Gaṅgā-Avataraṇa and the Naming of Gaṅgādvāra (गङ्गावतरणम्—गङ्गाद्वारप्रसिद्धिः)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । गंगा च जलरूपेण कुतो जाता वद प्रभो । तन्माहात्म्यं विशेषेण कुतो जात वद प्रभो

聖仙たちは言った。「主よ、告げたまえ—ガンガーは水の姿としていかにして、どこより生じたのか。さらにとりわけ、彼女の特別なる偉大さ（マーハートミヤ）はいずこに起源するのか、告げたまえ。」

Verse 2

यैर्विप्रैर्गौतमायेव दुःखं दत्तं दुरात्मभिः । तेषां किंच ततो जातमुच्यतां व्यास सद्गुरो

おおヴィヤーサ、真の師よ、ゴータマに苦しみを与えた邪心のバラモンたちに、その後いかなる報いが生じたのか、どうか説きたまえ。

Verse 3

सूत उवाच । एवं संप्रार्थिता गंगा गौतमेन तदा स्वयम् । ब्रह्मणश्च गिरेर्विप्रा द्रुतं तस्मादवातरत्

スータは語った。「その時、ゴータマに切に請われて、ガンガーは—おお尊きバラモンたちよ—ブラフマーの山（天上の住処）より速やかに降下した。」

Verse 4

औदुंबरस्य शाखायास्तत्प्रवाहो विनिस्सृतः । तत्र स्नानं मुदा चक्रे गौतमो विश्रुतो मुनिः

ウドゥンバラ樹の一枝より、聖なる流れが湧き出た。そこで名高き聖仙ガウタマは、歓喜して儀礼の沐浴を行った。

Verse 5

गौतमस्य च ये शिष्या अन्ये चैव महर्षयः । समागताश्च ते तत्र स्नानं चक्रुर्मुदान्विताः

またそこへ、ガウタマの弟子たちと他の大聖仙らも集い来たり、喜びに満ちてその聖地で聖なる沐浴を行った。

Verse 6

गंगाद्वारं च तन्नाम प्रसिद्धमभवत्तदा । सर्वपापहरं रम्यं दर्शनान्मुनिसत्तमः

その時より、その地は「ガンガードヴァーラ（Gaṅgādvāra）」の名で世に知られた。おお賢者の最勝よ、そこはただ拝見（ダルシャナ）するだけで一切の罪を除く、麗しき聖地である。

Verse 7

गौतमस्पर्द्धिनस्ते च ऋषयस्तत्र चागताः । स्नानार्थं तांश्च सा दृष्ट्वा ह्यंतर्धानं गता द्रुतम्

ゴータマに対抗するそのリシたちもまた、そこへやって来た。彼らが沐浴のために来るのを見て、彼女はたちまち姿を隠し、素早く見えなくなった。

Verse 8

मामेति गौतमस्तत्र व्याजहार वचो द्रुतम् । मुहुर्मुहुः स्तुवन् गंगां सांजलिर्नतमस्तकः

そこでゴータマは素早く「我がもとへ来たれ」と言葉を発した。合掌し、頭を垂れて、女神ガンガーを幾度も幾度も讃嘆した。

Verse 9

गौतम उवाच । इमे च श्रीमदांधाश्च साधवो वाप्यसाधवः । एतत्पुण्यप्रभावेण दर्शनं दीयतां त्वया

ガウタマは言った。「これらの人々も、栄えてはいるが盲目であり、正しい者も正しくない者も、この神圣な功徳の力によって、彼らにあなたの神圣な幻視を与えてください。」

Verse 10

सूत उवाच । ततो वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात् । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठा गंगावचनमुत्तमम्

スータは言った。その時、天空の円環にあるガンガーから声が上がった。おお、賢者たちの中で最も優れた者よ、ガンガーによって語られたその素晴らしい言葉を聞きなさい。

Verse 11

एते दुष्टतमाश्चैव कृतघ्नाः स्वामिद्रोहिणः । जाल्माः पाखंडिनश्चैव द्रष्टुं वर्ज्याश्च सर्वदा

そのような者どもはまことに最も邪悪である——恩を知らず、己が主を裏切り、卑劣にして欺き、偽善の異端者。常に避けるべきであり、交わりを求めず、見ることさえ慎むべきである。

Verse 12

गौतम उवाच । मातश्च श्रूयतामेतन्महता गिर एव च । तस्मात्त्वया च कर्त्तव्यं सत्यं च भगवद्वचः

