Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

तस्मादत्रैव कुंडे च मंत्रान्सारस्वताञ्छुभान् । वेदोक्तान्क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम

Transliteration

tasmādatraiva kuṃḍe ca maṃtrānsārasvatāñchubhān | vedoktānkṣepayiṣyāmi svayameva dvijottama

Translation

それゆえ、まさにこのクンダ（聖なる池）において、我自ら、ヴェーダに説かれた、サラスヴァティーより生じた吉祥なるマントラを汝に授けよう、ああ、最勝の二度生まれよ。

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेतुवाचक (reason)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• एव: indeed; right here
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• कुण्डे: in the pit; in the fire-pit
• कुण्डे: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• मन्त्रान्: mantras
• मन्त्रान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), बहुवचन (Plural)

• सारस्वतान्: Sarasvatī-related
• सारस्वतान्: Karman (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of ‘मन्त्रान्’)

• शुभान्: auspicious
• शुभान्: Karman (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of ‘मन्त्रान्’)

• वेदोक्तान्: prescribed in the Vedas
• वेदोक्तान्: Karman (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेदोक्त (प्रातिपदिक: वेद + उक्त)
• Form: क्त-भूतकृदन्त (‘said’); पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of ‘मन्त्रान्’)

• क्षेपयिष्यामि: I will cast/throw (in)
• क्षेपयिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: णिजन्त (causative); लृट्-लकार (Future); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• स्वयम्: myself; personally
• स्वयम्: Karta (Agent-emphasis/कर्ता)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (reflexive adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• द्विजोत्तम: O best of the twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विजोत्तम (प्रातिपदिक: द्विज + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Bhāskara (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: At the edge of a sacred pool, Bhāskara initiates Yājñavalkya: luminous syllables (mantra-akṣaras) appear like golden swans or sparks rising from the water and entering the sage’s heart/ear, symbolizing śruti infusion.

Characters & Entities

• Bhāskara/Sūrya
• Sarasvatī
• Veda
• kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are not only for merit but also for transmission of knowledge; divine grace can bestow mantra and learning directly.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A specific kuṇḍa (sacred pool) within the Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra-bestowal associated with the kuṇḍa; the verse anticipates a purificatory bath and subsequent recitation (expanded in the next verse).