Śiva-Pūjākramaḥ — The Procedural Order of Shiva Worship (Pañcāvaraṇa & Upacāras)

Verse 1

सुब्रह्मण्य उवाच । द्वादशाहे समुत्थाय प्रातः स्नात्वा कृताह्निकः । शिवभक्तान्यतीन्वापि ब्राह्मणान्वा शिवप्रियान्

スブラフマニヤは言った。「第十二日には、暁に起き、沐浴して日々の定めの作法を成し終えたのち、シヴァの帰依者たち—彼に捧げられた苦行者であれ、シヴァに愛されるバラモンであれ—に恭しく近づき、敬い奉るべきである。」

Verse 2

विमन्त्र्य तान्समाहूय मध्याह्न चाप्लुताञ्छुचीन् । विधिवद्भोजयेद्भक्त्या स्वाद्वन्नैर्विविधैश्शुभैः

彼らを恭しく招き集め、正午—すでに沐浴して清浄となった時—法にかなって、信愛をもって饗し、吉祥にして美味なるさまざまの食を供すべきである。

Verse 3

सन्निधौ परमेशस्य पंचावरणमार्गतः । पूजयेत्तस्य संस्थाप्य प्राणानायम्य वाग्यतः

パラメーシュヴァラの御前において、五重の囲い（パンチャーアーヴァラナ）の法に従って礼拝すべきである。しかるべく（尊像／シヴァ・リンガ）を安置し、息を調え、言葉を慎んで、しかして供養を行う。

Verse 4

महासंकल्पमार्गेण संकल्प्यास्मद्गुरोरिह । पूजां करिष्य इत्युक्त्वा ततो दर्भानुस्पपृशेत्

大いなるサンカルパの作法に従い、ここにて我らの尊き師の御前で、「我は供養を行わん」と厳粛に誓願する。そう宣言してのち、作法に従って聖なるダルバ草に触れるべきである。

Verse 5

पादौ प्रक्षाल्य चाचम्य स्वयं कर्ता च वाग्यतः । स्थापयेदासने तान्वै प्राङ्मुखान्भस्मभूषितान्

足を洗い、アーチャマナ（浄口）を行ったのち、祭主みずから言葉を慎みつつ、彼らを座に安置し、東面させ、聖灰バスマ（bhasma）をもって荘厳させるべきである。

Verse 6

सदाशिवादिक्रमतो ध्यायेदष्टौ च तत्र तान् । परया सम्भावनयेतरानपि मुने द्विजान् । परमेष्ठिगुरुं ध्यायेत्सांबबुद्ध्या स्वनामतः । गुरुश्च परमन्तस्मात्परापरगुरुं ततः

正しい次第に従い、サダーシヴァより始めて、その八人の（師）を観想すべし。さらに、ああ牟尼よ、他の二度生まれの師たちをも、最上の敬意をもって念じ観ずるべし。自らの伝承と名により知られる至上のグルを、サーンバーの बुद्धि—すなわちシャクティと合一したシヴァ—として観想せよ。次いで最高のグルを、さらにその後、超越にして内在なるパラーパラのグルを観想すべし。

Verse 7

इदमासनमित्युक्त्वा चासनानि प्रकल्पयेत् । प्रणवादिद्वितीयांते स्वस्य नाम समुच्चरन्

「これが座（アーサナ）である」と唱えて、諸座を如法に設けよ。ついでプラナヴァ（オーム）に始まり第二の部分に終えて、定められた作法に従い自らの名を唱えるべし。

Verse 8

आवाहयामि नम इत्यावाह्यार्घोदकेन तु । पाद्यमाचमनं चार्घ्यं वस्त्रगन्धाक्षतानपि

「我は招請す、汝に礼拝す」と誦して、アルギャの水をもってシヴァをお迎えする。ついで足を洗う水、アーチャマナ（口すすぎ・啜り）の水、再びアルギャを供え、さらに衣・香・アクシャタ（砕けぬ米粒）を捧げる。

Verse 9

दत्त्वा पुष्पैरलंकृत्य प्रणवाद्यष्टनामभिः । सचतुर्थौंनमोऽन्तैश्च सुगन्धकुसुमैस्ततः

次に、花を捧げて（聖なる標）を荘厳し、プラナヴァ「オーム」に始まる八つの御名によって礼拝すべきである。さらに芳香の花を供え、各名を与格（第四格）で唱え、末尾に「ナマハ」を付して、主シヴァへの恭敬の帰投を表す。

