Adhyaya 12

Verse 1

सारस्वत उवाच । गंगोदकं मधुघृते कुंकुमागुरुचंद नम् । गुग्गुलं बिल्वपत्राणि बकपुष्पं च यो वहेत्

サーラスヴァタは言った。「ガンガーの水、蜂蜜とギー、クンクマ（サフラン）、アガルと白檀、グッグルの樹脂、ビルヴァの葉、そしてバクラの花を（供養のために）携える者は…」

Verse 2

पदचारी शुचितनुर्भारं स्कन्धे निधाय च । तीर्थे स्नात्वा शिवं विष्णुं ब्रह्माणं शंकरं प्रियम्

徒歩で進み、身を清め、荷を肩に載せる。ティールタにて沐浴したのち、シヴァ、ヴィシュヌ、そしてブラフマー—愛しきシャンカラ—を礼拝すべきである。

Verse 3

दृष्ट्वा निवेदयेद्यस्तु स मुक्तः सर्वबन्धनैः । स नरो गणतां याति यावदाभूतसंप्लवम्

しかし（神を）拝し、ニヴェーダナ（供物の奉献）を捧げる者は、あらゆる束縛から解き放たれる。その人は、衆生の大壊滅に至るまで、ガナ（シヴァの眷属）としての位を得る。

Verse 4

कलत्रमित्रपुत्रैर्वा भ्रातृभिः स्वजनैर्नरैः । सहितो वा नरैर्याति तीर्थे देवं विचिंत्य च

妻や友、子ら、兄弟、身内の者と共にであれ、あるいは他の人々と共にであれ、彼は神を心に念じつつティールタ（聖なる渡し場）へ赴く。

Verse 5

देवमूर्तिं शुभां कृत्वा रथस्थां सुप्रतिष्ठिताम् । चन्दनागुरुकर्पूरैरर्चितां कुंकुमेन च

吉祥なる神像を作り、よく安置して車上に据え、白檀・アガル（沈香）・樟脳、さらにクンクマ（紅・サフラン）をもって供養すべし。

Verse 6

पूजयन्विविधैः पुष्पैर्धूपदीपादिकैर्नृप । गीतनृत्यैः सवादित्रैर्हास्यलास्यैरनेकधा

王よ、そこでは種々の花、香、灯明などをもって礼拝し、さらに楽器を伴う歌と舞、歓喜の笑みと優美な所作をもって、さまざまに供養すべし。

Verse 7

धरित्रीं कांचनं गाश्च जलान्नवसनानि च । तृणेन्धने प्रियां वाणीं यच्छन्याति नरो यदि

もし人がこの世を去るにあたり、土地・黄金・牛・水・食・衣、さらには草や薪までも施し、また甘く人を喜ばせる言葉を与えるなら、その布施は彼の法の財となり、ティールタの偉大さの中で讃えられる。

Verse 8

देवांगनाकरग्राहगृहीतो नन्दनं वनम् । प्राप्य भुंक्ते शुभान्भोगान्यावदाचन्द्रतारकम्

天女たちの手に取られて彼はナンダナの林に至り、月と星とがある限り、吉祥なる歓楽を享受する。

Verse 9

तीर्थे संचरितः पुरुषो रोगैः प्राणान्विमुञ्चति । अदृष्ट्वा दैवतं तीर्थे दृष्टतीर्थफलं लभेत्

ティールタ（聖地）を巡る人は病により命を落とすことさえある。されど、そこに坐す神を拝さずとも、聖地を「見た」（参詣した）功徳の果をなお得る。

Verse 10

संसारदोषान्विविधान्विचिन्त्य स्त्रीपुत्रमित्रेष्वपि बंधमुक्तः । विज्ञाय बद्धं पुरुषं प्रधानैः स सर्वतीर्थानि करोति देहम्

輪廻（サンサーラ）のさまざまな過失を省み、妻子や友にさえ執着の絆を離れ、賢者によって人がいかに縛られるかを悟るとき、その人はこの身をこそ「一切のティールタの合流」となし、聖なる器とする。

Verse 11

आजन्मजन्मांन्तरसंचितानि दग्ध्वा स पापानि नरो नरेन्द्र । तेजोमयं सर्वगतं पुराणं भवोद्भवं पश्यति मुच्यते सः

おお、人々の主よ。生まれ生まれに積み重ねた罪を焼き尽くしたのち、その人は、光そのものにして遍く行き渡り、存在の源なる太古の御方を拝し、解脱する。

Verse 12

तीर्थे विप्रवचो ग्राह्यं स्नात्वा संध्यार्चनादिकम् । दर्भास्तिला हविष्यान्नं प्रयोगाः श्रद्धया कृताः

