Adhyaya 19

Verse 1

राजोवाच । गृहीत्वा दक्षिणां दैत्यान्महाविष्णुर्जनार्दनः । चकार किं ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

王は言った。「供犠の報酬たるダクシナーとしてダーナヴァ（ダイティヤ）を受け取ったのち、マハーヴィシュヌ—ジャナールダナ—は何をなされたのか。わが好奇心は甚だ大きい、どうか語ってくれ。」

Verse 2

सारस्वत उवाच । एवं स्तुतः सुरैर्देवो गृहीत्वा मेदिनीं हरिः । बलिं निर्वासयामास संपूर्णे यज्ञकर्मणि । यज्ञांते दक्षिणां लब्ध्वा संपूर्णोऽभूदथाध्वरः

サーラスヴァタは言った。「かくして神々に讃えられたハリは大地を掌中に収め、供犠の作法が円満に成就したとき、バリを追放した。さらに供犠の終わりにダクシナーが受け取られると、その祭祀は完全に成就した。」

Verse 3

भगवानप्यसंपूर्णे तृतीये तु क्रमे विभुः । समभ्येत्य बलिं प्राह ईषत्प्रस्फुरिताधरः

第三の歩みがなお満たされぬままでも、遍く力ある主はバリに近づき、唇をわずかに震わせて語った。

Verse 4

ऋणे भवति दैत्येन्द्र बंधनं घोरदर्शनम् । त्वं पूरय पदं तन्मे नोचेद्बन्धं प्रतीच्छ भोः

「負い目が残れば、ダイティヤの主よ、恐るべき束縛が伴う。わがためにその一歩を満たせ。さもなくば、この枷を受けよ、御身よ。」

Verse 5

तन्मुरारिवचः श्रुत्वा पुरो भूत्वा बलेः सुतः । बाणो वामनमाचष्टे तदा तं विश्वरूपिणम्

ムラーリの言葉を聞くや、バリの子バーナは前に進み、その時宇宙の大いなる御姿として立つヴァーマナに申し上げた。

Verse 6

कृत्वा महीमल्पतरां वपुः कृत्वा तु वामनम् । पदत्रयं याचयित्वा विश्वरूपमगाः कथम्

「大地を小さくしたかのようにし、矮小の身ヴァーマナとなって三歩を乞われたのに、いかにして宇宙の御姿となられたのですか。」

Verse 7

यदि तृतीयं क्रमणं याचसे जगदीश्वर । पुनर्वामनतां याहि बलिर्दास्यति तत्पदम्

「もし第三の歩みをお求めなら、世の主よ、再びヴァーマナの姿にお戻りください。バリはその一歩を同じヴァーマナにお捧げしましょう。」

Verse 8

यादृग्विधाय बलिना वामनायोदकं कृतम् । तत्तादृशाय दातव्यमथ किं विश्वरूपिणे

「バリがヴァーマナに注いで捧げた供水は、そのようなヴァーマナのために行われたもの。ゆえに同じあり方の者に与えるべきで、宇宙の御姿の方に与える道理がどこにありましょうか。」

Verse 9

भवत्कृतमिदं विश्वं विश्वस्मिन्वर्तते बलिः । छद्मना नैव गृह्णन्ति साधवो ये महेश्वर

「この宇宙はあなたの御業であり、バリもまたこの宇宙のうちに在ります。まことに徳ある者は、大いなる主よ、欺きによって受け取ることはありません。」

Verse 10

जगदेतज्जगन्नाथ तावकं यदि मन्यसे । ज्ञात्वा बलिममर्यादं भवद्भक्तिपराङ्मुखम्

「もしこの全世界を御身のものとお認めになるなら、ああ世の主よ——そのとき、バリが法度を越え、御身への信愛（バクティ）から背を向けた者であると知りつつ…」

Verse 11

कंठपाशेन निष्कास्य केन वै वार्यते भवान् । गोपालमन्यं कुरुते रक्षणाय च गोपतिः । सुतृणं चारयन्पूर्वो गोपः किं कुरुते तदा

「もし首に縄をかけて追い払われるなら、いったい誰が御身を制し得ようか。牛群の主が守護のため別の牧者を任ずるとき、先の牧人はそのとき何をするのか——ただ良き草を食ませているだけではないか。」

Verse 12

इत्येवमुक्ते तेनाथ वचने बलिसूनुना । प्रोवाच भगवान्वाक्यमादिकर्ता जनार्दनः

バリの子がこのように語り終えると、原初の創造主にして福徳具足の主ジャナールダナは、次の言葉をもって答えられた。

Verse 13

यान्युक्तानि वचांसीत्थं त्वया बालेन सांप्रतम् । तेषां त्वं हेतुसंयुक्तं शृणु प्रत्युत्तरं मम

