Bhaimaśaṅkara-māhātmya: Śiva’s Descent in Kāmarūpa and the Rise of Bhīma

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भैमशंकरम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वाभीष्टं लभेन्नरः

スータは言った。「これより次に、ビーマシャンカラ（Bhīmaśaṅkara）の聖なる威徳を宣説しよう。これをただ聞くだけで、人は真に望むすべてを得る。」

Verse 2

कामरूपाभिधे देशे शंकरो लोककाम्यया । अवतीर्णः स्वयं साक्षात्कल्याणसुखभाजनम्

カーマルーパと呼ばれる国土において、シャンカラは世の安寧と人々の願いを憐れみ、自ら直に顕現して降り、吉祥と歓喜の住処そのものとなられた。

Verse 3

यदर्थमवतीर्णोसौ शंकरो लोकशंकरः । शृणुतादरतस्तच्च कथयामि मुनीश्वराः

世界に吉祥を授けるシャンカラが、いかなる目的で降臨されたのか。敬虔に心を澄まして聞きなさい。わたしが汝ら、聖仙の主たちに語ろう。

Verse 4

भीमोनाम महोवीर्यो राक्षसोऽभूत्पुरा द्विजाः । दुःखदस्सर्वभूतानां धर्मध्वंसकरस्सदा

おお婆羅門たちよ、昔、ビーマと名づけられた大勇猛にして大いなる力をもつ羅刹があり、常に一切の生類に苦しみを与え、つねにダルマを破壊する者であった。

Verse 5

कुंभकर्णात्समुत्पन्नः कर्कट्यां सुमहाबलः । सह्ये च पर्वते सोऽपि मात्रा वासं चकार ह

彼はクンバカルナよりカルカティーを通して生まれ、きわめて大いなる力を備えていた。彼もまた母とともにサヒヤ山に住まいを定めた。

Verse 6

कुंभकर्णे च रामेण हते लोकभयंकरे । राक्षसी पुत्रसंयुक्ता सह्येऽतिष्ठत्स्वयं तदा

世界を震え上がらせるクンバカルナがラーマによって討たれたとき、羅刹女はその子を伴い、その時みずからの意志でサヒヤの山々へ赴き、そこに留まった。

Verse 7

स बाल एकदा भीमः कर्कटीं मातरं द्विजाः । पप्रच्छ च खलो लोकदुःखदो भीमविक्रमः

おお婆羅門たちよ、ある時まだ少年であった凶猛なるビーマは—邪悪にして世に苦を与え、恐るべき武勇をもつ者—母カルカティーに問いかけた。

Verse 8

भीम उवाच । मातर्मे कः पिता कुत्र कथं वैकाकिनी स्थिता । ज्ञातुमिच्छामि तत्सर्वं यथार्थं त्वं वदाधुना

ビーマは言った。「母よ、我が父は誰で、いずこにおられるのか。さらに、汝—おおヴァイカーキニー—はいかにしてこの境遇に至ったのか。真実のままにすべてを知りたい。今ここに語ってくれ。」

Verse 9

सूत उवाच । एवं पृष्टा तदा तेन पुत्रेण राक्षसी च सा । उवाच पुत्रं सा दुष्टा श्रूयतां कथयाम्यहम्

スータは言った。こうして息子に問われると、その邪悪なるラークシャシーは息子に告げた。「聞け、わたしが語ってやろう。」

Verse 10

कर्कट्युवाच । पिता ते कुम्भकर्णश्च रावणानुज एव च । रामेण मारितस्सोयं भ्रात्रा सह महाबलः

カルカティーは言った。「おまえの父はクンバカルナ、ラーヴァナの弟にして大力の者。彼は兄弟とともにラーマによって討たれた。」

Verse 11

अत्रागतः कदाचिद्वै कुम्भकर्णस्य राक्षसः । मद्भोगं कृतवांस्तात प्रसह्य बलवान्पुरा

「かつて、力ある羅刹クンバカルナがここへ来た。昔、わが子よ、彼は力ずくでわたしを奪い、無理に欲を遂げたのだ。」

Verse 12

लंकां स गतवान्मां च त्यक्त्वात्रैव महाबलः । मया न दृष्ट्वा सा लंका ह्यत्रैव निवसाम्यहम्

