Yatinātha-līlā: Śiva’s Test of the Bhilla Devotees at Arbuda Mountain

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु प्राज्ञ प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । अवतारं पुरानन्दं यातिनाथाह्वयं मुने

ナンディーシュヴァラは言った。「賢者よ、聞け。われは至上の自己たるシヴァの化身を説き明かそう。古より歓喜（アーナンダ）を授ける降臨であり、『ヤーティナータ』と呼ばれる、聖仙よ。」

Verse 2

अर्बुदाचलसंज्ञे तु पर्वते भिल्लवंशजः । आहुकश्च तदभ्याशे वसतिस्म मुनीश्वर

聖仙の主よ、アルブダと呼ばれる山に、ビッラ族の血筋に生まれたアーフカという男が住んでいた。彼はその近辺に居を構えていた。

Verse 3

तत्पत्नी ह्याहुका नाम बभूव किल सुव्रता । उभावपि महाशैवावास्तान्तौ शिवपूजकौ

彼の妻は、伝えられるところによればアーフカーと名づけられ、清らかな誓戒に堅固であった。二人はともに大いなるシヴァ派の帰依者で、主シヴァを礼拝する者として住していた。

Verse 4

कस्मिंश्चित्समये भिल्लः शिवभक्तिरतः सदा । आहारार्थं स्वपत्न्याश्च सुदूरं स गतो मुने

ある時、聖仙よ、そのビッラの男は常にシヴァへのバクティに励み、自分と妻のための食を求めて遠くへ出かけた。

Verse 5

एतस्मिन्नन्तरे तत्र गेहे भिल्लस्य शङ्करः । भूत्वा यतिवपुः सायं परीक्षार्थं समाययौ

その間に、そこなるビッラの家へ、シャンカラは夕刻、試みのために、行者（ヤティ）の姿となって来臨した。

Verse 6

तस्मिन्नवसरे तत्राजगाम स गृहाधिपः । पूजनं च यतीशस्य चकार प्रेमतः सुधीः

まさにその時、家の主がそこへ来た。賢者は愛敬に満ち、行者たちの主（シヴァ）を供養し礼拝した。

Verse 7

तद्भावस्य परीक्षार्थं यतिरूपस्स शंकरः । महालीलातरः प्रीत्या भीतं प्रोवाच दीनगीः

その心の真実を試すため、シャンカラは行者の姿を取った。大いなるリーラーに歓喜する至上主は、怯える者に慈しみをもって、へりくだり哀願するような言葉で語りかけた。

Verse 8

यतिनाथ उवाच । अद्य स्थलं निवासार्थं देहि मे प्रातरेव हि । यास्यामि सर्वथा भिल्ल स्वस्ति स्यात्तव सर्वदा

ヤティナータは言った。「今日の宿を我に与えよ。まことに、朝には立ち去ろう。おおビッラよ、我は必ず去る—汝に常に吉祥あれ。」

Verse 9

भिल्ल उवाच । त्यम्प्रोक्तं त्वया स्वामिञ्शृणु मद्वचनं च ते । अति स्वल्पं स्थलं मे हि स्यान्निवासः कथन्तव

ビッラは言った。「主よ、あなたのお言葉は理解いたしました。いまは私の言葉もお聞きください。私の住まいはまことに狭いのです——どうしてそこにお住まいになれましょうか。」

Verse 10

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स यतिस्तेन गमनाय मतिन्दधे । तावद्भिल्ल्या वचः प्रोक्तं स्वामिनं संविचार्य्य वै

ナンディーシュヴァラは言った。「そのように告げられると、苦行者は出立しようと心を定めた。するとその時、ビル族の女は夫君のことを思い巡らし、次の言葉を語った。」

Verse 11

भिल्ल्युवाच । स्वामिन्देहि यतेःस्थानं विमुखं कुरु मातिथिम् । गृहधर्मं विचार्य्य त्वमन्यथा धर्मसंक्षयः

ビッリーは言った。「ご主人さま、苦行者にふさわしい座をお与えになり、この客はお引き取り願ってください。家住者の務め（ダルマ）をお考えください。さもなくばダルマは衰えます。」

Verse 12

स्थीयतान्ते गृहाभ्यंतः सुखेन यतिना सह । अहं बहिः स्थितिं कुर्य्यामायुधानि बृहन्त्यपि

「苦行者とともに家の中に安らかにお留まりください。私は外に立って見張りをいたします。たとえ武器がいかに強大であろうとも。」

Verse 13

नन्दीश्वर उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भिल्ल्या धर्मान्वितं शिवम् । स्वपत्न्या मनसा तेन भिल्लेन च विचारितम्

