Adhyaya 18

Verse 1

तस्यैतां दानवाश् चेष्टां दृष्ट्वा दैत्यपतेर् भयात् आचचक्षुः स चोवाच सूदान् आहूय सत्वरः

彼のこの振る舞いを見て、ダーナヴァ族たちはダイティヤ族の王（ヒラニヤカシプ）を恐れて直ちに報告した。そこで王は急いで料理人たちを呼び寄せ、命令を下した。

Verse 2

हे सूदा मम पुत्रो ऽसाव् अन्येषाम् अपि दुर्मतिः कुमार्गदेशिको दुष्टो हन्यताम् अविलम्बितम्

「おい料理人たちよ、あれは我が息子ではあるが、他人をも堕落させる者となった。歪んだ考えを持ち、邪道を説き、行いの悪い者だ。直ちに、遅滞なく処刑せよ。」

Verse 3

हालाहलं विषं तस्य सर्वभक्ष्येषु दीयताम् अविज्ञातम् असौ पापो वध्यतां मा विचार्यताम्

「猛毒のハラハラを彼のすべての食物に混ぜなさい。その罪深い悪党は人知れず行動している。直ちに処刑せよ。躊躇してはならぬ。」

Verse 4

ते तथैव ततश् चक्रुः प्रह्लादाय महात्मने विषदानं यथाज्ञप्तं पित्रा तस्य महात्मनः

そして、命じられた通りに、彼らは偉大なる魂を持つプラフラーダに毒を与えた。彼の父がその高貴な者に対して命じた通りに。

Verse 5

हालाहलं विषं घोरम् अनन्तोच्चारणेन सः अभिमन्त्र्य सहान्नेन मैत्रेय बुभुजे तदा

マイトレーヤよ、その恐ろしい猛毒ハラハラは、アナンタ（ヴィシュヌ神）の名を唱えることによって浄化され、彼はそれを食物と共に食した。

Verse 6

अविकारं स तद् भुक्त्वा प्रह्लादः स्वस्थमानसः अनन्तख्यातिनिर्वीर्यं जरयाम् आस दुर्विषम्

その恐ろしい毒を飲み干しても、プラフラーダの心は平穏で、何の変化もなかった。アナンタへの献身の力により、猛毒はその威力を失い、消化されてしまった。

Verse 7

ततः सूदा भयत्रस्ता जीर्णं दृष्ट्वा महाविषम् दैत्येश्वरम् उपागम्य प्रणिपत्येदम् अब्रुवन्

その時、料理人たちは猛毒が消化されたのを見て恐怖に震え、ダイティヤ族の王のもとへ行き、ひれ伏して次のように言った。

Verse 8

दैत्यराज विषं दत्तम् अस्माभिर् अतिभीषणम् जीर्णं तच् च सहान्नेन प्रह्लादेन सुतेन ते

ダイティヤ王よ、我々は最も恐ろしい毒を与えました。しかし、あなたの息子プラフラーダは、食事と共にそれを平らげ、何事もなく消化してしまいました。

Verse 9

त्वर्यतां त्वर्यतां सद्यो हे हे दैत्यपुरोहिताः कृत्यां तस्य विनाशाय उत्पादयत मा चिरम्

急げ、直ちに急げ！ダイティヤの祭司たちよ、彼の破滅のために「クリティヤー」（破壊の魔物）を作り出せ。遅れるな！

Verse 10

सकाशम् आगम्य ततः प्रह्लादस्य पुरोहिताः सामपूर्वम् अथोचुस् ते प्रह्लादं विनयान्वितम्

その後、プラフラーダのもとへ近づいた家の師たちは、まず和解を促す柔らかな機略の言葉で、謙虚で礼儀正しいプラフラーダに語りかけた。

Verse 11

जातस् त्रैलोक्यविख्यात आयुष्मन् ब्रह्मणः कुले दैत्यराजस्य तनयो हिरण्यकशिपोर् भवान्

