Adhyaya 6

Verse 1

गौतम उवाच । पुरा नारायणः कल्पे शयानः सलिलार्णवे । शेषपर्यंकशयने कदाचिन्नैव बुध्यत

ガウタマは言った。「昔、あるカルパにおいて、ナーラーヤナは水の大海に横たわり、シェーシャの寝台に憩っていた。だがある時、まったく目覚めなかった。」

Verse 2

तमसा पूरितं विश्वमपज्ञातमलक्षणम् । वीक्ष्य कल्पावसानेऽपि विषेदुर्नित्यसूरयः

宇宙が闇に満ち—判然とせず、識別できず、いかなる徴もない—その光景を見て、劫の終わりにおいてさえ、常住の神々は憂い乱れた。

Verse 3

अहो कष्टमिदं रूपं तमसा विश्वमोहनम् । येन कल्पावसानेपि विष्णुर्नाद्यापि बुध्यते

ああ、なんと痛ましい有様か。宇宙全体を惑わすこの闇のために、劫の終わりにおいてさえ、ヴィシュヌは今なお目覚めない。

Verse 4

ज्योतिषः पुरुषं पूर्णमपश्यंतं सुरा अपि । कथं वा तमसः शांतिं लभेरन्परिभाविनः

光そのものなる完全なるプルシャを、神々でさえ見出せぬのなら、闇に圧される者がどうして闇から安らぎを得られようか。

Verse 5

इति निश्चित्य मनसा देवदेवमुमापतिम् । चिंतयामासुरात्मस्थं तेजोराशिं निरंजनम्

かく心に定めて、彼らは神々の神・ウマーの主（ウマーパティ）を観想した。自我の内に住し、汚れなき光輝の集積なる御方を。

Verse 6

ततः प्रसन्नो भगवांस्तेजोराशिर्महेश्वरः । विश्वावनाय विज्ञप्तः प्रणतैर्नित्यसूरिभिः

そのとき、光輝の塊そのものである福徳のマヘーシュヴァラは、宇宙護持を願い伏して請い奉る常住の神々により、慈悲をもって嘉納された。

Verse 7

ततस्तेजोमयाच्छंभोः स्फुलिंगांशुसमुद्भवाः । उदस्तंभंत देवानां त्रयस्त्रिंशच्च कोटयः

そのとき、純粋な光輝そのものであるシャンブ（シヴァ）より、火花と光の筋が生じ、三十三クロールの神々を支え、安定させた。

Verse 8

बोधितः सकलैर्देवैः समुत्थाय रमापतिः । प्रभातं वीक्ष्य सकलं मनस्येवमचिन्तयत्

諸神にことごとく起こされ、ラマーの主（ヴィシュヌ）は起き上がった。万物が暁のように明るくなったのを見て、心中このように思惟した。

Verse 9

मया तमसि उद्रेकादकाले शयनं कृतम् । प्रबोधाय परं ज्योतिः स्वयं दृष्टः सदाशिवः

「闇の高まりに圧され、時ならぬ眠りに落ちた。だが我を覚ますため、至上の光—サダーシヴァそのもの—を我は直に拝した。」

Verse 10

जगदुत्पत्तिकृत्यानि स्वयं कर्तुं व्यवस्यति । किं मयात्र पुनः कार्यं ब्रह्मणा वा स्वयंभुवा

「彼は世界創成のはたらきを自ら成し遂げると定められた。ならばここで我に何の務めがあろうか—自生のブラフマーにさえ、何が残ろうか。」

Verse 11

धिङ्मां स्थितमनात्मज्ञं निद्रया हृतचेतसम् । अथवा सर्वकर्तारं शरणं यामि शंकरम्

「恥ずべきかな我は、自己を知らずここに立ち、眠りに心を奪われていた。ゆえに今、万事を成す主シャンカラに帰依する。」

Verse 12

सर्वदोषप्रशमनं सर्वाभीष्टफलप्रदम् । पवित्रमल्पपुण्यानां दुर्लभं शंभुदर्शनम्

シャンブ（Śambhu）のダルシャナは、あらゆる過失を鎮め、望む果報をことごとく授ける。至上に清めるが、功徳の乏しい者にはシャンブのダルシャナは得難い。

Verse 13

चिंतयन्नेवमात्मस्थं ज्योतिर्लिंगं सदाशिवम् । प्रणनाम हरिर्भक्त्या देवमष्टांगतो मुहुः

このように、自己の内に住する光のリンガ（Jyotirliṅga）としてのサダーシヴァ（Sadāśiva）を観想し、ハリ（Hari）は信愛（bhakti）をもって幾度も礼拝し、主の御前に八支礼（aṣṭāṅga）でひれ伏した。

Verse 14

विश्वस्रष्टारमीशानं तुष्टाव दुरितच्छिदम् । अथ तेजोमयः शंभुः शरण्यः शरणागतम्

彼は宇宙の創造主にして罪を断つイーシャーナ（Īśāna）を讃えた。すると、純光より成るシャンブ（Śambhu）、真の帰依処は、庇護を求めて来た者へと向き直った。

Verse 15

अनुगृह्य कटाक्षैस्तं समुत्तिष्ठेत्यभाषत । उत्थाय करुणापूर्णं शंभुं चंद्रार्द्धशेखरम्

慈悲のまなざしで彼を恵み、「起きよ」と告げられた。起き上がると、ハリは、憐れみに満ち、半月を頂に戴く主チャンドラールダシェーカラ（Candrārdhaśekhara）たるシャンブを拝した。

Verse 16

नमस्त्रिभुवनेशाय त्रिमूर्तिगुणधारिणे । त्रिदेववपुषे तुभ्यं त्रिदृशे त्रिपुरद्रुहे

三界の主よ、三つの相の徳を担う御方よ、あなたに礼拝します。三神を御身とする御方よ、神々の仰ぎ見る御方よ、トリプラ（Tripura）を滅する御方よ、あなたに帰命します。