ガウタマは言った。「母よ、これもまた聞きなさい。私は大いなる切実さをもって語る。ゆえに、あなたはそのとおりに行い、主の御言葉を真実として守りなさい。」

Verse 13

अपकारिषु यो लोक उपकारं करोति वै । तेन पूतो भवाम्यत्र भगवद्वचनं त्विदम्

たとえ害を受けた者であっても、真に助けをもって報いる者がいるなら、その慈しみそのものによって、この世においてすでに清められる。これこそ主の御言葉である。

Verse 14

सूत उवाच । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं गौतमस्य महात्मनः । पुनर्वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात्

スータは語った。かくして大いなる魂をもつ聖仙ガウタマの言葉を聞くや、ガンガー女神の天界の円蓋より、再び声が起こった。

Verse 15

कथ्यते हि त्वया सत्यं गौतमर्षे शिवं वचः । तथापि संग्रहार्थ च प्रायश्चितं चरंतु वै

おおガウタマ仙よ、汝の語りしことはまことに真実にして、シヴァの聖なる御言葉と調和している。されど秩序を保ち、導きの先例とするため、彼らは必ず定められた贖罪（プラーヤシュチッタ）を修すべし。

Verse 16

शतमेकोत्तरं चात्र कार्य्यं प्रक्रमणं गिरेः । भवच्छासनतस्त्वेतैस्त्वदधीनैर्विशेषतः

「ここで、山の右繞（うにょう）は101回行われなければならない。そしてこれは、特にあなたの命令に従い、あなたの権威の下にある者たちによって遂行されるべきである」。

Verse 17

ततश्चैवाधिकारश्च जायते दुष्टकारिणाम् । मद्दर्शने विशेषेण सत्यमुक्तं मया मुने

「その後、悪行を働く者たちでさえも、（浄化と正しい行いへの）資格を得るようになる。特に私を拝することを通じて、これこそが私が宣言した真実である、おお、聖者よ」。

Verse 18

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याश्चक्रुर्वै ते तथाऽखिलाः । संप्रार्थ्य गौतमं दीनाः क्षंतव्यो नोऽपराधकः

スータは言った。彼女の言葉を聞いて、彼ら全員が指示通りに実行した。それから、謙虚に、彼らはゴータマに熱心に懇願した。「どうか私たちを許してください。私たちは過ちを犯しました」。

Verse 19

एवं कृते तदा तेन गौतमेन तदाज्ञया । कुशावर्तं नाम चक्रे गङ्गाद्वारादधोगतम्

これが行われたとき、ゴータマは、その命令に従って、ガンガー・ドゥワーラ（ハリドゥワーラ）から下流へと流れる、クシャーヴァルタと呼ばれる神聖な渦の流れを形成した。

Verse 20

ततः प्रादुरभूत्तत्र सा तस्य प्रीतये पुनः । कुशावर्तं च विख्यातं तीर्थमासीत्तदुत्तमम्

その後、彼の歓びのために、彼女はその地に再び顕現した。かの最上の聖なる渡し場は「クシャーヴァルタ・ティールタ」として名高くなった。

Verse 21

तत्र स्नातो नरो यस्तु मोक्षाय परिकल्पते । त्यक्त्वा सर्वानघान्सद्यो विज्ञानं प्राप्य दुर्लभम्

しかし、そこで沐浴し、解脱（モークシャ）のために身を捧げる者は、あらゆる罪をただちに捨て去り、解脱へ導く稀有なるヴィジュニャーナ（vijñāna）を得る。

Verse 22

गौतमो ऋषयश्चान्ये मिलिताश्च परस्परम् । लज्जितास्ते तदा ये च कृतघ्ना ह्यभवन्पुरा

そのとき、ガウタマをはじめ他のリシたちは互いに集い合った。かつて恩知らずであった者たちは、その時、恥じ入った。

Verse 23

ऋषय ऊचुः । अस्माभिरन्यथा सूत श्रुतं तद्वर्णयामहे । गौतमस्तान्द्विजान् क्रुद्धश्शशापेति प्रबुध्यताम्

仙人たちは言った。「おおスータよ、我らはこの話を別の形で聞いている。ゆえにそのとおりに語ろう。明らかに知るべし、ガウタマは怒りにより、かの二度生まれ（ドヴィジャ）たちに呪詛を宣したのである。」

Verse 24

सूत उवाच । द्विजास्तदपि सत्यं वै कल्पभेदसमाश्रयात् । वर्णयामि विशेषेण तां कथामपि सुव्रता

スータは言った。「おお二度生まれの方々よ、それもまた真実である。劫（カルパ）の相違に依るからだ。ゆえに、尊き誓願を保つ諸君よ、私はその物語もまた、明らかに、しかも詳しく説き示そう。」

