Adhyaya 14

Verse 1

सारस्वत उवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे नगरे वामने पुरा । पुत्रशोकाभिसंतप्तो वसिष्ठो भगवानृषिः

サーラスヴァタは語った。昔、ヴァストラーパタ（Vastrāpatha）の大いなる聖域にあるヴァーマナ（Vāmana）の都に、子を失う悲嘆に焼かれた福徳の聖仙ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）が（訪れた）。

Verse 2

आजगाम तपस्तप्तुं स्वर्णरेखानदीतटे । ईशानकोणे नगरात्स्वर्णरेखानदीजले

彼はタパス（tapas）を修するため、スヴァルナレー カー（Svarṇarekhā）河のほとりへ赴いた。都の北東にある、その河水の辺である。

Verse 3

स्नात्वा ध्यात्वा शिवं देवं मनसाऽचिन्तयद्यदा । तदा रुद्रः समायातस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः । महर्षे तव तुष्टोऽहं किं करोमि वदस्व तत्

彼が沐浴し、禅定して、心中に主シヴァ（Śiva）を観想したその時、ルドラ（Rudra）が来臨した。三つの眼を備え、牡牛を旗印とする御方である。曰く、「大いなる聖仙よ、汝に満足した。告げよ――汝のために何をなそうか」。

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । यदि तुष्टो महादेव वरो देयो ममाधुना । तदाऽत्र भवता स्थेयं यावदाचंद्रतारकम्

ヴァシシュタは言った。「もし御心にかなうなら、マハーデーヴァ（シヴァ）よ、今ここに一つの恩寵をお授けください。月と星々が存するかぎり—それらが続く限り—この地にお留まりください。」

Verse 5

अत्र स्नानं करिष्यंति ये नराः पापकर्मिणः । तेषां पापक्षयो देव कर्तव्यो भवता सदा

罪業をなした人々はここで沐浴するであろう。おおデーヴァよ、彼らの罪が常に滅び去るよう、いつもお計らいください。

Verse 6

नरा ये पापकर्माणः पूजयंति त्रिलोचनम् । तान्नरान्नय देवेश विमानैः शिवमंदिरम्

たとえ罪業に携わる者であっても、三つ目の主（シヴァ）を礼拝するならば、神々の主よ、天のヴィマーナに乗せて、その者たちをシヴァの聖殿の住処へ導きたまえ。

Verse 7

सारस्वत उवाच । तथेत्युक्ता हरो देवस्तत्रैवांतर धीयत । हिरण्यकशिपुं हत्वा नरसिंहो महाबलः । त्रैलोक्यमिंद्राय ददौ कालरुद्रं स्वयं ययौ

サーラスヴァタは言った。「そのとおり。」そう告げられると、ハラ（シヴァ）はその場で姿を隠した。大いなる力をもつナラシンハは、ヒラニヤカシプを討ったのち、三界をインドラに返し、自らはカーラルドラのもとへ去った。

Verse 8

तदन्वये बलिर्जातः स चातीव बला धिकः । एकातपत्रां पृथिवीं बलिश्चक्रे बलाधिकः । अकृष्टपच्या सुजला धरित्री सस्यशालिनी

その系譜にバリが生まれ、きわめて強大であった。比類なき力をもつバリは、大地を「一つの傘の下」に置き（単一の統治に統一し）た。大地は耕さずとも作物を実らせ、水は豊かで、収穫に満ちていた。

Verse 9

गन्धवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । आस्कन्धफलिनो वृक्षाः पुटके पुटके मधु

花々は芳香を放ち、果実は味わいに満ちていた。樹々は幹の近くまで実を結び、あらゆる洞や窪みには蜜が満ちていた。

Verse 10

चतुर्वेदा द्विजाः सर्वे क्षत्रिया युद्धकोविदाः । गोषु सेवापरा वैश्याः शूद्राः शुश्रूषणे रताः

すべての二度生まれ（ドヴィジャ）は四ヴェーダに通じ、クシャトリヤは戦の術に巧みであった。ヴァイシャは牛の奉仕に励み、シュードラは誠実な奉仕を喜びとした。

Verse 11

सदाचारा जनपदा ईतिव्याधिविवर्जिताः । हृष्टपुष्टजनाः सर्वे सदानंदाः सदोद्यताः

町々と国々は常に善き行いに満ち、災厄と病を免れていた。人々は皆、喜びにあふれ健やかで—常に安楽、常に精励であった。

Verse 12

कुंकुमागुरुलिप्तांगाः सुवेषाः साधुमंडिताः । दारिद्र्यदुःखमरणैर्विमुक्ताश्चिरजीविनः