Verse 17

त्वमेव जगतामीशो निजांशैर्देवतामयैः । कार्यकारणरूपेण करोषि स्वेच्छया क्रियाः

ただ汝のみが諸世界の主。神々として現れる汝自身の分身によって、汝は自らの御意のままに一切の業を行い、因とも果ともなって顕現する。

Verse 18

मां नियुज्य जगद्गुप्तौ परिमोह्य च मायया । न दोषमुत संकल्पं विहातुमपि नेच्छसि

我を世の守護に任じ、さらに汝のマーヤーにて我を惑わせながら、汝は—過ちも、その背後の決意さえも—取り除こうとはなさらぬ。

Verse 19

किं करोमि जगन्मूर्त्तौ न्यस्तभारोऽस्म्यहं त्वयि । न दोषमीहसे नूनमकालशयनेन माम्

何をなすべきでしょう、宇宙の御身よ。私は我が重荷を汝に委ねました。時ならぬ時に横たわったことで、汝が我を責めようとなさるはずもありません。

Verse 20

हर शम्भो हरेरार्तिमनुतापं समीक्ष्य सः । आदिदेश हरः श्रीमान्प्रायश्चित्तं हरेरिदम्

おおハラよ、シャンボよ—ハリの苦悩と悔恨を見て、栄光あるハラはハリのためにこのプラーヤシュチッタ（贖罪法）を示された。

Verse 21

अरुणाचलरूपेण तिष्ठामि वसुधातले । तस्य दर्शनमात्रेण भविता ते तमः क्षयः

「我はアルナーチャラの姿となって地上にとどまる。その聖なる御姿をただダルシャナ（拝観）するだけで、汝の闇は滅び去るであろう。」

Verse 23

पूर्वस्मै विष्णवे तत्र वरो दत्तो मया पुरा । तदैव तैजसं लिंगमरुणाचल संज्ञितम् । तेजोमयमिदं रूपं प्रशांतं लोकरक्षणात् । यदग्निमयमव्यक्तमपारगुणवैभवम्

かつてその地において、わたしはヴィシュヌに恩寵の賜物を授けた。その時ただちに、光輝くリンガは「アルナーチャラ」と称されるようになった。この姿は神聖なる光明そのものであり—諸世界を護るために寂静で—本質は火、未顕にして、量り知れぬ徳相の威光を具える。

Verse 24

नदीनां निर्झराणां च मेघमुक्तांभसामपि । अंतर्ज्योतिर्मयत्वेन लयस्तत्रैव दृश्यते

川も滝も、雲より放たれる水さえも、そこでただちに融け去るのが見られる—その地が内奥において「光」の本性だからである。

Verse 25

अंधानां दृष्टिलाभेन पंगूनां पादसंचरैः । अपुत्राणां च पुत्राप्त्या मूकानां वाक्प्रवृत्तिभिः

盲に視力を授け、跛に歩みを与え、子なき者に子を授け、唖に言葉を起こさせる—そのようにして、その恩寵は知られる。

Verse 26

सर्वसिद्धिप्रदानेन सर्वव्याधिविमोचनैः । सर्वपापप्रशमनैर्यत्सर्ववरदं स्थितम्

あらゆる成就（シッディ）を授け、あらゆる病を解き、あらゆる罪を鎮めることによって—それは「一切の願いを授ける者」として確立している。

Verse 27

इत्युक्तांतर्दधे शम्भुर्हरिश्चैवारुणाचलम् । आगत्य तप आस्थाय शोणाचलमुपास्त च

そう語り終えると、シャンブ（Śambhu）は姿を消した。ハリ（Hari）はまことにアルナーチャラへ来たり、苦行（タパス）を修して、ショーナーチャラをも礼拝した。

Verse 28

तमद्रिं परितो दृष्ट्वा सुरान्काननसंश्रयान् । ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्स्थापयामास वै हरिः । वेदान्सांगोपनिषदान्समंतान्मूर्तिधारिणः

その山を四方くまなく見渡したのち、ハリは森に住まう神々をそこに安置し、またリシたちの清浄なるアーシュラマを建立した。さらに、補助学（ヴェーダーンガ）とウパニシャッドを伴う一切のヴェーダが、あらゆる方角において形をとって現前していた。

Verse 29

ससर्ज दिव्यरूपाणां शतमप्सरसां कुलम् । नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैस्सेवध्वमिति चादिशत्

彼は天上の美を具えたアプサラス百人の一団を創り出し、そして命じた。「舞と歌と楽器の調べをもって、この聖地に奉仕せよ。」

Verse 30

स्नात्वा ब्रह्मसरस्यस्मिन्विष्णुः कमललोचनः । प्रदक्षिणं चकारामुमरुणाद्रिं समर्चितम्

このブラフマーの池で沐浴を終えると、蓮華の眼をもつヴィシュヌは、正しく供養されたアルナードリ（アルナーチャラ）を右繞（プラダクシナー）した。

Verse 31

अपापः सर्वलोकानामाधिपत्यं च लब्धवान् । रमया सहितो नित्यमभिरूपसुरूपया

罪垢を離れて、彼はあらゆる世界の主権を得た。そして美しく吉祥なる姿のラマー（シュリー／ラクシュミー）と、つねに共に在った。

Verse 32

भास्करस्तेजसां राशिरसुरैरपि पीडितः । ब्रह्मोपदेशादानर्च भक्त्यारुणगिरीश्वरम्

バースカラ（太陽神）は光輝の塊であり、アスラにさえ悩まされながらも、ブラフマーの教示に従い、信愛（バクティ）をもってアルナギリの主（アルナーチャラ）を礼拝した。

Verse 33

निमज्ज्य विमले तीर्थे पावने ब्रह्मनिर्मिते । प्रदक्षिणं चकारैनमरुणार्द्रि स्वयंप्रभुम्

ブラフマーの造りし清浄にして浄化のティールタに身を沈めたのち、彼は自ら光を放つアルナードリ（アルナーチャラ）をプラダクシナーとして右繞し奉った。

Verse 34

अशेषदैत्यविजयं लब्ध्वा मेरुप्रदक्षिणम् । लेभे च परमं तेजः परतेजःप्रणाशनम्

諸ダイティヤをことごとく打ち破り、さらにメール山を右繞して、彼は無上のテージャス――敵対する輝きを滅する光明を得た。

Verse 35

दक्षशापानलाक्रांतस्सोमः शिववचोबलात् । अरुणाचलमभ्यर्च्य लब्धरूपोऽभवत्पुनः

ダクシャの呪いの火に灼かれたソーマ（月）は、シヴァの御言葉の力によりアルナーチャラを礼拝し、ふたたび本来の姿を得た。

Verse 36

अग्निर्ब्रह्मर्षिशापेन यक्ष्मरोगप्रपीडितः । अपूतोऽपि पवित्रोऽभूदरुणाचलसेवया

ブラフマリシの呪いによりヤクシュマー（消耗病）に苦しめられたアグニは、不浄でありながらも、アルナーチャラへの奉仕によって清められた。

Verse 37

शक्रो वृत्रं बलं पाकं नमुचिं जृंभमुद्धृतम् । शिवलब्धवरान्दैत्यान्पुरा हत्वा जगत्पतीन्

