Adhyaya 2

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाहमुच्चरन्वेदानशेषैर्वदनैः शिवम् । अस्तौषं भक्तिसंपूर्णं कृत्वा मानसमर्चनम्

ブラフマーは言った。「そのとき私は、あらゆる口をもってヴェーダを誦し、心中の礼拝を成し遂げてのち、満ちあふれる信愛をもってシヴァを讃嘆した。」

Verse 2

नमः शिवाय महते सर्वलोकैकहेतवे । येन प्रकाश्यते सर्वं ध्रियते सततं नमः

偉大なるシヴァに帰依し奉る。万界の唯一の因なる御方—その御方によって一切は照らされ、常に保たれる。重ねて重ねて礼拝する。

Verse 3

विश्वव्याप्तमिदं तेजः प्रकाशयति संततम् । नेक्षंते त्वद्दयाहीना जात्यंधा भास्करं यथा

この光輝は宇宙に遍満して絶えず照らす。されど汝の恩寵を欠く者はそれを見ず—生まれつきの盲人が太陽を見えぬがごとし。

Verse 4

भूलिंगममलं ह्येतद्दृश्यमध्यात्मचक्षुषा । अंतस्स्थं वा बहिस्स्थं वा त्वद्भक्तैरनुभूयते

この清浄なるブー・リンガは、内なる霊眼によってまことに見られる。内に在ろうと外に在ろうと、汝の帰依者はこれを体得する。

Verse 5

अपरिच्छेद्यमाकारमंतरात्मनि योगिनः । तदेतत्तव देवेश ज्वलितं दर्पणो यथा

瑜伽行者の内なる自己には、量り知れず境界づけ得ぬ汝の御姿がある。ああ神々の主よ、それは輝く鏡のごとく燦然と光る。

Verse 6

अथवा शांकरी शक्तिः सत्याऽणोरप्यणीयसी । मत्तो नान्यतरः कश्चिद्यन्मय्यपि विलीयते

あるいはまた、シャンカリーのシャクティは真実にして、最微の原子よりもなお微細である。われ以外に他はなく、その力すらもわれのうちに融け入るゆえである。

Verse 7

अणुस्ते करुणापात्रं महत्त्वं ध्रुवमश्नुते । नाधिकोऽस्ति परस्त्वत्तो न मत्तोऽपि तदाश्रयात्

たとえ小さき者でも、汝の慈悲の器となれば、必ずや偉大さを得る。汝より高き者はなく、またそれに帰依しても、我は高くはならぬ。

Verse 9

स्वयमीश महादेव प्रसीद भुवनाधिक । आदिश प्रयतं भक्तमपेक्षितनियुक्तिषु

おお主よ、マハーデーヴァよ、どうか憐れみたまえ、世を超えし御方よ。待ち望まれる務めと任において、この修行ある भक्तをみずからお導きください。

Verse 10

इदं विज्ञाप्य विनयान्नमस्कृत्वा पुनःपुनः । प्रांजलिर्देवदेवेशं न्यषीदं सविधे विभो

