Adhyaya 11

Verse 1

ईश्वर उवाच । सारस्वतस्य विप्रस्य श्रुत्वा भोजनृपो वचः । विवर्णवदनो भूत्वा प्रगृह्यांघ्री वचोऽब्रवीत्

イーシュヴァラは語った。ブラーフマナのサーラスヴァタの言葉を聞くや、ボージャ王は顔色を失った。そこで（聖仙の）御足を取り、次の言葉を述べた。

Verse 2

मुने नैवं त्वया वाच्यं गंतव्यं निश्चितं मया । नराणां पुण्यदा यात्रा कथयस्व कथं भवेत्

おお牟尼よ、そのように語ってはならぬ。私は行くと固く決めた。人々に功徳を授ける巡礼とは、いかにして成るのか、説き示してくれ。

Verse 3

किं ग्राह्यं किं च मोक्तव्यं किं देयं किं न दीयते । तीर्थोपवासः स्नानं च संध्यास्नानविधिक्रमः । पूजा निद्रा जपो रात्रौ सर्वं संक्षेपतो वद

何を受け取り、何を捨てるべきか。何を施し、何を施してはならぬのか。ティールタでの斎戒、沐浴、サンディヤー沐浴の正しい次第、礼拝、睡眠、そして夜のジャパ—すべてを要約して語ってくれ。

Verse 4

सारस्वत उवाच । सुराष्ट्रदेशे गन्तव्यं गिरौ रैवतके यदि । नृप यात्राविधिं वक्ष्ये त्वमेकाग्रमनाः शृणु

サーラスヴァタは言った。「王よ、もしスラーシュトラの国、ライヴァタカ山へ赴きたいのなら、巡礼の正しい作法を汝に説こう。心を一つにして聴け。」

Verse 5

बृहस्पतिबलं गृह्य सूर्यं संतर्प्य चोत्तमम् । वामतः पृष्ठतः सर्वं वृत्वा संशोध्य वासरम्

「ブリハスパティ（木星）の力を勘案し、最上なる太陽神を礼拝して満足させたのち、聖なるものを左に保ってプラダクシナー（右繞）を行い、しかる後に相応しい日を慎重に定めるべきである。」

Verse 6

चंद्रलग्नं ग्रहाज्ज्ञात्वा बलिष्ठाज्जन्मराशितः । शकुनं च शुभं लब्ध्वा प्रस्थातव्यं नृपैर्नृप

「諸惑星より月のラグナ（上昇位）を知り、とりわけ己の最も強い本命の星座に照らし、さらに吉祥なるシャクナ（瑞兆）を得たなら、王たち（および指導者）は出立すべきである、王よ。」

Verse 7

तीर्थे सदैव गंतव्यं सर्वे मासाश्च शोभनाः । तिथयश्चोत्तमाः सर्वाः स्नानदानार्चनादिषु

ティールタ（聖なる渡し場）には常に赴くべし。すべての月は吉祥であり、沐浴・布施・礼拝などの行のために、すべてのティティ（太陰日）は最上である。

Verse 8

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां मासांते पूर्णिमादिने । संक्रांतौ ग्रहणे काला एते प्रोक्ता भवार्चने

アシュタミー（八日）とチャトゥルダシー（十四日）、月末、プールニマー（満月日）、サンクラーンティ（太陽の移行）と日月食の時—これらはバヴァ（シヴァ）礼拝のための特別の時と説かれる。

Verse 9

कैलासं पर्वतं त्यक्त्वा देवीं देवांश्च संगतान् । वैशाखे पंचदश्यां तु भूमिं भित्त्वा भवोऽभवत्

カイラーサ山を離れ、女神と集いし神々を伴い、ヴァイシャーカ月の十五日に、バヴァ（シヴァ）は大地を裂いて顕現した。

Verse 10

तस्मिन्नेव दिने देवी स्वर्णरेखा नदी तलात् । पंथानं वासुकिं प्राप्य सर्वपापप्रणाशनी

まさにその日、女神はスヴァルナレー カー河となって下より湧き出で、ヴァースキと呼ばれる道に至った。彼女は一切の罪を滅する者である。

Verse 11

ऐरावतपदाक्रांत उज्जयन्तो महागिरिः । सुस्राव तोयं बहुधा गजपादोद्भवं शुचि

大山ウッジャヤンタは、アイラーヴァタの足に踏みしめられ、象の足跡より生じた清らかな水を、多くの流れとなって湧き出させた。

Verse 12

देवा ब्रह्मादयः सर्वे गंगाद्याः सरितस्तथा । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवभावेन संगताः

