Adhyaya 13

Verse 1

सारस्वत उवाच । छित्त्वा शुभाशुभं कर्म मुक्तिमिच्छेच्छिवां ततः । इदं न शक्यते कर्त्तुं शुभं कार्यं तदा नरैः

サーラスヴァタは言った。「善業と悪業のいずれをも断ち切ったのち、しかる後にシヴァの吉祥なる解脱を願うべきである。だがこの高き境地は人には容易に成し得ぬ。ゆえに真に善き行いを修すべし。」

Verse 2

उत्थायोत्थाय स्नातव्यं पूज्यौ हरिहरौ स्वयम् । सत्यं वाच्यं हितं कार्यं दानं देयं स्वशक्तितः

たびたび早く起きて沐浴し、ハリとハラそのものを礼拝すべし。真実を語り、益あることを行い、力に応じて布施をなすべし。

Verse 3

परापवादभीरुत्वं परदारान्विवर्जयेत् । सुवर्णभूमिहरणब्रह्मदेवस्ववर्जनम्

他者に非難を招くことを畏れ、他人の配偶者を避けよ。黄金や土地を盗まず、また婆羅門や神々に属するものを奪い取ってはならない。

Verse 4

ब्राह्मणस्त्रीनरेंद्राणां बालवृद्धतपस्विनाम् । पितृमातृगुरूणां च नाप्रियं मनसा वदेत्

婆羅門、女性、王、子ども、老人、苦行者、そして父母や師に対して、心の中でさえ不快で辛辣な言葉を発してはならない。

Verse 5

देशकालपरिज्ञानं पात्रापात्रविवेचनम् । छाया नृणां न वक्तव्या तक्राग्नींधनकांजिकम्

土地と時をよく知り、施しを受けるにふさわしい者とそうでない者を見分けよ。他人の「影」を持ち出して貶める言葉を語ってはならず、また酪乳・薪・火・酸粥といった些事を不適切に論じて争いを招いてはならない。

Verse 6

औषधं शाकमर्थिभ्यो दातव्यं गृह मेधिभिः । एकादशीपंचदशीचतुर्दश्यष्टमीषु च

家住の者は、困窮する人々に薬と野菜を施すべきである。とりわけ月の第十一日、第十五日、第十四日、そして第八日に。

Verse 7

अमावास्याव्यतीपातसंक्रांतिग्रहणेषु च । वैधृते पितृमात्रोश्च क्षयाहदिवसेषु च

また、アマーヴァーシャー（新月の日）、ヴャティーパータ、サンクラーンティ（太陽の移行）、日月食の時、ヴァイデーリティ、そして父母の命日にも、同様の法（ダルマ）にかなった布施と修行を行うべきである。

Verse 8

युगादिमन्वादिदिने गृहे कार्यो महोत्सवः । तीर्थे वा गमनं कार्यं गृहाच्छतगुणं यतः

ユガーディの日とマンヴァーディの日には、家で大いなる祭を営むべきである。あるいはティールタ（聖なる渡し場）へ赴け。聖地で得る功徳は、家で得るものの百倍だからである。

Verse 9

इद्रियाणां जयः कार्यो मद्यं द्यूतं विवर्जयेत् । विवादं गमनं युद्धं गृही यत्नेन वर्जयेत्

諸感官を制して勝つよう努め、酒などの酩酊と賭博を捨てよ。家住者は、争い、無分別な徘徊、そして闘争を、慎み深く避けるべきである。

Verse 10

स्नानं दानं जपो होमो देवपूजा द्विजार्चनम् । अक्षयं जायते सर्वं विधिवच्चेद्भवेत्कृतम्

（聖地での）沐浴、布施、真言の誦持、ホーマ（火供）、神々への礼拝、そしてブラーフマナへの供養—正しい作法に則って行えば、これらすべての功徳は尽きることがない。

Verse 11

एकापि गौः प्रदातव्या वस्त्रालंकारभूषणा । दोग्ध्री सवत्सा तरुणी द्विजमुख्याय कल्पिता

たとえ一頭の牛であっても布施すべきである。衣と飾りで荘厳し、乳を出す若い牝牛を子牛とともに、最勝のブラーフマナに如法に捧げよ。

Verse 12

संप्राप्य भारतं खंडं मानुषं जन्म चोत्तमम् । धन्यो ददाति यो धेनुं स नरः सूर्यमण्डलम् । भित्त्वा याति विमानेन गम्यमानो गवादिभिः