おお長寿の者よ。汝は三界に名高く、梵天の系譜に生まれ、ダイティヤ王ヒラニヤカシプの子である。

Verse 12

किं दैवैः किम् अनन्तेन किम् अन्येन तवाश्रयः पिता समस्तलोकानां त्वं तथैव भविष्यसि

汝に神々は何の要があろうか。アナンタも、ほかの何ものも要らぬ。汝は万界の父なる至上者に帰依したのだ。汝もまた同じ最高の境地に安住するであろう。

Verse 13

तस्मात् परित्यजैनां त्वं विपक्षस्तवसंहिताम् वाच्यः पिता समस्तानां गुरूणां परमो गुरुः

ゆえに、汝が内に蓄えたこの敵対の構えを捨てよ。万有の父、至上の師、師の中の師なる御方について語るがよい。

Verse 14

एवम् एतन् महाभागाः श्लाघ्यम् एतन् महाकुलम् मरीचेः सकले ऽप्य् अस्मिन् त्रैलोक्ये नान्यथा वदेत्

まことにそのとおりだ、幸い多き者たちよ。マリーチのこの偉大なる家系は実に称賛に値する。三界のいずこにも、これを異なって語る者はいない。

Verse 15

पिता च मम सर्वस्मिञ् जगत्य् उत्कृष्टचेष्टितः एतद् अप्य् अवगच्छामि सत्यम् अत्रापि नानृतम्

わが父はこの全世界において、行いと成就において最も卓越している。これもまた私は悟る――ここにも真実があり、虚偽はない。

Verse 16

गुरूणाम् अपि सर्वेषां पिता परमको गुरुः यद् उक्तं भ्रान्तिस् तत्रापि स्वल्पापि हि न विद्यते

あらゆる師の中にあっても、父は至高のグルである。父の言葉には微塵の誤りもなく、迷妄の影すら見いだされない。

Verse 17

पिता गुरुर् न संदेहः पूजनीयः प्रयत्नतः तत्रापि नापराध्यामीत्य् एवं मनसि मे स्थितम्

父は疑いなく師であり、真心を尽くして敬うべきである。されど我が心にはこの決意が固い――「たとえそこでも、過ち（不敬）を犯さぬ」。

Verse 18

यत् त्व् एतत् किम् अनन्तेनेत्य् उक्तं युष्माभिर् ईदृशम् को ब्रवीति यथायुक्तं किं तु नैतद् वचो ऽर्थवत्

しかし、あなたがたの「これはアナンタに何の関わりがあるのか」という言い草は、分別ある者が相応しく口にするものではない。まことに、その言葉は真の意味を持たぬ。

Verse 19

इत्य् उक्त्वा सो ऽभवन् मौनी तेषां गौरवयन्त्रितः प्रहस्य च पुनः प्राह किम् अनन्तेन साध्व् इति

そう言い終えると、彼は彼らへの敬意に抑えられて沈黙した。やがて微笑み、再び言った――「善き御方よ、尽きぬほどの詳説が何ゆえ要ろうか」。

Verse 20

साधु भोः किम् अनन्तेन साधु भो गुरवो मम श्रूयतां यद् अनन्तेन यदि खेदं न यास्यथ

まことに良いお言葉――果てしない詳説が何のために要りましょう。良いお言葉です、我が尊き師たちよ。もしお疲れにならぬなら、私が詳しく述べることをお聞きください。

Verse 21

धर्मार्थकाममोक्षाख्यः पुरुषार्थ उदाहृतः चतुष्टयम् इदं यस्मात् तस्मात् किं किम् इदं वृथा

人生の目的（プルシャールタ）は、ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャの四つと説かれる。これらを超えて何があろうか。ならば他の追求にむなしく迷い歩くのはなぜか。

Verse 22

मरीचिमिश्रैर् दक्षेण तथैवान्यैर् अनन्ततः धर्मः प्राप्तस् तथैवान्यैर् अर्थः कामस् तथापरैः

マリーチとその系の聖仙たち、またダクシャ、そして数知れぬ者たちによってダルマは得られ、確立された。別の系統によってアルタが成就し、さらに別の者たちによってカーマが整えられた。かくして無尽の多様さのうちに、人生の目的は世の展開の中に定められた。