ティールタではブラーフマナの教えを受け入れるべきである。沐浴ののち、サンディヤー礼拝などの諸儀を行い、ダルバ草と胡麻を用い、ハヴィシュヤの食を供えて、定められた作法を信心もって修すべし。

Verse 13

अगस्त्यं भृङ्गराजं च पुष्पं शतदलं शुभम् । कर्पूरागुरुश्रीखंडं कुंकुमं तुलसीदलम्

アガスティヤの花、ブリンガラージャの花、吉祥なる百弁の花。さらに樟脳、アグル、香り高き白檀の練香、クンクマ（サフラン）、トゥラシーの葉—これらはティールタでの礼拝における聖なる供物として称えられる。

Verse 14

बिल्वप्रमाणपिंडेषु दीपोद्द्योतितभूमिषु । तांबूल फलनैवेद्यं तिलदर्भोदकेन च

ビルヴァの実ほどの大きさに団子状の供物を整え、灯明に照らされた地において、タームブーラ（檳榔・ベテル）、果実、ナイヴェーディヤ（供食）を捧げ、さらに胡麻とダルバ草で清めた水をも供えるべきである。

Verse 15

तीर्थे संकल्पितं मर्त्यैस्तदनंतं प्रजायते । अयने विषुवे चैव संक्रांतौ ग्रहणेषु च

人がティールタにおいて立てるサンカルパ（誓願・決意）は、その果報が尽きることなく生ずる。とりわけアヤナ（至）、ヴィシュヴァ（分）、サンクラーンティ（太陽の移行）、そして日月食の時に。

Verse 16

मासांतेऽपर पक्षे तु क्षयाहे पितृमातृके । गजच्छायां त्रयोदश्यां द्रव्ये प्राप्तौ द्विजोत्तमः

月の終わり、闇の半月において、父母の祖霊に捧げるクシャヤの日に、ガジャッチャーヤーの十三日（トラヨーダシー）に、その最勝のブラーフマナは財を得た。

Verse 17

गृहे श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणामृणमुक्तये । गृहाच्छतगुणं नद्यां या नदी याति सागरम्

祖霊への負債を離れるため、家においてシュラーダ（śrāddha）を修すべきである。だが海へと流れゆく河にて行えば、その果報は家でのそれに比して百倍となる。

Verse 18

प्रभासे पुष्करे राजन्गंगायां पिंडतारके । प्रयागे नृपगोमत्यां भवदामोदराग्रतः

王よ——プラバーサ、プシュカラ、ガンガーのピンダターラカ、プラヤーガ、あるいはゴーマティーの河においても——バヴァとダーモダラ（主）の御前に、これらの聖地は祖霊への供養とティールタの功徳のために称揚される。

Verse 19

नर्मदादिषु तीर्थेषु कुर्याच्छ्राद्धं नरो यदि । सर्वपापविनिर्मुक्तः पितरो यांति सद्गतिम्

もし人がナルマダー河などの聖なるティールタにてシュラーダ（śrāddha）を修すなら、あらゆる罪より解き放たれ、祖霊はサドガティ（善き境地）に至る。

Verse 20

संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् । दिव्यं विमानमारुह्य प्रान्ते याति सुरालयम्

すぐれた子孫を得て比類なき歓楽を味わい、ついには天のヴィマーナ（vimāna）に乗り、神々の住処へと赴く。

Verse 21

जातकर्मादियज्ञेषु विवाहे यज्ञकर्मणि । देवप्रतिष्ठाप्रारंभे वृद्धिश्राद्धं प्रकल्पयेत्

ジャータカルマ（jātakarma）などの出生儀礼、婚礼、ヤジュニャの作法、そして神像安置の開始にあたっては、増益と吉祥のためのヴリッディ・シュラーダ（vṛddhi-śrāddha）を整えるべきである。

Verse 22

तृप्यन्ति देवताः सर्वा स्तृप्यंति पितरो नृणाम् । वृद्धिश्राद्धकृतो गेहे जायते सर्वमंगलम्

すべての神々は満悦し、人々の祖霊もまた満たされる。ヴリッディ・シュラーダ（vṛddhi-śrāddha）を修する家には、あらゆる吉祥が生じる。

Verse 23

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहो मद्यमदादयः । माया मात्सर्यपैशुन्यमविवेको विचारणा

