Adhyaya 18

Verse 1

राजोवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे सम्प्राप्तो वामनो यदा । तदाप्रभृति किं चक्रे तन्मे विस्तरतो वद

王は言った。「ヴァーマナがヴァストラーパタの大いなる聖地に到来したとき、それより後、彼は何をなしたのか。詳しく我に語れ。」

Verse 2

सारस्वत उवाच । वामनो वसतिं चक्रे भवस्याग्रे नृपोत्तम । स्वर्णरेखाजले स्नात्वा भवं सम्पूज्य भावतः

サーラスヴァタは言った。「おお、王の中の最勝者よ。ヴァーマナはバヴァ（シヴァ）の御前に住まいを定めた。スヴァルナレー カーの水に沐浴し、真心の帰依をもってバヴァを礼拝供養した。」

Verse 3

एकांते निर्मले स्थाने कण्टकास्थिविवर्जिते । कृष्णाजिनपरिच्छन्न उपविष्टो वरा सने

人跡まれな清浄の地、棘も骨もないところで、彼は黒羚羊の皮を敷いた勝れた座に坐した。

Verse 4

कृत्वा पद्मासनं धीरो निश्चलोऽभूद्द्विजोत्तमः । विधाय कन्धराबंधमृजुनासावलोककः

蓮華坐を結び、堅固なる最上の再生者は微動だにしなかった。首と肩を正しく整え、鼻筋の直線に沿って柔らかく視線を定めた。

Verse 5

गृहक्षेत्रकलत्राणां चिंतां मुक्त्वा धनस्य च । मायां च वैष्णवीं त्यक्त्वा कृतमौनो जितेन्द्रियः

家や田地や妻子への思い、また財への執着を捨て、さらにヴァイシュナヴァのマーヤーの力さえも離れた。沈黙（マウナ）を守り、諸感官を制した。

Verse 6

निराहारो जितक्रोधो मुक्तसंसारबंधनः । भुजौ पद्मासने कृत्वा किञ्चिन्मीलितलो चनः । मनोतिचंचलं ज्ञात्वा स्थिरं चक्रे हृदि द्विजः

断食し、怒りを克服し、輪廻（サンサーラ）の束縛を離れて、両腕を蓮華坐の形に置き、眼をわずかに閉じた。心がきわめて落ち着きなく動くと知り、再生者はそれを胸中に安住させた。

Verse 8

एवं तं हृदये कृत्वा गृहीत्वा सर्वसन्धिषु । आनीय ब्रह्मणः स्थाने दृढं ब्रह्मण्ययोजयत्

かくして彼は「それ」を心中に納め、身体内のあらゆる結節（関節）において堅く保持し、梵（ブラフマン）の座へと携え行き、揺るぎなき堅固さをもってそこに結び付けた。

Verse 9

गृहीत्वा पवनं बाह्यं यदा पूर यते तनुम् । तदा स पूरको ज्ञेयो रेचकं तु वदाम्यहम्

外の息（風）を取り入れて身を満たすとき、それは「プーラカ」（pūraka、吸気）と知るべきである。いま私は「レーチャカ」（recaka、呼気）を説こう。

Verse 10

यदा चाभ्यन्तरो वायुर्बाह्ये याति क्रमान्नृप । तदा स रेचको ज्ञेयः स्तम्भनात्कुम्भको भवेत्

王よ、内なる生命の風が次第に外へと移るとき、それは「レーチャカ」（recaka、呼気）と知るべきである。それを制して静止させ保つと、「クンバカ」（kumbhaka、息の保持）となる。

Verse 11

पञ्चविंशतितत्त्वानि यदा जानंति योगिनः । मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः सप्तजन्मकृतैरपि

ヨーギーたちが二十五の原理（タットヴァ）を悟るとき、七生にわたり積み重ねたものさえ含め、あらゆる罪業から解き放たれる。

Verse 12

राजोवाच । कानि तत्त्वानि को देही किं ज्ञेयं योगिनां वद । उत्पन्नज्ञानसद्भावो योगयुक्तः कथं भवेत्

王は言った。「原理（タットヴァ）とは何か。具身者（デーヒー）とは誰か。ヨーギーが知るべきことを我に説け。さらに、内に真実の知が生起したとき、いかにしてヨーガに確立されるのか。」

Verse 13

ईश्वर उवाच । प्रकृतिश्च ततो बुद्धिरहंकारस्ततोऽभवत् । तन्मात्रपंचकं तस्मादेषा प्रकृतिरष्टधा

イーシュヴァラは言われた。「まずプラクリティがあり、そこからブッディ（知性）が生じ、ブッディからアハンカーラ（我執）が生ずる。そこから五つのタンマートラ（微細要素）が現れる。ゆえにプラクリティは八種であると説かれる。」

Verse 14

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेंद्रियाणि च । एकादशं मनो विद्धि महा भूतानि पंच च

知覚の五根と行為の五根とを知れ。心（マナス）を第十一と知れ。さらに五大（マハーブータ）もまたある。

Verse 15

गणः षोडशकः सांख्ये विस्तरेण प्रकीर्तितः । चतुर्विंशतितत्त्वानि पुरुषः पंचविंशकः

サーンキヤにおいては、十六の群が詳しく説き明かされる。タットヴァは二十四、プルシャは第二十五である。

Verse 16

देहीति प्रोच्यते देहे स चात्मानं च पश्यति । विंदन्ति परमात्मानं षष्ठं तं विंशतेः परम्

身に住するゆえに彼は「デーヒー」（具身者）と呼ばれ、しかもアートマン（真我）を観ずる。賢者たちは「二十」を超えた至上我パラマートマンを悟り、彼らを越える「第六」として数える。

Verse 17

आसनादिप्रकारा ये ते ज्ञेयाः प्रथमं सदा । यदा दीपशिखाप्रायं ज्योतिः पश्यंति ते हृदि

アーサナ（坐法）に始まるさまざまな修習は、常にまず先に学ぶべきである。彼らが心中に、灯火の炎のような光を観るとき、

Verse 18

उत्पन्नज्ञानसद्भावा भण्यास्ते योगिनो बुधैः । पूर्वं जरां जरयति रोगा नश्यति दूरतः

真の智慧が生じた者を、賢者はヨーギーと呼ぶ。まず老いを摩滅し、病は彼らから遠く滅び去る。

Verse 19

सर्वपापचये क्षीणे पश्चान्मृत्युं स विंदति । मृतो लोके नरो नास्ति योगी जानाति चेत्स्वयम्

あらゆる罪の集積が尽きるとき、彼は死に遭う。だがこの世に「死んだ人」はいない――ヨーギーが自ら真に知るならば。

Verse 20

तदा द्वाराणि संरुद्ध्य दश प्राणान्स मुञ्चति । पुण्य पापक्षयं कृत्वा प्राणा गच्छंति योगिनाम् । अणिमादिगुणैश्वर्यं प्राप्नुवंति शिवालये

そのとき、身の「門」（感官の開口）を封じ、十のプラーナ（生命気流）を放つ。福と罪とを尽きさせたのち、ヨーギーの生命の息は去ってシヴァの住処に至り、そこでアニマー（微小）に始まる自在のヨーガ成就を得る。

Verse 21

अनेन ध्यानयोगेन भवं पश्यति मानवः । मनसा चिंतितं सर्वं सम्प्राप्तं भवदर्शनात्

この瞑想のヨーガによって、人はバヴァ（シヴァ）を拝見する。バヴァの御姿を観ずるゆえに、心に念じたすべては成就し、得られる。

Verse 22

एवमास्ते यदा विप्रो वामनो भवसन्निधौ । गगनादवतीर्णं तं तदा पश्यति नारदम्

ブラーフマナのヴァーマナがこのようにバヴァ（シヴァ）の御前に坐していると、そのとき天より降り来たるナーラダを見た。

Verse 23

वामन उवाच । महर्षे कुशलं तेऽद्य कस्मादागम्यते त्वया । प्रणमामि महर्षे त्वां ब्रह्मैव त्वं जगत्त्रये

ヴァーマナは言った。「おお大聖仙よ、今日はつつがなきや。いずこより来たりしや。われ汝に礼拝す、見者よ——三界において汝はまことにブラフマン（Brahman）そのものなり。」

Verse 24

नारद उवाच । स्वर्ग लोकादहं प्राप्तः कुशलं किं ब्रवीमि ते

ナーラダは言った。「われはスヴァルガ・ローカ（Svarga-loka）より来た。汝に告げうる安寧の便りが、いかほどあろうか。」

Verse 25

यातायातैर्दिनेशस्य पूर्य्यते ब्रह्मणो दिनम् । दिनांते जायते रात्री रात्रौ नश्यंति देवताः

太陽の往来によって「ブラフマー（Brahmā）の一日」は満ちる。その日の終わりに夜が起こり、その夜において神々は姿を消す（収められて退く）。

Verse 26

का कथा मृत्युलोकस्य ये म्रियंते दिनेदिने । नभो धूमाकुलं जातं देवा बलिगृहे गताः

ましてや死すべき世において、日々人が死ぬことを何と語ろう。天は煙に満ち、神々はバリ（Bali）の館（宮殿）へ赴いた。

Verse 27

सप्तर्षयो गतास्तत्र ब्रह्मणा ब्रह्मचारिणः । हाहाहूहूस्तुंबरुश्च गतौ नारदपर्वतौ

そこへは七仙（サプタ・リシ）—ブラフマー（Brahmā）に仕える梵行の弟子たち—も赴いた。ハーハーとフーホー、そしてトゥンバルも赴き、ナーラダとパルヴァタもまた赴いた。