かくして謙遜に願いを申し上げ、幾度も礼拝したのち、合掌して、神々の主の御そばに坐した、ああ大いなる御方よ。

Verse 11

अथ विष्णुर्नवांभोदगंभीरध्वनिरभ्यधात् । वाचः कृतार्थन्भूयः शुक्लाः शंकरकीर्त्तनैः

そのとき、声が新たな雨雲のごとく深いヴィシュヌが語った。言葉は再び成就し、シャンカラを讃えることによって清らかとなった。

Verse 12

जय त्रिभुवनाधीश जय गंगाधर प्रभो । जय नाथ विरूपाक्ष जय चंद्रार्द्धशेखर

勝利あれ、三界の主よ！ 勝利あれ、ガンガーを戴く大いなる御方よ！ 勝利あれ、主よ、ヴィルーパークシャよ！ 勝利あれ、半月を冠する御方よ！

Verse 13

अव्याजममितं शंभो कारुण्यं तव वर्द्धते । येन निर्धूतमखिलं भक्तेषु ज्ञानमाहितम्

おおシャンブ（Śambhu）よ、偽りなき無量の慈悲は常に増し、これによって一切の垢は振り払われ、真の智慧が汝の帰依者のうちに植え付けられる。

Verse 14

पालनं सर्वविद्यानां प्रापणं भूतिसंचयैः । पुराणं च सपुत्राणां पितुरेव प्रवर्धनम्

汝はあらゆる学芸の守護者、繁栄と吉祥なる力の積聚を授ける者。さらに子らにとっては、家系を増し強めるまことの父そのものである。

Verse 15

शतानामपि मूर्तीनामेकामपि नवैः स्तवैः । स्तोतुं न शक्नुमेशान समवायस्तु कि पुनः

おおイーシャーナよ、幾百の御姿のうち、ただ一つの御相すら新たな讃歌をもってしても十分に讃え得ない。ましてや御全体を一度に讃えることなど、なおさらである。

Verse 16

त्वमेव त्वामलं वेत्तुं यदि वा त्वत्प्रसादतः । भ्रमरः कीटमाकृष्य स्वात्मानं किं न चानयेत्

汝のみが自らの無垢なる本性を真に知る—さもなくば、ただ汝の恩寵によってのみ人はそれを知り得る。蜂が虫を引き寄せて己に同化させるように、そうではないか。

Verse 17

देवास्त्वदंशसंभूतिप्रभवो न भवन्ति किम् । अप्यायस्याग्निकीलस्य दाहे शक्तिर्न किं भवेत्

神々は汝の分有の力より生ずるのではないか。たとえ微かな火花であっても、焼き尽くす力を備えているではないか。

Verse 18

देशकालक्रियायोगाद्यथाग्नेर्भेदसम्भवः । तथा विषयभेदेन त्वमेकोऽपि विभिद्यसे

場所・時・働きの違いによって火が種々に分かれて見えるように、同じく汝は本来一なるものにしても、所縁の対象と状況の差により多様に認識される。

Verse 19

अनुग्रहपरो देव मूर्तिं दर्शय शंकर । आवयोरखिलाधार नयनानंददायिनीम्

恩寵を本とする神よ、シャṅカラ（Śaṅkara）よ、我らに御身の御姿を示したまえ。万有の依り処よ、その拝見は我らの眼に歓喜を与う。

Verse 20

एवं प्रणमतोर्देवः श्रद्धाभक्तिसमन्वितम् । प्रससाद परं शंभुः स्तुवतोरावयोर्द्वयोः

かくして我ら二人が信と帰依を具して礼拝し讃嘆するとき、至上のシャンブ（Śambhu）は歓喜して、我らを嘉し給うた。

Verse 21

तेजःस्तंभात्पुनस्तस्माद्देवश्चन्द्रार्द्धशेखरः । आविर्बभूव पुरुषः कपिलः कालकन्धरः

ついでその光輝の柱より、半月を頂に戴く神が顕現した。黄褐の色を帯び、喉は黒く染まれる御方であった。

Verse 22

परशुं बालहरिणं करैरभयविश्रमौ । दधानः पुरुषोऽवादीत्पुत्रावावामिति प्रभुः

斧と若き鹿を携え、御手に無畏と安息の印を示しつつ、主は人の姿に現れて宣った。「汝ら二人は我が子なり。」

Verse 23

परितुष्टोऽस्मि युवयोर्भक्त्या युक्तात्मनोर्मयि । भवतं सर्वलोकानां सृष्टिरक्षाधिपौ युवाम्