梵天に始まるすべての神々、またガンガーに始まる諸河もまた、偉大なる聖域ヴァストラーパタに集い、バヴァ（シヴァ）への篤き帰依によって一つとなった。

Verse 13

वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रमाणं शृणु भूपते । हरस्य त्यजतो भूमौ पतितं वस्त्रभूषणम्

王よ、ヴァストラーパタの聖域の広さを聞け。ハラ（シヴァ）がそれを投げ捨てたとき、衣にして荘厳たるその装いが大地に落ちたのである。

Verse 14

तावन्मात्रं स्मृतं क्षेत्रं देवैर्वस्त्रापथं कृतम् । उत्तरेण नदी भद्रा पूर्वस्यां योजनद्वयम्

これほどの範囲のみが、神々によって定められた聖域ヴァストラーパタとして記憶される。北にはバドラ―河があり、東側は二ヨージャナにわたり広がる。

Verse 15

दक्षिणेन बलेः स्थानमुज्जयन्तो नदीमनु । अपरस्यां परं नद्यो संगमं वामनात्पुरात्

南にはウッジャヤンティー河に沿ってバリの聖所があり、西にはさらに遠き諸河の合流点がある。それは古来、ヴァーマナの御業によって知られている。

Verse 16

एतद्वस्त्रापथं क्षेत्रं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । क्षेत्रस्य विस्तरो ज्ञेयो योजनानां चतुष्टयम्

この聖域ヴァストラーパタは、世の福楽と解脱の双方を授ける。聖域の広がりは四ヨージャナと知るべきである。

Verse 17

वैशाखपंचदश्यां तु भवो भावेन भूपते । पूज्यते शिवलोके तु स्थीयते ब्रह्मवासरम्

ヴァイシャーカ月の十五日（満月の日）に、王よ、バヴァ（シヴァ）は信愛をもって礼拝される。しかしてシヴァの世界においては、「梵天の一日」という広大なる神の時のあいだ住するのである。

Verse 18

अतो वसंते संप्राप्ते प्रयाणं कुरु भूपते । निगृह्य नियमान्भूत्वा शुचिः स्नातो जितेन्द्रियः

ゆえに春が到来したなら、王よ、旅立て。諸々の規律を受け持ち、身を清め、沐浴し、諸根を制して行くがよい。

Verse 19

गजवाजिरथांस्त्यक्ता पदाभ्यां याति यो नरः । पुष्पकेण विमानेन स याति शिवमंदिरम्

象や馬や戦車を捨て、両の足で歩みゆく人は、プシュパカの天翔るヴィマーナに乗って、シヴァの御殿へと至る。

Verse 20

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । भिक्षाहारेण तोयेन फलाहारेण वा यदि

もし（この旅において）一日一食にし、あるいは夜のみ食し、また特別の食を乞わず、托鉢の食、あるいは水、あるいは果実によって身を支えるなら—

Verse 21

उपवासेन कृच्छ्रेण शाकाहारेण याति यः । स याति सुन्दरीवृन्दैर्वीज्यमानो गणैर्दिवि

断食を守り、あるいは苦行の誓い（クリッチャ）を行じ、または青菜のみを食して進む者は、天において、美しき女たちの群れに扇がれ、シヴァのガナたちに随伴されて往く。

Verse 22

मलस्नानं विना मार्गे पादाभ्यंगविवर्जितः । मलधारी क्षीणतनुर्यष्टिहस्तो जितेन्द्रियः

道中、清めの沐浴もなく足に油を塗ることもせず、塵と垢をまとい、身は痩せ、杖を手にし、諸感官を制した者—

Verse 23

शीतातपजलक्लिष्टः शिवस्मरणतत्परः । यदि याति नरो याति स भित्त्वा सूर्यमंडलम्

寒さ・暑さ・雨に苦しめられても、シヴァの憶念に専心する—このように進む者は目的地に至り、なお太陽の円輪さえ貫く。

Verse 24

नरकस्थानपि पितॄन्मातृतः पितृतो नृप । अक्षयं सप्त सप्तैव नयेदेवं शिवालये

王よ、地獄に堕ちた祖霊でさえ—母方も父方も—そこから導き出される。かくしてこの聖地のシヴァの御住まいに至れば、七代また七代が尽きることなく救われる。

Verse 25

लुण्ठन्भूमौ यदा याति मृगचर्मावगुंठितः । दण्डप्रमाणभूमेर्वा संख्यां कुर्वन्नरो यदि

もし人が鹿皮をまとい、地に身を転がして進むなら、あるいは杖の長さごとに大地を量り数えるなら（苦行・巡礼として）…

Verse 26

अरण्ये निर्जले स्थाने जलांतःपरिपीडितः । शरण्यं शंकरं कृत्वा मनो निश्चलमात्मनः

森の中、水なき地にあって渇きに内より責められるとき、シャンカラを帰依処として、自らの心を揺るがぬよう静かに定めよ。

Verse 27

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं समुद्रवसनां नृप । स लब्ध्वा बहुभिर्यज्ञैर्यज्ञे दत्त्वा च मेदिनीम्

