Shloka 121

दुर्वासाशापः, क्षीरसागरमन्थनम्, श्रीः (लक्ष्मी) उद्भवः तथा श्रीस्तुतिः

Devanagari script

दाराः पुत्रास् तथागारं सुहृद्धान्यधनादिकम् भवत्य् एतन् महाभागे नित्यं त्वद्वीक्षणान् नृणाम्

Transliteration

dārāḥ putrās tathāgāraṃ suhṛddhānyadhanādikam bhavaty etan mahābhāge nityaṃ tvadvīkṣaṇān nṛṇām

Translation

妻子、子ら、家、真の友、穀物、財宝など—おお大いなる福徳の女神よ—これらはただあなたの慈眼の一瞥によって、人々に常に授けられます。

Word by Word

• दाराः: wives
• दाराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural)

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural)

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक-अव्ययम् (conjunctive/adverb: 'also/likewise')

• अगारम्: house, home
• अगारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम् (Singular)

• सुहृत्: friend(s)
• सुहृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुहृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular) (समाहारार्थे/collective sense possible)

• धान्य: grain, provisions
• धान्य: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (n.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular) (समाहारार्थे)

• धनादिकम्: wealth and the like
• धनादिकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन + आदि (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समासः (आदि-शब्देन 'etc.'), नपुंसकलिङ्गे (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम् (Singular)

• भवति: arises, comes to be
• भवति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम् (Singular)

• महाभागे: O greatly fortunate one
• महाभागे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (महा + भाग), स्त्रीलिङ्गे (f.), सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम् (Singular)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kāla-adhikaraṇa (Time adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यम् (अव्यय)
• Form: काल/नित्यत्ववाचक-अव्ययम् (adverb: always)

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-सम्बन्धे (genitival relation as first member of compound), एकवचन-आधारः

• वीक्षणात्: from (your) glance
• वीक्षणात्: Apādāna (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वीक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (n.), पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम् (Singular)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (m.), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम् (Plural)

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Śrī (Lakṣmī) (implied addressee as the source of prosperity)
• Humankind (nṛṇām)

FAQs

What is the significance of Lakṣmī’s ‘glance’ in the Vishnu Purana?

This verse presents prosperity—family, home, allies, food, and wealth—as arising from divine favor, symbolized by Śrī’s gracious glance rather than by human effort alone.

How does Sage Parāśara explain the foundations of worldly stability and success?

He frames core supports of household and social life (relationships and resources) as outcomes of higher sovereignty and grace, indicating that dharmic flourishing rests on divine order.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when Śrī is addressed, the teaching aligns with Vaishnava theology: prosperity is not independent but functions under the Supreme Reality—Vishnu—through Śrī as His inseparable power of auspiciousness.