彼らの肢体はクンクマと沈香で塗られ、衣は整い、徳によって飾られていた。貧しさと悲しみ、そして夭折を免れ、長寿を得ていた。

Verse 13

दीपोद्द्योतितभूभागा रात्रावपि यथा दिने । विचरंति तथा मर्त्या देवा देवालये यथा

大地は灯明に照らされ、夜でさえ昼のようであった。そのため人々は、神殿の内を行き交う神々のごとく、自在に歩み巡った。

Verse 14

पृथिव्यां स्वर्गरूपायां राज्यं चक्रेऽसुरो बलिः । नित्यं विवाहवादित्रैर्नादितं भूपमंदिरम्

天界の姿となった大地において、阿修羅バリは王国を治めた。王宮は日々、婚礼の祝いに奏でられるような楽の音と諸楽器の響きで満ちていた。

Verse 15

धरित्रीं बुभुजे दैत्यो देवराजो यथा दिवि । देवेन्द्रो बलिना नित्यं यज्ञैः संतोषितस्तदा

ダイティヤのバリは、天における神々の王が天界を享受するように、大地を享受し治めた。その頃、デーヴェーンドラ（インドラ）は、バリの捧げるヤジュニャ（祭祀）によって常に満たされていた。

Verse 16

देवानां दानवानां च नास्ति युद्धं परस्परम् । एक एव महीपालो युद्धं नास्ति धरातले

デーヴァとダーナヴァの間には互いの戦はなかった。大地にはただ一人の統治者がいるのみで、世の面に戦乱はまったく存在しなかった。

Verse 17

सपत्नककलिर्नाम नास्ति युद्धं हरेर्गजैः । न सर्प्पनकुलैर्नित्यं न बिडालैश्च मूषकैः

「共妻の争い」と呼ばれる確執はなく、獅子と象の戦いもなかった。蛇とマングースの絶えぬ争いもなく、猫と鼠の対立もなかった。

Verse 18

मैत्रीभावं गतं सर्वं जगत्स्थावर जंगमम् । त्रैलोक्यभ्रमणं कृत्वा नारदो नंदने वने

動くものも動かぬものも、世界のすべてが友愛の境地に入っていた。三界を遍歴したのち、ナーラダはナンダナの林に到来した。

Verse 19

गतो न पश्यते युद्धं त्रैलोक्ये सचराचरे । तावत्तस्योदरे पीडा महती समजायत

彼は歩き回ったが、三界のうち、動くものと動かぬもののあいだに、いかなる戦も見いだせなかった。しかるにその時、彼の腹に甚だしい痛みが起こった。

Verse 20

न मे स्नानादिना कार्यं तर्प्पणैः किं प्रयोजनम् । जपहोमादिना सर्वमन्यथा मम चेष्टितम्

我には沐浴など要らぬ。タर्पナ（tarpaṇa）の供養に何の用があろう。ジャパ（japa）、ホーマ（homa）その他の行いは、我にとっては空しく、あるいは本来の目的に背くものとなった。

Verse 21

तत्स्नानं यत्र युध्यन्ते गजा दंतविघट्टनैः । सा संध्या यत्र निहतैः कबन्धैर्भूर्विभूषिता

「これぞ沐浴」――象が戦い、牙を打ち鳴らすところ。「これぞサンディヤー（黄昏の礼拝）」――討たれた者の首なき胴が大地を飾るところ。

Verse 22

कुंतघातविनिर्भिन्नगजकुम्भोद्भवासृजा । तृप्यंति यत्र क्रव्यादास्तर्पणं तन्मम प्रियम्

我が愛するタर्पナ（tarpaṇa）とは、槍の一撃で裂かれた象のこめかみから噴き出す血によって、肉食の者どもが満たされるところである。

Verse 23

गजशीर्षैरगम्यास्ते निहताः क्षत्रिया रणे । स होमो यत्र हूयंते गजाश्च नरपुंगवाः

そのクシャトリヤたちは戦場で討たれ、象の首が積み重なって通れぬ場所に横たわる。「これぞホーマ（homa）」――象と人中の雄が（戦の）火へと供えられるところ。

Verse 24

शब्दाग्नौ नारदस्यायं होमस्त्रै लोक्यविश्रुतः । छिन्नपादशिरोहस्तैरंतरांत्रविलबितैः

言葉の火の中で、このナーラダの「ホーマ」は三界に名高くなった――足・頭・手が断たれ、内臓が内に垂れ下がるという幻視として。

Verse 25

यदर्च्यते भूमितलं तन्मे नित्यं सुरार्चनम् । किं देवैर्दिवि मे कार्यं किं मनुष्यैर्धरातले

