Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 81

Devanagari script

ततः प्रोवाच तं दूतं धर्मराजः प्रहर्षितः । गोकर्णं पुरतो दृष्ट्वा द्वितीयं प्रस्थितं गृहम्

Transliteration

tataḥ provāca taṃ dūtaṃ dharmarājaḥ praharṣitaḥ | gokarṇaṃ purato dṛṣṭvā dvitīyaṃ prasthitaṃ gṛham

Translation

するとダルマラージャは、第二のゴーカルナが御前に立つのを見て大いに喜び、出立していたその使者に語りかけた。

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• प्रोवाच: said, spoke
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तम्: that (him)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दूतम्: messenger
• दूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• धर्मराजः: Dharmarāja
• धर्मराजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्मराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः धर्म + राज

• प्रहर्षितः: delighted
• प्रहर्षितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√हृष् (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गोकर्णम्: Gokarṇa
• गोकर्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो + कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः गो-कर्ण (गवां कर्ण इव/गोः कर्णः) नाम

• पुरतः: in front
• पुरतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund), ‘having seen’

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘गृहम्’ विशेषण

• प्रस्थितम्: set out (for)
• प्रस्थितम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√स्था (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘गृहम्’ विशेषण (departed/started for)

• गृहम्: home
• गृहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (continued narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gokarṇa (brāhmaṇa-name in narrative)

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: Dharmarāja, delighted, beholds the second Gokarṇa standing before him and addresses the messenger who had gone forth.

Characters & Entities

• Dharmarāja (Yama)
• Gokarṇa
• Dūta (messenger)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic narrative highlights the ordered governance of dharma, where even messengers and their missions are evaluated within cosmic law.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it continues the Dharmarāja episode associated with the chapter’s tīrtha-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces Dharmarāja’s speech to the messenger.