស្ទើរតែសន្លប់ ដូចអង្គប្រសាទដែលគ្មានជីវិត។
Verse 50
तं तालुमूलं प्रदहन्तमग्निवद् गोपालसूनुं पितरं जगद्गुरो: । चच्छर्द सद्योऽतिरुषाक्षतं बक- स्तुण्डेन हन्तुं पुनरभ्यपद्यत ॥ ५० ॥
ព្រះក្រឹស្ណ—ដែលលេងលីឡាជាកូនគោបាល ប៉ុន្តែជាព្រះបិតានៃព្រះព្រហ្មា គ្រូនៃលោក—បានក្លាយដូចភ្លើង ដុតឫសបំពង់ករបស់បកាសុរៈ។ ភ្លាមៗនោះ បកាសុរៈបានក្អួតព្រះអង្គចេញ។ ឃើញថាព្រះក្រឹស្ណនៅអស្ចារ្យគ្មានរបួស ទោះត្រូវលេបក៏ដោយ វាបានវាយប្រហារឡើងវិញដោយចំពុះមុត។
Verse 51
तमापतन्तं स निगृह्य तुण्डयो- र्दोर्भ्यां बकं कंससखं सतां पति: । पश्यत्सु बालेषु ददार लीलया मुदावहो वीरणवद् दिवौकसाम् ॥ ५१ ॥
ពេលបកាសុរៈ មិត្តរបស់កংস ប៉ុនប៉ងវាយប្រហារ ព្រះក្រឹស្ណ—មេដឹកនាំអ្នកសទ្ធា និងអធិបតីនៃសន្ត—បានចាប់ចំពុះរបស់វាទាំងពីរផ្នែកដោយដៃទាំងពីរ។ នៅមុខក្មេងគោបាលទាំងអស់ ព្រះអង្គបានបំបែកវាយ៉ាងងាយ ដូចក្មេងបំបែកស្លឹកស្មៅវីរៈណៈ។ ការសម្លាប់នេះធ្វើឲ្យទេវតាសប្បាយរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 52
तदा बकारिं सुरलोकवासिन: समाकिरन् नन्दनमल्लिकादिभि: । समीडिरे चानकशङ्खसंस्तवै- स्तद् वीक्ष्य गोपालसुता विसिस्मिरे ॥ ५२ ॥
នៅពេលនោះ ពួកទេវតាដែលរស់នៅឋានសួគ៌បានរោយផ្កាម្លិះពីសួននন্দনវន មកលើព្រះក្រឹស្ណៈ ដែលជាសត្រូវរបស់បកាសុរ។ ពួកគេក៏បានសាទរព្រះអង្គដោយការវាយស្គរទិព្វ និងផ្លុំស័ង្ខ ព្រមទាំងសូត្រធម៌សរសើរ។ ឃើញដូច្នោះ ក្មេងគង្វាលគោទាំងឡាយមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 53
मुक्तं बकास्यादुपलभ्य बालका रामादय: प्राणमिवेन्द्रियो गण: । स्थानागतं तं परिरभ्य निर्वृता: प्रणीय वत्सान् व्रजमेत्य तज्जगु: ॥ ५३ ॥
ប្រៀបដូចជាឥន្ទ្រិយទាំងឡាយបានស្ងប់ នៅពេលដែលស្មារតីនិងជីវិតត្រឡប់មកវិញ យ៉ាងណាមិញ នៅពេលដែលព្រះក្រឹស្ណៈបានរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់នេះ ក្មេងប្រុសទាំងអស់ រួមទាំងពលរាមផង បានគិតថាជីវិតរបស់ពួកគេត្រូវបានស្តារឡើងវិញ។ ពួកគេបានឱបព្រះក្រឹស្ណៈដោយក្តីរីករាយ ហើយបន្ទាប់មកពួកគេបានប្រមូលកូនគោរបស់ពួកគេ ហើយត្រឡប់ទៅកាន់ វ្រជភូមិ វិញ ជាកន្លែងដែលពួកគេបានប្រកាសពីហេតុការណ៍នេះយ៉ាងខ្លាំងៗ។
Verse 54
श्रुत्वा तद्विस्मिता गोपा गोप्यश्चातिप्रियादृता: । प्रेत्यागतमिवोत्सुक्यादैक्षन्त तृषितेक्षणा: ॥ ५४ ॥
នៅពេលដែលពួកគង្វាលគោប្រុសស្រីបានឮអំពីការសម្លាប់បកាសុរនៅក្នុងព្រៃ ពួកគេមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។ នៅពេលឃើញព្រះក្រឹស្ណៈនិងបានឮរឿងរ៉ាវ ពួកគេបានទទួលព្រះក្រឹស្ណៈយ៉ាងអន្ទះសារ ដោយគិតថាព្រះក្រឹស្ណៈនិងក្មេងប្រុសដទៃទៀតបានត្រឡប់មកពីមាត់នៃសេចក្តីស្លាប់។ ដូច្នេះ ពួកគេបានសម្លឹងមើលព្រះក្រឹស្ណៈនិងក្មេងប្រុសទាំងនោះដោយកែវភ្នែកស្រេកឃ្លាន មិនចង់ងាកចេញឡើយ។
Verse 55
अहो बतास्य बालस्य बहवो मृत्यवोऽभवन् । अप्यासीद् विप्रियं तेषां कृतं पूर्वं यतो भयम् ॥ ५५ ॥
ពួកគង្វាលគោ ដែលដឹកនាំដោយ នន្ទមហារាជ បានចាប់ផ្តើមពិចារណា៖ វាពិតជាគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលណាស់ ដែលទោះបីជាក្មេងប្រុស ក្រឹស្ណៈ នេះបានប្រឈមមុខនឹងមូលហេតុនៃការស្លាប់ជាច្រើនដងក៏ដោយ ដោយព្រះគុណនៃព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត មូលហេតុនៃការភ័យខ្លាចទាំងនោះត្រូវបានសម្លាប់ ជំនួសឱ្យព្រះអង្គ។
Verse 56
अथाप्यभिभवन्त्येनं नैव ते घोरदर्शना: । जिघांसयैनमासाद्य नश्यन्त्यग्नौ पतङ्गवत् ॥ ५६ ॥
ទោះបីជាមូលហេតុនៃការស្លាប់ គឺពួកយក្ស មានភាពកាចសាហាវខ្លាំងក៏ដោយ ក៏ពួកគេមិនអាចសម្លាប់ក្មេងប្រុស ក្រឹស្ណៈ នេះបានដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ដោយសារពួកគេមកសម្លាប់ក្មេងប្រុសដែលគ្មានទោស គ្រាន់តែពួកគេចូលមកជិត ពួកគេក៏ត្រូវបានសម្លាប់ដោយខ្លួនឯង ដូចជាសត្វល្អិតដែលហើរចូលទៅក្នុងភ្លើង។