Verse 23

तत्तत्त्ववेदिनो भूत्वा ज्ञानध्यानसमाधिभिः अवापुर् मुक्तिम् अपरे पुरुषा ध्वस्तबन्धनाः

真実在りのままを知る者となったある人々は、智慧と瞑想と三昧の静寂によって、束縛をことごとく断ち、解脱に到った。

Verse 24

संपदैश्वर्यमाहात्म्यज्ञानसंततिकर्मणाम् विमुक्तेश् चैकतो लभ्यं मूलम् आराधनं हरेः

繁栄、王権、真の偉大さ、解脱へ導く智慧、善き子孫、正しい行いの果報――そして究竟の解放さえも。これらはすべて、ただ一つの根から同時に得られる。その根とは、ハリへの礼拝である。

Verse 25

यतो धर्मार्थकामाख्यं विमुक्तिश् च फलं द्विजाः तेनापि हि किम् इत्य् एवम् अनन्तेन किम् उच्यते

おお二度生まれし者たちよ。ダルマ・アルタ・カーマと呼ばれる果報、さらには究極の果である解脱さえも、そこから生じるお方にとって、その果とは何であろうか。かくして、無限なる御方について何を語り得よう。

Verse 26

किं वात्र बहुनोक्तेन भवन्तो गुरवो मम वदन्तु साधु वासाधु विवेको ऽस्माकम् अल्पकः

ここで多くを語る必要がありましょうか。あなたがたは我が尊き師。何が正しく何が正しくないかを、どうか明らかにお示しください。私どもの分別は小さいのです。

Verse 27

दह्यमानस् त्वम् अस्माभिर् अग्निना बाल रक्षितः भूयो न वक्ष्यसीत्य् एवं नैवं ज्ञातो ऽस्य् अबुद्धिमान्

「我らが起こした火に焼かれていたのに、幼子よ、おまえは守られていた。『これでもう二度と語れまい』と思い込んだあの愚か者は、起こった真実を悟らなかった。」

Verse 28

यद्य् अस्मद्वचनान् मोहग्राहं न त्यक्ष्यते भवान् ततः कृत्यां विनाशाय तव सृक्ष्याम दुर्मते

もし我らの言葉にもかかわらず、この迷妄の執着を捨てぬなら、悪しき心の者よ、汝の滅びのために我らはクリティヤーを放つであろう。

Verse 29

कः केन रक्ष्यते जन्तुर् जन्तुः कः केन हन्यते हन्ति रक्षति चैवात्मा जगत् सर्वं चराचरम्

誰が誰に守られ、どの生きものが誰に殺されるというのか。滅ぼし守るのはただアートマンのみ。アートマンは動くもの動かぬもの一切の宇宙に遍満し、これを統べる。

Verse 30

इत्य् उक्तास् तेन ते क्रुद्धा दैत्यराजपुरोहिताः कृत्याम् उत्पादयाम् आसुर् ज्वालामालोज्ज्वलाननाम्

彼によってこのように言われ、ダイティヤ王の祭官たちは激怒した。そしてその怒りの中で、彼らは炎の輪で輝く顔を持つ「クリティヤー（呪術による破壊神）」を作り出した。

Verse 31

अतिभीमा समागम्य पादन्यासक्षतक्षितिः शूलेन सा सुसंक्रुद्धा तं जघानाथ वक्षसि

その時、極めて恐ろしいアティビーマーが突進してきた。その足音で大地が傷つくほどの勢いで、激しい怒りに燃え、彼女は三叉の矛で彼の胸を打った。

Verse 32

तत् तस्य हृदयं प्राप्य शूलं बालस्य दीप्तिमत् जगाम खण्डितं भूमौ तत्रापि शतधाभवत्

その輝く矛は、少年の心臓に当たると砕け散って地に落ち、そこでもさらに百もの破片となった。

Verse 33

यत्रानपायी भगवान् हृद्य् आस्ते हरिर् ईश्वरः भङ्गो भवति वज्रस्य तत्र शूलस्य का कथा