「幼子よ、いま汝がこのように述べた言葉に対し、理にかなった、確かな根拠を備えた我が返答を聞くがよい。」

Verse 14

पूर्वमुक्तस्तव पिता मया बाण पदत्रयम् । देहि मह्यं प्रमाणेन तदेतत्समनुष्ठितम्

「先に、バーナよ、我は汝の父に『三歩』の地を求めた。しかるべき証しをもって、それがまことに正しく履行されたことを我に示せ。」

Verse 15

किं न वेत्ति प्रमाणं मे बलिस्तव पिता सुत । बलेरपि हितार्थाय कृतमेतत्पदत्रयम्

子よ、汝の父バリは、我が真の量りを知らぬのか。この「三歩」の行いは、バリ自身の利益のためにも成されたのだ。

Verse 16

तस्माद्यन्मम बालेय त्वत्पित्रांऽबु करे महत् । दत्तं तेनास्य सुतले कल्पं यावद्वसिष्यति

それゆえ、愛しき子よ。汝の父は献水の供養とともに大いなる施しを我が手に託した。ゆえに彼は一劫（カルパ）のあいだ、スータラに住まうであろう。

Verse 17

गते मन्वन्तरे बाण श्राद्धदेवस्य साम्प्रतम् । सावर्णिके त्वागते च बलिरिन्द्रो भविष्यति

バーナよ、いまのシュラーダッデーヴァのマンヴァンタラが過ぎ、サーヴァルニカのマンヴァンタラが到来するとき、バリはインドラとなる。

Verse 18

इति प्रोक्त्वा बलिसुतं बाणं देवस्त्रिविक्रमः । प्रोवाच बलिमभ्येत्य वचनं मधुराक्षरम्

かくしてバリの子バーナに語り終えると、神トリヴィクラマはバリに近づき、柔らかく甘き言葉で告げた。

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । अपूर्णदक्षिणे यागे गच्छ राजन्महातलम् । सुतलंनाम पातालं वस तत्र निरामयः

世尊は仰せになった。「祭祀はダクシナー（祭師への報酬）が未完である。ゆえに王よ、マハータラへ行け。スータラと名づくパーターラの地下界に住み、病悩なく過ごすがよい。」

Verse 20

बलिरुवाच । सुतलस्थस्य मे नाथ कथं चरणयोस्तव । दर्शनं पूजनं भोगो निवसामि यथासुखम्

バリは言った。「主よ、もし我がスータラに留まるなら、いかにして御足を拝し、礼拝供養し、御臨在の歓びを味わって、安らかに住まうことができましょうか。」

Verse 21

श्रीभगवानुवाच । दैत्येन्द्र हदये नित्यं तावके निवसाम्यहम् । अतस्ते दर्शनं प्राप्तः पुनः स्थास्ये तवान्तिकम्

世尊は告げた。「ダイティヤの王よ、われは常に汝の心に住む。ゆえに汝は我がダルシャナを得た。さらに再び、われは汝の傍らに留まろう。」

Verse 22

तथान्यमुत्सवं पुण्यं वृत्ते शक्रमहोत्सवे । दीपप्रतिपन्नामाऽसौ तत्र भावी महोत्सवः

シャクラ（インドラ）の大祭が過ぎ去ると、その地にまた別の清浄なる祝祭が起こる。『ディーパ・プラティパンナー』と名づけられた大いなる祭である。

Verse 23

तत्र त्वां नरशार्दूला हृष्टाः पुष्टाः स्वलंकृताः । पुष्पदीपप्रदानेन अर्चयिष्यंति यत्नतः

そこでは、人中の虎よ、人々は歓喜し、栄え、身を飾り、花と灯明を捧げて、努めて汝を礼拝供養するであろう。

Verse 24

तत्रोत्सवः पुण्यतमो भविष्यति धरातले । तव नामांकितो दैत्य तेन त्वं वत्सरं सुखी

その地の祭は、地上において最も功徳深きものとなる。汝の名を刻まれしゆえに、ダイティヤよ、それによって汝は一年のあいだ安楽に満たされる。

Verse 25

भविष्यसि नरा ये तु दृढभक्तिसहा न्विताः । त्वामर्चयन्ति विधिवत्तेऽपि स्युः सुखभागिनः

また、堅固なる信愛を具え、正しい作法により汝を礼拝する人々も、同じく安楽の分を得るであろう。

Verse 26

यथैव राज्यं भवतस्तु सांप्रतं तथैव सा भाव्यथ कौमुदीति । इत्येवमुक्त्वा मधुमदितीश्वरं निवासयित्वा सुतलं सभार्यकम्

「今ある汝の王権のごとく、名をカウムディーという祭もまたそのように成就するであろう。」かく語りて、マドゥを討つ主は、彼を妻とともにスータラに住まわせた。

Verse 27

उर्वी समादाय जगाम तूर्णं स शक्रसद्मामरसंघजुष्टम् । दत्त्वा मघोने मधुजित्त्रिविष्टपं कृत्वा तु देवान्मखभागभोगिनः

大地の務めを担い、彼は不死の群れの集う釈迦（インドラ）の宮へと疾く赴いた。ついでマドゥを討つ者の得た天界をマガヴァン（インドラ）に授け、神々が祭祀において正当な分け前を享受するよう整えた。