シャクラ（インドラ）はかつて、シヴァより恩寵の賜物を得て世を悩ませたダイティヤたち――ヴリトラ、バラ、パーカ、ナムチ、ジュリンバ、ウッドフリタ――を討ち滅ぼした。

Verse 38

पातकैश्च परिक्षीणस्तथा लोकांतमाश्रितः । शम्भुं प्रसाद्य तपसा शिवेन परिचोदितः

罪により衰え、世の果てに至った彼は――シヴァに促されて――苦行（タパス）によってシャンブ（Śambhu）を歓喜させ、御加護を得た。

Verse 39

अरुणाद्रिं समभ्यर्च्य विपापोऽभूत्सुराधिपः । इष्ट्वा च हयमेधेन प्रीणयामास शंकरम्

正しくアルナードリ（Aruṇādri）を礼拝したのち、神々の主は罪を離れた。さらにアシュヴァメーダ（Aśvamedha）の供犠を修して、シャンカラ（Śaṅkara）を歓喜させた。

Verse 40

लब्ध्वा चेन्द्रपदं शक्रः शतमप्सरसांकुलम् । सेवार्थमादिशन्छ्रीमान्दिव्यदुंदभिसेवया

そしてインドラの位を得ると、栄光あるシャクラ（Śakra）は—幾百のアプサラスに囲まれ—奉仕のための命を下し、天上のドゥンドゥビ太鼓の響きとともに礼拝を整えた。

Verse 41

पुष्पमेघान्समादिश्य दिव्याभिः पुष्पवृष्टिभिः । समर्चयति शोणाद्रिं दिवि नित्यं च वंदते

花の雲を命じ、天上の花雨によってショーナードリ（赤き丘・アルナーチャラ）を供養し、日々天界よりこれを礼拝する。

Verse 42

शेषोऽपि शोणशैलेशं समभ्यर्च्य शिवाज्ञया । अभजत्कामरूपत्वं महीमण्डलधारकः

大地の輪を支えるシェーシャ（Śeṣa）でさえ、シヴァの命に従いショーナシャイラ（Śoṇaśaila）の主を礼拝し、その功徳によりカーマルーパ（kāmarūpa）—意のままに姿を変ずる力—を得た。

Verse 43

अन्ये नागाश्च गन्धर्वाः सिद्धाश्चाप्सरसां गणाः । दिक्पालाश्च तमभ्यर्च्य लेभिरेऽपेक्षितान्वरान्

ほかのナーガ、ガンダルヴァ、シッダ、アプサラスの群れ、さらには方位の守護神たちまでもが彼を礼拝し、望みのままの恩寵を得た。

Verse 44

देवैरशेषैर्दैत्यादीञ्जेतुकामैः समुद्यतैः । प्रार्थितः सर्वतोऽभीष्टवरदोऽरुणभूधरः

ダイティヤらを討ち滅ぼさんと、万神が意気高く備えて彼に請い願うと、赤く輝く山アルナーチャラは、四方にわたり望みの恩寵を授けた。

Verse 45

त्वष्ट्रा विरचिताकार आदित्यस्तेजसा तपन् । ग्रहनाथस्तु शोणाद्रिं विलंघयितुमुद्यतः

トヴァシュトリが形を作り、光輝に燃える太陽は、ショーナードリを越えようと進み出た。だが食の主ラーフもまた、その山を跳び越えんと志した。

Verse 46

रथवाहाः पुनस्तस्य शक्तिहीनाः श्रमं गताः । सोऽपि श्रिया विहीनश्च जातः गोणाद्रितेजसा

そのとき彼の御者たちは力尽き、疲労に沈んだ。彼自身もまた、その山（ショーナードリ）の燃える威光によって輝きを奪われた。

Verse 47

नाशक्नोच्च दिवं गन्तुं सर्वगत्यांशुमालिनः । स तु ब्रह्मोपदेशेन समाराध्यारुणाचलम्

常の軌道にて天へ昇ること叶わず、光輝の者（太陽）は、ブラフマーの教示により、しかるべくアルナーチャラを礼拝した。

Verse 48

प्रीत्या तस्माद्विभोर्लेभे मार्गं व्योम्नो हयाञ्छुभान् । ततः प्रभृति तिग्मांशुः स हि शोणाख्यपर्वतम्

喜悦して、至高の主は彼に天空の澄みわたる道と吉祥の駿馬を授けた。以来、鋭き光線を放つ太陽は「ショーナ（Śoṇa）」と呼ばれる山を越えなくなった。

Verse 49

न लंघयति किं त्वस्य प्रदक्षिणपरिक्रमैः । दक्षयागपरिध्वस्ता हीनांगास्त्रिदशाः पुरा

彼はそれを越えず、むしろプラダクシナー（右繞の巡礼）としてその周りを巡る。昔、ダクシャの供犠が破壊されたのち、肢体を損なった神々は—

Verse 50

अरुणाचलमाराध्य नवान्यंगानि लेभिरे । पूषा दन्तं शिखी हस्तं भगो नेत्रं त्वखंडितम्

アルナーチャラを礼拝して、彼らは新たな肢体を得た。プーシャンは歯を取り戻し、シキーは手を取り戻し、バガは損なわれぬ眼を取り戻した。

Verse 51

घ्राणं वाणी च लेभे सा शोणाचलनिषेवणात् । भार्गवः क्षीणनेत्रस्स विष्णुहस्तकुशाग्रतः

ショーナーチャラに帰依し奉仕することで、彼女は嗅覚と言葉を取り戻した。さらに、眼が衰えていたバールガヴァは、ヴィシュヌが手に持つクシャ草の先端によって苦しみを受けた。