Verse 28

अप्सरोगणगन्धर्वाः संप्राप्ता बलिमंदिरे । उत्पातशांतिको यज्ञः क्रियते बलिना स्वयम्

アプサラスとガンダルヴァの群れが、バリの宮殿に到来した。バリ自ら、不吉なる異変を鎮めるためのヤジュニャ（祭祀）を執り行っている。

Verse 29

तत्रैव गन्तुमिच्छामि द्रष्टुं यज्ञं बलेर्गृहे । सहस्रमेकं यज्ञानामेकोनं विदधे बलिः

私もまたそこへ赴き、バリの家で営まれるヤジュニャを拝したい。バリは千の祭祀に一つ欠ける、すなわち九百九十九のヤジュニャを成し遂げた。

Verse 30

दैत्यानां भुवनं सर्वं संपूर्णेऽस्मिन्भविष्यति । असावतिशयः कोऽपि प्रारब्धो यज्ञकर्मणि । द्विजातिभ्यो मया देयं येन यद्याच्यते स्वयम्

「このヤジュニャが成就すれば、ダイティヤの全領域は完全に確立されよう。この祭祀の業に、何か比類なき企てが始まっている。ゆえに、二度生まれの者（ドヴィジャ）が自ら我に求めるものは、誰であれ、我は進んで与えねばならぬ。」

Verse 31

वारितेनापि मे देयं सत्यमस्तु वचो मम । आत्मानमपि दारांश्च राज्यं पुत्रान्प्रियान्मम

「たとえ制止されようとも、我は与えねばならぬ。わが言葉よ、真実であれ。我は己が身すら、妻をも、国をも、愛しき子らをも与えよう。」

Verse 32

प्रार्थितश्चेन्न दास्यामि व्यर्थो भवतु मेऽध्वरः । अनेन वचसा जाता महती मे शिरो व्यथा । प्रतिज्ञाय कथं यज्ञः संपूर्णोऽयं भविष्यति

「求められても与えぬなら、我が祭祀は空しくあれ。この言葉により、我が頭には大いなる痛みが生じた。誓願を立てた以上、このヤジュニャはいかにして成就するのか。」

Verse 33

भंगोपायं न पश्यामि भ्रमामि भुवनत्रये । विध्वंसकारिणं ज्ञात्वा भवंतं पर्युपस्थितः

この行き詰まりを脱する術が見えず、私は三界をさまよっております。あなたが破壊、あるいは決定的な解決をもたらし得るお方と知り、帰依のために御前に参じて立っております。

Verse 34

यथा न पूर्यते यज्ञस्तथेदानीं विधीयताम्

いまこそ、この供犠（ヤジュニャ）が未完のまま残らぬように取り計らわれよ。

Verse 35

वामन उवाच । महर्षे शृणु मे वाक्यं का शक्तिर्मम विद्यते । कोऽहं कस्मात्करिष्यामि यज्ञे देवाः समागताः

ヴァーマナは言った。「大聖仙よ、我が言葉をお聞きください。私にいかなる力がありましょう。私は何者で、何ができましょうか——この供犠には神々自らが集っておられるのに。」

Verse 36

ऋषयो ब्राह्मणाः सर्वे कथं व्यर्थो भविष्यति । अपरं शृणु मे वाक्यं ब्रह्मर्षे ब्रह्मणस्पते

すべての聖仙とバラモンがここにおられるのに、どうしてこの供犠が無益となり得ましょう。いま一言、さらにお聞きください、ブラフマリシよ、聖なる言葉の主ブラフマナスパティよ。

Verse 37

न कलत्रं न ते पुत्राः कस्मात्प्रकृतिरीदृशी । युद्धं विना न ते सौख्यं न सौख्यं कलहं विना

あなたには妻もなく、子もない——なぜその性はこのようなのですか。戦いなくしてあなたに安楽はなく、争いなくしてもまた安楽はない。

Verse 39

नारदः कुरुते चान्यदन्यत्कुर्वंति ब्राह्मणाः । ममापि कौतुकं जातं महर्षे वद सत्वरम्

「ナーラダは一つのことを行い、ブラーフマナたちは別のことを行っております。わたしにも好奇の念が起こりました——大聖仙よ、速やかにお語りください。」

Verse 40

नारद उवाच । पाद्मकल्पे व्यतिक्रांते रात्र्यंते शृणु वामन । ब्रह्माण्डं वारिणा व्याप्तमन्यत्किं चिन्न विद्यते

ナーラダは言った。「聞きなさい、ヴァーマナよ。パドマ・カルパが過ぎ去り、夜の終わりに、全宇宙の卵（ブラフマーンダ）は水に遍満され、ほかには何一つ存在しなかった。」

Verse 41

अप्सु शेते देवदेवः स च नारायणः स्मृतः । स ब्रह्मा स शिवो नास्ति भेदस्तेषां परस्परम्

神々の神は宇宙の水の上に横たわり、ナーラーヤナとして憶念される。彼はブラフマーであり、彼はシヴァである——その間に差別はない。

Verse 42

यदा भवंति ते भिन्ना स्तदा देवत्रयं च ते । कर्त्तुं वाराहकल्पं तु भिन्ना जातास्त्रयस्तदा

しかし彼らが別々の姿として現れるとき、人々はそれを三神の三位一体と呼ぶ。ヴァラーハ・カルパを遂行するため、その時彼らは差別ある三つの形となった。

Verse 43

ब्रह्मविष्णुहरा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं ब्रह्मा करोत्येवं तां च पालयते हरिः

神々—ブラフマー、ヴィシュヌ、そしてハラ—はラジャス・サットヴァ・タマスより成る。かくしてブラフマーが創造を起こし、ハリがそれを護持する。

Verse 44

हरः संहरते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । एवं प्रवर्त्य देवेश उपविष्टा वरासने । कैलासशिखरे रम्ये मंत्रयंति परस्परम्

ハラ（シヴァ）は一切を収め還す――動くものも動かぬものも含む三界すべてを。かくして宇宙の働きを運行させたのち、神々の主たちは麗しきカイラーサの峰にて勝れた宝座に坐し、互いに相談し合った。

Verse 45

त्रयाणां को वरो देवः को ज्येष्ठः को गुणाधिकः । चतुर्थो नास्ति यो वेत्ति सहसा ते त्रयः स्थिताः

三者のうち、誰が勝れた神なのか。誰が最年長なのか。誰が徳において優るのか。これを即座に裁く第四の者はなく、ゆえにその三者はたちまち迷いのうちに立ち尽くした。

Verse 46

तेभ्यः समुत्थितं ज्योतिरेकीभूतं तदंबरे । कालमानेन युक्तं तद्भ्राम्ते रविमंडलम्

彼らから一条の光輝が立ち上り、虚空において一つの炎となって合一した。それは時の量に結びつき、太陽の円輪として巡り回る。

Verse 47

अहं ज्येष्ठो ह्यहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्धरब्रह्मणोः । द्वयोर्विवदतोः क्रोधात्संजातोऽहं मुखात्प्रभो

「我こそ最年長、まことに我こそ最年長！」こうしてハラとブラフマーの間に論争が起こった。二者が言い争って憤怒したその力より、主よ、我は口より生まれ出た。

Verse 48

कथं देव न जानासि यदुक्तं ब्रह्मणा तदा । दशावतारास्ते रंतुं मत्स्यकूर्मादयः पुरा

「おお神よ、なぜその時ブラフマーが語ったことを知らぬのか――汝の十のアヴァターラは、マツヤやクールマに始まり、古より神聖なるリーラー（神の戯れ）のために顕現した、と。」

Verse 49

रुद्रेण वारिता गत्वा कलहो वो न युज्यते । तथैव कृतवान्विष्णुरवतारान्दशैव तान्

ルドラに制されて退け――この争いは汝らにふさわしくない。かくしてヴィシュヌは、まさにその十のアヴァターラを成就した。

Verse 50

कल्पादौ ब्रह्मणो वक्त्रात्संजातोऽहं द्विजोत्तम । कलहाजन्म मे यस्मात्तस्मान्मे कलहः प्रियः

劫の初め、我はブラフマーの口より生まれたり、ああ二度生まれの最勝者よ。我が生は争いより起こりしゆえ、争いこそ我に愛しきもの。

Verse 51

कल्पादौ सृजता पूर्वं चिन्वितं ब्रह्मणा स्वयम् । वेदान्तिना कथं सृष्टिः कर्त्तव्याऽहो हरे मया

劫のまさに初め、創造を始める前にブラフマー自ら思惟した。「おおハリよ、ヴェーダとその究竟義に立つ我は、いかにしてこの創造の業をなすべきか。」

Verse 52

नष्टान्वेदान्न जानामि क्व वेदास्ते गता इति । पृथ्वीमपि न जानामि किं स्थाने किमधो गता

