Adhyaya 2
Trikūṭa Mountain, Ṛtumat Garden, and the Beginning of Gajendra’s Crisis
សុកទេវ គោស្វាមី ពិពណ៌នាដល់ ព្រះមហារាជ បរិក្សិត អំពីភ្នំ ត្រីកូតា ដែលលេចឡើងក្នុង ក្សីរ-សមុទ្រ (សមុទ្រទឹកដោះ) មានកំពូលធំ៣ និងជ្រលងត្បូងទេវតា ទឹកជ្រោះ បក្សី និងអ្នកស្ថិតនៅស្ថានសួគ៌។ បន្ទាប់មក កថានាំទៅកាន់ ឫតុមត សួនគ្រប់រដូវរបស់ វរុណៈ និងបឹងផ្កាឈូក ដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសមុនព្រឹត្តិការណ៍ធម៌ដ៏សំខាន់។ នៅទីនោះ កជបតិ (គជេន្រ្ទ) មេដំរី នាំហ្វូងទៅងូតទឹក ផឹកទឹក និងថែទាំគ្រួសារដោយស្នេហា បង្ហាញការចងភ្ជាប់ក្នុងរាងកាយក្រោម ម៉ាយា។ ដោយព្រះវិធាន ក្រពើខ្លាំងមួយខាំជើងគជេន្រ្ទ បង្កើតការតស៊ូយូររហូត១ពាន់ឆ្នាំ។ ពេលកម្លាំងគជេន្រ្ទថយ និងក្រពើកាន់តែខ្លាំងក្នុងទឹក គជេន្រ្ទដឹងថាជំនួយលោកិយឥតប្រយោជន៍ ហើយសម្រេចស្វែងរក ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី ជាជម្រកតែមួយ។ ជំពូកនេះបម្លែងពីសោភ័ណភាពលោកធាតុទៅគ្រោះថ្នាក់អត្តសញ្ញាណ ដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ព្រះវន្ទនាសម្របសម្រួល និងការជួយសង្គ្រោះទេវីយៈនៅជំពូកបន្ទាប់។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच आसीद् गिरिवरो राजंस्त्रिकूट इति विश्रुत: । क्षीरोदेनावृत: श्रीमान्योजनायुतमुच्छ्रित: ॥ १ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា—ព្រះរាជា មានភ្នំដ៏មហិមាឈ្មោះ ត្រីគូតៈ។ វាត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រទឹកដោះគោ ស្រស់ស្អាត និងខ្ពស់ដល់មួយម៉ឺនយោជន។
Verse 2
तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: शृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥
ភ្នំនោះមានប្រវែង និងទទឹងស្មើគ្នា។ កំពូលធំ៣ ដែលធ្វើពីដែក ប្រាក់ និងមាស បំភ្លឺស្រស់ស្អាតទិសទាំងអស់ និងមេឃ។ កំពូលផ្សេងៗទៀតពោរពេញដោយរ័ត្ន និងរ៉ែ តុបតែងដោយដើមឈើ វល្លិ និងព្រៃព្រឹក្សា; សំឡេងទឹកជ្រោះលាន់ឮផ្អែមល្ហែម បន្ថែមសោភ័ណភាពដល់ទិសទាំងមូល។
Verse 3
तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: शृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥
ភ្នំនោះមានប្រវែង និងទទឹងស្មើគ្នា។ កំពូលធំ៣ ដែលធ្វើពីដែក ប្រាក់ និងមាស បំភ្លឺស្រស់ស្អាតទិសទាំងអស់ និងមេឃ។ កំពូលផ្សេងៗទៀតពោរពេញដោយរ័ត្ន និងរ៉ែ តុបតែងដោយដើមឈើ វល្លិ និងព្រៃព្រឹក្សា; សំឡេងទឹកជ្រោះលាន់ឮផ្អែមល្ហែម បន្ថែមសោភ័ណភាពដល់ទិសទាំងមូល។
Verse 4
स चावनिज्यमानाङ्घ्रि: समन्तात् पयऊर्मिभि: । करोति श्यामलां भूमिं हरिन्मरकताश्मभि: ॥ ४ ॥
ជើងភ្នំនោះត្រូវបានរលកទឹកដោះគោលាងសម្អាតជានិច្ចពីគ្រប់ទិស; ហើយដោយសារថ្មមរកតពណ៌បៃតងដែលកើតឡើង ព្រះធរណីនៅទិសទាំង៨ ក្លាយជាពណ៌បៃតងងងឹតស្រស់ស្អាត។
Verse 5