Verse 52

बलिदत्तावनीदानजलधारानिरोधतः । स तु शोणाचलं गत्वा तपः कृत्वातिदुष्करम्

バリの土地施与のために備えられた命の水流をせき止めたゆえに、彼はショーナーチャラへ赴き、きわめて苛烈な苦行（タパス）を修した。

Verse 53

लेभे नेत्रं च पूतात्मा भास्कराख्ये गिरौ स्थितः । अरुणाचलनाथस्य सेवया सूर्यसारथिः

清らかな魂となり、「バーஸ्कラ」と呼ばれる山に住した太陽の御者は、アルナーチャラナータ主への奉仕によって失った眼を取り戻した。

Verse 54

प्रतर्दनाख्यो नृपतिर्ग्रहीतुं देवकन्यकाम् । अरुणाद्रिपतेर्गानं कुर्वंतीं सादरोऽभवत्

プラタルダナという王は天女を奪おうとしたが、彼女がアルナードリの主を讃えて敬虔に歌うのを見て、たちまち恭敬の念を抱いた。

Verse 55

क्षणात्कपिमुखो जातो मंत्रिभिश्चोदितो नृपः । प्रत्यर्प्य तां पुनश्चान्याः प्रादादरुणभूभृते

たちまち王は猿の顔となった。大臣たちに諫められて彼は彼女を返し、さらに別の乙女たちをアルナブーフリト（アルナーチャラ山）に奉げた。

Verse 56

ततश्चारुमुखोजातः प्रसादादरुणेशितुः । सायुज्यमस्मै सकलं दत्तवान्भक्तिभावतः

その後、アルナーの主の恩寵により彼は麗しい顔立ちを取り戻し、篤い信愛のゆえに主は彼に完全なるサーユジュヤ（合一）を授けた。

Verse 57

अरुणाचलनाथस्यसंनिधौ ज्ञानदुर्बलः । गंधर्वः पुष्पकाख्यस्तु भक्तिहीनो ह्यगात्पुरा

かつてアルナーチャラナータ主の御前近くに、プシュパカというガンダルヴァが来たが、真の知に乏しく、信愛を欠いていた。

Verse 58

ततो व्याघ्रमुखं दृष्ट्वा गंधर्वपरिचारकाः । किमेतदिति साश्चर्यं पप्रछुस्ते परस्परम्

そのとき、虎の顔となった彼を見て、ガンダルヴァの従者たちは驚嘆し、互いに「これは何事か」と問い合った。

Verse 59

अथ नारद निर्दिष्टमवज्ञाफलमात्मनः । बुद्ध्वारुणाद्रिं संपूज्य पुनश्च सुमुखोऽभवत्

ついで彼は、ナーラダの教示によって自らの侮りの報いを悟り、正しくアルナードリを礼拝した。すると再び、麗しい顔貌を得た。

Verse 60

शिवभूमिरियं ख्याता परितो योजनद्वयम् । मुक्तिस्तत्र प्रमीतानां कदापि विलयो न हि

この地は、周囲二ヨージャナにわたり「シヴァの御地」として名高い。そこにて命終する者には解脱が必ず与えられ、決して失われない。

Verse 61

सप्तर्षयः पुरा भूमौ शापदोषसमन्विताः । सिषेविरेरुणाद्रिं वै नाथो ज्ञात्वा विनिश्चयम्

いにしえ地上において、呪詛の過失に悩まされていた七仙は、アルナードリに帰依して礼拝した。主はその決意を知り、彼らを顧みた。

Verse 62

शापमोक्षं ददौ श्रीमान्सप्तर्षीणां महात्मनाम् । सप्तर्षिभिः कृतं तीर्थं सर्वपापविनाशनम्

その光輝ある主は、大いなる魂をもつ七仙に呪いからの解放を授けた。七仙が建立したティールタ（tīrtha）は、あらゆる罪を滅する。

Verse 63

शोणाचलस्य निकटे दृश्यते पावनं शुभम् । पंगुर्मुनिः शोणशैलात्पादौ लब्धुं समागतः

聖なるショーナーチャラの近くに、吉祥にして浄めのティールタが見える。足の利かぬ牟尼は、足を取り戻さんとショーナ山に来た。

Verse 64

अंतर्हितप्रार्थितार्थो दारुहस्तपुटे वहन् । जानुचंक्रमणव्यग्रः शोणनद्यास्तटं गतः

願い求めた果報が密かに成就し、木の杯のような手に水を携えつつ、膝で這い進むことに忙しく、彼はショーナ河の岸へと至った。

Verse 65

दारुहस्तपुटे तीर्थे निचिक्षेप पिपासतः । जानुचंक्रमणे तस्मिन्धूर्तस्तोयं पिपासति

渇きに迫られ、彼はその（水を）ダールハスタプタのティールタに注いだ。膝で這うそのままの姿で、苦しむ者は渇きを癒すために水を飲んだ。

Verse 66

अथ शोणाचलं प्राप्तः कथं वा दारुहस्तकः । किमेतदिति तं पृच्छन्नाधावत्कलितत्परः

やがてショーナーチャラに至ると、彼は「このダールハスタカは、いかにしてここへ来たのか」と怪しんだ。「これは何か」と問いつつ、真相を知ろうと心を定めて彼の方へ駆け寄った。

Verse 67

लब्धपादश्च सहसा जगाम च निजालयम् । नाद्राक्षीत्पुरुषं तत्र दारुहस्तौ पुरोगमौ

そして忽ちに足を得るや、彼は自らの住まいへと帰った。そこには人の姿は見えず、ただ先に進んでいた二つの「木の手」だけがあった。

Verse 68

स्वयं गृहीत्वा चालोक्य ववंदेऽरुणपर्वतम् । ननंद लब्धचरणो लब्धरूपो महामुनिः

自らそれを取り、見つめて、アルナ山に伏して礼拝した。大聖仙は歓喜した—足は回復し、身の姿も完全となった。

Verse 69

विस्मयोत्फुल्लनयनैः शिवभक्तैर्महात्मभिः । पूजितो लब्धपादः सञ्जगाम च यथागतम्

驚きに目を見開いた大いなるシヴァの帰依者たちに礼拝され、彼—足を取り戻した者—は、来た時のままに立ち去り帰っていった。

Verse 70

वाली शक्रसुतः श्रीमाञ्छ्रंगादुदयभूभृतः । अस्ताचलस्य शिखरं प्रतिगन्तुं समुद्यतः

ヴァーリーは、釈迦（インドラ）の輝かしき子として、東の山の峰より出立し、西の山（アスタ山）の頂を目指して進み出た。

Verse 71

आलुलोकेऽरुणगिरिं मध्ये देवनमस्कृतम् । ऊर्ध्वं गंतुं समुद्युक्तः क्षीणवीर्योऽपतद्भुवि