その大いなる力ある者はランカーへ赴き、私をここに残した。私はまだそのランカーを見ていないゆえ、ここにとどまり住んでいる。

Verse 13

पिता मे कर्कटो नाम माता मे पुष्कसी मता । भर्ता मम विराधो हि रामेण निहतः पुरा

「父の名はカルカタ、母はプシュカシーと呼ばれていた。夫はまことにヴィラーダで、かつてラーマによって討たれたのだ。」

Verse 14

पित्रोः पार्श्वे स्थिता चाहं निहते स्वामिनि प्रिये । पितरौ मे मृतौ चात्र ऋषिणा भस्मसात्कृतौ

愛しき方よ、夫が討たれたとき、私は父母の傍らに立っていた。ここで私の父母もまた亡くなり、ある聖仙（リシ）が彼らを灰と化した。

Verse 15

भक्षणार्थं गतौ तत्र कुद्धेन सुमहात्मना । सुतीक्ष्णेन सुतपसाऽगस्त्यशिष्येण वै तदा

そのときその地で、喰らわんとして来た二者は、大いなる魂のスティークシュナ――アガスティヤの弟子――に立ちはだかわれた。彼は厳しい苦行により、激しい憤怒を帯びていた。

Verse 16

साऽहमेकाकिनी जाता दुःखिता पर्वते पुरा । निवसामि स्म दुःखार्ता निरालंबा निराश्रया

私ははるか昔、山において独りとなり、悲しみに沈んだ。憂いに苛まれ、支えもなく、帰依の処も庇護もなく、そこに住み続けた。

Verse 17

ततस्त्वं च समुत्पन्नो महाबलपराक्रमः । अवलंब्य पुनस्त्वां च कालक्षेपं करोम्यहम्

それから汝は現れた。大いなる力と武勇を備えて。今また汝を頼みとして、私は時を過ごし、我が目的を遂げてゆこう。

Verse 19

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या भीमो भीमपराक्रमः । कुद्धश्च चिंतयामास किं करोमि हरिं प्रति

スータは語った。彼女の言葉を聞くや、恐るべき武勇のビーマは憤り、思案した。「ハリ（ヴィシュヌ）に対して、我はいかに為すべきか。」

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां भीमेश्वरज्योतिर्लिगमाहात्म्ये भीमासुरकृतोपद्रववर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第四部「コーティルドラ・サンヒター」において、「ビーメーシュヴァラ・ジョーティルリンガ」の大いなる功徳を説く章は、第二十章「阿修羅ビーマが引き起こした苦難の描写」をもって結ばれる。

Verse 21

तत्पुत्रोहं भवेयं चेद्धरिं तं पीडयाम्यहम् । इति कृत्वा मतिं भीमस्तपस्तप्तुं महद्ययौ

「もし我が彼の子となれたなら、あのハリ（ヴィシュヌ）を苦しめてやろう。」かくして恐るべき決意を固めたビーマは、激しい苦行（タパス）を修するため旅立った。

Verse 22

ब्रह्माणां च समुद्दिश्य वर्षाणां च सहस्रकम् । मनसा ध्यानमाश्रित्य तपश्चक्रे महत्तदा

そのとき彼は、千の天年という期間を期し、心を一境に観想へと収めて、かの時大いなる苦行を行った。

Verse 23

ऊर्ध्वबाहुश्चैकपादस्सूर्य्ये दृष्टिं दधत्पुरा । संस्थितस्स बभूवाथ भीमो राक्षसपुत्रकः

かつて、その恐るべき羅刹の子は、厳しい誓願の苦行に立ち、両腕を高く掲げ、片足で立って、スーリヤ（太陽神）に視線を凝らしていた。

Verse 24

शिरसस्तस्य संजातं तेजः परमदारुणम् । तेन दग्धास्तदा देवा ब्रह्माणं शरणं ययुः

その頭上から、きわめて凄烈で恐ろしいテージャスの光が生じた。その灼熱に焼かれた神々は、避難を求めてブラフマーのもとへ赴いた。

Verse 25

प्रणम्य वेधसं भक्त्या तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः । दुःखं निवेदयांचकुर्ब्रह्मणे ते सवासवाः