おお王よ、七つの大陸を有し、大海を衣のごとくまとった大地を得て、多くのヤジュニャ（祭祀）を修し、さらにその大地そのものを供犠の布施として捧げたのち…

Verse 28

सप्तभौमविमानस्थो दिव्यदेहो हराकृतिः । निरीक्ष्य मेदिनीं मंदं कृत मंगलमण्डनम्

七重の天のヴィマーナに座し、神妙なる身を具え、ハラ（シヴァ）の相を帯びて、吉祥の輝きに荘厳された大地をやさしく見下ろす。

Verse 29

मृगनेत्राभुजस्पर्शलग्नपीनपयोधरः । गीतवाद्यविनोदेन सत्यलोकं व्रजेन्नरः

鹿のような眼をもつ天女たちに伴われ—その腕の抱擁が豊かな胸を押し寄せ—歌と楽の戯れに歓びつつ、その人はサティヤローカ（真実界）へ赴く。

Verse 30

विधाय भुजवेगं वा पादौ बद्ध्वा शनैः शनैः । मौनेन मानुषो मायां त्यक्त्वा याति शिवालये

腕の力で進もうとも、足を縛ってきわめてゆるやかに歩もうとも、人は聖なる沈黙（マウナ）によってマーヤーを捨て、シヴァの住処シヴァーラヤへ至る。

Verse 31

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयी वा गुरुतल्पगः । कृतघ्नो मुच्यते पापैर्मृतो मुक्तिमवाप्नुयात्

婆羅門殺しであれ、酒を飲む者であれ、盗人であれ、師の床を汚す者であれ、あるいは恩知らずであれ——その者は罪より解き放たれ、死に臨んでモークシャ（解脱）を得る。

Verse 32

मातरं पितरं देशं भ्रातरं स्वजनबांधवान् । ग्रामं भूमिं गृहं त्यक्त्वा कृत्वा चेंद्रियसंयमम्

母と父、故郷、兄弟、親族縁者を捨て—村と土地と家を後にし—さらに諸根（感官）を制する修行を行い…

Verse 33

गृहीत्वा शिवसंस्कारं नरो भ्राम्यति भूतले । द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च

シヴァのサンスカーラ（灌頂・戒行）を受けたのち、人は大地を遍歴し、多くのティールタと、功徳ある聖なる霊廟をも拝観する。

Verse 34

कस्मिंस्तीर्थे शुभे स्थाने छित्त्वा संसारबन्धनम् । अभयां दक्षिणां दत्त्वा शिवशिवेति भाषकः

「いずれの吉祥なるティールタ、いずれの聖地において、人は輪廻（サンサーラ）の縛りを断ち切るのか—恐れを鎮めるダクシナーを捧げ、絶えず『シヴァ、シヴァ』と唱えつつ？」

Verse 35

एकांते निर्जने स्थाने शिवस्मरणतत्परः । यदि तिष्ठति तं यान्ति नमस्कर्तुं नराधिप

「王よ、もし人が人里離れた寂寞の地にとどまり、ただシヴァの憶念に専心するなら、他の者たちは彼に礼拝しに来る。」

Verse 36

आयांति देवताः सर्वे चिह्नं तस्य निरीक्षितुम् । विमानवृन्दैर्नेतव्यः कदासौ पुरुषोत्तमः

「あらゆる神々が、その者の徴（しるし）を見ようと来集する。『いつ、あの最上の人は、天のヴィマーナの群れによって神界へと運び去られるのか』」

Verse 37

यदा तु पञ्चत्वमुपैति काले कलेवरं स्कन्धकृतं नरैश्च । निरीक्ष्यमाणः सुरसुन्दरीभिः स नीयमानो मदविह्वलाभिः

そして時が満ちて、彼が五大の境（すなわち死）に至り、その身が人々の肩に担がれるとき、天の乙女たちはそれを見守る。歓喜に酔う天生の美女たちが、彼を前へと導いてゆく。

Verse 38

सुरेन्द्रसूर्याग्निधनेशरुद्रैः संपूज्यमानः शिवरूपधारी । सुरादिलोकान्प्रविमुच्य वेगाच्छिवालये तिष्ठति रुद्रभक्तः

インドラ、太陽神、アグニ、クベーラ、そしてルドラにより完全に礼拝され、まさにシヴァの御姿を帯びるそのルドラの帰依者は、たちまち神々の諸世界を超え、シヴァの御住処に安住する。