失われたヴェーダがいずこへ去ったか、我は知らぬ。大地すら、いずこにあるか知らぬ――いかなる処に在り、いかなる深みに沈んだのか。

Verse 54

जले जलेचरो मत्स्यो महानद्यां भविष्यसि । आदाय वेदान्वेगेन मम त्वं दातुमर्हसि

水の中にて汝は魚となり、大河の水を泳ぎ巡らん。ヴェーダを速やかに携え、我に授けるべし。

Verse 55

तथा च कृतवान्देवो मत्स्यरूपं जले महत् । वेदान्समानयामास ददौ च ब्रह्मणे पुरा । कूर्मरूपं पुनः कृत्वा मंदरं धारयिष्यसि

かくして主は、広大なる水の中に大魚の姿（マツヤ）を現し、ヴェーダを取り戻して、かつてブラフマーに授け給うた。さらに再び亀の姿（クールマ）となり、汝はマンダラ山を支え給うであろう。

Verse 56

इत्युक्तो ब्रह्मणा विष्णुर्लक्ष्मीस्त्वां वरयिष्यति । पुरा चित्रं चरित्रं ते मथने दृष्टवानहम्

ブラフマーはヴィシュヌにこう告げた。「ラクシュミーは汝を選ぶであろう。かつて乳海攪拌の折、汝の不思議なる御業を我は見届けた。」

Verse 57

यदा रसातलं प्राप्ता पृथिवी नैव दृश्यते । ब्रह्मांडार्थे स्थानकृते तत्र सा नैव दृश्यते

大地がラサータラに沈み至ったとき、もはやまったく見えなかった。宇宙卵（ブラフマーンダ）の目的のために設けられた場所においてさえ、そこにも大地は見出されなかった。

Verse 58

वाराहं क्रियतां रूपं ब्रह्मणा प्रेरितः स्वयम् । महावराहरूपं स कृत्वा भूमेरधो गतः

「ヴァラーハ（猪）の姿を取れ」—ブラフマー自らがそう促した。そこで彼は大ヴァラーハの姿となり、大地の下へと降りて行った。

Verse 59

उद्धृत्य च तदा विष्णुर्दंष्ट्राग्रेण वसुंधराम् । स निनाय यथास्थानं मुस्तां व धरणीतलात्

そのときヴィシュヌは、牙の先に大地を載せて持ち上げ、あるべき場所へと運び戻した—まるで地面からムスター草のひとかたまりを引き抜き上げるかのように。

Verse 60

अवतारं तृतीयं वै हरस्यापि मनोहरम् । येन सा पृथिवी पृथ्वी पर्वतैः सहिता धृता

まことにこれは、ハリの第三の、心を奪う降臨であった。その降臨によって、大地は山々とともに支えられ、堅く据えられた。

Verse 61

चतुर्थं नरसिंहं वै कथयामि सुदारुणम् । आदित्या अदितेः पुत्रा दितेः पुत्रौ महावलौ

いま、第四の降臨であるナラシンハ—きわめて猛々しき御姿—を語ろう。アーディティヤたちはアディティの子らであり、ディティの二人の子は大いなる力を有する。

Verse 62

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हिरण्याक्षो महाबलः । स्वर्गे देवाः स्थिताः सर्वे पाताले दैत्यदानवाः

大力のダイティヤ、ヒラニヤカシプと、ヒラニヤークシャがいた。すべてのデーヴァが天界にとどまる一方、ダイティヤとダーナヴァはパーターラ（地下界）に陣取っていた。

Verse 63

हिरण्यकशिपुश्चक्रे दैत्यो राज्यं रसातले । मनुपुत्रा धरापृष्ठे स्थापिता देवदानवैः

ダイティヤのヒラニヤカシプは、ラサータラにその支配を打ち立てた。さらにマヌの子らは、デーヴァとダーナヴァによって地上に据え置かれた。

Verse 64

क्रमेणाभ्यासयोगेन भिन्नांश्चक्रे स चैकतः । प्राणापानव्यानोदानसमानाख्यांश्च मारुतान्

次第を追い、反復修習のヨーガによって、分かれていた諸力を一つに統合した。また、プラーナ、アパーナ、ヴィヤーナ、ウダーナ、サマーナと呼ばれる生命の風（気息）を制御した。

Verse 65

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं गृहीत्वा साऽमरावतीम् । ग्रहीतुकामो बुभुजे पुत्रपौत्रैः कृतादरः

七つの大陸を備えた大地を掌中に収めたのち、彼はさらにアマラーヴァティーをも奪わんと欲した。しかも恩寵を示し、子や孫らとともに享楽した。

Verse 66

प्रह्लादप्रमुखान्पुत्रान्स पीडयति मंदधीः । पुत्रेषु पाठ्यमानेषु प्रह्लादोऽपि पपाठ तत्

その鈍き者は、プラフラーダを先頭とする息子たちを苦しめた。息子たちに課業を叩き込ませているとき、プラフラーダもまたその教えを唱えた。

Verse 67

येन वै पठ्यमानेन जायते तस्य वेदना । भुवनद्वयराज्येन दैत्यो देवान्न मन्यते

その教えは唱えられるたび、彼に苦痛を生じさせた。二界の王権を得たそのダイティヤは、もはやデーヴァたちを顧みなかった。

Verse 68

तपसा तोषितो ब्रह्मा ददौ तस्मै वरं प्रभुः । अमरत्वं स देवेभ्यो मनुष्येभ्यः सुरोत्तम

苦行により満悦した主ブラフマーは、彼に一つの恩寵を授けた――不死の加護、すなわちデーヴァにも人間にも害されぬことを。ああ、神々の中の最勝者よ。

Verse 69

कस्मादपि न मे भूयान्मरणं यदि चेद्भवेत् । किंचित्सिंहो नरः किंचिद्यो भवेद्धरणीधरः

いかなるものからも、我に死が及びませんように。もし死が避けがたく訪れるなら、獅子と人とが相半ばする、地を支える者によってのみ起こらんことを。

Verse 70

तस्मात्कररुहैभिन्नो मरिष्ये न धरातले । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा गतो ब्रह्मा च विस्मयम्

ゆえに、われは地の上では死なぬ。爪に裂かれる時にのみ死ぬであろう。「そのとおりになろう」と告げて、ブラフマーは驚嘆しつつ去った。

Verse 71

कालेन गच्छता तस्य संजातो विग्रहो महान् । देवाः किं मे करिष्यंति विष्णुना किं प्रयोजनम्

時が過ぎるにつれ、彼の驕りの力はますます巨大となった。「デーヴァたちに何ができよう。ヴィシュヌなど何の用がある。」

Verse 72

यष्टव्योऽहं सदा यज्ञै रुद्रः किं मे करिष्यति । एवं हि वर्त्तमानस्य प्रह्लादः स्तौति तं हरिम्

「われは常に祭祀によって礼拝されるべき者。ルドラに何ができようか。」そのような中でも、プラフラーダはなお、かの主ハリを讃え続けた。

Verse 73

येनास्य जायते मृत्युस्तमेव स्मरते हरिम् । यदासौ वार्यमाणोऽपि विरौति च हरिं हरिम्

彼はただハリのみを念ずる—衆生に死をもたらす御方を。たとえ押さえつけられても、「ハリ、ハリ！」と叫び続ける。

Verse 74

चतुर्भुजं शंखगदासिधारिणं पीतांबरं कौस्तुभ लाञ्छितं सदा । स्मरामि विष्णुं जगदेकनायकं ददाति मुक्तिं स्मृतमात्र एव यः

我はヴィシュヌを念ずる—四臂にして法螺貝・ガダー（棍棒）・剣を執り、黄衣をまとい、常にカウストゥバ宝珠の印を戴く方。宇宙の唯一の主にして、ただ想起するだけで解脱を授け給う。

Verse 75

अनेन वचसा क्षुब्धो दैत्यो देत्यान्दि देश ह । मारयध्वं तु तं दुष्टं गज सर्पजलाग्नितः

これらの言葉に激怒したダイティヤは、ダーナヴァたちに命じた。「象、蛇、水、あるいは火によって、あの邪悪な者を殺せ！」

Verse 76

प्रह्लाद उवाच । गजेपि विष्णुर्भुजगेऽपि विष्णुर्जलेऽपि विष्णुर्ज्वलनेऽपि विष्णुः । त्वयि स्थितो दैत्य मयि स्थितश्च विष्णुं विना दैत्यगणाऽपि नास्ति

プラフラーダは言った。「象の中にもヴィシュヌはおられ、蛇の中にもヴィシュヌはおられ、水の中にもヴィシュヌはおられ、火の中にもヴィシュヌはおられます。ダイティヤよ、彼はあなたの中にも、私の中にも宿っておられます。ヴィシュヌなくしては、悪魔の軍勢さえも存在し得ないのです。」

Verse 77

यदा स मार्यमाणोऽपि मृत्युं प्राप्नोति न क्वचित् । हिरण्यकशिपोर्वक्षो दह्यते क्रोधवह्निना । तदा शिक्षयितुं पुत्रं मुखाग्रे संनिवेश्य च