Verse 57
अहो ब्रह्मविदां वाचो नासत्या: सन्ति कर्हिचित् । गर्गो यदाह भगवानन्वभावि तथैव तत् ॥ ५७ ॥
អស្ចារ្យណាស់! ពាក្យរបស់អ្នកដឹងព្រះព្រហ្មមិនដែលក្លាយជាមិនពិតឡើយ។ អ្វីដែលគគ៌មុនីបានទាយទុក ឥឡូវនេះយើងកំពុងជួបប្រទះតាមពិតទាំងអស់។
Verse 58
इति नन्दादयो गोपा: कृष्णरामकथां मुदा । कुर्वन्तो रममाणाश्च नाविन्दन् भववेदनाम् ॥ ५८ ॥
ដូច្នេះ នន្ទ និងគោបាដទៃទៀត បានរីករាយនិយាយអំពីលីឡារបស់ក្រឹષ્ણ និងបលរាម ដោយសេចក្តីសុខដ៏លើសលប់ ហើយមិនបានដឹងសោះពីទុក្ខវេទនាលោកិយ។
Verse 59
एवं विहारै: कौमारै: कौमारं जहतुर्व्रजे । निलायनै: सेतुबन्धैर्मर्कटोत्प्लवनादिभि: ॥ ५९ ॥
ដូច្នេះ ក្រឹષ્ણ និងបលរាម បានឆ្លងកាត់វ័យកុមារនៅវ្រាជ ដោយល្បែងកុមារ ដូចជា លាក់ខ្លួនលេង សង់ស្ពានស្មានៗ និងលោតទៅមកដូចស្វា ជាដើម។
Frequently Asked Questions
The text emphasizes intense vātsalya: parental affection reframes perception. Although the evidence is visible, Nanda and the elders relate to Kṛṣṇa primarily as their dependent child, not as Īśvara. This is central to Vraja theology—Kṛṣṇa’s aiśvarya is covered by yogamāyā so that love remains unimpeded. Their doubt is not ignorance alone; it is a bhakti-privilege where intimacy overrides awe.
Kṛṣṇa approaches with simple grains—an offering of a child with no calculative intent—yet the vendor responds generously, and her basket becomes filled with jewels and gold. In bhakti hermeneutics, the lesson is that Bhagavān reciprocates (ye yathā māṁ prapadyante) disproportionately to the devotee’s sincerity, not the material value of the gift. The episode also models dāna (charity), hospitality, and the sanctification of ordinary exchange through devotion.
Upananda, described as mature in age, knowledge, and practical discernment (deśa-kāla-pātra), advises relocation. His reasoning is dhārmic and protective: repeated lethal disturbances suggest an ongoing demonic campaign targeting Rāma and Kṛṣṇa; therefore, the community should act responsibly (rakṣaṇa-dharma) by moving to a safer, more resource-rich place—Vṛndāvana—without waiting for further calamity.
Vatsāsura infiltrates as a calf among calves—deception within innocence. Kṛṣṇa identifies him, approaches without alarm, seizes him by the hind legs and tail, whirls him, and throws him atop a tree, killing him. The significance is twofold: (1) Bhagavān’s omniscience pierces disguise, protecting the vulnerable; (2) spiritually, anartha often enters subtly within “ordinary” life, and divine guidance (and discernment) is required to expose and remove it.
Bakāsura is linked with Kaṁsa and represents violent disruption of Vraja’s pastoral dharma. His defeat restores cosmic order (devatā-prīti) and demonstrates that Kṛṣṇa’s Vraja-līlā, though intimate and local, has universal implications. The demigods’ flower-shower and drums signify divine approval: the Supreme is acting within human-like play while simultaneously maintaining the moral and cosmic balance.