彼は中央に、神々さえ礼拝するアルナギリを見た。上へ登ろうとしたが力が尽き、地に倒れ落ちた。

Verse 72

पित्रा शक्रेण संगम्य चोदितः शोणपर्वतम् । लिंगं तैजसमभ्यर्च्य लब्धवीर्योऽभवत्पुनः

父と釈迦（インドラ）に会い、その勧めにより、彼はショーナ山へ赴いた。そこで光輝に満ちたリンガを礼拝すると、再び勇気と活力を取り戻した。

Verse 73

नलः पूर्वं समभ्यर्च्य स्वसृष्टा मानवप्रियाः । पालयामास धर्मात्मा नीतिसारसमन्वितः

王ナラは、まず正しく礼拝供養を行い、ついで自ら立て定め、人々に愛される者たちを護った。法にかなう心をもち、賢き治国の精髄を具えていた。

Verse 74

इलः प्रविश्य सहसा गौरीवनमखंडितम् । स्त्रीभावं समनुप्राप्तः पप्रच्छ स्वं पुरोधसम्

イラは、穢れを許さぬガウリーの森に忽ち入り、たちまち女の身となった。そして自らの祭官にその由を問いただした。

Verse 75

वशिष्ठेन समादिष्टः शोणाद्रिं समपूजयत् । तपसाराध्य देवेशं पुनः पुंस्त्वमुपागतः

ヴァシシュタの教えに従い、イラはショーナードリを礼拝した。苦行によって神々の主を歓ばせ、再び男身を得た。

Verse 76

सोमोपदेशाद्भक्त्याथ सस्मारारुणपर्वतम् । ईशानुग्रहतो लेभे शापमोक्षं तपोधिकः

さらに、ソーマの教示により、信愛をもってアルナ山（アルナーチャラ）を念じた。主の恩寵によって、その修行者は呪いの解脱を得た。

Verse 77

लेभे च परमं स्थानमप्राप्यममरैरपि । भरतो मृगशावस्य स्मरणादायुषोऽत्यये

そして寿命の尽きる時、バラタは小鹿を絶えず念じたことにより、不死の神々すら到り難い至上の住処を得た。

Verse 78

न मुक्तिं प्राप योगेन मृगजन्मनि संगतः । पत्नीविरहजं दुःखं प्राप्तवानमितं हरिः

ハリは鹿としての生に関わったため、ヨーガによって解脱を得ることができなかった。さらにハリは、妻との別離から生じた量り知れぬ悲嘆を耐え忍んだ。

Verse 79

पुनर्भृगूपदेशेन शोणाद्रिमिममर्चयन् । अवतारेषु सर्वेषु सर्वदुःखान्यपाकरोत्

再び、ブリグの教えにより、このショーナードリを礼拝したところ、あらゆる化身において一切の苦しみを取り除いた。

Verse 80

सरस्वती च सावित्री श्रीर्भूमिः सरितस्तथा । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमापदो निरतारिषुः

サラスヴァティー、サーヴィトリー、シュリー、ブーミー、そして諸河川もまた、ショーナシャイラの主を礼拝して、災厄を越え去った。

Verse 81

भास्करः पूर्वदिग्भागे विश्वामित्रस्तु दक्षिणे । पश्चिमे वरुणो भागे त्रिशूलं चोत्तराश्रयम्

バースカラは東方に鎮まり、ヴィシュヴァーミトラは南に、ヴァルナは西の地に在す。三叉戟は北の支えとして安住する。

Verse 82

योजनद्वयपर्यंते सीमाः शैलेषु संस्थिताः । चतस्रो देवतास्त्वेताः सेवंते शोणपर्वतम्

二ヨージャナに及ぶ範囲に、境界の標が諸丘に据えられている。この四柱の神々はそこに住し、常に赤き山（ショーナパルヴァタ）に奉仕する。

Verse 83

स्थिताः सीमावसानेषु शोणाद्रीशमवस्थितम् । नमंति देवाश्चत्वारः शिवं शोणाचलाकृतिम्

聖なる境界の果てに立つ四柱の神々は、ショーナードリの主として鎮まるシヴァ—そのままショーナーチャラの姿に顕れた御方—に礼拝してひれ伏す。

Verse 84

अस्योत्तरस्मिञ्छिखरे दृश्यते वटभूरुहः । सिद्धवेषः सदैवास्ते यस्य मूले महेश्वरः

この山の北の峰には一本のバニヤン樹が見える。マヘーシュヴァラは常に成就者（シッダ）の装いで、その根元に住まわれる。

Verse 85

यस्य च्छायातिमहती सर्वदा मण्डलाकृतिः । लक्ष्यते विस्मयोपेतैः सर्वदा देवमानवैः

その木陰はきわめて広大で、常に円輪の形をなす。神々と人々はいつも驚嘆をもってそれを仰ぎ見る。

Verse 86

अष्टभिः परितो लिंगैरष्टदिक्पालपूजितैः । अष्टासु संस्थितैर्दिक्षु शोभते ह्युपसेवितः