度重なる攻撃を受けたにもかかわらず、彼がいかなる方法でも死に至らなかったとき、ヒラニヤカシプの胸は怒りの炎で燃え上がった。そこで、息子を「懲らしめる」ことを望み、彼は息子を自分の顔の前に座らせた。

Verse 78

वचोभिः कठिनैः पुत्रं स्वयं हन्तुं समुद्यतः । धिक्त्वा नारायणं स्तौषि ममारिं स्तौषि चेत्पुनः

厳しい言葉と共に、彼は自ら息子を殺そうと立ち上がった。「ふん！お前はナーラーヤナを称えるのか！もし再び私の敵を称えるようなことがあれば…！」

Verse 79

पुष्पलावं लविष्यामि शिरस्तेऽहं वरासिना । अहं विष्णुरहं ब्रह्मा रुद्र इन्द्रो वरं वद

「花の塊を切り落とすように、この優れた剣でお前の首を切り落としてやる。私こそがヴィシュヌ、私こそがブラフマー、ルドラ、インドラだ。さあ言え、恩恵を求めよ！」

Verse 80

आत्मीयं पितरं मुक्त्वा कमन्यं स्तौषि बालक

自らの父を捨てて、幼子よ、いったい誰を讃えるのか。

Verse 81

यदा न पठते बालः स्तौति नो पितरं स्वकम् । दण्डेनाहत्य गुरुणा प्रह्लादः प्रेरितः पुनः । वदैकं वचनं शिष्य देहि मे गुरुदक्षिणाम्

少年が唱えようともせず、自らの父を讃えようともしなかったので、師は杖で打ち、再びプラフラーダを迫った。「弟子よ、一言だけ述べよ—我に師への供養、グル・ダクシナーを捧げよ。」

Verse 82

यथा मे तुष्यते स्वामी ददाति विपुलं धनम्

「わが主が我を喜び、豊かな財を授け給うためです。」

Verse 83

प्रह्लाद उवाच । प्रहरस्व प्रथमं मां करिष्ये वचनं गुरो । स्तौमि विष्णुमहं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्

プラフラーダは言った。「まず私を打ってください、師よ。私はご命令を果たします。私はヴィシュヌを讃えます—動くものも動かぬものも含め、三界を支える御方を。」

Verse 84

कृतं संवर्द्धितं शांतं स मे विष्णुः प्रसीदतु । ब्रह्मा विष्णुर्हरो विष्णु रिन्द्रो वायुर्यमोऽनलः

「創り、育み、鎮め給うそのヴィシュヌよ、どうか我に慈悲を垂れ給え。ブラフマーはヴィシュヌ、ハラもヴィシュヌ。インドラ、ヴァーユ、ヤマ、アグニもまたヴィシュヌである。」

Verse 85

प्रकृत्यादीनि तत्त्वानि पुरुषं पंचविंशकम् । पितृदेहे गुरोर्देहे मम देहेऽपि संस्थितः

プラクリティに始まる諸タットヴァと、第二十五なるプルシャ—かの御方は父の身に、師の身に、そして我が身にもまた住まわれる。

Verse 86

एवं जानन्कथं स्तौमि म्रियमाणं नराधमम्

かく知りながら、死にゆく卑しき者を、いかで我は讃え得ようか。

Verse 87

गुरुरुवाच । नरेषु कोऽधमः शिष्य जन्मादिमरणेऽधम । कथं न पितरं स्तौषि म्रियमाणो हरिं हरिम्

師は言われた。「人のうち誰が『卑しき者』であろう、弟子よ—生と死そのものが卑しきものならば。いかにして汝は臨終に、父なる御方—ハリ、ハリ—を讃えぬのか。」

Verse 89

भये राजकुले युद्धे व्याधौ स्त्रीसंगमे वने । अशक्तौ वाऽथ संन्यासे मरणे भूमिसंस्थिताः । स्मरंति मातरं मूर्खाः पितरं च नराधमाः

恐れの時、王宮にて、戦にて、病にて、女との交わりにて、森にて；力尽きる時、あるいは出家の時でさえ；そして死に臨み地に伏す時—愚か者は母を思い、最も卑しき者は父を思う。

Verse 90

माता नास्ति पिता नास्ति नास्ति मे स्वजनो जनः । हरिं विना न कोऽप्यस्ति यद्युक्तं तद्विधीयताम्

母はなく、父もなく、我に身内とて一人もない。ハリなくしては、我にとって真に誰も存在しない。しかるべきことを—そのとおりに行え。

Verse 91

इत्यादिवचनैः क्रुद्धो हन्तुं दैत्यः समुत्थितः । तदा माता समागत्य पुत्रस्य पुरतः स्थिता

そのような言葉に怒り、阿修羅は殺さんとして立ち上がった。すると母が来て、わが子の前に立ちはだかった。

Verse 92

भ्रातरः स्वजनो भगिनी भाषते मा हरिं वद । अहं माता स्वसा चेयं भ्रातरः स्वजनो जनः । यथा संमिलितैर्वत्स स्थीयते वहुवासरम्

彼女は言った。「兄弟たち、身内の者たち、そして妹よ、『ハリ』と口にしてはなりません。私は母、これは妹、これらは兄弟—皆わが身内。愛しい子よ、幾日も私たち皆と共に留まりなさい。」

Verse 93

गंतुं न विद्यते शक्तिर्जलमध्ये ममाधुना । अवतारैस्त्वया कार्यं दशभिः सृष्टिरक्षण म्

いま、この水のただ中では、私はもはや前へ進む力がない。ゆえに汝は、十の降臨（アヴァターラ）によって世界の創造を守護せねばならぬ。

Verse 94

यस्याः पीतं मया मूत्रं पुरीषमुदरे बहु । सा माता नरकोऽस्माकमग्रे वक्तुं न शक्यते

その尿を私が飲み、その胎内で多くの穢れを抱えた彼女—その方こそ我が母である。だが母を悪く言うことから生じる地獄の報いは、まことに言い尽くせぬ。

Verse 95

निर्मितो न द्वितीयस्तु निर्मितो विश्वकर्मणा । त्वादृशस्तु पुमान्कश्चिद्यस्य नो हदये हरिः

ヴィシュヴァカルマンにより造られたとはいえ、汝に並ぶ第二はない。だが、心にハリが宿らぬなら、汝はいかなる人であろうか。

Verse 96

दशमासं ध्रुवं मन्ये मूत्रं पास्यति तर्पितः । भ्रातरो भ्रातरः सत्यं गर्भेऽपि स्युः कथं यदि

我は確信する。十か月のあいだ、胎内に保たれた胎児は尿を飲んで養われる。もし「兄弟はまことに兄弟だ」と言うなら、胎内にあってさえ、どうしてそうであり得ようか。

Verse 97

युध्यतस्तान्कथं माता वराकी वारयिष्यति । स्वजनो दृश्यते वृद्धः परेषु पण्डितायते

彼らが争っているとき、あの哀れな母がどうして止められようか。人は身内の中でのみ「年長」に見えるが、他人の前では学者ぶる。

Verse 98

कुटुंबं भण्यते कस्माद्यश्च नायाति याति च । बंधनं च कुटुम्बस्य जायते नरकाय नः

なぜ「家族」（クトゥンバ）と呼ぶのか——真に来るでもなく、真に去るでもないものを。まことに、家族への執着は束縛となり、地獄の苦しみへと我らを導く。

Verse 99

माता मे विद्यते चान्या पितान्यो भ्रातरश्च ये । स्वसा स्वजनसम्वन्धं ज्ञात्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

我には別の母があり、別の父があり、また別の兄弟たちもいる。「姉妹」と「身内」との真の関係を知るなら、人はモークシャ（解脱）を得る。

Verse 100

माता प्रकृतिरस्माकं स्वसा बुद्धिर्निगद्यते । अहंकारस्ततो जातो योऽहमित्यनुमीयते

プラクリティ（Prakṛti）は我らの母と説かれ、ブッディ（Buddhi）は姉妹と呼ばれる。そこからアハンカーラ（Ahaṃkāra）—「我あり」と推し量らせる我執—が生じる。

Verse 101

तन्मात्राः सोदराः पञ्च ये गच्छन्ति सहैव मे । एषा प्रकृतिरस्माकं विकारः स्वजनो मम

五つのタンマートラは、わが同胞の兄弟として、わたしと共に歩む。これこそ我らのプラクリティであり、その変化したものを、わたしは「わが身内」と呼ぶ。

Verse 102

एतेषां वाहको यस्तु पुरुषः पञ्च विंशकः । स मे पिता शरीरेऽस्मिन्परमात्मा हरिः स्थितः

これらすべてを担い導く者、第二十五のプルシャこそ、わが父である。この身の内に、ハリは至上我（パラマートマン）として住まわれる。

Verse 103

यद्यसौ चित्यन्ते चित्ते दृश्यते हृदये हरिः । अणिमादिगुणैश्वर्यं पदं तस्यैव जायते

もしハリが心と胸中において観想され、そこに見出されるなら、その人にはアニマー（微細）などの徳力を具えた自在の境地が生起する。

Verse 104

भवता सम्मतं राज्यं तन्मे नित्यं तृणैः समम् । यत्र नो पूज्यते विष्णुर्ब्रह्मा रुद्रोऽनिलोऽनलः

