Adhyaya 14
Manvantara Administration: Appointment of Manus, Indras, and the Restoration of Dharma
បន្ទាប់ពីពិពណ៌នាអវតារ និងការរៀបចំមន្វន្តរា ព្រះបារីក្សិតសួរថា ម៉នុ និងអ្នកគ្រប់គ្រងលោកធ្វើភារកិច្ចដោយអំណាចនរណា។ សុកទេវពន្យល់ថា ព្រះបុគ្គលភាពអធិទេវ (ហរិ/ក្រឹષ્ણ) តាមរយៈអវតារពិសេស ដូចជា យជ្ញៈ តែងតាំងម៉នុ កូនៗ រិសីធំៗ ឥន្ទ្រ និងទេវតា ដើម្បីគ្រប់គ្រងសកលលោក។ នៅចំណុចប្រសព្វយុគ ពេលធម៌ខូចខាត អ្នកបរិសុទ្ធស្តារឡើងវិញ ហើយម៉នុក្រោមព្រះបន្ទូល ស្តារវរណាស្រាមទាំងបួនឲ្យពេញលេញ។ ព្រះមហាក្សត្រពូជម៉នុធ្វើយជ្ញៈ ចែកផលទៅទេវតា រក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់តាមព្រះបញ្ជា; ឥន្ទ្រដែលទទួលពរ បង្កើតភ្លៀងទាន់ពេល រក្សាពិភពបី។ ជំពូកនេះបង្ហាញថា សិទ្ធៈ អ្នកបង្រៀនកម្ម យោគៈ ប្រាជាបតិ រាជាភិបាល និងពេលវេលា សុទ្ធតែជាការបង្ហាញរបស់ហរិ។ ចុងក្រោយនិយាយថា អ្នកស្វែងរកដោយការស្មាន ត្រូវម៉ាយាបំភាន់ មិនឃើញព្រះអម្ចាស់ ហើយបញ្ជាក់ពេលវេលាសកលថា ក្នុងមួយថ្ងៃព្រះព្រហ្មមានម៉នុ ១៤ នាក់។
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच मन्वन्तरेषु भगवन्यथा मन्वादयस्त्विमे । यस्मिन्कर्मणि ये येन नियुक्तास्तद्वदस्व मे ॥ १ ॥
ព្រះរាជាបារីក្សិតទូលសួរ៖ ឱ សុកទេវ គោស្វាមីដ៏មានព្រះតេជៈ! ក្នុងមន្វន្តរៈនីមួយៗ មនុ និងអ្នកដទៃអនុវត្តភារកិច្ចរបស់ខ្លួនដូចម្តេច ហើយតាមព្រះបញ្ជារបស់អ្នកណាទើបត្រូវបានតែងតាំង? សូមពន្យល់ដល់ខ្ញុំ។
Verse 2
श्रीऋषिरुवाच मनवो मनुपुत्राश्च मुनयश्च महीपते । इन्द्रा: सुरगणाश्चैव सर्वे पुरुषशासना: ॥ २ ॥
សុកទេវ គោស្វាមីមានព្រះបន្ទូល៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! មនុទាំងឡាយ កូនៗរបស់មនុ មហាមុនីទាំងឡាយ ឥន្ទ្រទាំងឡាយ និងទេវតាទាំងអស់ ត្រូវបានតែងតាំងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ភគវាន ព្រះបុគ្គលដ៏អធិឧត្តម តាមរយៈអវតារដូចជា យជ្ញៈ។
Verse 3
यज्ञादयो या: कथिता: पौरुष्यस्तनवो नृप । मन्वादयो जगद्यात्रां नयन्त्याभि: प्रचोदिता: ॥ ३ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ខ្ញុំបានពណ៌នាអវតារផ្សេងៗរបស់ព្រះអម្ចាស់ ដូចជា យជ្ញៈ រួចហើយ។ ដោយការបំផុសគំនិតពីអវតារទាំងនោះ មនុ និងអ្នកដទៃត្រូវបានជ្រើសរើស ហើយក្រោមការណែនាំរបស់ពួកគេ កិច្ចការសកលលោកត្រូវបានដឹកនាំ។
Verse 4
चतुर्युगान्ते कालेन ग्रस्ताञ्छ्रुतिगणान्यथा । तपसा ऋषयोऽपश्यन्यतो धर्म: सनातन: ॥ ४ ॥
នៅចុងបញ្ចប់នៃរាល់បួនយុគៈ ពេលដែលពួកសន្តបុរសដ៏អស្ចារ្យឃើញថា ដោយឥទ្ធិពលនៃកាលៈ សាស្ត្រៈស្រុតិ និងធម៌សនាតនៈត្រូវបានបំភាន់ ឬប្រើខុស ពួកគេប្រកបតបៈ ហើយស្ថាបនាគោលការណ៍ធម៌ឡើងវិញ។
Verse 5
ततो धर्मं चतुष्पादं मनवो हरिणोदिता: । युक्ता: सञ्चारयन्त्यद्धा स्वे स्वे काले महीं नृप ॥ ५ ॥
បន្ទាប់មក ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! មនុទាំងឡាយដែលត្រូវបានជំរុញដោយព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះហរិ នៅក្នុងកាលរបស់ខ្លួនៗ ដោយការចូលរួមពេញលេញ នឹងស្ថាបនាធម៌ឡើងវិញដោយផ្ទាល់ ឲ្យពេញលេញទាំងបួនផ្នែក។
Verse 6
पालयन्ति प्रजापाला यावदन्तं विभागश: । यज्ञभागभुजो देवा ये च तत्रान्विताश्च तै: ॥ ६ ॥
ដើម្បីទទួលផលនៃយជ្ញៈ អ្នកថែរក្សាប្រជា គឺកូន និងចៅរបស់មនុ ប្រតិបត្តិតាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះភគវាន តាមការបែងចែក រហូតដល់ចុងសម័យមនុ។ ព្រះទេវតាដែលទទួលភាគយជ្ញៈក៏បានចែករួមផងដែរ។
Verse 7
इन्द्रो भगवता दत्तां त्रैलोक्यश्रियमूर्जिताम् । भुञ्जान: पाति लोकांस्त्रीन् कामं लोके प्रवर्षति ॥ ७ ॥
ព្រះឥន្ទ្រា ព្រះរាជានៃស្ថានសួគ៌ ទទួលពរពីព្រះភគវាន ហើយសោយសម្បត្តិដ៏រុងរឿងនៃត្រៃលោក្យ ដើម្បីថែរក្សាសត្វលោកទាំងបី ដោយបង្អួតភ្លៀងឲ្យគ្រប់គ្រាន់លើពិភពទាំងអស់។
Verse 8
ज्ञानं चानुयुगं ब्रूते हरि: सिद्धस्वरूपधृक् । ऋषिरूपधर: कर्म योगं योगेशरूपधृक् ॥ ८ ॥