欲望、怒り、貪り、迷妄、酒などによる酩酊；欺き、嫉み、誹り、分別の欠如、そしてねじれた思惟—これらはダルマを妨げ、聖なる行いの果を減ずる過失である。

Verse 24

अहंकारो यदृच्छा च चापल्यं लौल्यता नृप । अत्यायासोप्यनायासः प्रमादो द्रोहसाहसम्

王よ、我慢（アハンカーラ）、当てずっぽうの気まぐれ、移ろいやすさと落ち着かぬ渇愛、過度の労苦と怠惰な安逸、怠慢、背信、そして無分別な蛮勇——これらもまた、ダルマの道を損なう破滅の性向である。

Verse 25

आलस्यं दीर्घसूत्रत्वं परदारोपसेवनम् । अल्पाहारो निराहारः शोकश्चौर्यं नृपोत्तम

最上の王よ、怠惰、先延ばし、他人の妻に近づくこと、食の乱れ——少なすぎても、まったく断っても——悲嘆と盗み。これらもまた、ダルマを滅する過失として非難される。

Verse 26

एतान्दोषान्गृहे नित्यं वर्जयन्यदि वर्तते । स नरो मण्डनं भूमेर्देशस्य नगरस्य च

人が家にあって常にこれらの過失を避けて生きるなら、その人は大地の飾りとなり、自らの国土と都の誉れともなる。

Verse 27

श्रीमान्विद्वान्कुलीनोऽसौ स एव पुरुषोत्तमः । सर्वतीर्थाभिषेकश्च नित्यं तस्य प्रजायते

そのような人は富み、学識を備え、家柄と品性も高くなる——まことに人中の最勝である。その人には、あらゆる聖なるティールタで沐浴し灌頂を受けたかのごとき功徳が、日々生じる。

Verse 28

तदा तीर्थफलं सम्यक्त्यक्तदोषस्य जायते । स्नानं सन्ध्या जपो होमः पितृदेवर्षितर्पणम् । श्राद्धं देवस्य पूजा च त्यक्तदोषस्य जायते

そのとき、過失を捨て去った者には、巡礼の果報がまことに円満に生じる。沐浴、サンディヤーの作法、ジャパ、ホーマ、祖霊・神々・聖仙（リシ）へのタルパナ、シュラーダ、そして神への礼拝——これらはすべて、過失を離れた者にこそ功徳として実る。

Verse 29

प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे सरस्वत्यां च सागरे । गयायां वा रुद्रपदे नरनारायणाश्रमे

プラヤーガにおいても、クルクシェートラにおいても、サラスヴァティーの流れと大海のほとりにおいても、ガヤーにおいても、ルドラパダにおいても、またナラとナーラーヤナの聖なる庵（アーシュラマ）においても——

Verse 30

प्रभासे पुष्करे कृष्णे गोमत्यां पिंडतारके । वस्त्रापथे गिरौ पुण्ये तथा दामोदरे नृप

プラバーサにおいて、プシュカラにおいて、クリシュナ（河／ティールタ）において、ゴーマティーにおいて、ピンダターラカにおいて、聖なる山のヴァストラーパタにおいて、また同じくダーモーダラにおいても、王よ——

Verse 31

भीमेश्वरे नर्मदायां स्कांदे रामेश्वरादिषु । उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां च भूर्भुवः

ナルマダー河畔のビーमेーシュヴァラにおいて、スカンダのティールタにおいて、ラーメーシュヴァラなどの諸処において、ウज्जयिनीのマハーカーラにおいて、そしてヴァーラーナシー—地と天の境域—においても——

Verse 32

कालिंद्यां मथुरायां च सकृद्याति नरो यदि । सदोषो मुच्यते दोषैर्ब्रह्महत्यादिभिः कृतैः

もし人がただ一度でもカーリṇディー（ヤムナー）とマトゥラーへ赴くなら、たとえ過ちを負っていても、ブラフマハティヤー（brahmahatyā）などの重罪を含む諸罪より解き放たれる。

Verse 33

अपि कीटः पतंगो वा पक्षी वा सूकरोऽपि वा । खरोष्ट्रकुंजरा वाजिमृगसिंहसरीसृपाः

たとえ虫けらや小さき昆虫、鳥、あるいは猪であっても；驢馬、駱駝、象、馬、鹿、獅子、そして這うものたち—

Verse 34

ज्ञानतोऽज्ञानतो राजंस्तेषु स्था नेषु ये मृताः । सर्वे ते पुण्यकर्माणः स्वर्गं भुक्त्वा सुखं बहु