地の面で礼拝されるものこそ、わたしにとっては日々の神々への供養である。天にいる神々を何と頼もう、地にいる人々を何と頼もう。

Verse 26

पन्नगैः किं तु पाताले न युध्यन्ते परस्परम् । तथा करिष्ये देवेन्द्रादुपेन्द्राच्च धरातले

パーターラの蛇族は互いに争わぬというのか。ならば同じく、この地上でわたしはデーヴェーンドラ（インドラ）とウペーンドラ（ヴィシュヌ）双方に挑む。

Verse 27

रसातलं बलिर्यातु सत्यमस्तु वचो मम । जीवितेनापि राज्येन यदा दामोदरं हरिम्

「バリはラサータラへ下れ。わが言葉は真実となれ。命と王国を代価としても――ダーモーダラ・ハリ（ヴィシュヌ）に関わる時が来れば……」

Verse 28

तोषयिष्यति यत्नेन तदेन्द्रोऽसौ भविष्यति । देवेन्द्रो वृत्रहा भूत्वा भ्रष्टराज्यो भविष्यति

「彼は（主を）喜ばせようと懸命に努め、やがてその者がインドラとなる。だがデーヴェーンドラは、ヴリトラを討つ者となったのち、王権を失うであろう。」

Verse 29

यदा वस्त्रापथे गत्वा भवं भावेन पूजयेत् । सुराधिपस्तदा भूयो ब्रह्महत्याविवर्जितः

神々の王がヴァストラーパタへ赴き、真心の帰依をもってバヴァ（シヴァ）を礼拝するなら、そのとき再び、ブラフマ・ハティヤー（婆羅門殺し）の罪より解き放たれる。

Verse 30

अनेन मन्त्रजाप्येन स शांतोदरवे दनः । नारदो देवराजस्य समीपं सहसा ययौ

この真言を繰り返し唱えることにより、彼の内は静まり澄んだ。するとナーラダはたちまち、天帝の御前へと急ぎ赴いた。

Verse 31

सिंहासनं समारुह्य नन्दने संस्थितो हरिः । आस्ते परिवृतो देवेर्देवराजो महाबलः

獅子の御座に昇り、ナンダナの園に座したハリ（インドラ）—大いなる力を備えた天帝—は、諸天に囲まれて鎮座していた。

Verse 32

निरीक्षमाणो नृत्यन्तीं रंभां तां सुरसुन्दरीम् । आयांतं ददृशे देवो नारदं विस्मयान्वितः

天女ランバーの舞を眺めていたとき、神（インドラ）は近づいて来るナーラダを見て、驚嘆に満たされた。

Verse 33

अहो विरुद्धो भगवान्नारदो मयि दृश्यते । नृत्यते किं न वा नृत्ये गीयते किं न गीयते

「ああ、尊きナーラダは我に不満のご様子。舞はしてはならぬのか、あるいは歌ってはならぬのか。」

Verse 34

वाद्यतां तालमानैः किं यावच्चिंतापरो हरिः । ऋषिः समागतस्तावज्जलाभ्युक्षणत त्परः

ハリ（インドラ）が憂いに沈み思い悩んでいるのに、ターラの拍子に合わせた楽の音に何の益があろうか。その折、リシが到来し、吉祥の入来の作法として水を灑ぐ儀に心を専らにしていた。

Verse 36

महर्षे स्वागतं तेऽद्य कुतो वाऽग म्यते त्वया । स्नाने संध्यार्चने होमे कुशलं तव विद्यते

大いなるリシよ、今日ここに来たことを歓迎する。いずこより来たりしや。沐浴、サンディヤー（黄昏の礼拝）、そして聖火へのホーマ供養は、つつがなく行えているか。

Verse 37

इति प्रोक्तो विहस्याथ बभाषे नारदो हरिम् । यद्येतज्जायते मह्यं किमन्येन प्रयोजनम्

かく告げられると、ナーラダは微笑み笑ってハリに言った。「もしこれがまことに我が身に成就するなら、他に何を求めようか。」

Verse 38

प्रेक्षणीकस्य ते स्थानं नाहं पश्यामि स्वर्पते । यावद्राज्यं बलेस्तावत्त्वया मे न प्रयोजनम्

天界の主よ、ただの見物人として立つべき場所など、あなたには見当たらぬ。バリの王権が続くかぎり、その役目としてあなたを要しない。

Verse 39

आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे काल मानेन योजिताः । आहुत्या प्लाविता मेघा वर्षंति हृषिता भुवि

