Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

मायामोह-प्रवर्तन, वेदमार्ग-बहिष्कार, तथा पाषण्ड-संसर्ग-दोषः

Māyāmoha’s Delusion, Rejection of the Vedic Path, and the Fault of Heretical Association

न तु सा वाग्यता देवी तस्य पत्नी यतव्रता उपोषितास्मीति रविं तस्मिन् दृष्टे ददर्श च

na tu sā vāgyatā devī tasya patnī yatavratā upoṣitāsmīti raviṃ tasmin dṛṣṭe dadarśa ca

しかし女神ヴァーギヤター—彼の妻で、誓戒に堅き者—は無感動ではなかった。「私は斎戒している」と思いながら彼を見たとき、その同じ眼差しの中にラヴィ(太陽)をも見た。

not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपातः
तुbut
तु:
Sambandha (Contrast/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषणार्थक-निपातः (but/however)
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
वाग्यता(her) speech/utterance
वाग्यता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाग्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
देवीthe lady/queen
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संबोधनार्थेऽपि सम्भवः, अत्र कर्तृपदत्वम्
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पत्नीwife
पत्नी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यतव्रताobserving vows, self-restrained
यतव्रता:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयत-व्रत (प्रातिपदिक; घटकौ: यत + व्रत)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समासः; विशेषणम् (पत्नी/देवी)
उपोषिताhaving fasted
उपोषिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootउप-उष् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे—उपवासं कृतवती
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्नः
रविम्the sun
रविम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तस्मिन्in that (moment/when)
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
दृष्टेwhen (it was) seen
दृष्टे:
Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लोके—सप्तमी-सम्बन्धे (when seen)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः (and)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

V
Vāgyatā
R
Ravi (Sun)

FAQs

This verse frames fasting as a vow-based discipline (vrata) shaping perception and conduct, linking inner restraint with auspiciousness and dharmic order.

By describing the wife as yatavratā, the narrative emphasizes steadfast observance within domestic life as a key marker of dharma and spiritual seriousness.

Ravi functions as an emblem of cosmic order and witnesshood; in Vaiṣṇava Purāṇic thought, such cosmic powers ultimately operate under the sovereignty of the Supreme (Viṣṇu).