我に心を結び、我に帰依する汝ら二人の信愛に、我は深く満足した。ゆえに、あらゆる世界の創造と護持を司る主宰者となれ。

Verse 24

युवयोरिष्टसिद्ध्यर्थमाविर्भूतोऽस्म्यहं यतः । वरं वृणुतमन्यं च वरदोऽहमुपागतः

汝らの望む目的を成就させるために我は顕現した。ゆえに一つの恩寵を選べ—さらにもう一つも。われは授福者としてここに来た。

Verse 25

इति देवस्य वचनात्सप्रीतौ च कृतांजली । विज्ञापयामासिवतौ स्वं स्वमर्थं पृथक्पृथक्

主の御言葉を聞くや、二人は歓喜し、合掌して恭敬し、それぞれ自らの願いを別々に申し上げた。

Verse 26

अहं मन्त्रैः शिशुप्रायजगत्त्रयविधायकः । संस्तुवन्वैदिकैर्मंत्रैरीशानमपराजितम्

我は—なお幼子に近い身でありながら三界を定める者として—ヴェーダの真言をもって、無敵の主イーシャーナを讃嘆する。

Verse 27

नमस्येहमिदं रूपं शश्वद्वरदमीश्वरम् । तेजोमयं महादेवं योगिध्येयं निरंजनम्

我はこの主の御姿に礼拝する—常に最上の恩寵を授ける方、マハーデーヴァ。純粋なる光明そのものであり、瑜伽行者に観想され、垢なく、触れられずして汚れぬ御方。

Verse 28

आपूर्यमाणं भवता तेजसा गगनांतरम् । परिपृच्छ्यः सुरावासः क्षणाद्देव भविष्यति

主よ、あなたの威光が天の虚空を満たしてゆくとき、神々の住処さえも刹那に疑われるものとなり、その安定は揺らがされましょう。

Verse 29

सिद्धचारणगन्धर्वा देवाश्च परमर्षयः । नावसन्दिवि संचारं लभेरंस्तेजसा तव

あなたの燃え立つ威光のゆえに、シッダ、チャーラナ、ガンダルヴァ、神々、そして至高の聖仙たちは、天界を自在に行き来することができなくなりましょう。

Verse 30

पृथ्वी च सकला चैव तप्यमाना तवौजसा । चराचरसमुत्पत्तिक्षमा नैव भविप्यति

さらに全地はあなたの威力に焼かれて、動くものも動かぬものも、もはや生み出す力を失ってしまうでしょう。

Verse 31

उपसंहृत्य तेजः स्वमरुणाचलसंज्ञया । भव स्थावरलिंगं त्वं लोकानुग्रहकारणात्

それゆえ、みずからの光を収め、「アルナーチャラ」と名づけられて、世を憐れみ恵むために、不動のリンガとしてお立ちください。

Verse 32

ज्योतिर्मयमिदं रूपमरुणाचलसंज्ञितम् । ये नमन्ति नरा भक्त्या ते भवन्त्यमराधिकाः

この「アルナーチャラ」と呼ばれる御姿は、純粋なる光そのものより成る。信愛をもって礼拝し頭を垂れる者は、不死の境地にふさわしい者となる。

Verse 33

सेवंतां सकला लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः । गणाश्च विविधा भूमौ मानुषं भावमास्थिताः

あらゆる世界が、シッダたちと至高の聖仙（リシ）とともに汝を礼拝せんことを。さらに地上のさまざまなガナたちも、人の心を帯びて汝に奉仕せんことを。

Verse 34

दिव्याराम समुद्भूतकल्पकाद्याः सुरद्रुमाः । सेविनस्त्वां प्ररोहंतु भरिता विविधैः फलैः

天なる園より生じた如意樹、カルパカをはじめとする神樹が、ここに汝への奉仕として芽吹き、さまざまな果実を豊かに実らせんことを。

Verse 35

दिव्यौषधिगणास्सर्वे सिंहाद्या मृगजातयः । प्रशांताः परिवर्त्तंता पापकल्मषनाशनम्

あらゆる天薬の群れがここに満ち、また獅子をはじめとする獣たちも静まり変容せんことを。ここは罪の穢れを滅する聖地なれば。

Verse 36

अयनद्वयभिन्नेन गमनेनापि संयुतः । न लंघयिष्यति रविः शृंगं लिंगतनोस्तव

二つの至（夏至・冬至）により分かれる道を太陽が巡ろうとも、汝のリンガの身の頂を越えることはない。

Verse 37

दिव्य दुंदुभिशंखानां घोषैः पुष्पौघवृष्टिभिः । सेवितो भव देव त्वमप्सरोनृत्यगीतिभिः

神よ、天の太鼓と法螺の響き、花の群れの降り注ぐ雨、そしてアプサラスの舞と歌とによって、汝が奉仕されんことを。

Verse 38

अमरत्वं च सिद्धत्वं रससिद्धीश्च निर्वृतिम् । लभंतां मानुषा नित्यं त्वत्संनिधिमुपागताः