太陽をはじめとして、すべての惑星は時（カーラ）の量りに従って運行する。さらに、供物アーフティによって満たされた雲は歓喜して大地に雨を降らせる。

Verse 40

रोगादिमरणं नास्ति यमो धर्मेण पीडितः

病などによる死はなく、ヤマさえもダルマにより抑えられ、押し退けられる。

Verse 41

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

その王は一つの天蓋の下に大地を享受し、ただ一人の主権者として治めた。チャーラナと吟遊詩人の群れは常に彼を「三界の主」「大王」「戦陣の術に巧みなる者」「三界の吉祥ラクシュミーの胸に愛される者」と讃えた。

Verse 42

ब्रह्मेति कृष्णेति हरेति भूमाविंद्रेति सूर्येति धनाधिपेति । देवारिनाथेति सुराधिपेति जेगीयते चारणबंदिवृन्दैः

地上において、チャーラナと詩人たちは彼を「ブラフマー」「クリシュナ」「ハリ」「インドラ」「スーリヤ」「財宝の主」「神々の敵を制する者」「神々の首領」と歌い上げた。

Verse 43

युद्धं विना दैत्यगणा हसंति मत्ताः प्रमत्ताः करिणो नदंति । रथाधिरूढाः पुरुषा भ्रमंति सेनाधिपा स्त्रीषु गृहे रमंति

「戦のない時、ダイティヤの群れは笑い、酔い乱れた象は無分別に鳴き、戦車に乗る男たちはさまよい、軍の将たちは家で女たちと戯れる。」

Verse 44

यज्ञाग्निधूमेन नभो विराजते सुवर्णरूपा पृथिवी विराजते । शून्यं तु वेदैर्भुवनं च शोभते धिष्ण्यं बलेर्दैर्त्यैगणैश्च शोभते

「祭火の煙により天は輝き、地は黄金のごとく照り映える。されど世は、あたかもヴェーダを欠いて空しく、バリの王座はダイティヤの群れによって華やかに飾られる。」

Verse 45

बलिर्न जानाति सुराधिपं त्वां सुराश्च सर्वे बलियज्ञभोजिनः । त्वमेव तेऽरिं हृदि चिंतय स्वयं युक्तं तवेदं कथितं मयेति

バリは汝を神々の主と知らず、諸デーヴァもまたバリの供犠の分け前を受ける。ゆえに汝みずから心中にて敵を省みよ。われが語りしことは汝にふさわしい。

Verse 46

रंभा न राजते रंगे मेनका त्वां न मन्यते । तिलोत्तमापि मनुते बलिराजं सुरेश्वरम्

ランバーは舞台に輝かず、メーナカーは汝を至上と認めぬ。ティロッタマーさえも、バリ王を神々の主と見なす。

Verse 47

उर्वशी चैव तं याति सुकेशा सह भाषते । मञ्जुघोषा मुखं वक्त्रं कृत्वा त्वां न निरीक्षते

ウルヴァシーは彼のもとへ赴き、スケーシャーは彼と語らう。マンジュゴーシャーは顔を背け、汝を見ようとしない。

Verse 48

पुलोमा पुलकोद्भेदं न करोति बलिं विना । पौलोमी पुरतो गत्वा बलिं स्तौति च मंथरा

プルローマはバリなくしては歓喜の戦慄すら起こさぬ。パウローミーは前に進みバリを讃え、マンタラーもまた讃える。

Verse 49

नारदः पर्वतश्चैव हाहा हूहूश्च तुंबुरुः । बलिराज्यं प्रशंसंति रुद्रस्याग्रे मया श्रुतम्

ナーラダ、パルヴァタ、ハーハー、フーホー、トゥンブールは、バリ王の王権を讃える――それを我はルドラの御前にて聞いた。

Verse 50

आज्याहुतीभिः सन्तुष्टा ऋषयो ब्रह्मसद्मनि । ब्रह्मणोऽग्रे प्रशंसंति तदेवं कथितं मया

ギーの供物に満足した聖仙たちは、梵天ブラフマーの御座において、ブラフマーの御前で（彼を）讃嘆する。以上が、わたしが語り伝えたところである。

Verse 51

बृहस्पतिर्यदाचष्टे न तद्वाच्यं मया तव । इंद्राणी बलिनं मत्वा बलिं चित्रेषु पश्यति

ブリハスパティが告げることは、わたしが汝に語るべきではない。インドラーニーは、バリを強大と見なして、絵姿（肖像）の中のバリを見つめる。

Verse 52

अनेन वाक्येन सुराधिपस्तु चचाल कोपावरितस्तदानीम् । गजेति वज्रेति जगाद सूतं समानयासिं कवचं रथं च

その言葉に、神々の主は揺らぎ、たちまち怒りに覆われた。彼は御者に言った。「象と金剛杵（ヴァジュラ）を持て。さらに我が剣と鎧、そして戦車も整えよ。」

Verse 53

रथेन सूर्यो मरुतो गजेन वृषेण रुद्रो महिषेण सौरिः । वाद्यंतु वाद्यानि रणाय मेऽद्य चण्डी गणेशास्त्वरिताः प्रयातु