ナンディーシュヴァラは言った。「ビル族の女の、ダルマにかなったその言葉を聞くと、あのビル族の狩人は妻とともに、心のうちでダルマと一体なる主シヴァを思い量った。」

Verse 14

स्त्रियं बहिश्च निष्कास्य कथं स्थेयं मया बहे । यतेरन्यत्र गमनमधर्म्मकरमात्मनः

女を外へ追い出しておきながら、どうして私は外に留まれようか。誓願の地を離れて他所へ赴くことは、ヤティ（出離の行者）にとって自らに不法（アダルマ）を招く因となる。

Verse 15

द्वयमप्युचितं नैव सर्वथा गृहमेधिनः । यद्भावि तद्भवेदेव मया स्थेयं गृहाद्बहिः

この二つの道は、いかなる場合にも家住者にはまことにふさわしくない。定められたことは必ず成就する。ゆえに私は家の外にとどまり、家のしがらみから離れて在ろう。

Verse 16

इत्याग्रहन्तदा कृत्वा गृहान्तः स्थाय तौ मुदा । स्वायुधानि च संस्थाप्य भिल्लोऽतिष्ठद्गृहाद्बहिः

その時そのように願いを述べると、二人は喜んで家の中にとどまった。ビッラは自らの武器を所定の場所に据え、家の外に立った。

Verse 17

रात्रौ तम्पशवः क्रूरा हिंसकाः समपीडयन् । तेनापि च यथाशक्ति कृतो यत्नो महांस्तदा

夜になると、その凶暴で残忍な獣たちが彼を激しく苦しめた。されど彼は、その時も力の及ぶかぎり大いなる努力を尽くした。

Verse 18

एवं यत्नं प्रकुर्वाण स भिल्लो बलवानपि । प्रारब्धात्प्रेरितैर्हिंस्रैर्बलादासीच्च भक्षितः

そのように努めていたにもかかわらず、その狩人は—力強き者であったが—自らのプラーラブダ（熟した業）に駆り立てられた猛獣どもに力ずくで襲われ、食い尽くされた。

Verse 19

प्रातरुत्थाय स यतिर्दृष्ट्वा हिंस्रैश्च भक्षितम् । भिल्लं वने चरंतं वै दुःखितोऽभूदतीव हि

明け方に起きたその行者は、（その者が）猛獣に食われたのを見、さらに森をさまようビッラを見て、まことに深く悲しんだ。

Verse 20

दुखितं तं यतिन्दृष्ट्वा भिल्ली सा दुःखितापि हि । धैर्यात्स्वदुःखं संहृत्य वचनं चेदमब्रवीत्

悲嘆に沈むその修行者を見て、ビッリーは—自らも苦しみつつ—勇気によって心を鎮め、己の悲しみを抑え、彼に次の言葉を告げた。

Verse 21

भिल्ल्युवाच । किमर्थं क्रियते दुःखं भद्रं जातं यतेऽधुना । धन्योयं कृतकृत्यश्च यज्जातो मृत्युरीदृशः

ビッリーは言った。「なぜ悲しみを表すのです、ヤティよ。今まさに吉祥なることが起こりました。この人はまことに福徳あり、目的を成就しました。かくのごとき死が彼に訪れたのです。」

Verse 22

अहं चैनं गमिष्यामि भस्म भूत्वानले यते । चितां कारय सुप्रीत्या स्त्रीणां धर्मः सनातनः

「わたしも彼と共に参ります—火の中で灰となりましょう、ヤティよ。愛と敬虔をもって葬送の薪堆を整えてください。これこそ女性の永遠のダルマです。」

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा हितं मत्वा स्वयं यतिः । चितां व्यरचयत्सा हि प्रविवेश स्वधर्मतः

その言葉を聞き、善く益あるものと自ら判断したその苦行の女は、自ら荼毘の薪壇（火葬の薪の山）を整え、己が法（ダルマ）と心得るところに従ってそこへ入った。

Verse 24

एतस्मिन्नन्तरे साक्षात्पुरः प्रादुरभूच्छिवः । धन्ये धन्ये इति प्रीत्या प्रशंसस्तां हरोऽब्रवीत्

その時まさに、シヴァ御自身が彼女の前に直々に顕現された。歓喜したハラは愛情をもって彼女を讃え、「福なるかな、福なるかな」と告げた。

Verse 25

हर उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि त्वदाचरणतोऽनघे । तवादेयं न वै किंचिद्वश्योऽहं ते विशेषतः

ハラ（シヴァ）は言われた。「願いの恩寵を述べよ。罪なき者よ、汝の行いにより我は満悦した。汝のものから返礼として取るべきものはまことに何もない—むしろ我は汝にことさらに慈しみを向けている。」

Verse 26

नन्दीश्वर उवाच । तच्छुत्वा शम्भुवचनं परमानन्ददायकम् । सुखं प्राप्तं विशेषेण न किंचित्स्मरणं ययौ

ナンディーシュヴァラは語った。至上の歓喜を授けるシャンブの御言葉を聞くや、彼は殊更の安らぎを得て、他の思念も追憶も残らぬ境地へと入った。

Verse 27

तस्यास्तद्गतिमालक्ष्य सुप्रसन्नो हरोऽभवत् । उवाच च पुनः शम्भुर्वरं ब्रूहीति ताम्प्रभुः

