Adhyaya 1

Verse 1

व्यास उवाच । ओंनमोनंताय सूक्ष्माय ज्ञानगम्याय वेधसे । शुद्धाय विश्वरूपाय देवदेवाय शंभवे

ヴィヤーサは言った。「オーム—無限なる者、微妙なる者、真智によって知られる創造主ヴェーダスに敬礼。清浄にして宇宙の姿を具える者、神々の神シャンブ（シヴァ）に敬礼。」

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययोः । मन्वंतराणि सर्वाणि सृष्टिश्चैव पृथग्विधा

聖仙たちは言った。「あなたは月と太陽の系譜の広がりを詳しく語り、またすべてのマンヴァンタラと、種々に異なる創造のあり方をも説かれました。」

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कानि तीर्थानि पुण्यानि भूतलेऽस्मिन्महामते

いま、ティールタ（聖なる渡処）の至上の功徳をお聞きしたい。おお賢者よ、この地上でとりわけ功徳深い聖地ティールタはどれであろうか。

Verse 4

सूत उवाच । नाना तीर्थानि लोकेऽस्मिन्येषां संख्या न विद्यते । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च तेषां संख्या कृता पुरा

スータは言った。「この世には数え尽くせぬほど多くのティールタがある。されど古には、その数を三クロールにさらに半クロールを加えたものと説かれた。」

Verse 5

क्षेत्राणि सरितश्चैव पर्वताश्च नदा स्तथा । ऋषीणां तपसो वीर्यान्माहात्म्यं परमं गताः

聖なるクシェートラ、河川、山々、そして流れもまた、リシたちの苦行（タパス）の力によって、至高の霊威と名声に到る。

Verse 6

तेषां मध्येऽर्बुदोनाम सर्वपापहरोऽनघः । अस्पृष्टः कलिदोषेण वसिष्ठस्य प्रभावतः

それらの中に、アルブダ（Arbuda）と名づけられた聖山がある。無垢にして一切の罪を除き、ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）の霊威により、カリの穢れに触れられぬ。

Verse 7

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानदानादिकैर्यथा । अर्बुदो दर्शनादेव सर्वपापहरो नृणाम्

あらゆるティールタが沐浴や布施などによって浄めるように、アルブダはただダルシャナ（拝観）するだけで、人々の一切の罪を除き去る。

Verse 8

ऋषय ऊचुः । किं प्रमाणोऽर्बुदो नाम कस्मिन्देशे व्यवस्थितः । कथं वासिष्ठमाहात्म्यात्प्रथितो धरणीतले

聖仙たちは言った。「アルブダ（Arbuda）と呼ばれる地の広さと境界はいかほどか。いかなる国土に位置するのか。さらに、ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）の威徳によって、いかにして大地に名高くなったのか。」

Verse 9

कानि तीर्थानि मुख्यानि ह्यर्बुदे संति पर्वते । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

「アルブダ山には、いかなる主要なティールタ（tīrtha）があるのか。私たちの知りたい思いは甚だ大きい。どうかすべてを詳しく語ってください。」

Verse 10

सूत उवाच । अहं च संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । अर्बुदस्य द्विजश्रेष्ठा माहात्म्यं च यथा श्रुतम्

スータは言った。「今より私は、罪を滅する物語—アルブダの聖なる偉大さ—を、二度生まれし者のうち最勝なる諸君よ、私が聞き伝えたとおりに語ろう。」

Verse 11

वसिष्ठो नाम देवर्षिः पितामहसमुद्भवः । स पूर्वं भूतलं प्राप्तस्तपस्तेपे सुदारुणम्

祖父神ブラフマーより生まれた、ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）という名の天仙がいた。昔、彼は地上に降り、きわめて苛烈な苦行（タパス）を修した。

Verse 12

नियतो नियताहारः सर्वभूतहिते रतः । वर्षास्वाकाशवासी च हेमंते सलिलाशयः

彼は戒めを守り、食を節し、あらゆる生きとし生けるものの安寧に心を尽くした。雨季には露天の空の下に住み、冬には水中にとどまった。

Verse 13

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे जपहोमपरायणः । केनचित्त्वथ कालेन तस्य धेनुः पयस्विनी । नंदिनीति सुविख्याता सा वै कामदुघा शुभा