スーリヤは戦車で来たれ。マルットたちは象で来たれ。ルドラは牡牛で来たれ。サウリは水牛で来たれ。今日、我が戦いのために軍鼓・法螺などの戦具を鳴り響かせよ。チャンディーと諸ガネーシャは速やかに進発せよ。

Verse 54

दृष्ट्वा सुरेन्द्रं संक्रुद्धं बृहस्पतिरुदारधीः । ऋषिमध्ये गतो विद्वान्बभाषे समयोचितम्

インドラが激怒しているのを見て、気高き知恵を備えたブリハスパティ—賢者—は聖仙たちの中へ進み、時宜にかなった言葉を述べた。

Verse 55

सामाद्या नीतयः प्रोक्ताश्चतस्रो मनुना पुरा । सामसाध्येषु कार्येषु दण्डस्तेन न पात्यताम्

いにしえにマヌは、和解（サーマ）に始まる四つの方策を説いた。サーマによって成就し得る事には、罰を用いてはならない。

Verse 56

अतो ह्युपेन्द्र्माहूय मंत्रयन्तु सुरोत्तमाः । तदधीनं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ゆえにウペーンドラを招き、神々のうち最勝の者たちが評議せよ。三界のすべて、動くものも動かぬものも、ことごとく彼に依っている。

Verse 57

विनष्टेषु च कार्येषु तस्य वाच्यं शुभाशुभम् । स एव प्रथमं गच्छेत्पृथिव्यां स्वार्थसिद्धये

事が破れ失われたときは、吉と凶とを彼に告げよ。そして自らまず地上へ赴き、己が目的を成就すべし。

Verse 58

तथेति देवैर्विज्ञप्तस्तथा चक्रे सुरेश्वरः । मन्दरेऽथ गिरौ विष्णुः सत्यलोकात्समागतः

神々にこのように請われ、天界の主は「然り」とうなずき、そのとおりに行った。やがてマンダラ山に、ヴィシュヌがサティヤローカより来臨した。

Verse 59

ऋषयस्तत्र ते यांतु समानेतुं जनार्द्दनम् । इत्युक्तो नारदः स्वर्गात्स्नातुं प्राप्तः स मन्दरे

「聖仙たちはそこへ赴き、ジャナールダナを迎え来たらせよ。」こう告げられて、ナーラダは天より降り、沐浴のためマンダラに到着した。

Verse 60

गौतमोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कश्यपः । जमदग्निर्वसिष्ठश्च संप्राप्ता हरिमन्दिरे

ガウタマ、アトリ、バラドヴァージャ、ヴィシュヴァーミトラ、カश्यパ—さらにジャマダグニとヴァシシュタも—ハリの聖殿に到着した。

Verse 61

गिरौ गंगा जले स्नानं संध्यां चक्रे स नारदः । यावदास्ते तदा हृष्टा वालखिल्या महर्षयः

山においてナーラダはガンガーの水で沐浴し、サンディヤーの儀礼を修した。彼がそこに留まる間、ヴァーラキリヤの大聖仙たちは歓喜した。

Verse 62

विनयेनाभिवाद्याथ कथयामास नारदः । ऋषयो मन्दरे प्राप्ता विष्णुं नेतुं सुरालये

謙虚に礼拝してからナーラダは語った。「聖仙たちはマンダラに到来し、ヴィシュヌを神々の住処へお連れするためである。」

Verse 63

ऋषयो दर्शनं कर्त्तुं भवतामपि युज्यते । तदेतद्वचनं श्रुत्वा हर्षितास्ते महर्षयः

「あなたがたもまた、聖仙たちのダルシャナを得に行くのがふさわしい。」この言葉を聞いて、かの大聖仙たちは喜悦した。

Verse 64

अंगुष्ठपर्वमात्रांस्तान्वामनान्हरिमन्दिरे । गतान्गंगाजले स्नातुं वालखिल्यान्पुरो हरिः

ハリは、ハリの聖殿を出てガンガーの水に沐浴しに行くヴァーラキリヤ—親指の関節ほどの大きさしかない小人の聖仙たち—の前を進んだ。

Verse 65

जहास वामनान्सर्वान्भाविकार्यबलात्ततः । ब्रह्मपुत्रा वालखिल्याः सर्वे ते शंसितव्रताः