不滅なる主ハリ（ヴィシュヌ神）が心の中に留まり、決して離れることのない場所では、金剛杵（ヴァジュラ）さえも砕け散る。ましてや槍ごときが何を成し得ようか。

Verse 34

अपापे तत्र पापैश् च पातिता दैत्ययाजकैः तान् एव सा जघानाशु कृत्या नाशं जगाम च

罪深いダイティヤの祭官たちが罪なき者（プラフラーダ）に向けて彼女を放ったが、彼女は速やかにその男たち自身を殺し、そのクリティヤー（悪鬼）もまた消滅した。

Verse 35

कृत्यया दह्यमानांस् तान् विलोक्य स महामतिः त्राहि कृष्णेत्य् अनन्तेति वदन्न् अभ्यवपद्यत

クリティヤの灼熱に焼かれる彼らを見て、その大いなる心の者は「救いたまえ、クリシュナよ—アナンタよ！」と叫び、ただちに主に全身全霊で帰依した。

Verse 36

सर्वव्यापिञ् जगद्रूप जगत्स्रष्टर् जनार्दन त्राहि विप्रान् इमान् अस्माद् दुःसहान् मन्त्रपावकात्

遍く満ち、宇宙そのものを御身とし、諸世界を創りたもうジャナールダナよ。これらのバラモンを救い、真言の力で燃え上がる耐え難き火より我らを解き放ちたまえ。

Verse 37

यथा सर्वेषु भूतेषु सर्वव्यापी जगद्गुरुः विष्णुर् एव तथा सर्वे जीवन्त्व् एते पुरोहिताः

遍く行き渡る宇宙の師、ただヴィシュヌのみが一切の生きものに宿るように、これらの祭司たちも皆、生き永らえよ—養われ守られて。

Verse 38

यथा सर्वगतं विष्णुं मन्यमानो ऽनपायिनम् चिन्तयाम्य् अरिपक्षे ऽपि जीवन्त्व् एते तथा द्विजाः

ヴィシュヌは遍在し決して離れ給わぬと知るゆえ、敵の陣中にあっても私はこの念を保つ。「同じく、この二度生まれの者たちよ、生きよ」と。

Verse 39

ये हन्तुम् आगता दत्तं यैर् विषं यैर् हुताशनः यैर् दिग्गजैर् अहं क्षुण्णो दष्टः सर्पैश् च यैर् अहम्

我を殺さんとして来た者ども—毒を与えた者、火を用いた者、方角の象に踏み潰させた者、蛇に噛ませた者—そのすべてが……

Verse 40

तेष्व् अहं मित्रपक्षे च समः पापो ऽस्मि न क्वचित् यथा तेनाद्य सत्येन जीवन्त्व् असुरयाजकाः

彼らの中にあって—たとえ友の側に立つとしても—私は常に平等であり、いかなる罪過もない。ゆえに今日語ったこの真実の力により、阿修羅に供犠を捧げる者たちよ、生きよ。

Verse 41

इत्य् उक्तास् तेन ते सर्वे संस्पृष्टाश् च निरामयाः समुत्तस्थुर् द्विजा भूयस् तं चोचुः प्रश्रयान्वितम्

彼がそう告げると、すべての二度生まれの聖仙たちは—その触れによって病苦を離れ—再び起ち上がり、改めて敬虔と謙譲をもって彼に語りかけた。

Verse 42

दीर्घायुर् अप्रतिहतो बलवीर्यसमन्वितः पुत्रपौत्रधनैश्वर्यैर् युक्तो वत्स भवोत्तमः

汝は長寿にして、妨げられず、阻まれず、力と武勇に満ちよ。愛しき子よ、子と孫、財宝と王者の繁栄に恵まれ、最も優れた者となれ。

Verse 43

इत्य् उक्त्वा तं ततो गत्वा यथावृत्तं पुरोहिताः दैत्यराजाय सकलम् आचचक्षुर् महामुने

こう告げて祭司たちは去り、偉大なる聖者よ、起こった一切をそのままダイティヤの王に報告した。