王よ、知っていようと知らずとも、かの地において命終える者は皆、功徳をなす者となる。天界を享受したのち、豊かな安楽を味わう。

Verse 35

चतुर्वर्णेषु सर्वे ते जायंते कर्मबंधनात् । कर्मबंधं विहायाशु मुक्तिं यांति नराः पुनः

彼らは皆、業の束縛ゆえに四ヴァルナのうちに再生する。だがその業縛を速やかに捨て去り、再び解脱（モークシャ）に至る。

Verse 36

मोदंते तीर्थमरणात्स्वर्गभोगावसानतः । संप्राप्य भारते खंडे कर्मभूमिं महोदयम्

ティールタ（聖なる渡し）にて世を去る者は歓喜する。天界の享楽が尽きると、彼らはバーラタの地—尊きカルマ・ブーミ（行為の国土）—に至り、霊的な福運を再び高める。

Verse 37

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं बहुपर्वतमंडितम् । गंगायाः सरितः सर्वाः समुद्रैः सह संगताः

この地は多くの奇瑞に満ち、数多の山々に飾られている。また、あらゆる河川—とりわけガンガー—は海と合流すると説かれる。

Verse 38

पदेपदे निधानानि संति तीर्थान्यनेकशः । येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

一歩ごとに宝があり、数えきれぬティールタ（聖地）がある。その名をただ憶念するだけで、あらゆる罪は滅すると説かれる。

Verse 39

पातालमार्गा बहवः स्वर्गमार्गश्च दृश्यते । गगने दृश्यते सूर्यो हृदये दृश्यते हरः

冥府パーターラへ至る道は多く、天界への道もまた見いだされる。大空には太陽が見え、心の内にはハラ（シヴァ）が見える。

Verse 40

ध्यानेन ज्ञानयोगेन तपसा वचसा गुरोः । सत्येन साहसेनैव दृश्यते भुवनत्रयम्

瞑想により、知のヨーガにより、苦行により、師（グル）の御言葉により、そして真実と勇なる決意によって――三界は知られ、顕現する。

Verse 41

वेदस्मृतिपुराणैश्च ये न पश्यंति भूतलम् । पातालं स्वर्गलोकं च वंचितास्ते नरा इह

ヴェーダ、スムリティ、プラーナによってもなお、地上界の真実、またパーターラと天界とを見分け得ぬ者は、この世においてすでに欺かれ、失っている。

Verse 42

ये विरज्यंति न स्त्रीषु कामासक्ता विचेतसः । देहोन्यथा वरस्त्रीणामन्यथा तैश्च चिंतितम्

女人に対して離欲（ヴァイラーギャ）を得られず、欲に縛られて心が乱れる者は、身体の現実は一つであるのに、「優れた女」について思い描くものは別であると知る。

Verse 43

जन्मभूमिषु ते रक्ता जन्यंते जंतवः पुनः । मुक्तिमार्गात्पुनर्भ्रष्टा जायंते पशुयोनिषु

生まれた土地に執着する者たちは、幾度も幾度も生まれ変わる。解脱（ムクティ）の道から再び外れれば、獣の胎に生を受ける。

Verse 44

धनानि संप्राप्य वराटिकां ये द्विजातिमुख्याय विधाय पूजाम् । यच्छंति नो निर्मलचेतना ये नराधमा दैवहता मृतास्ते

財を得ながらも一枚の銭すら施さず、最勝の二度生まれ（ブラーフマナ）に恭敬の供養を捧げぬ、心の清らかならぬ卑しき者どもは、宿業の定めに打たれて死に至る。

Verse 45

देहं सुपुष्टं विजरं च यौवनं लब्ध्वा न गंगादिषु यांति ये नराः । माता पिता नो न सुतो न बांधवो भार्या स्वसा नो दुहिता न विद्यते

よく養われた身と若き力を得ながら、ガンガーなどの聖なる水辺へ赴かぬ者は、あたかも母も父も子も親族もなく、妻も姉妹も娘も存在しないかのごとし。

Verse 46

एकस्तु यो याति कथं न क्लिश्यते मूर्खो न जानाति भवं महेश्वरम् । स्नात्वा न पश्यंति हरं महेश्वरं दैवेन ते वै मुषिता नराधमाः

独りで赴く者が、どうして苦悩を免れようか。愚か者はバヴァ、偉大なる主マヘーシュヴァラを識らない。聖地で沐浴しても、ハラなるマヘーシュヴァラを拝し得ぬ—まさに宿命により、かの卑しき者らは迷わされ、正しい知見を奪われている。