あなたがよしとする王国も、わたしには常に草に等しい——そこではヴィシュヌも、ブラフマーも、ルドラも、ヴァーユも、アグニも礼拝されぬゆえに。

Verse 105

प्रत्यक्षो दृश्यते यस्तु निरालम्बो भ्रमत्यसौ । स एव भगवान्विष्णुर्य एते गगने स्थिताः

支えなくして動き巡ると直に見えるもの——それこそがバガヴァーン・ヴィシュヌである。天に在るこれらを安立せしめるのも、まさにその御方である。

Verse 106

ध्रुवे बद्धा ग्रहाः सर्वे य एतेऽप्युडवः स्थिताः । ते सर्वे विष्णुवचसा न पतंति धरातले

すべての惑星、そして不動にとどまるこれらの星々さえも、ドゥルヴァに結びつけられている。ヴィシュヌの御命令により、地上へ落ちることはない。

Verse 107

काले विनाशः सर्वेषां तेनैव विहितः स्वयम् । इति संचिंत्य मे नास्ति भवद्भ्यो मरणाद्भयम्

時が来れば、万物の滅びはただ彼ご自身によって定められている。そう思惟するゆえ、汝らのおかげで我は死を恐れない。

Verse 108

इति तद्वचनस्यांते पदा हत्वा पिताऽब्रवीत् । कुत्राऽसौ हन्मि तत्पूर्वं पश्चात्त्वां हरिभाषिणम्

その言葉が終わるや、父は足で打って言った。「彼はどこだ。まず彼を殺し、それからハリを語るお前を殺してやる。」

Verse 109

प्रह्लाद उवाच । पृथिव्यादीनि भूतानि तान्येव भगवान्हरिः । स्थले जले किं बहुना सर्वं विष्णुमयं जगत्

プラフラーダは言った。「大地をはじめ諸元素、そのものこそがバガヴァーン・ハリである。陸にも水にも—これ以上何を言おう。全世界はヴィシュヌに遍満している。」

Verse 110

तृणे काष्ठे गृहे क्षेत्रे द्रव्ये देहे स्थितो हरिः । ज्ञायते ज्ञानयोगेन दृश्यते किं नु चक्षुषा

ハリは草にも木にも、家にも田にも、財にも身体にも宿る。真知のヨーガによってこそ知られる—ただ眼だけでどうして見えようか。

Verse 111

ब्रह्मालये याति रसातले वा धरातलेऽसौ भ्रमति क्षणेन । आघ्राति गन्धं विदधाति सर्वं शृणोति जानाति स चात्र विष्णुः

彼はブラフマーの住処へ、あるいはラサータラへ行き、あるいは一瞬にして地上を彷徨う。彼は香りを嗅ぎ、すべてを整え成し遂げ、聞き、知る。まさに、ここにヴィシュヌあり。

Verse 112

इत्युक्तः सहजां मायां त्यक्त्वा सिंहासनोत्थितः । दृढं परिकरं बद्ध्वा खङ्गं चाकृष्य चोज्ज्वलम्

このように言われて、彼は生まれつきの迷いを捨て、玉座から立ち上がり、帯を固く締め、輝く剣を抜いた。

Verse 113

हत्वा तं फलकाग्रेण बभाषे दुस्सहं वचः । इदानीं स्मर रे विष्णुं नो चेज्जवलितकु ण्डलम् । पतिष्यति शिरो भूमौ फलं पक्वं यथा नगात्

剣先で彼を打ち、耐え難い言葉を放った。「さあ、卑劣な者よ、ヴィシュヌを思い出せ！さもなくば、燃えるような耳飾りで飾られたお前の首は、熟した果実が木から落ちるように地に落ちるだろう。」

Verse 114

नो चेद्दर्शय तं विष्णुमस्मात्स्तंभाद्विनिर्गतम् । प्रह्लादस्तु भयं त्यक्त्वा चक्रे पद्मासनं भुवि

「さもなくば、そのヴィシュヌとやらを、この柱から出現させてみせろ！」しかしプラフラーダは恐怖を捨て、地面の上で蓮華座を組んだ。

Verse 115

विधाय कंधरां नेतुमुच्चैः श्वासं निरुध्य च । हृदि ध्यात्वा हरिं देवं मरणायोन्मुखः स्थितः

処刑されるかのように首を据え、息を止め、心の中で神であるハリを瞑想し、死に対してさえ覚悟を決めていた。

Verse 116

प्रभो मया तदा दृष्टमाश्चर्यं गगनाद्भुवि । पुष्पमाला स्थिता कण्ठे प्रह्लादस्य स्वयं गता

主よ、その時わたしは不思議を見ました。天より地へと、花の首飾りが自ずから降り来たり、プラフラーダの首に安らかに掛かったのです。

Verse 117

गगनं व्याप्यमानं च किंकिमेवं कृतं जनैः । झटिति त्रुट्यति स्तम्भाच्छब्देन क्षुभितो जनः

天は鳴り響く金属音に満ち、人々は「これは何だ」と叫んだ。すると忽ち柱が裂け、轟く音が群衆を動揺させた。

Verse 118

धरणी याति पातालं द्यौर्वा भूमिं समेष्यति । पतिष्यति शिरो भूमौ खड्गघाताहतं नु किम्

「大地はパーターラへ沈むのか、あるいは天が地へ崩れ落ちるのか。剣の一撃に斬られたかのように、誰かの首が地に落ちるのか——いったい何が起こっているのだ？」

Verse 119

तावत्स्तंभाद्विनिष्क्रान्तः सिंहनादो भयंकरः । भूमौ निपतिताः सर्वे दैत्याः शब्देन मूर्च्छिताः

その時、柱より恐るべき獅子の咆哮がほとばしった。その音に打たれ、ダーナヴァたちは皆地に倒れ、気を失った。

Verse 120

हिरण्यकशिपोर्हस्तात्खड्गचर्म पपात च । न स जानाति किं किमेतदिति पुनःपुनः

ヒラニヤカシプの手から剣と盾が落ちた。彼は理解できず、幾度も「これは何だ、これは何だ」と問い返した。

Verse 121

उत्थितो वीक्षते यावत्तावत्पश्यति तं हरिम् । अधो नरं स्थितं सिंहमुपरिष्टाद्विभी षणम्

起き上がってあたりを見回すと、彼はハリを見た。下は人、上は獅子――恐るべき姿であった。

Verse 122

दंष्ट्रा करालवदनं लेलिहानमिवांबरम् । जाज्वल्यमानवपुषं पुच्छाच्छोटितमस्तकम्

恐ろしい牙と大きく裂けた口で、まるで天を舐めるかのよう。燃え立つ身を放ち、尾の一振りに頭が打たれた。

Verse 123

महाकण्ठकृतारावं सशब्द मिव तोयदम् । समुच्छ्वसितकेशांतं दुर्निरीक्ष्यं सुरासुरैः

偉大な喉からは雷鳴のごとき咆哮が轟き、雲が鳴り響くようであった。息づくたび鬣は逆立ち、神々と阿修羅でさえ直視しがたかった。

Verse 124

नरसिंहमथो दृष्ट्वा निपपात पुनः क्षितौ । विगृह्य केशपाशे तं भ्रामयामास चांबरम्

ナラシンハを見て、彼は再び地に倒れ伏した。ナラシンハは髪の束をつかみ、天空でぐるぐると振り回した。

Verse 125

भ्रामयित्वा शतगुणं पृथिव्यां समपोथयत् । न ममार स दैत्येन्द्रो ब्रह्मणो वरकारणात्

百たび振り回したのち、彼を大地へと叩きつけた。だがその阿修羅の王は死ななかった――ブラフマーより授かった恩寵のゆえである。

Verse 126

गगनस्थैस्तदा देवै रुच्चैः संस्मारितो हरिः । दैत्यं जानुनि चानीय वक्षो हृष्टो निरीक्ष्य च

その時、空に住む神々に大声で思い出させられたハリは、悪魔を膝の上に引き寄せた。そして、激しい喜びをもってその胸を見つめ、彼を終わらせる準備をした。

Verse 127

जयजयेति यक्षानां सुराणां सोऽवधारयत् । शब्दं कर्णे भुजौ सज्जौ कृत्वा तौ पद्मलांछितौ

彼はヤクシャや神々が上げる「勝利だ！勝利だ！」という叫び声に耳を傾けた。そして、蓮の印がある腕を構え、その音に意識を集中させた。

Verse 128

बिभेद वक्षो दैत्यस्य वज्रघातकिणांकितम् । नखैः कुन्दसुमप्रख्यैरस्थिसंघातकर्शितम्

ジャスミンの花のように輝く爪で、彼は悪魔の胸を引き裂いた。その胸はまるで雷に打たれたかのように傷つき、骨まで擦り減っていた。

Verse 129

भिन्ने वक्षसि दैत्येन्द्रो ममारच पपात च । तदा सहर्षमभवत्त्रैलोक्यं सचराचरम्

胸が裂かれると、悪魔の王は死んで倒れた。その時、動くものも動かぬものも含め、三界すべてが喜びに満ち溢れた。

Verse 130

ममापि तृप्तिः सञ्जाता प्रसादात्तव केशव । यदा पुरत्रये दग्धे प्रसादाच्छंकरस्य च

ケーシャヴァよ、シャンカラの恩寵によって三つの都市が焼かれた時と同じように、私もまたあなたの恩寵によって満たされました。

Verse 131

हिण्याक्षे पुनर्जाता सा काले विनिपातिते । इदानीं नास्ति मे तृप्तिः कुत्र यामि करोमि किम्

