Shloka 13

शिवध्यानपूजनवर्णनम्

Description of Śiva Meditation and Worship

Devanagari script

सुप्रसन्नमुखं सौम्यं शुद्धस्फटिकनिर्मलम् । वरदाभयहस्तं च द्विनेत्रं शिवविग्रहम्

Transliteration

suprasannamukhaṃ saumyaṃ śuddhasphaṭikanirmalam | varadābhayahastaṃ ca dvinetraṃ śivavigraham

Translation

彼は शिवの具身の御姿を拝した—御顔はこの上なく慈しみ深く静謐で、光輝は清浄にして水晶のごとく澄み、御手は施願と無畏の मुद्रā を示し、二眼の吉祥なる主として現れ給う。

Word by Word

• सुप्रसन्न-मुखम्: with a very serene face
• सुप्रसन्न-मुखम्: Visheshana (विशेषण/of शिवविग्रहम्)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + प्रसन्न (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयः = ‘सुप्रसन्नं मुखं यस्य तत्’ (व्यवहारे विशेषणरूपेण)

• सौम्यम्: gentle/benign
• सौम्यम्: Visheshana (विशेषण/of शिवविग्रहम्)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शुद्ध-स्फटिक-निर्मलम्: pure and crystal-clear
• शुद्ध-स्फटिक-निर्मलम्: Visheshana (विशेषण/of शिवविग्रहम्)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक) + स्फटिक (प्रातिपदिक) + निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-श्रृङ्खला: शुद्धः स्फटिकः (कर्मधारय) + तद्वत् निर्मलम् (उपमान-आधारित विशेषण)

• वरद-अभय-हस्तम्: with boon-giving and fear-dispelling hands
• वरद-अभय-हस्तम्: Visheshana (विशेषण/of शिवविग्रहम्)
• Type: Adjective
• Root: वरद (प्रातिपदिक) + अभय (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: वरदः हस्तः, अभयः हस्तः (द्वौ हस्तौ सूचयति)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• द्वि-नेत्रम्: two-eyed
• द्वि-नेत्रम्: Visheshana (विशेषण/of शिवविग्रहम्)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या/प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः = ‘द्वे नेत्रे यस्य’

• शिव-विग्रहम्: the form of Śiva
• शिव-विग्रहम्: Karma (कर्म/Object of ध्यायेत् understood)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘शिवस्य विग्रहः’

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse presents Saguna Śiva as compassion made visible—serene, pure, and approachable—so the bound soul (paśu) can steady the mind in devotion and receive grace that loosens bondage (pāśa) and leads toward liberation under the Lord (Pati).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

While the Liṅga signifies Śiva’s transcendent reality, this verse emphasizes meditating on Śiva’s manifest form (vigraha) with varada and abhaya mudrā—supporting personal devotion (bhakti) and dhyāna that culminate in realizing the Liṅga’s deeper, formless truth.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Use dhyāna in pūjā: visualize Śiva as crystal-pure and calm, contemplate his varada-abhaya hands, and repeat the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya” to cultivate fearlessness, surrender, and inner purity.