सिद्धचारणगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्भिर्जुष्टकन्दर: ॥ ५ ॥
រូងភ្នំនានានៅលើភ្នំនោះពោរពេញដោយសត្វលោកខ្ពស់—សិទ្ធៈ ចារណៈ គន្ធರ್ವៈ វិទ្យាធរៈ មហោរគៈ (នាគ) គិន្នរ និងអប្សរា—ដែលមកកម្សាន្តលេងសប្បាយ។ ដូច្នេះ រូងភ្នំទាំងអស់តែងតែសម្បូរទៅដោយអ្នកស្ថិតនៅស្ថានសួគ៌។
Verse 6
यत्र सङ्गीतसन्नादैर्नदद्गुहममर्षया । अभिगर्जन्ति हरय: श्लाघिन: परशङ्कया ॥ ६ ॥
នៅទីដែលសំឡេងច្រៀងរបស់ពួកទេវតាស្ទើរតែរញ្ជួយក្នុងរូងភ្នំ សត្វតោដែលអួតអាងកម្លាំងរបស់ខ្លួន សង្ស័យថាមានតោមួយទៀតកំពុងគំហុក ដូច្នេះវាគំហុកដោយសេចក្តីឈ្នានីសមិនអាចទ្រាំបាន។
Verse 7
नानारण्यपशुव्रातसङ्कुलद्रोण्यलङ्कृत: । चित्रद्रुमसुरोद्यानकलकण्ठविहङ्गम: ॥ ७ ॥
ជ្រលងភ្នំក្រោមភ្នំត្រីកូដពោរពេញដោយហ្វូងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទ ហើយលើដើមឈើស្រស់ស្អាតក្នុងសួនរបស់ទេវតា បក្សីសម្លេងផ្អែមល្ហែមច្រៀងក្រអូបក្រអួន។
Verse 8
सरित्सरोभिरच्छोदै: पुलिनैर्मणिवालुकै: । देवस्त्रीमज्जनामोदसौरभाम्ब्वनिलैर्युत: ॥ ८ ॥
ភ្នំត្រីកូដមានទន្លេ និងបឹងជាច្រើន មានឆ្នេរដែលគ្របដោយគ្រាប់រត្នតូចៗដូចគ្រាប់ខ្សាច់។ ទឹកស្អាតដូចកញ្ចក់គ្រីស្តាល់; ពេលនារីទេវតាចុះងូត ក្លិនក្រអូបពីរាងកាយរបស់ពួកនាងលាយចូលទឹក និងខ្យល់ ធ្វើឲ្យបរិយាកាសក្រអូបស្រស់។
Verse 9
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
ក្នុងជ្រលងភ្នំត្រីកូដ មានសួនមួយឈ្មោះ ‘ឫតុមត’ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់វរុណ មហាត្ម និងអ្នកភក្តិដ៏អស្ចារ្យ; វាជាទីកម្សាន្តរបស់នារីទេវតា។ សួននោះត្រូវបានតុបតែងជុំវិញដោយដើមឈើទិព្វដែលមានផ្កា និងផ្លែគ្រប់រដូវ—មន្ទារ បារីជាត បាដល អសោក ចម្បក; ជូត ពិយាល បនស ស្វាយ អាម្រាតក ក្រមុក ដូង ល្មើ ទទឹម; មធុក សាល តាល តមាល អសន អរជុន អរិଷ្ដ ឧឌុំបរ ប្លក្ស វដ កិំសុក ចន្ទន; ហើយមានផិចុមរទ កូវីដារ សរាល ទេវដារុ ទំពាំងបាយជូរ អំពៅ ចេក ជាំប៊ូ បដរី អក្ស អភយា និងអាមលគីផងដែរ។
Verse 10
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
ក្នុងជ្រលងភ្នំត្រីកូដ មានសួនមួយឈ្មោះ ‘ឫតុមត’ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់វរុណ មហាត្ម និងអ្នកភក្តិដ៏អស្ចារ្យ; វាជាទីកម្សាន្តរបស់នារីទេវតា។ សួននោះត្រូវបានតុបតែងជុំវិញដោយដើមឈើទិព្វដែលមានផ្កា និងផ្លែគ្រប់រដូវ—មន្ទារ បារីជាត បាដល អសោក ចម្បក; ជូត ពិយាល បនស ស្វាយ អាម្រាតក ក្រមុក ដូង ល្មើ ទទឹម; មធុក សាល តាល តមាល អសន អរជុន អរិଷ្ដ ឧឌុំបរ ប្លក្ស វដ កិំសុក ចន្ទន; ហើយមានផិចុមរទ កូវីដារ សរាល ទេវដារុ ទំពាំងបាយជូរ អំពៅ ចេក ជាំប៊ូ បដរី អក្ស អភយា និងអាមលគីផងដែរ។
Verse 11
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