彼らは信愛をもって創造主ヴェーダス（ブラフマー）に礼拝し、さまざまな讃歌で称えた。さらにその神々は、インドラとともに、自らの苦悩をブラフマーに申し述べた。

Verse 26

देवा ऊचुः । ब्रह्मन्वै रक्षसस्तेजो लोकान्पीडितुमुद्यतम् । यत्प्रार्थ्यते च दुष्टेन तत्त्वं देहि वरं विधे

神々は言った。「おおブラフマーよ、まことに羅刹の威力が起こり、諸世界を苦しめようとしております。あの邪なる者が願い求めるいかなる恩寵であれ、創造主ヴィデーよ、真のダルマの理にかなうように授け、世界を守り給え。」

Verse 27

नोचेदद्य वयं दग्धास्तीव्रतत्तेजसा पुनः । यास्यामस्संक्षयं सर्वे तस्मात्तं देहि प्रार्थितम्

もしそうでなければ、今日にも私たちはその激しいテージャスに再び焼かれ、皆ことごとく滅びに至りましょう。ゆえに、彼が願い求めるものをお授けください。

Verse 28

सूत उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । जगाम च वरं दातुं वचनं चेदमब्रवीत्

スータは言った。彼らの言葉を聞くや、諸世界の祖父たるブラフマーは恩寵（ヴァラ）を授けるために赴き、そして次の言葉を語った。

Verse 29

ब्रह्मोवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्तते । इति श्रुत्वा विधेर्वाक्यमब्रवीद्राक्षसो हि सः

ブラフマーは言った。「我は満悦した。汝の心に宿る願いの恩寵を語れ。」造物主（ヴィデー）ブラフマーの言葉を聞いて、そのラークシャサは答えた。

Verse 30

भीम उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वर स्त्वया । अतुलं च बलं मेऽद्य देहि त्वं कमलासन

ビー マは言った。「おお神々の主よ、もし御心が喜び、もし御身が恩寵を授け給うなら、今日、比類なき力を我に与え給え、蓮華座に坐す御方よ。」

Verse 31

सूत उवाच । इत्युक्त्वा तु नमश्चक्रे ब्रह्मणे स हि राक्षसः । ब्रह्मा चापि तदा तस्मै वरं दत्त्वा गृहं ययौ

スータは言った。そう言い終えると、そのラークシャサはブラフマーに恭しく礼拝した。するとブラフマーもまた彼に恩寵を授け、自らの住処へと去って行った。

Verse 32

राक्षसो गृहमागत्य ब्रह्माप्तातिबलस्तदा । मातरं प्रणिपत्याशु स भीमः प्राह गर्ववान्

そのとき恐るべき羅刹は家に帰り、まるで梵天より授かったかのような並外れた力を備えていた。彼はすぐに母に礼拝してひれ伏し、驕りに満ちて語り出した。

Verse 33

भीम उवाच । पश्य मातर्बलं मेऽद्य करोमि प्रलयं महत् । देवानां शक्रमुख्यानां हरेर्वै तत्सहायिनः

ビーマは言った。「母よ、今日の我が力を見よ。シャクラ（インドラ）を首とする神々、さらにはハリ（ヴィシュヌ）とその同盟者に至るまで、大いなる破滅をもたらしてみせよう。」

Verse 34

सूत उवाच । इत्युक्त्वा प्रथमं भीमो जिग्ये देवान्सवासवान् । स्थानान्निस्सारयामास स्वात्स्वात्तान्भीमविक्रमः

スータは語った。そう言い終えるや、ビーマはまずインドラと共に神々を打ち破った。恐るべき武威のその者は、彼らをそれぞれの住処から追い払った。

Verse 35

ततो जिग्ये हरिं युद्धे प्रार्थितं निर्जरैरपि । ततो जेतुं रसां दैत्यः प्रारंभं कृतवान्मुदा