彼女の振る舞いと歩んだ道筋を見て、ハラ（主シヴァ）はこの上なく満悦された。そこで主シャンブは再び彼女に告げた。「申してみよ—恩寵を選べ。」

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे तृ० शतरुद्रसंहि० यतिनाथब्रह्महंसाह्वयशिवावतारचरितवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第三部「シャタルドラ・サンヒター」における第二十八章、「ヤティナータ（またブラフマハンサと称される）というシヴァの化身の生涯の叙述」は終わる。

Verse 29

भिल्लश्च वीरसेनस्य नैषधे नगरे वरे । महान्पुत्रो नलो नाम भविष्यति न संशयः

そして優れた都ニシャダにおいて、ヴィーラセーナには必ずや偉大なる子が生まれ、その名はナラとなる—疑いはない。

Verse 30

त्वं सुता भीमराजस्य वैदर्भे नगरेऽनघे । दमयन्ती च विख्याता भविष्यसि गुणान्विता

罪なき者よ、汝はヴィダルバの都にてビーマ王の娘となり、やがて高き徳を備えたダマヤンティーとして名高くなるであろう。

Verse 31

युवां चोभौ मिलित्वा च राजभोगं सुविस्तरम् । भुक्त्वा मुक्तिं च योगीन्द्रेर्लप्स्येथे दुर्लभां ध्रुवम्

汝ら二人は結ばれて、王の享楽を広く味わい、その後には、第一のヨーギンでさえ得難い堅固なるムクティ（解脱）を、必ずや成就するであろう。

Verse 32

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च स्वयं शम्भुर्लिङ्गरूपोऽभवत्तदा । तस्मान्न चलितो धर्मादचलेश इति स्मृतः

ナンディーシュヴァラは言った。「かく語り終えるや、シャンブ自らがその時リンガの御姿となった。ゆえにダルマより決して逸れぬがため、彼は『アチャレーシャ』—不動の主—と憶念される。」

Verse 33

स भिल्ल आहुकश्चापि वीरसेनसुतोऽभवत् । नैषधे नगरे तात नलनामा महानृपः

そのビッラはまたアーフカともなり、ヴィーラセーナの子として生まれた。ニシャダの都において、愛しき者よ、彼はナラと名づけられた大王となった。

Verse 34

आहुका सा महाभिल्ली भीमस्य तनयाऽभवत् । वैदर्भे नगरे राज्ञो दमयन्तीति विश्रुता

その偉大なるビッリー族の女アーフカーは、ビーマ王の娘となった。ヴィダルバの都において、彼女は「ダマヤンティー」として名高くなった。

Verse 35

यतिनाथाह्वयस्सोपि हंसरूपोऽभवच्छिवः । विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलेन वै

「ヤティナータ」と呼ばれた者は他ならぬシヴァご自身であり、白鳥（ハンサ）の姿を取られた。まことに彼は、ダマヤンティーとナラの婚姻を成就させた。

Verse 36

पूर्वसत्काररूपेण महापुण्येन शंकरः । हंसरूपं विधायैव ताभ्यां सुखमदात्प्रभुः

かつて彼らが捧げた恭敬のもてなし—大いなる功徳—に報いて、至上の主シャンカラはハンサ（白鳥）の姿を現し、二人に安楽と幸福を授け給うた。

Verse 37

शिवो हंसावतारो हि नानावार्ताविचक्षणः । दमयन्त्या नलस्यापि परमानन्ददायकः

まことにシヴァはハンサ（聖なる白鳥）として化身し、さまざまな物語と微妙な教えを見分ける智を備えた。ダマヤンティーとナラに対しても、彼は至上の歓喜を授ける者となった。

Verse 38

इदं चरितं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्तेः । यतीशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि हंसाह्वयस्यापि विमुक्तिदं हि

この物語は至上に清らかで、最も浄める聖なる伝承である。聖なる名声をもつシヴァの化身の事績だからである。これはヤティーシャと称され、またハンサとも呼ばれる御方の驚異の物語であり、まことに解脱を授ける。

Verse 39

यतीशब्रह्महंसाख्यावतारचरितं शुभम् । शृणुयाच्छ्रावयेद्यो हि स लभेत परां गतिम्

この吉祥なる物語、すなわちヤティーシャ（修行者の主）およびブラフマハンサと称されるシヴァの化身の行状を聞く者、また他者に聞かせる者は、最高の境地（究竟の解脱）を得る。

Verse 40

इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भक्तिवर्धनमुत्तमम्

罪なき者よ、この清浄なる聖譚は、あらゆる正しき願いの果報を授ける。天界の功徳、名声、長寿を与え、そして—最上として—主シヴァへのバクティ（信愛）を増大させる。

Verse 41

श्रुत्वैतच्चचरितं शम्भोर्यतिहंसस्वरूपयोः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्

シャンブ（主シヴァ）が修行者の相とハンサの相として現れたこの聖なる物語を聞けば、この世にてあらゆる幸福を味わい、終にはシヴァプラ（Śivapura）—シヴァの至上の住処—へ赴く。