Verse 28

अन्तर्दधे विश्वपतिर्महेशः संपश्यतां वै वसुधाधिपानाम्

宇宙の主マヘーシャは、地上の王たちが見守るその前で、忽然と姿を消した。

Verse 29

गृहीत्वेति बले राज्यं मनुपुत्रे नियोजितम् । द्वीपांतरे च ते दैत्याः प्रेषिताश्चाज्ञया स्वयम्

かくして、バリより王権は取り戻され、マヌの子に委ねられた。またそのダイティヤたちは、みずからの命により、別の島洲へと遣わされた。

Verse 30

पातालनिलया ये तु ते तत्रैव निवेशिताः । देवानां परमो हर्षः संजातो बलिनिग्रहे

パーターラに住まう者たちは、その地にそのまま住まわせられた。バリが征服されたことで、神々にはこの上ない歓喜が生じた。

Verse 31

निवासाय पुनश्चक्रे वामनो वामनो मनः । तत्र क्षेत्रे स्वनगरे वामनः स न्युवास ह

その後、ヴァーマナは再びそこに住まうことへと心を向けた。その聖なるクシェートラにおいて、まるで自らの都であるかのように、ヴァーマナはまことに住した。

Verse 32

सारस्वत उवाच । प्रादुर्भावस्ते कथितो नरेन्द्र पुण्यः शुचिर्वामनस्याघहारी । स्मृते यस्मिन्संश्रुते कीर्तिते च पापं यायात्संक्षयं पुण्यमेति

サーラスヴァタは言った。「王よ、罪を除くヴァーマナの、清らかで功徳ある顕現を汝に語り終えた。これを憶念し、聴聞し、また唱え讃えるなら、罪は減じ、福徳が得られる。」

Verse 33

ईश्वर उवाच । इति सारस्वतवचः श्रुत्वा भोजः स भूपतिः । नमस्कृत्य मुनिश्रेष्ठं पूजयामास भक्तितः

イーシュヴァラは言った。かくサーラスヴァタの言葉を聞き終えると、ボージャ王は最勝の聖仙に礼拝し、信愛をもって供養した。

Verse 34

ततो यथोक्तविधिना स भोजो नृपसत्तमः । वस्त्रापथक्षेत्र यात्रां परिवारजनैः सह । कृत्वा कृतार्थतां प्राप्तो जगामान्ते परं पदम्

それから王の中の最勝たるボージャは、説かれた作法に従い、従者とともにヴァストラーパタ・クシェートラへの巡礼を成し遂げた。かくして目的を果たし、ついには至上の境地へと赴いた。

Verse 35

एतन्मया पुण्यतमं प्रभासक्षेत्रे च वस्रापथमीरितं ते । श्रुत्वा पठित्वा परया समेतो भक्त्या तु विष्णोः पदमभ्युपैति

これは聖なるプラバーサの地におけるヴァストラーパタの最も功徳ある由来を、わたしが汝に説き明かしたものである。これを聞き、至上の信愛をもって誦する者は、まことにヴィシュヌの住処に至る。

Verse 36

यथा पापानि धूयंते गंगावारिविगाहनात् । तथा पुराणश्रवणाद्दुरितानां विना शनम्

ガンガーの水に身を浸せば罪が洗い流されるように、プラーナを聴聞することによっても、悪しき業は次第に滅してゆく。

Verse 37

इदं रहस्यं परमं तवोक्तं न वाच्यमेतद्धरिभक्तिवर्जिते । द्विजस्य निन्दानिरतेऽतिपापे गुरावभक्ते कृतपापबुद्धौ

この至上の秘義は汝によって語られたが、ハリへの信愛を欠く者に告げてはならない。さらに、婆羅門を誹ることを好む大罪人、師（グル）に不信なる者、悪をなす思いに染まった者にも語ってはならぬ。

Verse 38

इदं पठेद्यो नियतं मनुष्यः कृतभावनः । तस्य भक्तिः शिवे कृष्णे निश्चला जायते धुवम्

戒めを守り心を定めて、常にこれを観想しつつ誦する人には、シヴァとクリシュナへの揺るがぬ信愛が必ず生じる。

Verse 39

तद्भक्त्या सकलानर्थान्प्राप्नोति पुरुषोत्तमः । पुराणवाचिने दद्याद्गोभूस्वर्णविभूषणम्

その信愛によって、人は望むあらゆる善果を得る。プラーナを語り誦する者には、牛・土地・黄金・装身具などの布施を捧げるべきである。

Verse 40

वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं कुर्वन्दारिद्र्यमाप्नुयात् । त्रिःकृत्वा प्रपठञ्छृण्वंन्सर्वान्कामानवाप्नुयात्

財に対して吝嗇をなしてはならない。そうすれば貧困に陥る。だがこれを三度誦し、また聴聞する者は、あらゆる願いを成就し得る。