その後、そのダイティヤは、神々が祈り求めて招いたにもかかわらず、戦いにおいてハリ（ヴィシュヌ）を打ち破った。さらに歓喜して、その魔は大地を征服せんと進軍を開始した。

Verse 36

पुरा सुदक्षिणां तत्र कामरूपेश्वरं प्रभुम् । जेतुं गतस्ततस्तेन युद्धमासीद्भयंकरम्

その昔、スダクシナーの地において、ある挑戦者が主カーマルーペーシュヴァラを征服せんとして出立した。ゆえに、御身と恐ろしく凄惨な戦いが起こった。

Verse 37

भीमोऽथ तं महाराजं प्रभावाद्ब्रह्मणोऽसुरः । जिग्ये वरप्रभावेण महावीरं शिवाश्रयम्

そのとき、ブラフマーの威光により力を得たアスラのビー マは、恩寵の力によって、シヴァに帰依し避難所とした大勇士たるその大王を打ち破った。

Verse 38

स हि जित्वा ततस्तं च कामरूपेश्वरं प्रभुम् । बबंध ताडयामास भीमो भीमपराक्रमः

かくしてカーマルーパの主カーマルーペーシュヴァラを打ち破るや、恐るべき武威のビーマは彼を縛り上げ、打ち据えた。

Verse 39

गृहीतं तस्य सर्वस्वं राज्यं सोपस्करं द्विजाः । तेन भीमेन दुष्टेन शिवदासस्य भूपतेः

おおブラーフマナたちよ、邪悪なるビーマは、王シヴァダーサの全財産を—国土と王権、ならびにあらゆる備品・資財・資源をも—ことごとく奪い取った。

Verse 40

राजा चापि सुधर्मिष्ठः प्रियधर्मो हरप्रियः । गृहीतो निगडैस्तेन ह्येकांते स्थापितश्च सः

その王もまた――ダルマに最も堅固で、正義を愛し、ハラ（シヴァ）に愛される者であったが――彼に鎖で捕らえられ、ひそかな奥所に幽閉された。

Verse 41

तत्र तेन तदा कृत्वा पार्थिवीं मूर्तिमुत्तमाम् । भजनं च शिवस्यैव प्रारब्धी प्रियकाम्यया

そこでその時、彼は優れた土の御像（パールティヴァ・ムールティ）を作り、己にとって愛しき願いを求めつつ、ただ主シヴァのみへの篤い礼拝を始めた。

Verse 42

गंगायास्तवनं तेन बहुधा च तदा कृतम् । मानसं स्नानकर्मादि कृत्वा शंकरपूजनम्

その後、彼は女神ガンガーをさまざまに讃える讃歌を捧げた。心中の沐浴など内なる浄化の作法を行い、ついでシャンカラ（主シヴァ）を礼拝した。

Verse 43

पार्थिवेन विधानेन चकार नृपसत्तमः । तद्ध्यानं च यथा स्याद्वै कृत्वा च विधिपूर्वकम्

王の中の最勝者は、パールティヴァ（地の）作法に従って礼拝を行った。さらに定められた次第を如法に整え、その礼拝にふさわしい観想（瞑想）をも修した。

Verse 44

प्रणिपातैस्तथा स्तोत्रैर्मुद्रासन पुरस्सरम् । कृत्वा हि सकलं तच्च स भेजे शंकरं मुदा

定められた印契（ムドラー）と坐法（アーサナ）を先として、完全なる礼拝の五体投地と讃歌を捧げ、かくして一切の供養行を成し終えると、彼は歓喜してシャンカラに帰依した。

Verse 45

पंचाक्षरमयीं विद्यां जजाप प्रणवान्विताम् । नान्यत्कार्यं स वै कर्तुं लब्धवानन्तरं तदा

それから彼は、プラナヴァ「オーム」と結びついた五音より成る聖なるヴィディヤーを唱え始めた。その時ただちに、他に果たすべき務めは見いだされず、彼に残ったのはただジャパ（念誦）のみであった。

Verse 46

तत्पत्नी च तदा साध्वी दक्षिणा नाम विश्रुता । निधानं पार्थिवं प्रीत्या चकार नृपवल्लभा