ヒṇヤークシャが打ち倒されたその時、同じ満足が再び湧き起こった。だが今は満ち足りぬ—我はどこへ行き、何をなすべきか。

Verse 132

पृथिव्यां क्षत्रियाः सन्ति न युध्यंते परस्परम् । देवानां दानवैः सार्द्धं नास्ति युद्धं कथं प्रभो

地上にはクシャトリヤがいるのに、互いに戦わぬ。さらに神々とダーナヴァの間にも戦がない—これはいかなることか、主よ。

Verse 133

इदानीं बलिना व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । पञ्चमो योऽवतारस्ते न जाने किं करिष्यति । वलिनिग्रहकालोऽयं तद्दर्शय जनार्दन

今やバリは三界を、動くものも動かぬものも、ことごとく覆い尽くした。汝の第五の降臨（アヴァターラ）は間近だが、彼が何を成すか我には分からぬ。今こそバリを抑える時—その神なる御計らいを示したまえ、ジャナールダナよ。

Verse 134

सारस्वत उवाच । तदेतत्सकलं श्रुत्वा बभाषे वामनो मुनिम्

サーラスヴァタは言った。これらすべてを聞き終えると、ヴァーマナはその聖仙に語りかけた。

Verse 135

वामन उवाच । शृणु नारद यद्वृत्तं हिण्यकशिपौ हते । दैत्यराजः कृतो राजा प्रह्लादोऽतीव वैष्णवः

ヴァーマナは言った。「聞け、ナーラダよ。ヒラニヤカシプが討たれた後に起こったことを。ヴィシュヌへの帰依きわめて篤きプラフラーダが、ダイティヤの王として立てられた。」

Verse 136

तेन राज्यं धरापृष्ठे कृतं संवत्सरान्बहून् । तस्यापि कुर्वतो राज्यं विग्रहो हि सुरैः समम्

かくして彼は地上において多年にわたり統治した。だが治世のさなか、デーヴァたちとも争いが起こった。

Verse 137

नो पश्याम्यपि दैत्यानां पूर्ववैरमनुस्मरन् । उत्पाद्य पुत्रान्सबहून्राज्यं चक्रे स पुष्कलम्

旧き怨みを思い起こしつつも、彼はダイティヤらに目を向けることさえなかった。多くの पुत्रをもうけ、豊かに栄える王国を打ち立てた。

Verse 138

विरोचनाद्बलिर्जातो बाल एव यदाऽभवत् । एकान्ते स हरिं ज्ञात्वा तदा योगेन केनचित्

ヴィローチャナよりバリが生まれた。彼がなお幼子であった頃、ひとり静かな場所にて、あるヨーガの修行によってハリを悟った。

Verse 139

मुक्त्वा राज्यं प्रियान्पुत्रान्गतोऽसौ गिरिसानुषु । कल्पान्तस्थायिनं देहं तस्य चक्रे जनार्द्दनः

王国と愛する पुत्रたちを捨て、彼は山の斜面へと赴いた。ジャナールダナは、劫（カルパ）の終わりまで保つ身を彼に授けた。

Verse 140

दैत्यानां दानवानां च बहूनां राज्यकारणे । विवादोतीव संजातः को नो राजा भवेदिति

多くのダイティヤとダーナヴァの間で、王位をめぐり激しい争いが起こった。「我らのうち誰が王となるのか」と。

Verse 141

नारद उवाच । हिण्याक्षस्य ये पुत्राः पौत्राश्च बलवत्तराः । विरोचनप्रभृतयः सन्ति ये बलवत्तराः

ナーラダは言った。「ヒラニヤークシャの子らと孫らはきわめて強大である。ヴィローチャナをはじめとする者たちは、まことに大いなる力を備えている。」

Verse 142

वृषपर्वापि बलवान्राज्यार्थे समुपस्थितः । इन्द्रवित्तेशवरुणा वायुः सूर्योनलो यमः

ヴリシャパルヴァンもまた強大で、王権のために進み出た。（その対陣には）インドラ、財宝の主クベーラ、ヴァルナ、ヴァーユ、スーリヤ、アグニ、そしてヤマが立っていた。

Verse 143

दैत्येन सदृशा न स्युर्बलरूपक्षमादिभिः । औदार्यादिगुणैः कृत्वा सन्तत्या चासुराधिकः

力、容姿、忍耐などにおいて、そのダイティヤに並ぶ者はいない。さらに寛大さなどの徳と、その血統によっても、彼はアスラの中でいっそう勝れている。

Verse 144

शुक्रेणा चार्यमाणास्ते युद्ध्यंते च परस्परम् । अमृताहरणे दौष्ट्यं यदा दैत्याः स्मरन्ति तत्

シュクラに駆り立てられて、彼らは互いに戦う。ダイティヤたちが甘露（アムリタ）奪取にまつわる奸計を思い出すとき、その敵意は燃え上がる。

Verse 145

पीतावशेषममृतं कस्माद्यच्छंति देवताः । नास्माकमिति संनह्य युध्यन्ते च परस्परम्

「なぜ神々は自ら飲み終えた後の残りの甘露（アムリタ）だけを与えるのか？」—「それは我らのものではない」との思いで武具を整え、互いに戦い合う。

Verse 146

कदाचिदपि नो युद्धं विश्रांतिमुपगच्छति । एककार्योद्यता यस्माद्बहवो दैत्यदानवाः

我らの戦いはいついかなる時も休むことがない。多くのダイティヤとダーナヴァが、ただ一つの目的のために常に動員されているからである。

Verse 147

पीत्वाऽमृतं सुरा जाता अमरास्ते जयन्ति च । देवदानवदैत्यानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । विष्णुर्बलाधिको युद्धे तदेतत्कारणं वद

「アムリタを飲んで神々は不死となり、ゆえに勝利する。だが戦場では、ヴィシュヌはデーヴァ、ダーナヴァ、ダイティヤ、ガンダルヴァ、ナーガ、ラクシャサをも凌ぐ力を持つ。どうしてそうなのか、その理由を語ってくれ。」

Verse 148

वामन उवाच । अनादिनिधनः कर्त्ता पाता हर्त्ता जनार्दनः । एकोऽयं स शिवो देवः स चायं ब्रह्मसंज्ञितः । एकस्य तु यदा कार्यं जायते भुवने नृप

ヴァーマナは言った。「ジャナールダナは無始無終にして、創造し、護り、そして収め去る者である。唯一その御方こそ、シヴァと呼ばれる神であり、またブラフマーとも称される。だが、王よ、この世にある特定の務めが起こるとき……」

Verse 149

तस्य देहं समाश्रित्य मृत्युकार्यं कुर्वंति ते । ब्रह्मांडं सकलं विष्णोः करदं वरदो यतः । तस्माद्बलाधिको विष्णुर्न तथान्योऽस्ति कश्चन

その御身に依りて、彼らは死の働きを成す。全宇宙は、恩寵を授けるヴィシュヌに貢ぎ従うがゆえに、ヴィシュヌは力において最上であり、彼に並ぶ者はない。

Verse 150

पालनायोद्यतो विष्णुः किमन्यैश्चर्मचक्षुभिः । इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे विष्णोर्व्यापारकारिणः

ヴィシュヌは護りのために専心しておられる。肉の眼でしか見えぬ他者に何の用があろうか。インドラをはじめとするすべての神々は、ただヴィシュヌの御業を担う使者にすぎない。

Verse 151

सृष्टिं कृत्वा ततो ब्रह्मा कैलासे संस्थितो हरः । न शक्यते सुरैर्विष्णुर्भ्राम्यन्ते भुवनत्रये

創造を成し終えると、ブラフマーは（退き）、ハラ（シヴァ）はカイラーサに住まう。だがヴィシュヌは神々にも測り尽くせず—三界に遍満し、巡り動く。

Verse 152

जगत्यस्मिन्यदा कश्चिद्वैपरीत्येन वर्तते । तस्योच्छेदं समागत्य करोत्येव जनार्दनः

この世において、誰かが法（ダルマ）に背き、倒錯した振る舞いをなすとき、ジャナールダナは必ず現れ、その者の排除を成し遂げる。

Verse 153

त्वमेजय महाबाहो न मनो नारदाऽदयम् । सर्वपापहरां दिव्यां तां कथां कथयाम्यहम्

大いなる腕をもつジャナメージャヤ王よ、ナーラダらと共に心をここに定めよ。われは一切の罪を滅する神聖なる物語を語ろう。

Verse 154

पुरा विवदतां तेषां दैत्यानां राज्यहेतवे । प्रह्लादेन समागत्य व्यवस्था विहिता स्वयम्