バーラタ・ヴァルシャに生を受け、すぐれた人身を得たのち、乳牛を施す者はまことに福徳ある。かの人は太陽の界（スーリヤ・マンダラ）へと突き抜け、天のヴィマーナに乗って進み、牛らに伴われてゆく。

Verse 13

सप्त जन्मानि पापानि कृत्वा पापीह चाधमः । एको ददाति यो धेनुं मुच्यते सर्वपातकैः

たとえこの世で卑しく罪深い者が七生にわたり罪を重ねたとしても――ただ一頭の乳牛を布施するなら、あらゆる重い堕罪より解き放たれる。

Verse 14

यदा स नीयते बद्धो यममार्गेण किंकरैः । तदा नंदा समागत्य स्वं पुत्रमिव पश्यति

彼が縛られ、死の使いらによってヤマの道へ連れ去られるとき――そのときナンダーが来て、わが子を見るかのように彼を見つめる。

Verse 15

विजित्य हुंकृतेनैव तान्दूतान्दूरतः स्थितान् । गोप्रदं तं समादाय प्रयाति शिवमन्दिरम्

ただ一声の力強い鳴き声によって、遠くに立つ使者たちを打ち負かし、彼女は牛を施した者を連れ、シヴァの神殿へと進む。

Verse 16

वृषो धर्म हति प्रोक्तो येन मुक्तः स मुच्यते । गोषु मध्ये पितॄन्सर्वान्हरमुद्दिश्य वा हरिम्

牡牛は「不義を滅する者」と宣言される。誰によって解き放たれようとも、その者はまことに解脱する。牛の群れの中で一切の祖霊を敬い、その行いをハラ（シヴァ）に、あるいはハリ（ヴィシュヌ）に捧げよ。

Verse 17

सूर्यब्रह्मपुरे वासो जायते ब्रह्मवासरे । दृढं ककुद्मिनं संतं युवानं भारसाधनम्

スーリヤ・ブラフマプラにおいて、ブラフマーの日に住まいが成就する。（施すべきは）堅固な瘤ある牡牛—強く、若く、荷を担うにふさわしいもの。

Verse 18

हलक्षमं बलीवर्दं दत्त्वा विप्राय पर्वसु । तमारुह्य नरो याति गोलोकं शिवसंनिधौ

祭日の折に、鋤を引くにふさわしい役牛をバラモンに施し、それに乗るなら、その人はシヴァの御前にてゴーロカへと至る。

Verse 19

अश्वं सास्तरणं दत्त्वा खलीनेन च संयुतम् । अश्वराजबलात्स्वर्गे मोदते ब्राह्मवासरम्

鞍覆いを添え、手綱と馬具を整えた馬を施すなら、その「馬王」の力により、天界にて梵天の一日に等しい時を歓喜して過ごす。

Verse 20

गजदानाद्गजेंद्रेण नीयते नंदनं वनम् । पृथिव्यां सागरांतायामेष राजा भविष्यति

象を施せば、象の王に導かれてナンダナの園へ至り、さらに四海に囲まれたこの地上において王となるであろう。

Verse 21

गृहं सोपस्करं दत्त्वा विप्राय गृहमेधिने । लभते नंदने दिव्यं विमानं सार्वकामिकम्

調度を備えた家を家長たるバラモンに施す者は、ナンダナにおいて、あらゆる願いを成就する神妙なるヴィマーナ（天の車）を得る。

Verse 22

द्रव्यं पृथिव्यां परमं सुवर्णं हृष्यंति देवा यदि दीयते ततः । सूर्योपि तस्मै रुचिरं विमानं ददाति तावद्भ्रमतेऽत्र यावत्

地上における至上の財は黄金である。それが施されれば諸天は歓喜する。さらに太陽神スーリヤさえ、施主に麗しき天の車を授け、その功徳が尽きぬかぎり、それに乗って遍歴させる。

Verse 23

रौप्यं पितॄणामतिवल्लभं तद्दत्त्वा नरो निर्मलतामुपैति । सोमस्य लोकं लभते स तावद्भुवे निवद्धा ऋषयो हि यावत्