八方に据えられ、八方守護神に礼拝される八つのリンガに囲まれて、主は四方より奉仕を受けつつ、燦然と輝き給う。

Verse 87

नृपाणां शम्भुभक्तानां शंकराज्ञानुपालिनाम् । अत्रैव महदास्थानमादिदेवेन निर्मितम्

まさにここに、シャンブに帰依しシャンカラの命に従う王たちのための大いなる権威の座がある。これは原初の神によって建立された。

Verse 88

बकुलश्च महांस्तत्र सदार्थितफलप्रदः । आगमार्थविदा मूले वामदेवेन सेव्यते

そこにはまた大いなるバクラ樹があり、祈り求められる果報を常に授ける。その根元では、アーガマの義を知るヴァーマデーヴァが礼拝し奉る。

Verse 89

अगस्त्यश्च वशिष्ठश्च संपूज्यारुणभूधरम् । संस्थाप्य लिंगे विमले तेपाते तादृशं तपः

アガスティヤとヴァシシュタは、アルナの山を余すところなく供養礼拝し、垢なきリンガを安置して、そのように比類なき苦行を修した。

Verse 90

हिरण्यगर्भतनयः पुरा शोणनदः पुमान् । अत्र तीव्रं तपस्तप्त्वा गंगाभिमुखगोऽभवत

いにしえに、ヒラニヤガルバの子なるショーナナダという者が、ここで激しい苦行を修し、その後ガンガーに向かって流れるようになった。

Verse 91

अत्र शोणनदी पुण्या प्रवहत्यमलोदका । वेणा च पुण्यतटिनी परितः सेवतेऽचलम्

ここでは清らかな水をたたえた聖なるショーナ河が流れ、また福徳の流れヴェーナも四方より山をめぐり、常にこれに仕え奉る。

Verse 92

वायव्याश्च दिशो भागे वायुतीर्थं च शोभते । तत्र स्नात्वा मरुत्पूर्वं जगत्प्राणत्वमाप्तवान्

北西の方角には、聖なるヴァーユ・ティールタが輝いている。そこにて沐浴したゆえに、いにしえマルット（ヴァーユ）は諸世界の生命の息そのものとなる位を得た。

Verse 93

उत्तरेऽस्य गिरेस्तीर्थं सुवर्णकमलोज्ज्वलम् । दिव्यसौगंधिकाकीर्णं हंसभृंगमनोहरम्

この山の北には聖なるティールタがあり、黄金の蓮華に輝き、天なる芳香の花々が散り満ち、白鳥と蜂により心を喜ばせる。

Verse 94

कौबेरं तीर्थमेशान्यामैशान्यं तीर्थमुत्तमम्

北東の方角にはカウベーラ・ティールタがある。これは最上に優れ、至上の吉祥をもたらす聖なる沐浴の地である。

Verse 95

तस्यैव पश्चिमे भागे विष्णुः कमललोचनः । स्नात्वा विष्णुत्वमभजत्कमलालालिताकृतिः

そのティールタの西方にて、蓮華の眼をもつヴィシュヌ—カマラー（ラクシュミー）に愛でられる御姿—は沐浴し、それによってヴィシュヌとしての円満なる位を得た。

Verse 96

नवग्रहाः पुरा तत्र स्नात्वा ग्रहपदं गताः । नवग्रहप्रसादश्च जायते तत्र मज्जताम्

いにしえにナヴァグラハ（九曜）はそこで沐浴し、それぞれの星位を得た。そこに身を沈める者には、ナヴァグラハの加護が生じる。

Verse 97

दुर्गा विनायक स्कन्दो क्षेत्रपालः सरस्वती । रक्षंति परितस्तीर्थं ग्राहयमेतदनन्तरम्

ドゥルガー、ヴィナーヤカ、スカンダ、クシェートラパーラ、そしてサラスヴァティーが、このティールタを四方より守護する。次に、さらに語られる次第を理解せよ。

Verse 98

गंगा च यमुना चैव गोदावरी सरस्वती । नर्मदासिन्धुकावेर्यः शोणः शोर्णनदी च सा

ガンガーとヤムナー、またゴーダーヴァリーとサラスヴァティー、さらにナルマダー、シンドゥ、カーヴェーリー、ショーナ—そしてショールナーという川も—ここに在る。

Verse 99

एता गूढा निषेवंते पूर्वाद्याशासु संततम् । नश्यंत्यः सकलं पापमात्मक्षेत्रसमुद्भवम्

これらの河は秘められてここに住し、東方をはじめ諸方に絶えず在る。かく流れて、己が身命の「田」より生じた一切の罪を滅する。

Verse 100

अन्याश्च सरितो दिव्याः पार्थिव्यश्च शुभोदकाः । उदजृंभंत सहसा शोणाद्रीशप्रसादतः

また他の天なる河々と、吉祥の水を湛える地上の流れも、ショーナードリ（アルナーチャラ）の主の恩寵により、忽ち顕れ出た。

Verse 101

आगस्त्यं दक्षिणे भागे तीर्थं महदुदाहृतम् । सर्वभाषार्थसंसिद्धिर्जायते तत्र मज्जताम्

南方にはアーガスティヤと称される大いなるティールタがある。そこに身を浸す者には、あらゆる言語の義を会得する成就が生ずる。

Verse 102

अत्रागस्त्यः समागत्य स्नात्वा मुनिगणावृतः । अभ्यर्चयति शोणाद्रिं मासि भाद्रपदे सदा

ここにアガスティヤは、群れなす聖仙に囲まれて来臨し、沐浴を終えると、バードラパダ月に常にショーナードリ（赤き山アルナーチャラ）を礼拝する。

Verse 103

वाशिष्ठमुत्तरे भागे तीर्थं दिव्यं शुभोदयम् । सर्ववेदार्थसंसिद्धिर्जायते तत्र मज्जनात्

北の方には、吉祥なる目覚めの源である神聖なティールタ「ヴァーシシュタ」がある。そこで沐浴すれば、すべてのヴェーダの義が成就し、意味を究める智慧が生ずる。

Verse 104

अत्र मेरोः समागत्य वशिष्ठो भगवानृषिः । करोत्याश्वयुजे मासि शोणाद्रीशनिषेवणम्

ここに、須弥山（メル）より福徳ある聖仙ヴァシシュタが来臨し、アーシュヴァユジャ月に、ショーナードリ（アルナーチャラ）の主に対して篤く奉仕し、親しく随侍する。

Verse 105

गंगानाम महत्तीर्थं पूर्वोत्तरदिशि स्थितम् । तत्र स्नानाद्भवेन्नृणां सर्वपातकनाशनम्