Verse 25

गौतमोपि ऋषीन्दृष्ट्वा तदा दुर्भिक्षपीडितान् । तपश्चकार सुमहद्वरुणस्य महात्मनः

そのとき飢饉に苦しむ聖仙たちを見て、ガウタマもまた、偉大なる心をもつヴァルナに向けて、救済とダルマの回復を願い、きわめて大いなる苦行を修した。

Verse 26

अक्षय्यं कल्पयामास जलं वरुणदां यया । ततो व्रीहीन्यवांश्चैव वापयामास भूरिशः

その信愛の力によって、ヴァルナ神より授かった水を尽きぬものとされた。ついで豊穣なる主は、稲と大麦をも播かせた。

Verse 27

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां त्र्यंबकेश्वरज्योतिर्लिंग माहात्म्यवर्णनं नाम सप्तविंशोध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第四部「コーティルドラ・サンヒター」において、「トリヤンバケーシュヴァラ・ジョーティルリンガの大いなる功徳の叙述」と題する第二十七章は終わる。

Verse 28

कदाचित्तत्स्त्रियो दुष्टा जलार्थमपमानिताः । ऊचु पतिभ्यस्ताः क्रुद्धा गौतमेर्ष्याकरं वचः

ある時、その悪しき女たちは水を求めて侮辱され、憤って夫たちに、ゴータマへの嫉みを煽る言葉を語った。

Verse 29

ततस्ते भिन्नमतयो गां कृत्वा कृत्रिमां द्विजाः । तद्धान्यभक्षणासक्तां चक्रुस्तां कुटिलाशयाः

すると、意見の割れた、心の曲がった二度生まれの者たちは、作り物の牛をこしらえ、その穀物を食らうよう執着させた。

Verse 30

स्वधान्यभक्षणासक्तां गां दृष्ट्वा गौतमस्तदा । तृणेन ताडयामास शनैस्तां संनिवारयन्

その時、ゴータマは、わが穀物を食べようと執着する牝牛を見て、一本の草でそっと打ち、ゆるやかに制して止めようとした。

Verse 31

तृणसंस्पर्शमात्रेण सा भूमौ पतिता च गौः । मृता ह्यभूत्क्षणं विप्रा भाविकर्मवशात्तदा

草の一触れだけで、その牝牛は地に倒れ、たちまち命を落とした――おお、ブラーフマナたちよ――その時は、熟すべき業（カルマ）の強い力に支配されていたのである。

Verse 32

गौर्हता गौतमेनेति तदा ते कुटिलाशयाः । एकत्रीभूय तत्रत्यैः सकला ऋषयोऽवदन्

その時、心の曲がった者たちは「牝牛はゴータマに殺された！」と叫んだ。彼らは一所に集まり、そこに居合わせたすべてのリシたちも（非難して）口を開いた。

Verse 33

ततस्स गौतमो भीतो गौर्हतेति बभूव ह । चकार विस्मयं नार्यहल्याशिष्यैश्शिवानुगः

そのときゴータマは、「牛が殺された！」と思って恐れおののいた。しかも、淑女アハリヤーに教えを受けたシヴァの帰依者は、驚嘆に満たされた。

Verse 34

ततस्स गौतमो ज्ञात्वा तां गां क्रोधसमाकुलः । शशाप तानृषीन् सर्वान् गौतमो मुनिसत्तमः

ついでゴータマは、その牛のことを悟るや怒りに包まれた。賢者の中の最勝者ゴータマは、あのすべてのリシたちに呪詛を宣した。

Verse 35

गौतम उवाच । यूयं सर्वे दुरात्मानो दुःखदा मे विशेषतः । शिवभक्तस्य सततं स्युर्वेदविमुखास्सदा

ガウタマは言った。「汝らは皆、邪なる心の者であり、とりわけ我に苦しみを与える。シヴァの भक्त（信奉者）に対して、汝らは常にヴェーダから背を向け、いついかなる時もそうである。」

Verse 36

अद्यप्रभृति वेदोक्ते सत्कर्मणि विशेषतः । मा भूयाद्भवतां श्रद्धा शैवमार्गे विमुक्तिदे

今日より、汝らの信は—とりわけ—ヴェーダに説かれた正しき行いのみに閉じこもることなかれ。解脱を授けるシャイヴァの道に、汝らの帰依が起こらんことを。

Verse 37

अद्यप्रभृति दुर्मार्गे तत्र श्रद्धा भवेत्तु वः । मोक्षमार्गविहीने हि सदा श्रुतिबहिर्मुखे

今日より後、汝らの信がその邪なる道に留まらぬように—それは解脱（モークシャ）の道を欠き、常にヴェーダの啓示に背を向ける。

Verse 38

अद्यप्रभृति भालानि मृल्लिप्तानि भवन्तु वः । स्रसध्वं नरके यूयं भालमृल्लेपनाद्द्विजाः

