Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

कलियुग-प्रवृत्तिः, सप्तर्षि-गणना, धरणीगीताः, च वंश-समाप्तिः

Kali-yuga onset, Saptarṣi reckoning, Dharaṇī-gītā, and closure of the dynastic account

कथाशरीरत्वम् अवाप यद् वै मान्धातृनामा भुवि चक्रवर्ती श्रुत्वापि तं को हि करोति साधुर् ममत्वम् आत्मन्य् अपि मन्दचेताः

kathāśarīratvam avāpa yad vai māndhātṛnāmā bhuvi cakravartī śrutvāpi taṃ ko hi karoti sādhur mamatvam ātmany api mandacetāḥ

地上の転輪聖王であったマンダートリでさえ、今や「物語という身体」になってしまった。それを聞いてもなお、賢き者が自己に対して執着を抱くであろうか。

कथाstory, tale
कथा:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (समासपूर्वपद)
शरीरत्वम्the state of being a body
शरीरत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशरीरत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
कथाशरीरत्वम्became merely a story (lit. story-body-ness)
कथाशरीरत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक) + शरीरत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कथायाḥ शरीरत्वम्)
अवापattained, came to
अवाप:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव√आप् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
यत्which, that (thing)
यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
मान्धातृनामाone named Māndhātṛ
मान्धातृनामा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमान्धातृ (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहिः (मान्धातृ नाम यस्य सः)
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
चक्रवर्तीuniversal monarch
चक्रवर्ती:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्रवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
अपिeven, though
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (concessive/also)
तम्him/that (story)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
कःwho?
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; प्रश्नवाचक
हिindeed, for
हि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/causal)
करोतिdoes, makes
करोति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
साधुःa good/wise person
साधुः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममत्वम्sense of ‘mine-ness’, possessiveness
ममत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootममत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आत्मनिin oneself
आत्मनि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (even)
मन्दचेताःa dull-minded person
मन्दचेताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्द (प्रातिपदिक) + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (मन्दं चेतः यस्य)

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya, within the royal genealogy narrative)

M
Māndhātṛ
C
Cakravartin (universal monarch)
K
Kings

FAQs

It emphasizes impermanence: even a world-emperor ultimately survives only as narration, so the wise should not cling to possessions or status.

He uses Māndhātṛ’s example to show that attachment is irrational—if even an emperor passes into mere story, “mine-ness” (even toward one’s own body/self) is a mark of dull understanding.

By contrasting transient sovereignty with enduring spiritual truth, the Purāṇa implicitly directs the mind from worldly power to the Supreme Reality—Vishnu—who alone is stable beyond time and change.