北東の方角には、「ガンガー」と名づけられた大いなるティールタがある。そこで沐浴すれば、人々のあらゆる罪は滅び去る。

Verse 106

गंगाद्याः सरितः सर्वाः कार्त्तिके मासि संगताः । अत्रारुणाद्रिनाथस्य सेवां कुर्वंति सादरम्

カールッティカ月には、ガンガーをはじめとするすべての河川がここに集い、敬虔にアルナードリ（アルナーチャラ）の主に奉仕する。

Verse 107

ब्राह्म्यं नाम महातीर्थमरुणाद्रीशसन्निधौ । तस्योपसंगमात्सद्यो ब्रह्महत्यादि नश्यति

アルナードリの主の御前近くに、「ブラーフミャ」と名づけられた大いなるティールタがある。そこに近づくだけで、ブラフマ殺し（ブラフマハティヤー）などの罪さえも直ちに滅する。

Verse 108

मार्गे मासि समागत्य ब्रह्मलोकात्पितामहः । स्नात्वा तत्प्रत्यहं देवमर्चयत्यरुणाचलम्

マールガシールシャ月に、ピターマハ（梵天ブラフマー）はブラフマローカより来臨し、沐浴してのち、日々アルナーチャラの神を礼拝する。

Verse 109

पौषे मासि समागत्य स्नात्वा तीर्थे निजैः सुरैः । महेन्द्रः शोणशैलेशमभ्यर्चयति शंकरम्

パウシャ月に、マヘーンドラ（インドラ）は自らの神々を伴って来臨し、ティールタにて沐浴したのち、ショーナシャイラ（アルナーチャラ）の主、シャンカラを恭しく礼拝する。

Verse 110

शैवंनाम महातीर्थं संनिधौ तत्र वर्तते । रुद्रो ब्रह्मकपालेन सह तत्र न्यमज्जत

その近くには「シャイヴァ」と名づけられた大いなるティールタがある。ルドラ自ら、ブラフマ・カパーラ（梵天の髑髏）とともに、そこで水に身を沈めた。

Verse 111

अत्र शम्भुर्गणैः सार्द्धं माघे मासि प्रसीदति । प्रायश्चित्तानि सर्वाणि नॄणां सफलयन्भुवि

ここにおいて、マーガ月には、シャンブはガナたちとともに慈悲を垂れ、地上の人々のあらゆる贖罪（プラーヤシュチッタ）を実りあるものとする。

Verse 112

आग्नेयमग्निदिग्भागे तीर्थं सौभाग्यदायकम् । अग्निरत्र पुरा स्नात्वा स्वाहया संगतः सुखी

東南、火神アグニの方角には、吉祥を授けるティールタ「アーグネーヤ」がある。昔、アグニはここで沐浴し、スヴァーハーと再会して歓喜した。

Verse 113

अनंगोपि स्मरः स्नात्वा फाल्गुने मासि संगतः । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमभूत्सर्वसुखाधिपः

身なき者であるスマラ（カーマ）でさえ、パールグナ月にここで沐浴した。赤き山アરુṇाचलाの主を礼拝して、あらゆる歓喜を司る主権を得た。

Verse 114

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां वैष्णवं तीर्थमद्भुतम् । ब्रह्मर्षयः सदा तत्र वसंति कृतकौतुकाः

南東の方角には、驚くべきヴァイシュナヴァのティールタがある。そこにはブラフマリシたちが常に住し、聖なる驚嘆と歓喜に満ちている。

Verse 115

चैत्रे मासि समागत्य विष्णुस्तत्र रमापतिः । स्नात्वाभ्यर्च्यारुणाद्रीशमभवल्लोकनायकः

チャイトラ月に、ラマーの主ヴィシュヌがそこへ来臨した。沐浴し、アルナードリ（アルナーチャラ）の主を礼拝して、諸世界の導き手・守護者となった。

Verse 116

सौरंनाम महातीर्थं कौबेरदिशि जृंभितम् । सर्वरोगोपशांतिश्च जायते तत्र मज्जनात्

クベーラの方角（北）には、「サウラ」と名づけられた大いなるティールタが広がっている。そこで沐浴すれば、あらゆる病は鎮まり癒えてゆく。

Verse 117

वैशाखे मासि दिनकृत्स्नात्वात्रेशं निषेवते । वालखिल्यैः समं श्रीमान्वेदैश्च सह संगतः

ヴァイシャーカ月に、日神は沐浴ののち、この地の主に帰依して礼拝する。光り輝き、ヴァーラキリヤの仙人たちとともに、さらにはヴェーダそのものをも伴っている。

Verse 118

आश्विनं पावनं तीर्थमीशब्रह्मोत्तरे स्थितम् । आप्लुतौ भिपजौ दस्रौ पूतावत्र निमज्जनात्

浄めのティールタ「アーシュヴィナ」は、イーシャとブラフマーの祠の北にある。神々の医師たる二柱のアシュヴィンは、ここで水に身を沈めて清浄となった。

Verse 119

अत्राश्विनौ समागत्य स्नात्वाभ्यर्च्य च शंकरम् । दक्षिणे शोण शैलस्य निकटे वर्त्तते शुभम्

ここに二柱のアシュヴィンが来て沐浴し、シャンカラを礼拝した。この吉祥なるティールタは、赤き山（アルナーチャラ）の南側近くにある。

Verse 120

कामदं मोक्षदं चैव तीर्थं पांडवसंज्ञितम् । पुरा हि पांडवास्तत्र मजनात्क्षितिनायकाः

「パーンダヴァ」と呼ばれるティールタがあり、望む果報と解脱の双方を授ける。いにしえにパーンダヴァらはそこで沐浴し、大地の王となった。

Verse 121

अत्र धात्री समागत्य सर्वौषधिफलान्विता । ज्येष्ठे मासि समं देवैरार्चयच्चारुणाचलम्

ここにダートリー（アーマラキーの女神）は、あらゆる薬草の果実を具えて来臨した。ジェーシュタ月に、諸神とともにアルナーチャラを礼拝した。

Verse 122

आषाढे मासि संत्यक्ता विश्वेदेवा महाबलाः । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमागच्छन्मखराध्यताम्