そののち、来たるべき事の力に促されて、彼は小人のごとき仙人たちすべてを笑い嘲った。かのヴァーラキリヤたちは梵天の子であり、皆、称えられる誓戒によって名高かった。

Verse 66

लज्जान्विताः क्रोधपरा उच्चैरूचुः परस्परम् । केनापि देवकार्येण वामनोऽयं भविष्यति

恥に満ち、怒りに駆られて、彼らは互いに高らかに叫んだ。「いかなる神の御業によって、この者は小人となるのか。」

Verse 67

ऋषिभिर्वि ष्णुना सर्वे प्रतिबोध्य प्रसादिताः । भाग्यमोक्षः कदा विष्णोर्भविष्यति तदुच्यताम्

仙人たちとともにヴィシュヌが彼らすべてを諭し、慈悲により鎮めたのち、彼らは言った。「おおヴィシュヌよ、定められた解脱はいつ得られるのか。どうかお告げください。」

Verse 68

प्रभासादधिकं क्षेत्रं यदा वस्त्रापथं भवेत् । भविष्यति तदा वृद्धिर्ध्रुवमण्डलव्यापिनी । तथा वस्त्रापथं क्षेत्रं भविष्यति यवाधिकम्

ヴァストラーパタがプラバーサをも凌ぐ聖なるクシェートラとなる時、その栄光の増大は必ずや全天の穹に遍満する。かくしてヴァストラーパタの聖域は、いよいよ豊かに、いよいよ卓越してゆく。

Verse 69

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं दोषमुक्तो भविष्यति । असाध्यसाधनी शक्तिर्भविष्यति स्थिरा तव

ソーメーシュヴァラ神を拝するなら、人は諸々の過失から解き放たれる。さらに汝には、たとえ不可能に見えることさえ成し遂げうる、揺るがぬ力が生起する。

Verse 70

वस्त्रापथे सोमनाथं यः पश्यति स पश्यति । इन्द्रोपेन्द्रौ समालिंग्याथासीनौ तौ वरासने

ヴァストラーパタにてソーマナータを拝する者は、まことに至上の実在を拝するのである。そこにはインドラとウペーンドラが互いに抱き合い、勝れた宝座に坐しているのが見える。

Verse 71

विष्णुरुवाच । किं ते कार्यं देवराज तदवश्यं करोम्यहम्

ヴィシュヌは言った。「おお神々の王よ、何を望むのか。われは必ずそれを成し遂げよう。」

Verse 72

इन्द्र उवाच । हिरण्यकशिपोर्वंशे बलिर्दैत्यो महा बलः । तेनेदं सकलं व्याप्तं देवा यज्ञभुजः कृताः

インドラは言った。「ヒラニヤカシプの系譜に、バリという大力のダイティヤがいる。彼によってこの全領域は覆い尽くされ、神々は主権を奪われ、ただ『供犠（ヤジュニャ）の供物を食する者』に落とされた。」

Verse 73

देवलोके भूमिलोको गतः सर्वोऽपि केशव । यावन्नो विकृतिं याति पूर्ववैरमनुस्मरन् । भ्रष्टराज्यो बलिस्तावत्पातालमधितिष्ठतु

「おおケーシャヴァよ、地上の世界はまるで天界の領分へ移ったかのようだ。彼が—旧き怨みを思い起こして—われらに対し心を邪へと歪めぬうちは、王権を失ったバリをパーターラ（地下界）に住まわせよ。」

Verse 74

सूर्यसोमान्वये कश्चिद्राजा भवतु भूतले

「地上に、太陽族・月族の系譜より、ある王が現れますように。」

Verse 75

सारस्वत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वयं संचिन्त्य चेतसा । तथा करिष्ये तं प्रोच्य मुनीन्प्राह जनार्दनः

サーラスヴァタは言った。これらの言葉を聞くと、ジャナールダナは自ら心中に思惟し、「そのとおりに致そう」と答え、ついで聖仙たちに語りかけた。

Verse 76

ऋषयस्तत्र गच्छंतु कारयन्तु महामखम् । अहं तत्रागमिष्यामि साधयिष्यामि तं बलिम्

「聖仙たちはそこへ赴き、偉大なる供犠（マハーヤジュニャ）を執り行わせよ。われもまたそこへ至り、その務めを成就して、バリを従わせよう。」

Verse 77

इत्युक्ता मुनयः सर्वे गतास्ते यज्ञमण्डपे । द्वादशाहो महायज्ञः प्रारब्धः सर्वदक्षिणः

かく告げられると、すべての牟尼は供犠の मंडप（祭壇の堂）へ赴いた。そこに十二日間の大供犠が始まり、しかるべきダクシナー（謝礼・布施）もことごとく備わっていた。

Verse 78

सुराष्ट्रदेशं विख्यातं क्षेत्रं वस्त्रापथं नृप । तस्य दक्षिणदिग्भागे बलेः सिद्धं महापुरम्