その時、彼の妻である貞淑な婦人、名高きダクシナー（Dakṣiṇā）—王の寵愛を受ける后—は、愛をもって王家の宝蔵を整え、尊き財の寄託をなした。

Verse 47

दंपती त्वेकभावेन शंकरं भक्तशंकरम् । भेजाते तत्र तौ नित्यं शिवाराधनतत्परौ

夫婦は一心同体の帰依をもって、常にシャンカラ（Śaṅkara）—信徒に常に慈悲深き御方—にすがり、そこにいつも留まり、主シヴァへの礼拝に専念していた。

Verse 48

राक्षसो यज्ञकर्मादि वरदर्प विमोहितः । लोपयामास तत्सर्वं मह्यं वै दीयतामिति

その羅刹は、授けられた恩寵により生じた驕慢に惑わされ、祭祀（ヤジュニャ）とそれに伴う諸々の宗教行をことごとく消し去り、「まことに、それらすべてを我に与えよ！」と叫んだ。

Verse 49

बहुसैन्यसमायुक्तो राक्षसानां दुरात्मनाम । चकार वसुधां सर्वां स्ववशे चर्षिसत्तमाः

おお、仙人の中の最勝者よ。邪悪なる羅刹どもの大軍を従え、彼は全大地をことごとく己が支配下に置き、己の意のままに屈服させた。

Verse 50

वेदधर्मं शास्त्रधर्मं स्मृतिधर्मं पुराणजम् । लोपयित्वा च तत्सर्वं बुभुजे स्वयमूर्जितः

ヴェーダ、シャーストラ、スムリティ、プラーナに説かれるダルマをことごとく覆い隠し、彼は自らの力により、それら一切を己のものとして取り込んだ。

Verse 51

देवाश्च पीडितास्तेन सशक्रा ऋषयस्तथा । अत्यन्तं दुःखमापन्ना लोकान्निस्सारिता द्विजाः

彼に苦しめられ、インドラを伴う神々も、またリシたちも、極度の悲苦に沈んだ。さらに二度生まれ（ドヴィジャ）たちは自らの世界から追い払われた。

Verse 52

ते ततो विकलास्सर्वे सवासवसुरर्षयः । ब्रह्मविष्णू पुरोधाय शंकरं शरणं ययुः

そこで彼らは皆、動揺し苦しみつつ、インドラ、神々、リシたちとともに、ブラフマーとヴィシュヌを先頭に立て、帰依を求めてシャンカラのもとへ赴いた。

Verse 53

स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकैश्च शंकरं लोक शंकरम् । प्रसन्नं कृतवंतस्ते महाकोश्यास्तटे शुभे

彼らは多くの讃歌をもって、世を安んずるシャンカラを讃え奉り、大いなるコーシー河の吉祥なる岸辺において、主を歓喜させ、御心を和らげた。

Verse 54

कृत्वा च पार्थिवीं मूर्तिं पूजयित्वा विधानतः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्नमस्कारादिभिः क्रमात्

彼らは土でパールティヴァの御像を作り、定められた作法により供養した。ついで礼拝（ナマスカーラ）などの敬虔の行を初めとして、順序正しく種々の讃歌をもって（シヴァを）讃えた。

Verse 55

एवं स्तुतस्तदा शंभुर्देवानां स्तवनादिभिः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा तान्सुरानिदमब्रवीत्

このようにその時、神々が讃歌や種々の礼拝によって讃え奉ると、シャンブ（主シヴァ）はいよいよ歓喜して慈悲深くなり、彼らデーヴァたちに次の言葉を告げられた。

Verse 56

शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवा ऋषयश्चाखिला अहम् । प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूत किं कार्यं करवाणि वः

シヴァは言った。「おおハリ（ヴィシュヌ）、おおヴィディ（ブラフマー）、神々とすべての聖仙（リシ）よ――我は満悦した。望む恩寵を告げよ。汝らのために我は何の奉仕を成すべきか。」