アーシャーダ月に、大いなる力をもつヴィシュヴェデーヴァたちは旧き座を離れ、ショーナシャイラの主を礼拝し、ついで祭祀（ヤジュニャ）の卓越を得んとして来た。

Verse 123

वैश्वदेवं महातीर्थं सोमसूर्योत्तराश्रयम् । विश्वाधिपत्यमतुलं लभ्यते तत्र मज्जनात्

ソーマとスーリヤのティールタの北に鎮まる大聖地ヴァイシュヴァデーヴァにて沐浴する者は、比類なき世界の主権を得る。

Verse 124

परितो लक्ष्यते तीर्थं पूर्वस्यां दिशि शोभने । अत्र लक्ष्मीः पुरा स्नात्वा लेभे पुरुषमुत्तमम्

周囲には、東方に輝くティールタが見える。ここで太古、ラクシュミーは沐浴し、至上の御方プルショーッタマを得た。

Verse 125

उत्तरस्यां दिशि पुरा पुण्या स्कंदनदी स्थिता । अत्र स्नात्वा पुरा स्कंदः संप्राप्तो विपुलं बलम्

北方には、いにしえより聖なる河スカンダナディーが鎮まる。かつてスカンダはここで沐浴し、広大なる力を得た。

Verse 126

पश्चिमस्यां दिशि ख्याता परा कुंभनदी शुभा । अगस्त्यः कुंभकः कुंभस्तत्र नित्यं व्यवस्थितः

西方には、吉祥にして至高の河クンバナディーが名高い。そこにアガスティヤは、クンバカ、クンバとも称され、常に住する。

Verse 127

गंगा च मूलभागस्था यमुना गगने स्थिता । सोमोद्भवा शिरोभागे सेवंते शोणपर्वतम्

ガンガーは根の領域に住し、ヤムナーは天空にあり、ソーモードバヴァーは頂に在す。かくして彼女らはショーナ山（アルナーチャラ）を礼拝する。

Verse 128

बहून्यपि च तीर्थानि संभूतानि समंततः । तेषां भेदान्पुरा वेत्तुं मार्कण्डेयस्तु नाशकत्

四方にまた多くのティールタ（聖地）が生じた。されど昔、マールカンデーヤはそれらの差別をことごとく見分けることができなかった。

Verse 129

तपोभिर्बहुभिस्सोयं शोणाद्रीशमतोषयत् । प्रार्थयामास च वरं प्रीतात्तस्मान्मुनीश्वरः

多くの苦行によって、この聖仙はショーナードリ（アルナーチャラ）の主を歓ばせた。かくして御心にかなった仙人の長は、一つの願いを請うた。

Verse 130

मार्कण्डेय उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश तीर्थभेदाः सहस्रशः । प्रख्याताश्च प्रकाशंते दुर्बोधास्त्वल्पचेतसाम्

マールカンデーヤは言った。「ああ、アルナードリの福徳なる主よ。ティールタの差別は千々に及び、名高く明らかに現れておりますが、浅き知の者には悟り難いのです。」

Verse 131

कथमेकत्र सांनिध्यं लभेरन्भुवि मानवाः । अपर्याप्तश्च भवति पृथगेषां निषेवणे

いかにして地上の人々は、それらの臨在と功徳を一処において得られましょうか。別々に一つ一つ参詣するのは、もはや行い難く不十分となります。

Verse 132

अंतर्निगूढतेजास्त्वं गत्वा यस्सकलैः सुरैः । आरण्यसे कुरु तथा शोणाद्रिस्पर्शभीरुभिः

内に光輝を秘めたまう御方よ、すべての神々とともに往きたまえ。さらに、赤き山ショーナードリ（アルナーチャラ）に触れることすら恐れる者たちと共に、林住（アーラニヤ）の行をなしたまえ。

Verse 133

अहं च शंभुमभ्यर्च्य तपसारुणपर्वतम् । सर्वलोकोपकारार्थं सूक्ष्म लिंगमपूजयम्

我もまたシャンブ（シヴァ）を礼拝し、アルナ山にて苦行を修した。諸世界の利益のため、微妙なるリンガを供養した。

Verse 134

विश्वकर्मकृतं दिव्यं विमानं विविधोत्सवम् । संकल्प्य सकलान्भोगान्नित्यानजनयत्पुनः

ヴィシュヴァカルマンの造りし天なる飛宮は、さまざまな祭礼に満ちて構想された。しかもそれは、あらゆる享楽を幾度も生み出し、常に新しく尽きることがなかった。

Verse 135

धर्मशास्त्राणि विविधान्यवापुर्मुनिपुंगवाः । शिवकार्याणि सर्वाणि चक्रुभक्तिसमन्विताः

最勝の聖仙たちは種々のダルマ・シャーストラを得、信愛を具して、シヴァに属する一切の御業を成し遂げた。

Verse 136

मया च शंभुमभ्यर्च्य कृताग्न्याहुतिसंभवाः । सप्त कन्या वरारोहाः पूजार्थं विनियोजिताः

我もまたシャンブを礼拝し、聖火への供物（アーフティ）より生じた、姿麗しき七人の乙女を供養のために任じた。

Verse 137

हतशत्रुगणैभूपैर्लब्धराज्यैः पुरा नृपैः । प्रत्येकं विविधैर्भोगैः शोणशैलाधिपोर्चितः

いにしえ、敵軍の群れを討ち滅ぼして王国を取り戻した諸王は、それぞれに種々の供物と享楽をもって、赤き山の主（アルナーチャラ）を礼拝した。

Verse 138

इदमनुभववैभवं विचित्रं दुरितहरं शिवलिंगमद्रिरूपम् । अमलमनभिगम्यनामधेयं वरमरुणाद्रिनायकं भजस्व

アルナードリの至上主を礼拝せよ——清浄にして、体験の栄光により奇瑞を現し、罪障を除く御方。山の姿を取ったシヴァのリンガであり、その御名さえも尽くして捉え難い。

Verse 139

अवनतजनरक्षणोचितस्य स्मरणनिराकृतविश्वकल्मषस्य । भजनममितपुण्यराशियोगादरुणगिरेः कृतिनः परं लभस्व

うなだれ謙る者を守護するにふさわしく、ただ想念するだけで世の穢れを拭い去る御方ゆえに——アルナ山へのバクティによって、量り知れぬ功徳の積み重ねの力により、幸いなる者よ、至上に到れ。