昔、かのダイティヤたちが王権をめぐって争っていたとき、プラフラーダ自ら進み出て、自身の権威によって裁定を定めた。

Verse 155

सर्वलक्षणसं पन्नो दीर्घायुर्बलवत्तरः । यज्ञशीलः सदानंदो बहुपुत्रोतिदुर्जयः

あらゆる吉祥の相を具え、長寿にして力はひときわ強く、祭祀（ヤジュニャ）を尊び常に歓喜し、多くの子を授かり、きわめて征し難い。

Verse 156

न युध्यते सुरैः साकं विष्णुं यो वेत्ति दुर्जयम् । संग्रामे मरणं नास्ति यस्य यः सर्वदक्षिणः

ヴィシュヌが征服され得ぬ御方であると知る者は、神々と共に戦を起こさない。その者には戦場の死はなく、布施と敬意において常に寛大である。

Verse 157

आत्मनो वचनं व्यर्थं न करोति कथंचन । सर्वेषां पुत्रपौत्राणां मध्ये यो राजते श्रिया

彼は自らの言葉をいかなる形でも空しくしない。すべての子と孫の中で、彼こそが繁栄と輝きによって際立っている。

Verse 158

अभिषिक्तस्तु शुक्रेण स वो राजा भवेदिति । गुरुप्रमाणमित्युक्त्वा ययौ यत्रागतः पुनः

「シュクラ（Śukra）により灌頂された者こそ汝らの王となる。」そう告げ、「師（グル）の言葉こそ権威である」と言って、彼らは来た所へ再び去って行った。

Verse 159

तथा च कृतवंतस्ते सहिता दैत्यदानवाः । विरोचनप्रभृतयः पुत्राः पौत्राः स्वयंगताः

かくして彼らはそのとおりにした。集いしダイティヤとダーナヴァ—ヴィローチャナら—子らも孫らも、自ら進んでやって来た。

Verse 160

प्रत्येकं वीक्षिताः सर्वे गुरुणा ज्ञानपूर्वकम् । प्रह्लादेन गुणाः प्रोक्ता न ते संति विरोचने

彼らは皆、師によって識別の智をもって一人ずつ吟味された。プラフラーダは徳を語ったが、その徳はヴィローチャナには見いだされなかった。

Verse 161

अन्येषामपि दैत्यानां वृषपर्वापि नेदृशः । यथा निरीक्षिताः पुत्रा बलिप्रभृतयो मुने । सर्वान्संवीक्ष्य शुक्रेण बलौ दृष्टा गुणास्तथा

他のダイティヤたちの中にあっても、ヴリシャパルヴァンもまたその器ではなかった。かくして、聖仙よ、バリをはじめとする子らは吟味され、シュクラがすべてをつぶさに見定めたのち、その徳はまさしくバリに見いだされた。

Verse 162

बलिदेहेऽधिकान्दृष्ट्वा दैत्येभ्यो विनिवेदिताः । बलिर्गुणाधिको दैत्याः कथं कार्यं भवेन्मया

バリの身に勝れた卓越を見いだして、彼はダイティヤたちに告げた。「バリは徳において群を抜く。おおダイティヤよ、いま我はいかに為すべきか。」

Verse 163

केनापि दैवयोगेन बलिरिंद्रो भविष्यति । यादृशस्तु पिता लोके तादृशस्तु सुतो भवेत्

いかなる天命のめぐり合わせによってか、バリはインドラ（主権の主）となるであろう。この世では、父がいかなる者であるかに応じて、子もまたそのようになりやすいからである。

Verse 164

पौत्रश्च निश्चितं तादृग्भवतीति न चेत्सुतः । प्रह्लादस्तु महायोगी वैष्णवो विष्णुवल्लभः

もし子がそのようでなくとも、孫が必ずや同じ性質となる。しかしプラフラーダは大いなるヨーギー、ヴィシュヌに帰依するヴァイシュナヴァであり、ヴィシュヌに愛される者である。

Verse 165

तस्माद्विरोचने केचिद्धिरण्यकशिपोर्गुणाः । ज्येष्ठो विरोचनो राज्ये यदि चेत्क्रियतेऽसुराः । नरसिंहः समागत्य निश्चितं मारयिष्यति

ゆえにヴィローチャナには、ヒラニヤカシプの性質がいくらか宿っている。おおアスラよ、もし長子ヴィローチャナを王位に据えるなら、ナラシンハが必ず来臨し、彼を討ち滅ぼすであろう。

Verse 166

मुक्तं विरोचनेनापि राज्यं मरणभीरुणा । प्रह्लादस्य गुणाः सर्वे बलिदेहे व्यवस्थिताः

死を恐れたヴィローチャナでさえ王国を捨てた。プラフラーダのあらゆる徳は、まさにバリその身に確立された。

Verse 167

एवं ते समयं कृत्वा बलिं राज्येऽभ्यषिंचय न् । यः प्रह्लादः स वै विष्णुर्यो विष्णुः स बलिः स्वयम्

かくして盟約を結び、彼らはバリを灌頂して王位に就けた。プラフラーダなる者はまさにヴィシュヌであり、ヴィシュヌなる者はバリその人である。

Verse 168

अतो मित्रीकृतो देवैर्विग्रहैस्तु विवर्जितः । एकीभावं कृतं सर्वं बलिराज्ये सुरासुरैः

それゆえ神々は彼を友とし、彼は争いを離れた。バリの治世のもと、スラとアスラは共に万事を一つの和合へと帰した。

Verse 169

तस्यापि भाषितं श्रुत्वा देवेंद्रो मम मंदिरे । समागता वालखिल्याः शप्तोहं वामनः कृतः

彼の言葉をさえ聞いて、デーヴェーンドラは我が寺院に来た。そこへヴァーラキリヤの仙人たちも集い、私は呪いを受けてヴァーマナとなった。

Verse 170

प्रसाद्य ते मया प्रोक्ताः शापमुक्तिप्रदा मम । भविष्यतीति तैरुक्तं बलिनिग्रहणादनु

彼らをなだめて歓喜させたのち、私は我が呪いを解く手立てを語った。すると彼らは、「バリを抑えた後に、それは成就する」と告げた。

Verse 171

तवापि कौतुकं युद्धे बलिर्यज्ञं करोति च । देवानां निग्रहो नास्ति सर्वे यज्ञे समागताः

汝の戦への昂ぶりさえ場違いである。バリは今、ヤジュニャ（祭祀）を修しているのだ。神々への圧迫はなく、まことに皆がその供犠に集っている。

Verse 172

स मां यजति यज्ञेन वधं तस्य करोतु कः । अहं च वामनो जातो नारदः कौतुकान्वितः

彼はヤジュニャ（祭祀）によって我を礼拝する—その者を誰が殺せようか。しかも我はヴァーマナとして生まれ、ナーラダもまた、この成り行きに驚嘆を満たしている。

Verse 173

विपरीतमिदं सर्वं वर्त्तते मम चेतसि । तथाऽपि क्रमयोगेन सर्वं भव्यं करोम्यहम्

このすべては我が心に逆らってうごめく。されどなお、正しき法の次第と修法の秩序によって、我は万事を吉祥なる成就へと導こう。

Verse 174

नारद उवाच । प्रसादं कुरु देवेश युद्धार्थं कौतुकं मम । एकेन ब्राह्मणेनाजौ हन्यंते क्षत्रिया यदा । पित्रा प्रोक्तं च मे पूर्वं तदा युद्धं भविष्यति

ナーラダは言った。「神々の主よ、どうか御慈悲を垂れたまえ。戦について我が胸に強き驚きがある。戦場において、ただ一人のブラーフマナがクシャトリヤを討ち果たす時—昔、父が我に告げた予言のとおり—その戦はまことに成就するであろう。」

Verse 175

ब्राह्मणोसि भवाञ्जातः कदा युद्धं करिष्यसि । विहस्य वामनो ब्रूते सत्यं तव भविष्यति

「汝はブラーフマナとして生まれた—いつ戦をなすのか。」そう問われて、ヴァーマナは微笑みつつ答えた。「汝の言葉は真となろう。」

Verse 176

जमदग्निसुतो भूत्वा गुरुं कृत्वा महेश्वरम् । कार्त्तवीर्यं वधिष्यामि बहुभिः क्षत्रियैः सह

ジャマダグニの息子となり、マヘーシュヴァラを師として、私はカールタヴィーリヤと多くのクシャトリヤたちを討ち滅ぼすであろう。

Verse 177

समंतपंचके पंच करिष्ये रुधिरह्रदान् । तत्राहं तर्पयिष्यामि पितॄनथ पितामहान्

サマンタパンチャカにて、私は五つの血の湖を作り、そこで父祖や祖父たちを満足させるために供物を捧げるであろう。

Verse 178

पुण्यक्षेत्रं करिष्यामि भवांस्तत्रागमिष्य ति । परं च कौतुकं युद्धे भविष्यति तव प्रियम्

私はそこを功徳の聖地として確立し、あなたはそこに来るであろう。その戦いにおいて、あなたにとって愛しい至高の奇跡もまた起こるであろう。

Verse 179

ब्राह्मणेभ्यो ग्रहीष्यंति यदा कुं क्षत्रियाः पुनः । तदैव तान्हनिष्यामि पुनर्दा स्यामि मेदिनीम्