あなたの御前に近づく人々が、常に不死と成就、ラサシッディの達成、そして内なる安らぎを得ますように。

Verse 39

ईशत्वं च वशित्वं च सौभाग्यं कालवंचनम् । त्वामाश्रित्य नरास्सर्वे लभंतामरुणाचल

おおアルナーチャラよ、あなたに帰依するすべての人々が、主宰の威徳と自在の力、吉祥の幸運、さらには時（カーラ）をも欺く力を得ますように。

Verse 40

सर्वावयवदानेन सर्वव्याधिविनाशनात् । सर्वाभीष्टप्रदानेन दृश्यो भव महीतले

あらゆる肢体に安寧を授け、すべての病を滅し、望むものをことごとく与えることによって――この大地において御姿を現し、見えるものとなりたまえ。

Verse 41

तथेति वरदं देवमरुणाद्रिपतिं शिवम् । प्रणम्य कमलानाथः प्रार्थयन्निदमब्रवीत्

「そのとおりである」と、授福の神――アルナードリの主シヴァ――は告げた。ついでカマラーナータ（梵天）は礼拝して、祈願のうちにこの言葉を述べた。

Verse 42

प्रसीद करुणापूर्ण शोणशैलेश्वर प्रभो । महेश सर्वलोकानां हिताय प्रकटोदय

慈悲に満ちた赤き山の主よ、どうか御恵みを垂れたまえ。おおマヘーシャよ、あなたは一切世界の利益のために明らかに顕現された。

Verse 43

यदाहं त्वामुपाश्रित्य जगद्रक्षणदक्षिणः । श्रीपतित्वमनुप्राप्तस्तदा भक्ता भवंतु ते

我は汝に帰依して宇宙を護る力を得、さらにシュリー（吉祥）の主たる位に至った。ゆえに、彼らが汝の帰依者となりますように。

Verse 44

नाल्पपुण्यैरुपास्येत त्वद्रूपं महदद्भुतम् । मया च ब्रह्मणा चैवमदृष्टपदशेखरः

汝の広大にして驚異なる御姿は、功徳の乏しい者には礼拝し得ない。われも、また梵天も、汝の至上の頂（最高境地）をいまだ見ていない。

Verse 45

प्रदक्षिणानमस्कारैर्नृत्यगीतैश्च पूजनैः । त्वामर्चयंति ये मर्त्याः कृतार्थास्ते गतांहसः

繞行礼拝（プラダクシナー）、礼拝の五体投地、舞と歌、供物の奉献によって汝を供養する人々は、目的を成就し、罪障は除かれる。

Verse 46

उपवासैर्व्रतैः सत्रैरुपहारैस्तथार्चनैः । त्वामर्चयंति मनुजाः सार्वभौमा भवंतु ते

断食、誓戒（ヴラタ）、祭会、布施、そして儀礼の礼拝によって汝を供養する人々が、普遍の王者となりますように。

Verse 47

आरामं मंडपं चापि कूपं विधिविशोधनम् । कुर्वतामरुणाद्रीश संनिधाने पुनर्भव

アルナードリの主よ、園を設け、マンダパを建て、井戸を掘り、法にかなう浄めと儀礼の秩序を整える者たちの傍らに、再び臨在したまえ。

Verse 48

अंगप्रदक्षिणं कुर्वन्नष्टैश्वर्यसमन्वितः । अशेषपातकैः सद्यो विमुक्तो निर्मलाशयः

身をもって右繞（プラダクシナー）を行う者は、八つの成就（シッディ）を具え、あらゆる罪よりただちに解き放たれ、内なる心は清浄となる。

Verse 49

आवामप्यविमुंचंतौ सदा त्वत्पादपंकजम् । ध्यातव्यं मनुजैः सर्वैस्तव संनिधिमागतैः

われらもまた、汝の蓮華の御足を決して捨てない。ゆえに、汝の御前に至ったすべての人は、常にその蓮華の御足を観想すべきである。

Verse 50

तथास्त्विति वरं दत्त्वा विष्णवे चंद्रशेखरः । भरुणाचलरूपेण प्राप्तः स्थावरलिंगताम्