銀はピトリ（Pitṛ、祖霊）にことのほか愛される。これを施す者は清浄を得る。その人は、聖仙リシ（ṛṣi）が大地に結ばれているかぎり、ソーマの世界（Soma-loka）を得る。

Verse 24

श्रीखंडकर्पूरसमाकुलानि तांबूलरत्नादिफलानि दत्त्वा । पुष्पाणि वस्त्राणि सुखेन याति साकं शशांकं दिवि देववृंदैः

白檀と樟脳を和えた香、タンブーラ（檳榔・ベテル）、宝玉と果実を、さらに花と衣を添えて供養する者は、喜びつつ天に赴き、シャシャーンカ（Śaśāṅka、月）とともに、神々の群れの中に住する。

Verse 25

तक्रोदकतैलघृतदुग्धेक्षुरसमधूनि यो दद्यात् । खर्जूरखंडद्राक्षावातामांजीरकैः साकम्

酪乳、水、油、ギー、乳、甘蔗の汁、蜜を施し、さらに棗（デーツ）、砂糖、干し葡萄、アーモンド、無花果を添えて施す者は、大いなる功徳を得る。

Verse 26

दर्भाक्षतमृद्गोमयदूर्वायज्ञोपवीतानि । तिलचर्मसूर्यपिटकं दत्त्वा ख्यातश्चिरं स्वर्गे

ダルバ草、欠けぬ米（akṣata）、土（粘土）、牛糞、ドゥールヴァ草（dūrvā）、そして聖紐ヤジュニョーパヴィータ（yajñopavīta）を施し、さらに胡麻、革、日除けの傘を施す者は、天において久しく名声を得る。

Verse 27

आत्माहाराच्चतुर्भागं सिद्धान्नाद्यदि दीयते । हन्तकारः स तं दत्त्वा ध्रुवं याति ध्रुवालये

自らの日々の食を四分の一取り分け、炊き上げた供物（siddhānna）として施すなら、その施主は供養を成し遂げて、必ずや不動のドゥルヴァ（Dhruva）の住処へ至る。

Verse 28

आत्माहारप्रमाणेन प्रत्यहं गोषु दीयते । गवाह्निकं तासु दत्त्वा नरो याति सुरालयम्

もし人が日々、自らの食の量に等しい分を牛に施し、その日々の分け前を捧げるなら、その者は神々の住まいへと至る。

Verse 29

कंडनीपेषणीचुल्लीमार्जनीभिश्च यत्कृतम् । पापं गृही क्षालयति ददद्भिक्षां दिनं प्रति

挽くこと、搗くこと、かまどでの炊事、掃き清めによって家住者が負ういかなる罪も、日々施しを与えることで洗い清められる。

Verse 30

ग्रासमात्रा भवेद्भिक्षा सा नित्यं यत्र दीयते । तद्गृहं गृहमन्यच्च स्मशानमिव दृश्यते

日々の施しがただ一口分だけであるところでは、その家も、同じような他の家も、まるで火葬場のように（真の繁栄と吉祥を欠いて）見える。

Verse 31

कुम्भान्सोदकसिद्धान्नांश्छत्रोपानत्कमंडलुम् । अंगुलीयकवासांसि दत्त्वा याति नरो दिवि

水の壺、湯水を添えた熟食、傘、履物、そしてカマンダル（行者の水器）、さらに指輪と衣を施すなら、その人は天界に至る。

Verse 32

श्रांतस्य यानं तृषितस्य पानमन्नं क्षुधार्त्तस्य नरो नरेन्द्र । दत्त्वा विमानेन सुरांगनाभिः संस्तूयमानस्त्रिदिवं स याति

おお人の王よ。疲れた者に乗り物を与え、渇く者に飲み物を与え、飢える者に食を施す人は、天女らに讃えられつつ天のヴィマーナに乗って天界へ昇る。

Verse 33

भोजनं सततं देयं यथाशक्त्या घृत प्लुतम् । तन्मया हि यतः प्राणा अतः पुष्यंति प्राणिनः