夏には彼は五火の苦行を修し、ジャパ（真言誦持）とホーマ（火供）に専心していた。やがて時が経つと、乳を豊かに与える牝牛を得た。名はナンディニーと名高く、まことに吉祥なるカーマデーヌのごとく、願いを満たし豊穣を授ける者であった。

Verse 14

सा कदाचिद्धरापृष्ठे भ्रममाणा तृणाशया । पतिता दारुणे श्वभ्रे अगाधे तिमिरावृते

ある時、地上をさまよい草を求めていた彼女は、恐ろしい穴へと落ちた——底知れず深く、闇に覆われていた。

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्तं गतो न संप्राप्ता नंदिनी मुनिसत्तमाः

まさにその時、鋭き光を放つ福徳の御方——太陽——はすでに没していた。だがナンディニーは、なお帰らなかった、ああ最勝の聖仙たちよ。

Verse 16

तस्याः क्षीरेण नित्यं स सायं प्रातर्द्विजो मुनिः । करोति होममग्नौ हि सुसमिद्धे जितव्रतः

彼女の乳を用いて、その二度生まれの聖仙は、よく燃え立つ聖なる火において、夕べにも朝にもホーマを修した。誓戒に勝れ、堅く守り抜く者であった。

Verse 17

अथ चिंतापरो विप्रः प्रायश्चित्तभयाद्ध्रुवम् । वीक्षांचक्रे वने तस्मिन्समेषु विषमेषु च

その後、バラモンは憂いに沈んだ——きっと贖罪（プラーヤシュチッタ）への恐れゆえであろう。彼はその森を、平らな所も険しい所も、くまなく探し回った。

Verse 18

स तच्छ्वभ्रमथासाद्य भूंभारावमथाशृणोत् । तां प्रोवाच मुनिश्रेष्ठः कथं त्वं पतिता शुभे

彼がその穴に至ると、激しい咆哮が響いた。最勝の牟尼は彼女に告げた。「おお吉祥なる者よ、いかにしてここへ落ちたのか。」

Verse 19

अहं होमस्य चोद्वेगान्निःसृतस्त्वामवेक्षितुम् । साऽब्रवीद्भक्षमाणाहं विप्रर्षे तृणवांछया

彼は言った。「ホーマのことが気がかりで、汝を探し見届けるために外へ出たのだ。」彼女は答えた。「おお婆羅門の牟尼よ、草を求めて食んでいた折に……」

Verse 20

पतितात्र विभो त्राहि कृच्छ्रादस्मात्सुदुःसहात् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्ध्यान मास्थितः

「私はここに落ちてしまいました——主よ、この耐え難い苦難からお救いください。」その言葉を聞くと、牟尼は瞑想に入った。

Verse 21

सरस्वतीं समादध्यौ नदीं त्रैलोक्यपावनीम् । सा ध्याता मनसा तेन मुनिना तत्र तत्क्षणात्

彼は三界を浄める河、サラスヴァティーを観想した。牟尼が心に彼女を念じたその瞬間、彼女はただちにそこに現れた。

Verse 22

श्वभ्रं तत्पूरयामास समंताद्विमलैर्जलैः । परिपूर्णं ततः श्वभ्रे निष्क्रांता नंदिनी तदा

彼女はその穴を四方から清らかな水で満たした。穴が満ちると、ナンディニーはそこからそのまま現れ出た。

Verse 23

संहृष्टा मुनिना सार्द्धं ययावाश्रमसम्मुखम्

歓喜に満ちて、彼女は聖仙とともに庵（アーシュラマ）へ向かった。

Verse 24

स दृष्ट्वा श्वभ्रमध्यं तं गंभीरं च महामुनिः । चिंतयामास मेधावी श्वभ्रस्यैव प्रपूरणे

その深い穴を見て、大聖仙は—慧眼の人として—まさにその裂け目がいかにして満たされたのかと思索した。

Verse 25

तस्य चिंतयतो विप्रा बुद्धिरेषोदपद्यत । आनीय पर्वतं मुक्त्वा श्वभ्रमेतत्प्रपूर्यते । तस्माद्गच्छाम्यहं शीघ्रं हिमवन्तं नगोत्तमम्