Verse 57

सूत उवाच । इत्युक्ते च तदा तेन शिवेन वचने द्विजाः । सुप्रणम्य करौ बद्ध्वा देवः ऊचुश्शिवं तदा

スータは語った。主シヴァがそのように言葉を告げると、二度生まれの者たちは深く礼拝し、合掌して恭敬を尽くし、その時シヴァに申し上げた。

Verse 58

देवा ऊचुः । सर्वं जानासि देवेश सर्वेषां मनसि स्थितम् । अन्तर्यामी च सर्वस्य नाज्ञातं विद्यते तव

神々は言った。「おお神々の主よ、あなたは一切を知りたまう。あなたはすべての存在の心に住し、アンタリヤーミン（内なる統御者）として、あなたに知られぬものは何一つない。」

Verse 59

तथापि श्रूयतां नाथ स्वदुःखं ब्रूमहे वयम् । त्वदाज्ञया महादेव कृपादृष्ट्या विलोकय

それでもなお、主よ、どうかお聞きください。われらは自らの苦しみを申し上げます。マハーデーヴァよ、あなたの御命により、慈悲のまなざしでわれらをお見そなわしてください。

Verse 60

राक्षसः कर्कटीपुत्रः कुंभकर्णोद्भवो बली । पीडयत्यनिशं देवान्ब्रह्मदत्तवरोर्जितः

カルカティーの息子であり、クンバカルナの末裔である強力な羅刹が、ブラフマーから授かった恩恵によって力を得て、絶え間なく神々を苦しめていた。

Verse 61

तमिमं जहि भीमाह्वं राक्षसं दुःखदायकम् । कृपां कुरु महेशान विलंबं न कुरु प्रभो

「苦しみを与えるビーマという名の悪魔を倒したまえ。慈悲を示したまえ、おおマヘーシャーナよ。主よ、遅れることなかれ。」

Verse 62

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु सुरैस्सर्वैश्शंभुवें भक्तवत्सलः । वधं तस्य करिष्यामीत्युक्त्वा देवांस्ततोऽब्रवीत्

スータは言った。すべての神々にそう告げられたシャンブは、常に信者を慈しむお方であり、「私が彼を滅ぼそう」と宣言し、さらに神々に語りかけた。

Verse 63

शंभुरुवाच । कामरूपेश्वरो राजा मदीयो भक्त उत्तमः । तस्मै ब्रूतेति वै देवाः कार्य्यं शीघ्रं भविष्यति

シャンブ（主シヴァ）は言われた。「カーマルーパの王、カーマルーペーシュヴァラは、わが最上の帰依者である。神々よ、そのように彼に告げよ。望む事業は速やかに成就する。」

Verse 64

सुदक्षिण महाराज काम रूपेश्वर प्रभो । मद्भक्तस्त्वं विशेषेण कुरु मद्भजनं रतेः

おお大王スダクシナよ、カーマルーペーシュヴァラよ。汝はとりわけ我が帰依者である。ゆえに愛の歓喜をもって、ただ一筋に我を礼拝せよ。

Verse 65

दैत्यं भीमाह्वयं दुष्टं ब्रह्मप्राप्तवरोर्जितम् । हनिष्यामि न संदेहस्त्वत्तिरस्कारकारिणम्

私は、ブラフマーから得た恩恵によって強大となった、ビーマという名の邪悪なダイティヤを必ずや討ち取るであろう。疑いようもない、彼は汝を侮辱した者なのだから。

Verse 66

सूत उवाच । अथ ते निर्जरास्सर्वे तत्र गत्वा मुदान्विताः । तस्मै महानृपायोचुर्यदुक्तं शंभुना च तत्

スータは言った。その後、不死の神々たちは皆、喜びに満ちてそこへ向かい、シャンブ（主シヴァ）が語られた通りをその偉大な王に伝えた。

Verse 67

तमित्युक्त्वा च वै देवा आनंदं परमं गताः । महर्षयश्च ते सर्वे ययुश्शीप्रं निजाश्रमान्

「その通りになりますように」と言って、神々は至上の喜びを得た。そして、偉大な聖仙たちは皆、速やかに自らの庵へと戻っていった。