ក្នុងគ្រប់យុគ ព្រះភគវាន ហរិ ទ្រង់យករូបសិទ្ធៈ (ដូចជា សនក) ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងលើលោក; ទ្រង់យករូបឥសីធំ (ដូចជា យាជ្ញវល្ក្យ) ដើម្បីបង្រៀនផ្លូវកម៌; និងទ្រង់យករូបយោគីធំ (ដូចជា ទត្តាត្រេយ) ដើម្បីបង្ហាញប្រព័ន្ធយោគៈអាថ៌កំបាំង។
Verse 9
सर्गं प्रजेशरूपेण दस्यून्हन्यात् स्वराड्वपु: । कालरूपेण सर्वेषामभावाय पृथग्गुण: ॥ ९ ॥
ក្នុងរូបព្រះប្រជាបតិ មរីចិ ព្រះភគវានបង្កើតពូជពង្ស; ទ្រង់ក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីបំផ្លាញចោរ និងអ្នកល្មើស; ហើយក្នុងរូបកាលៈ ទ្រង់លាយបញ្ចូលអ្វីៗទាំងអស់។ គុណលក្ខណៈនានានៃអត្ថិភាពវត្ថុគួរយល់ថាជាគុណរបស់ព្រះភគវានផ្ទាល់។
Verse 10
स्तूयमानो जनैरेभिर्मायया नामरूपया । विमोहितात्मभिर्नानादर्शनैर्न च दृश्यते ॥ १० ॥
មនុស្សទូទៅត្រូវបានមាយានៃនាម និងរូប បំភាន់ ដូច្នេះពួកគេសរសើរ និងស្វែងរកតាមទស្សនៈនានា និងការសន្និដ្ឋានទស្សនវិជ្ជា ប៉ុន្តែទោះយ៉ាងណា ក៏មិនអាចឃើញព្រះភគវានបានឡើយ។
Verse 11
एतत् कल्पविकल्पस्य प्रमाणं परिकीर्तितम् । यत्र मन्वन्तराण्याहुश्चतुर्दश पुराविद: ॥ ११ ॥
ព្រះរាជា ក្នុងមួយកល្បៈ គឺមួយថ្ងៃរបស់ព្រះព្រហ្ម មានការប្រែប្រួលជាច្រើនដែលហៅថា «វិកល្បៈ» ដែលខ្ញុំបានពណ៌នាភស្តុតាងរួចហើយ។ បណ្ឌិតអ្នកចេះបុរាណកថាបានកំណត់ថា ក្នុងមួយថ្ងៃរបស់ព្រះព្រហ្ម មានមន្វន្តរ ១៤។
Frequently Asked Questions
Śukadeva states that the Supreme Personality of Godhead appoints them through His incarnations (such as Yajña). Under the Lord’s direction, Manus, Indras, sages, and devas administer universal affairs, making cosmic governance ultimately a delegated function of Hari.
At yuga transitions, saintly authorities reestablish religious principles; then the Manus, acting fully under the Lord’s instructions, restore occupational duty in its complete fourfold form. This presents dharma not as a merely social convention but as a divinely supervised system meant to guide human life toward purification and devotion.
Indra’s rains represent a key administrative service: empowered by the Lord’s benedictions, Indra maintains living beings across the three worlds by providing sufficient rainfall. The text links ecological stability and prosperity to divine order mediated through appointed devas.
It attributes their institutional teaching to the Lord’s functional manifestations: Hari appears as siddhas (e.g., Sanaka) to teach transcendental knowledge, as sages (e.g., Yājñavalkya) to teach karma, and as great yogīs (e.g., Dattātreya) to teach mystic yoga—integrating diverse disciplines under one supreme source.
The chapter states that the Lord, as time, annihilates everything; similarly, as king He punishes rogues, and as prajāpati He generates progeny. This frames creation, governance, and destruction as coordinated divine functions rather than independent material forces.
Because people are bewildered by māyā (illusory energy). The verse implies that purely speculative or empirical approaches, lacking divine grace and proper devotional orientation, fail to reveal the personal Absolute Truth who stands behind cosmic functions and administrators.
There are fourteen Manus in one kalpa (one day of Brahmā). This anchors manvantara history within Purāṇic cosmology, explaining how repeated administrative cycles occur within a larger temporal framework and preparing the reader for subsequent manvantara-specific accounts.