Shloka 47

नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाहवर्णनम्

Nandikeśvara: Incarnation, Consecration, and Marriage—Description

Devanagari script

तथाविधं त्रिलोकेशस्सपत्नीकं च माम्प्रभुः । प्रोवाच परया प्रीत्या स शिवो भक्तवत्सलः

Transliteration

tathāvidhaṃ trilokeśassapatnīkaṃ ca māmprabhuḥ | provāca parayā prītyā sa śivo bhaktavatsalaḥ

Translation

そのとき三界の主—信徒を慈しみ守護するシヴァ（Śiva）—は、至上の愛と恩寵をもって、我と我が妻に向かい語り給うた。

Word by Word

• तथाविधम्: such (in that manner)
• तथाविधम्: कर्म (Karma/Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तथा (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव: तथाविधम् = ‘तथा-प्रकारम्’ (of such a kind)

• त्रिलोकेशः: the Lord of the three worlds
• त्रिलोकेशः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: त्रिलोकस्य ईशः (lord of the three worlds)

• सपत्नीकम्: together with (his) consort
• सपत्नीकम्: कर्म (Karma/Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्ग) + पत्नी (प्रातिपदिक) + क (प्रातिपदिक-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: पत्नी सहितम् (with (his) consort)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• प्रभुः: the master
• प्रभुः: कर्ता (Kartā/Subject-qualifier)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; त्रिलोकेशः इत्यस्य विशेषण

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: प्र-

• परया: supreme/great
• परया: करण (Karaṇa/Instrument-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying प्रीत्या)

• प्रीत्या: with affection
• प्रीत्या: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• शिवः: Śiva
• शिवः: कर्ता (Kartā/Apposition)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सः इत्यस्य अप्पोज़िशन

• भक्तवत्सलः: loving to devotees
• भक्तवत्सलः: कर्ता (Kartā-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भक्त (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: भक्तानां वत्सलः (affectionate to devotees)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Śiva as Bhaktavatsala—His defining trait is compassionate responsiveness to devotion. Liberation and protection are shown to arise not merely from austerity, but from the Lord’s grace expressed through loving instruction.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse emphasizes Saguna Śiva—the personal Lord who speaks, guides, and nurtures devotees. Such intimacy supports Purāṇic linga-worship as a relational path where the devotee approaches the Lord and receives His compassionate direction.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The implied takeaway is bhakti expressed through listening to Śiva’s teachings (śravaṇa) and obedient practice—commonly supported in Shaiva tradition by japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and regular pūjā with a devotional attitude.