នៅក្នុងជ្រលងភ្នំត្រីគូត មានសួនទេវតាឈ្មោះ ‘ឫតុមត’។ សួននេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះវរុណដ៏មហានុភាព ហើយជាទីកម្សាន្តរបស់នារីទេវតា។ នៅទីនោះមានដើមឈើផ្កា-ផ្លែគ្រប់រដូវ ដូចជា មន្ទារ បារិជាត ប៉ាតល អសោក ចម្បក និងដើមផ្លែផ្សេងៗជាច្រើន។
Verse 12
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
ក្នុងសួននោះក៏មានដើមមធុក សាល តាល តមាល អសន អរជុន អរិෂ្ដ ឧទុម្ពរ ផ្លក្ស វដ កിംសុក និងដើមចន្ទន៍ជាដើម។ ដោយផ្កា និងផ្លែជាច្រើនប្រភេទដែលមិនដាច់ខាត សួនរបស់ព្រះវរុណនោះតែងតែស្រស់ស្អាត ដូចជាវាលកម្សាន្តរបស់នារីទេវតា។
Verse 13
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
នៅទីនោះក៏មានទំពាំងបាយជូរ អំពៅ ចេក ជំបូ បដរី អក្ស អភយ និងអាមលគី; ហើយមានដើមពិចុមរទ កោវិដារ សរាល និងសុរដារុព័ទ្ធជុំវិញ។ ដោយសម្បូរផ្កា និងផ្លែគ្រប់រដូវ សួននោះបានបញ្ចេញសោភ័ណភាពទេវតានៅជ្រលងត្រីគូត។
Verse 14
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ក្នុងសួននោះមានបឹងធំមួយ ព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមបិល្វ កបិទ្ធ ជំបីរ និងភល្លាតកជាដើម; ក្នុងបឹងមានផ្កាឈូកភ្លឺរលោងដូចមាស។ បឹងនោះសម្បូរដោយកុមុទ ឧត្បល កហ្លារ និងសតបត្រ បន្ថែមសោភ័ណភាពដល់ភ្នំ។
Verse 15
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
បឹងនោះសម្បូរដោយសោភ័ណភាពនៃផ្កាកុមុទ ឧត្បល កហ្លារ និងសតបត្រ។ ឃ្មុំដែលស្រវឹងទឹកឃ្មុំសូរស្រែកហ៊ឺៗ ហើយបក្សីសំឡេងផ្អែមច្រៀងកក្រើក ធ្វើឲ្យទីនោះរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 16
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
នៅក្នុងឧទ្យាននោះ មានបឹងមួយធំយ៉ាងខ្លាំង ពោរពេញដោយផ្កាឈូកភ្លឺរលោងដូចមាស និងផ្កា kumuda, utpala, kahlāra, śatapatra ដែលបន្ថែមសោភ័ណភាពដល់ភ្នំ។ ជុំវិញមានដើម bilva, kapittha, jambīra, bhallātaka ជាដើម; ភ្មោរដែលស្រវឹងទឹកឃ្មុំហ៊ឺហា ហើយបក្សីច្រៀងសូរស្រទន់ពិរោះ។
Verse 17
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ដោយសារតែត្រី និងអណ្តើកហែលទៅមក ទឹកក្នុងបឹងរលករំញ័រ ហាក់ដូចត្រូវតុបតែងដោយធូលីលំអងដែលធ្លាក់ពីផ្កាឈូក។ បឹងនោះត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយ kadamba, vetasa, nala, nīpa, vañjulaka និងរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។
Verse 18
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
បឹងនោះត្រូវបានតុបតែងជុំវិញដោយផ្កា និងដើមឈើដូចជា kunda, kurubaka, aśoka, śirīṣa, kūṭaja, iṅguda, kubjaka និង svarṇa-yūthī, nāga, punnāga, jātī ជាដើម។ ផ្កាក្រអូបជាច្រើនប្រភេទធ្វើឲ្យមាត់បឹងក៏ស្រស់ស្អាតផងដែរ។
Verse 19
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
បឹង និងមាត់បឹងនោះត្រូវបានលម្អដោយវល្លិ mallikā, śatapatra និង mādhavī, jālakā ជាដើម។ នៅតាមមាត់បឹងក៏មានដើមឈើជាច្រើនប្រភេទដែលផ្កា និងផ្លែមានគ្រប់រដូវ ដូចជារដូវអស់កល្ប។ ដូច្នេះភ្នំទាំងមូលបានរុងរឿងដោយសោភ័ណភាពដ៏ទេវភាព។