思案するうちに、ああ婆羅門たちよ、かくの決意が生じた。 「山を運び来てここに据えれば、この恐るべき深淵は満たされよう。ゆえに我は速やかに、山々の王ヒマヴァーンへ赴く。」

Verse 26

स एव पर्वतं चात्र प्रेषयिष्यति भूधरः । येन स्यात्परिपूर्णं च श्वभ्रमेतन्महात्मना

その大いなる山を支える者ヒマヴァーンが、ここへ山を遣わすであろう。かの大徳の威力により、この裂け目は完全に満たされる。

Verse 27

ततो जगाम स मुनिर्हिमवन्तं नगोत्तमम् । दृष्ट्वा वसिष्ठमायांतं हिम वान्हृष्टमानसः । अर्घ्यपाद्यादिसंस्कारैः संपूज्य इदमब्रवीत्

かくしてその聖仙は、山々の最勝ヒマヴァーンのもとへ赴いた。ヴァシシュタが来るのを見てヒマヴァーンは心より喜び、アルギャ（供水）やパードヤ（洗足水）などの供養をもって丁重に礼拝し、次のように語った。

Verse 28

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्य जीवितम् । यद्भवान्मे गृहे प्राप्तः पूज्यः सर्वदिवौकसाम्

ようこそお越しくださいました、最勝の牟尼よ。今日、わが命は実りを得ました。天界の住人すべてにも敬われるあなたが、わが住まいにおいでになったからです。

Verse 29

ब्रूहि कार्यं मुनिश्रेष्ठ अपि जीवितमात्मनः । नूनं तुभ्यं प्रदास्यामि नियोगो दीयतां मम

ご用向きをお告げください、最勝の牟尼よ。たとえそれが我が命に関わることでも。必ずやお渡しします。どうかそのご命令を私にお授けください。

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । ममाश्रमस्य सांनिध्ये श्वभ्रमस्ति सुदारुणम् । अगाधं नन्दिनी तत्र पतिता धेनुरुत्तमा

ヴァシシュタは言った。「我がアーシュラマの近くに、まことに恐ろしい深い裂け目がある。その測り知れぬ穴へ、最上の牝牛ナンディニーが落ちてしまったのだ。」

Verse 31

यत्नादाकर्षिता तस्माद्भूयः पतनजाद्भयात् । तवांतिकमनुप्राप्तो नान्यो योग्यो महीपतिः

大いなる努力でそこから引き上げはしたが、再び落ちることを恐れて、私はあなたのもとへ来た。この務めにふさわしい山々の主は、ほかにいない。

Verse 32

तस्मात्कञ्चिन्नगश्रेष्ठं तत्र प्रेषय भूधरम् । येन तत्पूर्यते श्वभ्रं भृशं प्रेषय तादृशम्

ゆえに、山々の中の最勝よ、あの裂け目が満たされるよう、そこへ山の塊を遣わしてほしい。そのように力あるものを、速やかに送ってくれ。

Verse 33

हिमवानुवाच । किंप्रमाणं मुने श्वभ्रं विस्तारायामतो वद । तत्प्रमाणं नगं कंचित्प्रेषयामि विचिंत्य च

ヒマヴァーンは言った。「おお聖仙よ、その裂け目の尺度—幅と長さ—を告げよ。熟慮ののち、まさにその尺度に等しい山を遣わそう。」

Verse 34

वसिष्ठ उवाच । द्विसहस्रं तु दैर्घ्येण विस्तरेण त्रिसहस्रकम् । न संख्या विद्यतेऽधस्तात्तस्य पर्वतसत्तम

ヴァシシュタは言った。「長さは二千、幅は三千である。だが下方の深さには数えようがない、ああ山々の最勝者よ。」

Verse 35

हिमवानुवाच । कथं तेन प्रमाणेन सञ्जातो विवरो महान् । अभूत्कौतूहलं तेन सर्वं विस्तरतो वद

ヒマヴァーンは言った。「その尺度のままに、いかにしてこの大いなる裂け目が生じたのか。ゆえに我は強く知りたく思う—すべてを詳らかに語れ。」