HomeVamana PuranaAdh. 12Shloka 48
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Karmic Causes of Narakas, Shloka 48

Karmic Causes of Narakas and the Irremediability of Ingratitude (Kṛtaghna-doṣa)

मुख्यः पुराणेषु यथैव मात्स्यः स्वायंभुवोक्तिस्त्वपि संहितासु मनुः स्मृतीनां प्रवरो यथैव तिथीषु दर्शा विषुवेषु दानम्

mukhyaḥ purāṇeṣu yathaiva mātsyaḥ svāyaṃbhuvoktistvapi saṃhitāsu manuḥ smṛtīnāṃ pravaro yathaiva tithīṣu darśā viṣuveṣu dānam

プラーナの中ではマーツヤ(Mātsya)・プラーナが主であり、サンヒターの中ではスヴァーヤンブーヴァ(Svāyambhuva=梵天)の説いた教えが最上である。スムリティの中ではマヌが最勝であるように——同様に、ティティ(tithi)の中ではダルシャー(Darśā、新月日)が第一であり、ヴィシュヴァ(viṣuvas、分至の要点)においてはダーナ(布施)が最も卓越する。

मुख्यःchief / principal
मुख्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of मात्स्यः)
पुराणेषुamong Purāṇas
पुराणेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक
मात्स्यःthe Mātsya (Purāṇa)
मात्स्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमात्स्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
स्वायंभुव-उक्तिःthe utterance/teaching of Svāyambhuva
स्वायंभुव-उक्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक) + उक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'स्वायंभुवस्य उक्तिः'
तुbut / indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (also)
संहितासुamong Saṃhitās
संहितासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
मनुःManu
मनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
स्मृतीनाम्of Smṛtis
स्मृतीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
प्रवरःmost excellent
प्रवरः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of मनुः)
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक
तिथीषुamong lunar days (tithis)
तिथीषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतिथि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
दर्शाःnew-moon days (darśa)
दर्शाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), बहुवचन; (पाठान्तर/अर्थ: दर्श-तिथयः, अमावास्या)
विषुवेषुat equinoxes
विषुवेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविषुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
दानम्gift-giving / charity
दानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
Likely Pulastya to Nārada (standard frame; not explicit in the excerpt)
Brahmā (Svāyambhuva)
Purāṇic canon and internal rankingSmṛti authority (Manu)Ritual calendar (tithi, viṣuvas)Dāna-dharma

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

The verse promotes dharma through recognized authorities (Purāṇa, Saṃhitā, Smṛti) and highlights charitable giving at calendrically potent junctions (viṣuvas) as a peak expression of dharma.

Primarily dharma-oriented instruction and śāstra-taxonomy; indirectly supports vaṃśānucarita and manvantara-dharma traditions by citing Manu and Svāyambhuva.

A ‘best-of’ chain links textual authority to time-sacrality: right knowledge (śāstra) and right timing (tithi/viṣuvas) culminate in right action (dāna), presenting dharma as integrated cognition, calendar, and conduct.