Verse 20
तत्रैकदा तद्गिरिकाननाश्रय: करेणुभिर्वारणयूथपश्चरन् । सकण्टकं कीचकवेणुवेत्रवद् विशालगुल्मं प्ररुजन्वनस्पतीन् ॥ २० ॥
ម្តងមួយ មេដឹកនាំហ្វូងដំរីដែលរស់នៅក្នុងព្រៃលើភ្នំ Trikūṭa បានដើរទៅកាន់បឹងជាមួយដំរីញីទាំងឡាយ។ គាត់បំបាក់បំផ្លាញរុក្ខជាតិ វល្លិ ព្រៃស្មៅ និងដើមឈើជាច្រើន ដោយមិនខ្វល់ពីមុតមាំនៃមែកមានបន្លា។
Verse 21
यद्गन्धमात्राद्धरयो गजेन्द्रा व्याघ्रादयो व्यालमृगा: सखड्गा: । महोरगाश्चापि भयाद्द्रवन्ति सगौरकृष्णा: सरभाश्चमर्य: ॥ २१ ॥
គ្រាន់តែបានក្លិនរបស់គជេន្ទ្រា សត្វដំរីផ្សេងៗ ខ្លា និងសត្វសាហាវដូចជា សីហៈ រមាស ពស់ធំៗ និងសារភៈពណ៌ស‑ខ្មៅ ក៏រត់គេចដោយភ័យ; ក្តាន់ចាមរីក៏រត់ចេញដែរ។
Verse 22
गोपुच्छशालावृकमर्कटाश्च । अन्यत्र क्षुद्रा हरिणा: शशादय- श्चरन्त्यभीता यदनुग्रहेण ॥ २२ ॥
ដោយសារអនុគ្រោះរបស់គជេន្ទ្រា សត្វដូចជា កញ្ជ្រោង ចចក ក្របី ខ្លាឃ្មុំ ជ្រូកព្រៃ គោពុច្ឆៈ មាន់កន្ទុយមុត ស្វា ទន្សាយ ក្តាន់ផ្សេងៗ និងសត្វតូចៗជាច្រើន បានដើរលេងនៅកន្លែងផ្សេងៗក្នុងព្រៃដោយមិនភ័យ; ពួកវាមិនខ្លាចគាត់ទេ។
Verse 23
स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्द्रुतम् ॥ २४ ॥
គជបតិដែលក្តៅដោយថ្ងៃ ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយដំរីប្រុស‑ស្រី ហើយមានកូនដំរីដែលមានទឹកមដហូរតាមក្រោយ។ ដោយទម្ងន់រាងកាយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ គាត់ធ្វើឲ្យភ្នំត្រីកូតកក្រើកជុំវិញ; ហ្វូងឃ្មុំផឹកទឹកឃ្មុំបានមកបម្រើដោយលេបទឹកមដរបស់គាត់។ ពីឆ្ងាយគាត់បានក្លិនធូលីលំអងផ្កាឈូកដែលខ្យល់នាំមកពីបឹង; ដោយភ្នែកមមាញឹកដោយមដ និងព័ទ្ធដោយហ្វូងដែលស្រេកទឹក គាត់បានមកដល់ជិតមាត់បឹងយ៉ាងរហ័ស។
Verse 24
स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्द्रुतम् ॥ २४ ॥
គជបតិដែលក្តៅដោយថ្ងៃ ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយដំរីប្រុស‑ស្រី ហើយមានកូនដំរីដែលមានទឹកមដហូរតាមក្រោយ។ ដោយទម្ងន់រាងកាយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ គាត់ធ្វើឲ្យភ្នំត្រីកូតកក្រើកជុំវិញ; ហ្វូងឃ្មុំផឹកទឹកឃ្មុំបានមកបម្រើដោយលេបទឹកមដរបស់គាត់។ ពីឆ្ងាយគាត់បានក្លិនធូលីលំអងផ្កាឈូកដែលខ្យល់នាំមកពីបឹង; ដោយភ្នែកមមាញឹកដោយមដ និងព័ទ្ធដោយហ្វូងដែលស្រេកទឹក គាត់បានមកដល់ជិតមាត់បឹងយ៉ាងរហ័ស។
Verse 25
विगाह्य तस्मिन्नमृताम्बु निर्मलं हेमारविन्दोत्पलरेणुरूषितम् । पपौ निकामं निजपुष्करोद्धृत- मात्मानमद्भि: स्नपयन्गतक्लम: ॥ २५ ॥
ស្តេចដំរីបានចុះចូលទៅក្នុងបឹងនោះ ដែលទឹកស្អាត ត្រជាក់ ដូចអម្រឹត និងក្រអូបដោយធូលីលំអងផ្កាឈូក និងអុត្បលពណ៌មាស។ គាត់ងូតទឹករហូតអស់នឿយហត់ បន្ទាប់មកប្រើខ្លួនងាវ (ច្រមុះ) ទាញទឹកឡើងផឹកយ៉ាងពេញចិត្តរហូតទ្រាំបាន។