「然らん」と月冠者チャンドラシェーカラはヴィシュヌに恩寵を授け、アરુṇācalaの姿を取りて、不動のリンガとしての境地に至った。

Verse 51

तैजसं लिंगमेतद्धि सर्वलोकैककारणम् । अरुणाद्रिरिति ख्यातं दृश्यते वसुधातले

これこそまさに光耀のリンガ、諸世界の唯一の原因である。「アルナードリ」と称され、地上にその姿を現している。

Verse 52

युगांतसमये क्षुब्धैश्चतुर्भिरपि सागरैः । अपि निर्मग्नलोकांतैरस्पृष्टांतिकभूतलम्

たとえ劫末に、四つの大海が激しくかき乱され、諸世界が滅尽して沈むときでさえ、その近傍の大地は触れられず、損なわれない。

Verse 53

गजप्रमाणैः पृषतैः पूरयंतो जगत्त्रयम् । पुष्कराद्या महामेघा विश्रांता यस्य सानुनि

そこでは、プシュカラをはじめとする大いなる雲が、象ほどの大滴を注いで三界を満たし、しかもその山の斜面に憩う。

Verse 54

प्रवृत्ते भूतसंहारे प्रकृतौ प्रतिसंचरे । भविष्यत्सर्वबीजानि निषेदुर्यत्र निश्चयम्

衆生の壊滅が始まり、万有がプラクリティへと還入するとき、未来のあらゆる創造の種子は、まさしくそこに宿る。

Verse 55

मया चाहूयमानेभ्यः प्रलयानंतरं पुनः । यत्पादसेविविप्रेभ्यो वेदाध्ययनसंग्रहः

そしてプララヤの後、わたしが再び彼らを招き寄せるとき、御足に仕えるブラーフマナたちから、ヴェーダとその学修が改めて集められる。

Verse 56

सर्वासामपि विद्यानां कलानां शास्त्रसंपदाम् । आगमानां च वेदानां यत्र सत्यव्यवस्थितिः

そこには、あらゆる知、諸芸、シャーストラの宝蔵、アーガマとヴェーダの、真実の基盤が堅固に स्थापितされている。

Verse 57

यद्गुहागह्वरांतस्स्था मुनयः शंसितव्रताः । जटिनः संप्रकाशंते कोटिसूर्याग्नितेजसः

その洞窟と深い峡谷には、称えられる誓戒を保つ牟尼たちが住み、結髪の修行者（ジャティン）は千万の太陽と火の光輝にも似た威光を放つ。

Verse 58

पंचब्रह्ममयैर्मंत्रैः पंचाक्षरवपुर्धरैः । अकारपीठिकारूढो नादात्मा यः सदाशिवः

彼こそサダーシヴァ。ナーダを本質とし、「ア」の座に鎮座し、五音節真言（パンチャークシャラ）の身を帯び、パンチャブラフマンの諸真言より成る。

Verse 59

अष्टभिश्च सदा लिंगैरष्टदिक्पालपूजितः । अष्टमूर्त्तितया योऽयमष्टसिद्धिप्रदायकः

彼は常に八つのリンガとして在り、八方の守護神に礼拝される。さらに八相の主（アシュタムールティ）として、八つのシッディを授け給う。

Verse 60

यत्र सिद्धास्तथा लोकान्स्वान्स्वान्मुक्त्वा सुरेश्वराः । अपेक्षंते स्थिता मुक्तिं विहाय कनकाचलम्

そこではシッダたち、さらには神々の主たちさえも各々の世界を捨て、カナカーチャラを離れて、解脱（ムクティ）を待ちつつ留まる。

Verse 61

एवं वसुंधरापुण्यपरिपाकसमुच्चयः । अरुणाद्रिरिति ख्यातो भक्तभक्तिवरप्रदः

かくして、大地の功徳が熟して集まった果として、彼はアルナードリと称えられ、信愛（バクティ）により帰依する者に最上の恩寵を授け給う。

Verse 62

कैलासान्मेरुशिखरादागतैर्देवसंचयैः । पूज्यते शोणशैलात्मा शंभुः सर्ववरप्रदः

カイラーサとメール山の峰々より来集した神々の群れは、ショーナシャイラ（アルナーチャラ）として住まうシャンブを礼拝する。彼はあらゆる恩願を授け給う。

Verse 63

इति कमलजवक्त्रपद्मजां तं मुदितमनाः सनको निशम्य भक्त्या । विरचितविनयः प्रणम्य पुत्रः पितरमपृच्छदशेषवेदसारम्

かくして蓮華より生まれし梵天よりその物語を聞き、サナカは心喜び、信愛をもって聴聞した。ついで子なる者は謙恭の礼を尽くして父に頂礼し、諸ヴェーダの精髄を問い奉った。