力に応じて、清らかなギー（酥油）を添えた食を絶えず施すべきである。命あるものの生命はそれによって保たれるゆえ、衆生は食によって栄える。

Verse 34

क्षुत्पीडा महती लोके ह्यन्नं तद्भेषजं स्मृतम् । तेन सा शांतिमायाति ततोन्नं देयमुत्तमम्

飢えは世における大いなる苦であり、食はその薬と説かれる。食によってその苦は鎮まるゆえ、施食こそ最上の布施である。

Verse 35

अन्नं वस्त्रं फलं तोयं तक्रं शाकं घृतं मधु । पत्रं पुष्पं तथोपानत्कंथां यष्टिं कमंडलुम्

施すべきは、食、衣、果物、水、バターミルク、野菜、ギー、蜂蜜、葉と花。さらに履物、継ぎ当ての外衣、杖、そして水壺（カマンダル）も施す。

Verse 36

छत्रपात्रे व्रतं विद्या अक्षमाला सुरार्चनम् । कन्या कुशोपवीतानि बीजौषधगृहाणि च

また、傘と器、誓戒（ヴラタ）を支える施し、学びと知、数珠、神々への供養も施すべきである。さらに、娘を婚姻に授けるカニヤー・ダーナ、クシャ草の聖糸、種子と薬の貯えも挙げられる。

Verse 37

सस्यं क्षेत्रं यज्ञपात्रं योगपट्टं च पादुके । कृष्णाजिनं बुद्धिदानं धर्मादेशकथानकम्

さらに、穀物と田地、ヤジュニャの祭器、ヨーガの帯と草履、黒羚羊の皮（クリシュナージナ）、智慧を授けること、そしてダルマを教え示す法話もまた布施となる。

Verse 38

अथैतत्संततं देयं तेन श्रेयो महद्भवेत् । सर्वपापक्षयं कृत्वा दाता याति शिवालयम्

ゆえに、これらの施しは絶えず捧げるべきである。そうすれば大いなる福徳が生ずる。あらゆる罪を滅し尽くしたのち、施主はシヴァの御住処へ至る。

Verse 39

श्राद्धे गृहस्था भोक्तव्याः कुलीना वेदपारगाः । अक्रोधनाः स्नानशीलाः स्वदेशाचारतत्पराः

シュラーダでは家住者に食を供すべきである。良き家系にしてヴェーダに通じ、怒りなく、沐浴と清浄を守り、自国の正しい作法に励む者たちである。

Verse 40

आमंत्र्य पूर्वदिवसे निरीहा अपि ये द्विजाः । अलोलुपा व्याधिहीना न तु ये ग्रामयाजिनः

たとえ世俗の求めに無欲なブラーフマナ（再生族）であっても、前日に招くべきである。貪りなく病なき者を。だが、村の祭式を職業として糧とする者は招いてはならない。

Verse 41

तेषां पुरः प्रदातव्यं पिंडदानं विधानतः । श्राद्धं श्रद्धाविहीनेन कृतमप्यकृतं भवेत्

彼らの前で、規定に従ってピンダ供養を捧げねばならない。信を欠いて行うシュラーダは、たとえ外形を整えても、行われなかったのと同じとなる。

Verse 42

तस्माच्छ्रद्धान्वितैः श्राद्धं कर्त्तव्यं क्रोधवर्जितैः । वानप्रस्थो ब्रह्मचारी पथिकस्तीर्थसेवकः

ゆえに、信を具え怒りを離れた者によってシュラーダは行われるべきである。林住者（ヴァーナプラスタ）、梵行の学生（ブラフマチャーリー）、旅人、そしてティールタ奉仕に励む者—かかる人々は敬われねばならない。

Verse 43

अतिथिर्वैश्वदेवांते स पूज्यः श्राद्धकर्मणि । सर्वदा यतयः पूज्याः स्वशक्त्या गृहमेधिभिः

ヴァイシュヴァデーヴァ（Vaiśvadeva）の供献が終わるとき、客人はシュラッダ（Śrāddha）の儀礼において敬い奉るべきである。また、修行者ヤティ（yati）は常に、家住者が己の力に応じて尊崇すべきである。

Verse 44

यात्राविधिमथो वक्ष्ये सेतिहासं नृपोत्तम

今より、巡礼の作法（yātrā-vidhi）を、その聖なる古伝とともに説き明かそう、王の中の最勝者よ。