「今日より汝らの額は土で塗られよ。おお二度生まれし者たちよ、この額への土塗りゆえに、汝らは地獄へ堕ちよ。」

Verse 39

भवंतो मा भविष्यंतु शिवैक परदैवताः । अन्यदेवसमत्वेन जानंतु शिवमद्वयम्

「汝らはただ『シヴァのみを至上神とする者』に留まるな。シヴァを不二の実在として悟り、あらゆる神々に等しく宿る本質そのものとして理解せよ。」

Verse 40

मा भूयाद्भवतां प्रीतिश्शिवपूजादिकर्मणि । शिवनिष्ठेषु भक्तेषु शिवपर्वसु सर्वदा

主シヴァへの礼拝などの行において、あなたがたの信愛が常に増しゆきますように。シヴァに堅く帰依する भक्तたちと共に、またシヴァの聖なる祭日において、いつも。

Verse 41

अद्य दत्ता मया शापा यावंतो दुःखदायकाः । तावंतस्संतु भवतां संततावपि सर्वदा

「今日わたしが授けた呪詛がいくつあろうとも—それぞれが苦しみをもたらすもの—その数だけ、汝らの上に、また汝らの子孫の上にも、常にとどまれ。」

Verse 42

अशैवास्संतु भवतां पुत्रपौत्रादयो द्विजाः । पुत्रैस्सहैव तिष्ठंतु भवंतो नरके ध्रुवम्

おお、バラモンよ、汝らの子孫がシヴァを信じぬ者となり、汝ら自身も息子らと共に地獄に留まるがよい。

Verse 43

ततो भवंतु चण्डाला दुःखदारिद्र्यपीडिताः । शठा निन्दाकरास्सर्वे तप्तमुद्रांकितास्सदा

それゆえ、彼らは悲しみと貧困に苦しむ不可触民（チャンダラ）となり、欺瞞に満ち、誹謗を事とし、常に烙印を押された者となるがよい。

Verse 44

सूत उवाच । इति शप्त्वा मुनीन् सर्वान् गौतमस्स्वाश्रमं ययौ । शिवभक्तिं चकाराति स बभूव सुपावनः

スータは言った。このように聖仙たちを呪った後、ガウタマは自らの庵に戻った。そこで彼は主シヴァへのバクティ（献身）に没頭し、その献身によってこの上なく清められ、神聖な身となった。

Verse 45

ततस्तैः खिन्नहृदया ऋषयस्तेखिला द्विजाः । कांच्यां चक्रुर्निवासं हि शैवधर्मबहिष्कृताः

それより彼らの聖仙たち、まことにすべての द्विज たちは心を痛め、シヴァの法（シャイヴァ・ダルマ）の規範から退けられて、カーンチーに住まいを定めた。

Verse 46

तत्पुत्राश्चाभवन्सर्वे शैवधर्मबहिष्कृताः । अग्रे तद्वद्भविष्यंति कलौ बहुजनाः खलाः

また彼の息子たちも皆、シャイヴァ・ダルマの外に立つ者となった。やがて来るカリの世においても、多くの人々が同様に邪に傾き、主シヴァを礼拝するために説かれた भक्ति と正しい行いの規律から背き去るであろう。

Verse 47

इति प्रोक्तमशेषेण तद्वृत्तं मुनिसत्तमाः । पूर्ववृत्तमपि प्राज्ञाः श्रुतं सर्वैस्तु चादरात्

かくして、最勝の聖仙たちよ、その一切の顛末は余すところなく語り尽くされた。さらに先の物語もまた、賢き者たちよ、皆が敬虔なる心をもって聴聞したのである。

Verse 48

इति वश्च समाख्यातो गौतम्याश्च समुद्भवः । माहात्म्यमुत्तमं चैव सर्वपापहरं परम्

かくして我は、ガウタミーの起源と、その至上の栄光—まことに最勝にして、一切の罪を滅する最高の力—を汝らに説き明かした。

Verse 49

त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं ज्योतिर्लिंगस्य कीर्तितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

かくしてトリヤンバカ—ジョーティルリンガ—の聖なる大いなる功徳が称えられた。これを聞く者は一切の罪より解放される。疑いはない。

Verse 50

अतः परं प्रवक्ष्यामि वैद्यनाथेश्वरस्य हि । ज्योतिर्लिंगस्य माहात्म्यं श्रूयतां पापहारकम्

それゆえ、これより私はヴァイディヤナーテーシュヴァラ—ジョーティルリンガの大いなる功徳を説き明かそう。聞け、それは罪を滅するものだからである。