Verse 26
स पुष्करेणोद्धृतशीकराम्बुभि- र्निपाययन्संस्नपयन्यथा गृही । घृणी करेणु: करभांश्च दुर्मदो नाचष्ट कृच्छ्रं कृपणोऽजमायया ॥ २६ ॥
ដូចមនុស្សខ្វះចំណេះដឹងវិញ្ញាណ និងជាប់ចិត្តក្នុងគ្រួសារ កជេន្រ្ទ្រាដែលត្រូវម៉ាយាខាងក្រៅរបស់ព្រះក្រឹស្ណាបំភាន់ បានប្រើខ្លួនងូតទឹកលើកទឹកពីបឹង បាញ់ព្រួស និងឲ្យដំរីញីនិងកូនៗផឹក; គាត់មិនគិតថាជាការលំបាកទេ។
Verse 27
तं तत्र कश्चिन्नृप दैवचोदितो ग्राहो बलीयांश्चरणे रुषाग्रहीत् । यदृच्छयैवं व्यसनं गतो गजो यथाबलं सोऽतिबलो विचक्रमे ॥ २७ ॥
ឱ ព្រះរាជា ដោយការរៀបចំរបស់វាសនា មានក្រពើមួយកម្លាំងខ្លាំង កើតកំហឹងហើយខាំចាប់ជើងកជេន្រ្ទ្រាក្នុងទឹក។ ទោះជាប្រឈមវិបត្តិដោយចៃដន្យ ក៏ដំរីដ៏ខ្លាំងនោះបានប្រឹងប្រែងតាមកម្លាំងដើម្បីរួចផុត។
Verse 28
तथातुरं यूथपतिं करेणवो विकृष्यमाणं तरसा बलीयसा । विचुक्रुशुर्दीनधियोऽपरे गजा: पार्ष्णिग्रहास्तारयितुं न चाशकन् ॥ २८ ॥
បន្ទាប់មក ពេលឃើញមេហ្វូង កជេន្រ្ទ្រា ត្រូវក្រពើដែលខ្លាំងជាងទាញទៅដោយល្បឿន ខ្លួនដំរីញីទាំងឡាយមានចិត្តសោកស្តាយខ្លាំង ហើយស្រែកយំ។ ដំរីផ្សេងៗព្យាយាមចាប់ពីខាងក្រោយដើម្បីសង្គ្រោះ ប៉ុន្តែដោយសារកម្លាំងធំរបស់ក្រពើ ពួកគេមិនអាចជួយបានទេ។
Verse 29
नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयो- र्विकर्षतोरन्तरतो बहिर्मिथ: । समा: सहस्रं व्यगमन् महीपते सप्राणयोश्चित्रममंसतामरा: ॥ २९ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ដូច្នេះដំរី និងក្រពើបានប្រយុទ្ធគ្នា ដោយទាញគ្នាចូលទឹក និងទាញចេញក្រៅទឹក អស់រយៈពេលមួយពាន់ឆ្នាំ។ ពេលឃើញសង្គ្រាមរបស់សត្វទាំងពីរដែលនៅមានជីវិត ពួកទេវតាបានភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 30
ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसां कालेन दीर्घेण महानभूद् व्यय: । विकृष्यमाणस्य जलेऽवसीदतो विपर्ययोऽभूत् सकलं जलौकस: ॥ ३० ॥
បន្ទាប់មក ដោយសារត្រូវទាញចូលទឹក និងប្រយុទ្ធយូរឆ្នាំ កម្លាំងចិត្ត កម្លាំងកាយ និងកម្លាំងអារម្មណ៍របស់កជេន្រ្ទ្រាបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្រពើដែលជាសត្វទឹកវិញ កាន់តែមានទឹកចិត្ត កម្លាំងរាងកាយ និងអំណាចអារម្មណ៍កើនឡើង។
Verse 31
इत्थं गजेन्द्र: स यदाप सङ्कटं प्राणस्य देही विवशो यदृच्छया । अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमां बुद्धिमथाभ्यपद्यत ॥ ३१ ॥
ដូច្នេះ កជេន្រ្ទ្រា ព្រះរាជាសត្វដំរី ត្រូវបានចាប់ជាប់ក្នុងក្រញាំក្រពើតាមព្រះវិធាន។ ព្រោះមានរាងកាយ គាត់ក្លាយជាអសមត្ថ និងយូរណាស់មិនអាចដោះខ្លួនបាន។ ដោយភ័យមរណៈ គាត់គិតយូរ ហើយចុងក្រោយសម្រេចចិត្តដូចនេះ។
Verse 32
न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजा: कुत: करिण्य: प्रभवन्ति मोचितुम् । ग्राहेण पाशेन विधातुरावृतो- ऽप्यहं च तं यामि परं परायणम् ॥ ३२ ॥