王よ、名高きスラーシュトラの国土には、ヴァストラーパタと呼ばれる著名な聖域がある。その南方の区画には、成就し堅固に स्थापितされたバリの大都（マハープラ）がそびえ立つ。

Verse 79

क्षेत्राद्बहिः समारब्धो यज्ञः सर्वस्वदक्षिणः । शुक्रेणामन्त्रिताः सर्वे मुनयो यज्ञकर्मणि । अतिहृष्टो बलिर्यज्ञे ददौ दानान्यनेकधा

聖域の境を出たところで、全財をダクシナーとして捧げる供犠が開始された。シュクラの招きにより、供犠の作法のためにすべての牟尼が招集された。バリは大いに歓喜し、その供犠において種々の布施を施した。

Verse 80

स्वर्णपात्रेषु सर्वेषु दीयते भोजनं बहु । अतिथिर्ब्राह्मणो विद्वान्सर्वस्वेनापि पूज्यते । दानाद्यज्ञो भवेत्पूर्णो दानहीनो वृथा भवेत्

黄金の器のすべてに、豊かな食が施された。四知に通じたバラモンの客は、たとえ全財産をもってしても敬い供養すべきである。布施によって祭祀は円満となり、布施なき祭祀はむなしく果を結ばない。

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु विष्णुर्वामनतां गतः । मध्यदेशे चतुर्वेदो ब्राह्मणस्तीर्थयात्रिकः । महोदरो ह्रस्वभुजः खञ्जपादो महाशिराः

まさにその時、ヴィシュヌはヴァーマナの姿となった。マディヤデーシャにおいて、四ヴェーダに通じた巡礼のバラモンとして現れ、腹は大きく、腕は短く、足はびっこで、頭は大きかった。

Verse 82

महाहनुः स्थूलजंघः स्थूलग्रीवोऽतिलंपटः । श्वेतवस्त्रो बद्धशिखश्छत्रोपानत्कमण्डलून्

顎は突き出て、脛は太く、首も太く、きわめて不格好に見えた。白衣をまとい、髻を結び、傘と履物とカマンダル（浄水の水壺）を携えていた。

Verse 83

द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि बभ्राम स महीतले । सुराष्ट्रदेशे संप्राप्तः क्षेत्रे वस्त्रापथे द्विजः

多くのティールタ（聖なる渡し場）を拝するため、彼は地上を遍歴した。やがてそのバラモンはスラーシュトラ国に至り、ヴァストラーパタの聖域へと到着した。

Verse 84

स्वर्णरेखा नदीतीरे चिंतयामास वामनः । प्रथमं किं भवं दृष्ट्वा यामि सोमेश्वरं शिवम्

スヴァルナレー カー河のほとりで、ヴァーマナは思案した。「まずバヴァを拝し、その後にソーメーシュヴァラ—シヴァのもとへ赴こうか。」

Verse 85

अथ सोमेश्वरं पूज्य पश्चाद्यास्यामि मन्दरम् । इति चिन्तापरो भूत्वा कृत्यं सञ्चिन्त्य चेतसा । अत्र स्थितः सोमनाथं पूजयिष्यामि निश्चितम्

「まずソーメーシュヴァラを礼拝し、その後マンダラへ赴こう。」そう思索に沈み、心中でなすべき務めを慎重に量ったのち、彼は決意した。「ここに留まり、必ずソーマナータを礼拝しよう。」

Verse 86

वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवं सोमेश्वरं वृथा । पूजयंति जना नित्यं तथा कार्यं मया धुवम्

「ヴァストラーパタの大聖地では、人々は日々バヴァ（シヴァ）—ソーメーシュヴァラを礼拝するが、正しい理解なくしてはむなしい。ゆえに、この行いは私が必ず、正しく意義あるかたちで成し遂げねばならぬ。」

Verse 87

देशानामुत्तमो देशो गिरीणामुत्तमो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं नदीनामुत्तमा सरित्

諸国のうちでここは最勝の国土、諸山のうちでここは無上の山、諸聖地のうちでここは最高のクシェートラ、諸河のうちでここは第一の流れである。

Verse 88

दिव्यं वनं वनानां तु देवानामुत्तमो भवः । यदा सोमेश्वरो देवो भूमिं भित्त्वा भविष्यति

ここは諸林のうち最勝なる天妙の森であり、バヴァ（シヴァ）は諸神のうち最上である。やがてソーメーシュヴァラ神が大地を裂いて（ここに）顕現するとき……

Verse 89

तदाम्रमण्डले दिव्यं क्षेत्रमेतद्यवाधिकम् । चैत्र शुक्लचतुर्दश्यामग्निसाधनतत्परः

そのとき、あの天妙なるマンゴー林の囲いの内で、この神聖なるクシェートラはいよいよ卓越する。チャイトラ月の白分（シュクラ・パクシャ）十四日、火の修法（アグニ・サーダナ）に専心して……