クシャトリヤたちが再びバラモンから富を奪うとき、私は直ちに彼らを討ち、再び大地を分け与えるであろう。

Verse 180

त्रिसप्तवारं दास्यामि जित्वा जित्वा वसुंधराम् । शस्त्रन्यासं करिष्यामि निर्विण्णो युद्धकर्मणि । विहरिष्यामि रम्येषु वनेषु गिरिसानुषु

二十一回、私は大地を征服し、それを分け与えるであろう。戦いの務めに疲れ、私は武器を置き、美しい森や山の斜面を彷徨うであろう。

Verse 181

लंकायां रावणो राज्यं करिष्यति महाबलः । त्रैलोक्यकंटकं नाम यदासौ धारयिष्यति

ランカーにて、強大なるラーヴァナが王権を治める。彼が「三界の棘」という名を帯びる時、定められた運命の流れが開かれる。

Verse 182

तदा दाशरथी रामः कौसल्यानंदवर्द्धनः । भविष्ये भ्रातृभिः सार्द्धं गमिष्ये यज्ञमंडपे

その時、ダシャラタの子ラーマ—カウシャリヤーの歓びを増す御方—が現れ、兄弟たちと共に祭祀のマンダパへ赴く。

Verse 183

ताडकां ताडयित्वाहं सुबाहुं यज्ञमंदिरे । नीत्वा यज्ञाद्गमिष्यामि सीतायास्तु स्वयंवरे

ターダカーを討ち、さらに祭場にてスバーフを制したのち、私はその祭祀を辞して、シーターのスヴァヤンヴァラへ向かう。

Verse 184

परिणेष्याभि तां सीतां भंक्त्वा माहेश्वरं धनुः । त्यक्त्वा राज्यं गमिष्यामि वने वर्षांश्चतुर्दश

マヘーシュヴァラの大弓を折り、私はそのシーターを娶る。さらに王国を捨て、十四年のあいだ森へ入る。

Verse 185

सीताहरणजं दुःखं प्रथमं मे भविष्यति । नासाकर्णविहीनां तां करिष्ये राक्षसीं वने

我が身に最初に訪れる大いなる悲しみは、シーターの略奪より起こる。森において、あのラークシャシーの鼻と耳を奪い去ろう。

Verse 186

चतुर्द्दशसहस्राणि त्रिशिरःखरदूषणान् । धत्वा हनिष्ये मारीचं राक्षसं मृगरूपिणम्

「一万四千—トリシラス、カラ、ドゥーシャナ—を討ち果たしたのち、鹿の姿を取る羅刹マリーチャをも、我は討つであろう。」

Verse 187

हृतदारो गमिष्यामि दग्ध्वा गृध्रं जटायुषम् । सुग्रीवेण समं मैत्रीं कृत्वा हत्वाऽथ वालिनम्

「妻を奪われても我は進む。鷲王ジャターユスを荼毘に付し、スグリーヴァと盟友となり、そしてヴァーリンを討つ。」

Verse 188

समुद्रं बंधयिष्यामि नलप्रमुखवानरैः । लंकां संवेष्टयिष्यामि मारयिष्यामि राक्षसान्

「ナラを先頭とするヴァーナラたちと共に大海を縛り、ランカーを包囲して羅刹どもを滅ぼす。」

Verse 189

कुम्भकर्णं निहत्याजौ मेघनादं ततो रणे । निहत्य रावणं रक्षः पश्यतां सर्वरक्षसाम्

「戦にてクンバカルナを討ち、次いで合戦にてメーガナーダを討ち、すべての羅刹が見守るその眼前で、羅刹ラーヴァナを討ち滅ぼす。」

Verse 190

विभीषणाय दास्यामि लंकां देवविनिर्मिताम् । अयोध्यां पुनरागत्य कृत्वा राज्यमकंटकम्

「神々の造りしランカーをヴィビーシャナに授け、のちアヨーディヤーへ帰還して、棘なき王国（苦患と障碍なき治世）を打ち立てよう。」

Verse 191

कालदुर्वाससोश्चित्रचरित्रेणामरावतीम् । यास्येहं भ्रातृभिः सार्द्धं राज्यं पुत्रे निवेद्य च

そして、時とドゥルヴァーサス仙にまつわる不思議な因縁により、私は王国を息子に託した後、兄弟たちと共にアマラーヴァティーへと赴くであろう。

Verse 192

द्वापरे समनुप्राप्ते क्षत्रियैर्बहुभिर्मही । भाराक्रांता न शक्नोति पातालं गंतुमुद्यता

ドヴァーパラ・ユガが到来する時、大地は多くのクシャトリヤたちによって覆われ、その重荷に押し潰されるであろう。大地は懸命に努めるも、パーターラ（地下界）へと沈むことは叶わない。

Verse 193

मथुरायां तदा कर्त्ता कंसो राज्यं महासुरः । शिशुपालजरासंधौ कालनेमिर्महासुरः

その時マトゥラーにおいては、強大なアスラであるカンサが王国を支配していた。またシシュパーラやジャラーサンダらと共に、大アスラであるカーラネーミも頭角を現していた。

Verse 194

पौंड्रको वासुदेवश्च बाणो राजा महासुरः । गजवाजितुरंगाढ्या वध्यंते मे तदा मुने

パウンドラカ・ヴァースデーヴァやバーナ王といった大アスラたちは、象や馬、戦車に満ちた軍勢と共に、その時私によって討たれるであろう、おお聖仙よ。

Verse 195

कलौ स्वल्पोदका मेघा अल्पदुग्धाश्च धेनवः । दुग्धे घृतं न चैवास्ति नास्ति सत्यं जनेषु च

カリ・ユガにおいては、雲はわずかな水しか降らせず、牛はわずかな乳しか出さないであろう。乳の中にさえギー（精製バター）は存在せず、人々の間には真実が残らなくなるであろう。

Verse 196

चोरैरुपहता लोका व्याधिभिः परिपीडिताः । त्रातारं नाभि गच्छंति युद्धावस्थां गता अपि

人々は盗賊に打たれ、病に苦しめられる。戦乱と危難の境に陥っても、守護者のもとへ避難を求めて赴かない。

Verse 197

क्षुद्राः पश्चिमवाहिन्यो नद्यः शुष्यंति कार्त्तिके । एकादशीव्रतं नास्ति कृष्णा या च चतुर्द्दशी

川々は小さくなり、西へ流れてカールッティカ月に干上がる。エーカーダシーの斎戒は失われ、クリシュナ・パクシャの聖なるチャトゥルダシーも顧みられなくなる。

Verse 198

न जानाति जनः कश्चिद्विक्रांतमपि स्वे गृहे । दरिद्रोपहतं सर्वं संध्यास्नानविवर्जितम् । भविष्यति कलौ सर्वं न तत्पूर्वयुगत्रये

誰も卓越を知ることなく、たとえ自らの家においてさえそうである。万事は貧困に打たれ、サンディヤーの沐浴（sandhyā-snāna）も捨て去られる。これらはすべてカリの世に起こり、先の三つのユガには見られなかった。

Verse 199

पितरं मातरं पुत्रस्त्यक्त्वा भार्यां निषेवते । न गुरुः स्वजनः कश्चित्कोऽपि कं नानुसेवते

息子は父母を捨てて妻に執着する。尊ぶべきグル（guru）も真の親族もなく、誰も誰にも誠実に従い仕えなくなる。

Verse 200

यथायथा कलिर्व्याप्तिं करोति धरणीतले । तथातथा जनः सर्व एकाकारो भविष्यति

カリ（Kali）が地上にいよいよ広がるにつれ、すべての人々もまた次第に一様となり、固有の徳と修行の規律を失ってゆく。

Verse 201

म्लेच्छैरुपहतं सर्वं संध्यास्नानविवर्जितम् । कल्किरित्यभिविख्यातो भविष्ये ब्राह्मणो ह्यहम्

万事がムレッチャにより圧迫され、サンディヤー（黄昏）の沐浴行が廃されるとき、われは未来にバラモンとして生まれ、「カルキ」と名高くなる。

Verse 202

म्लेच्छानां छेदनं कृत्वा याज्ञवल्यपुरोहितः । बहुस्वर्णेन यज्ञेन यक्ष्ये निष्कृतिकारणात्

ムレッチャを斬り伏せたのち、ヤージュニャヴァルキヤをプーローヒタとして、贖罪と回復のために、多くの黄金を備えたヤジュニャを執り行う。

Verse 203

भविष्यंत्यवतारा मे युद्धं तेषु भविष्यति । इदानीं बलिना युद्धं करिष्यंति न देवताः

「わが降臨（アヴァターラ）はまさしく未来に起こり、その中には戦いがある。だが今は、神々はバリに対して戦を起こさぬ。」

Verse 204

स मां यजति दैत्येन्द्रो न मे वध्यो बलिर्भवेत् । सर्वस्वदाननियमं करोति स महाध्वरे

「ダイティヤの王は我を礼拝する。ゆえにバリは我に殺されるべきではない。その大いなる祭祀において、彼は一切を施す誓戒を守っている。」