សត្វដំរីជាមិត្ត និងញាតិរបស់ខ្ញុំក៏មិនអាចសង្គ្រោះខ្ញុំពីគ្រោះនេះបានទេ; តើប្រពន្ធដំរីរបស់ខ្ញុំនឹងធ្វើអ្វីបាន? តាមព្រះវិធានរបស់អ្នកកំណត់វាសនា ខ្ញុំត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយបាសរបស់ក្រពើ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសូមចូលជ្រកក្រោមព្រះភគវាន ជាទីពឹងកំពូលរបស់សព្វសត្វ។
Verse 33
य: कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगात् प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् । भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्भया- न्मृत्यु: प्रधावत्यरणं तमीमहि ॥ ३३ ॥
ព្រះអម្ចាស់ដ៏អស្ចារ្យនោះមានអំណាចខ្លាំងណាស់។ ពស់នៃកាលវេលា ដែលមានល្បឿនគួរឱ្យភ័យ ខំដេញតាមសត្វទាំងអស់ដើម្បីលេប吞; ប៉ុន្តែអ្នកណាភ័យហើយចូលស្រឡាញ់ជ្រកក្រោមព្រះអម្ចាស់ ព្រះអម្ចាស់នឹងការពារ។ សូម្បីតែមរណៈក៏រត់គេចដោយភ័យព្រះអម្ចាស់។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសូមសមర్పខ្លួនចំពោះព្រះអម្ចាស់ដ៏មហិទ្ធិឫទ្ធិ ជាទីពឹងពិតរបស់សព្វសត្វ។
Frequently Asked Questions
The ornate cosmographic description establishes the divine setting within the Kṣīra-samudra and highlights a key Bhāgavatam motif: even the most exalted, pleasure-filled environments cannot protect an embodied being from daiva and kāla (time). The contrast intensifies the lesson that true safety lies not in circumstance but in taking shelter of Bhagavān.
Gajendra’s affectionate care for wives and children—bathing them, providing water, and laboring for their comfort—is explicitly likened to a human lacking spiritual knowledge who is bound by family attachment. The point is not to condemn duty, but to show how māyā can eclipse awareness of the Lord until crisis reveals the limits of worldly dependence.
A powerful crocodile, arranged by providence, seizes Gajendra’s leg in the lake. The crocodile’s growing strength in water symbolizes how material nature empowers different forces according to their ‘element’ (field of advantage), teaching that embodied power is conditional and that reliance on strength alone cannot overcome divinely arranged danger.
They attempted to pull him from behind but could not overcome the crocodile’s superior strength in its domain. The narrative underscores that even sincere social support has limits against daiva; this prepares the doctrinal pivot toward exclusive dependence on the Supreme Lord.