Verse 90

ऊर्ध्वबाहुः सूर्यकाले भवं तावत्स पश्यति । मध्यंदिनं परं याते दिननाथे विलंबिते

日の出の時、両腕を高く掲げ、その間ずっとバヴァ（シヴァ）を拝観する。正午が過ぎ、日の主（太陽）がなお歩みを遅らせて進むとき…

Verse 91

अग्नि तापांगसंतप्तस्तावत्पश्यति शंकरम् । सोमनाथं शिवं शांतं सर्वदेवनमस्कृतम् । अर्घ्येण पुष्पमिश्रेण जलमिश्रेण भामिनि

火の熱により四肢が灼かれつつも、彼はシャンカラ—ソーマナータ、静寂なるシヴァ、諸神に礼拝される御方を拝観する。麗しき女よ、花を混ぜたアルギャの水と、水の供養をもって…

Verse 92

सारस्वत उवाच । भूमिं भित्त्वाथ देवेशः स्वयं सोमेश्वरः स्थितः । लिंगरूपो महादेवो यावदाब्रह्मवासरम्

サーラスヴァタは言った。「大地を裂いて、神々の主—ソーメーシュヴァラ自ら—が現れ立たれた。大いなる神はリンガの姿のまま、ブラフマーの一日（宇宙の日の終わり）に至るまで留まった。」

Verse 93

सोमेश्वर उवाच । सिद्धस्त्वं मत्प्रसादेन कार्यं सिद्धं भविष्यति । इत्युक्तो वामनो देवं प्रत्युवाच महेश्वरम्

ソーメーシュヴァラは言った。「我が恩寵により、汝はすでに成就した。汝の目的は必ず果たされよう。」そう告げられて、ヴァーマナは神マヘーシュヴァラに答えた。

Verse 94

वामन उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तदाऽत्र लिंगे स्थातव्यमस्तु दिव्यं पुरो मम

ヴァーマナは言った。「もし御心が満ち給うなら、マハーデーヴァよ、そして我に恩寵を授け給うなら—どうかここ、このリンガに住し、我が都の前に神聖なる御臨在として在り給え。」

Verse 95

यस्तु स्वायंभुवं लिंगं वामने नगरे मम । पूजयिष्यति ब्रह्मघ्नो गोघ्नो वा बालघातकः

わがヴァーマナの都にて、自ずから顕れた（スヴァヤンブー）リンガを礼拝する者は――たとえ婆羅門殺し、牛殺し、あるいは幼子を殺めた者であっても――

Verse 96

गुरुद्रोही स्वर्णचोरो मुच्यते सर्वपातकैः । निर्दोषः पूजयेद्यस्तु सकृत्सोमेश्वरं हरम्

師（グル）を裏切る者も、黄金を盗む者も、あらゆる罪より解き放たれる。さらに、偽りなき心でソーメーシュヴァラ――ハラ（シヴァ）――をただ一度でも礼拝する者は、

Verse 97

मृतो विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । संस्तूयमानो दिक्पालैर्यातु स्वर्गे शिवालये

死に臨んでは、天のヴィマーナに乗り、天女たちに囲まれ、方位の守護神らに讃えられて、天界へ――シヴァの御住まいへと赴かんことを。

Verse 98

ब्रह्मलोकमतिक्रम्य रुद्रलोके स गच्छतु । तथेत्युक्त्वा सोमनाथस्तत्रैवान्तरधीयत

「梵天界すら超えて、ルドラの界へ赴かしめよ。」そう言って「然り」とソームナータは宣し、その場にて姿を消した。

Verse 99

प्रकाश्य वामनो लिगं सोमनाथं स्वयंभुवम् । प्राप्तज्ञानो लब्धवृद्धिर्ययौ द्रष्टुं भवं हरम्

ソームナータの自生（スヴァヤンブー）のリンガを顕わしたのち、婆羅門ヴァーマナは――真の智を得て霊的な増益を成し――バヴァ、主ハラ（シヴァ）を拝見せんと旅立った。

Verse 100

गंगाद्याः सरितः सर्वाः स्वर्णरेखाजले स्थिताः । एतां सोमेश्वरोत्पत्तिं ये शृण्वंति नराः स्त्रियः । सर्वपापक्षयस्तेषां जायते नात्र संशयः

ガンガーをはじめとするすべての河は、スヴァルナレー カーの水に宿っている。ソーメーシュヴァラの出現の物語を聞く男女は、罪がことごとく滅する—疑いはない。