Verse 10

धूपदीपौ हि दत्त्वा च सकलाराधनं कृतम् । सम्पूर्णमस्त्विति प्रोच्य नमस्कुर्यात्समुत्थितः

香と灯明を捧げれば、礼拝のすべては成就する。立ち上がって「この供養が円満ならんことを」と宣し、ついで恭しく礼拝する。

Verse 11

पात्राणि कदलीपत्राण्यास्तीर्याद्भिविशोध्य च । शुद्धान्नपायसापूपसूपव्यञ्जनपूर्वकम्

芭蕉の葉を器として敷き、しかるべく清めたのち、まず清浄な飯、パーヤサ（乳粥）、甘菓、汁物および添えの菜を整えて供える――主シヴァへの礼拝のため、清らかに秩序立てて供物を調えるのである。

Verse 12

दत्त्वा पदार्थान्कदलीनालिकेरगुडान्वितान् । पात्रासनानि च पृथग्दद्यात्सम्प्रोच्य च क्रमात्

整えた品々を、バナナ・椰子・ジャガリー（粗糖）とともに供えたなら、次いで順序に従い、しかるべき招請の言葉を述べつつ、受ける者それぞれに器と座（アーサナ）を別々に授けるべきである。

Verse 13

परिषिच्य च सम्प्रोक्ष्य विष्णोर्हव्यमिति ब्रुवन् । रक्षस्वेति करस्पर्शं कारयित्वा समुत्थितः

浄めの水を注ぎ、次いで作法どおりに灑ぎ清めつつ「これはヴィシュヌへの供物である」と唱え、さらに「お護りください（我らを）」の言葉とともに手触れの護身の作法を行わせてから、彼は起ち上がった。

Verse 14

आपोशनं समर्प्याथ प्रार्थयेत्तानिदम्प्रति । सदाशिवादयः प्रीता वरदाश्च भवन्तु मे

次いで、アーポーシャナ（作法にかなう水の啜り／供水）を正しく捧げたのち、この意をもって彼らに祈るべきである。「サダーシヴァをはじめとする神々が歓喜し、我に恩寵を授ける者となりますように。」

Verse 15

ये देवा इति च ततो जप्त्वेदं साक्षतं त्यजेत् । नमस्कृत्य समुत्थाय सर्वत्रामृतमस्त्विति

それから「ye devāḥ」で始まる真言を誦し、加持された米粒を供えて別に置く。礼拝して起ち上がり、「あらゆる所にアムリタ—不死の甘露のごとき吉祥—あれ」と宣言する。

Verse 16

उक्त्वा प्रसाद्य च जपन्गणानांत्वेत्युप क्रमात् । वेदादीन् रुद्रचमकौ रुद्रसूक्तं च पंच च

かく語り、ガナ（Gaṇa）たちの御加護を請い奉ったのち、彼は次第に「gaṇānāṃ tvā…」より誦し始めた。ついでヴェーダおよび関連の聖典、ルドラとチャマカの讃歌、さらにルドラ・スークタと五つの主要祈願を唱えた。

Verse 17

ब्रह्माणि भोजनान्ते तु यावन्मन्त्रांश्च साक्षतान् । दत्त्वोत्तरापोशनं च हस्तांघ्रिमुखशोधनम्

食事の後、規定に従いブラフマーニーに関わる諸マントラを、アクシャタ（砕けぬ米）を証として唱える。次いでウッタラーポーシャナ（結びの啜水）を行い、手・足・口を清めよ。

Verse 18

कृत्वा चान्तान्स्वासनेषु स्थापयित्वा यथासुखम् । शुद्धोदकम्प्रदायाथ कर्प्पूरादि यथोदितम्

しかるべき前行の作法を成し遂げ、各々をそれぞれの座（アーサナ）に安楽に着座させたのち、まず清浄の水を供えよ。ついで定めのとおり、樟脳（カンフル）およびその他の供物を捧げるべきである。

Verse 19

मुखवासं दक्षिणां च पादुकासनपत्रकम् । व्यजनं फलकान्दण्डं वैणवं च प्रदाय तान्

ついで彼は、口拭い（mukhavāsa）とダクシナー（敬意の布施）を捧げ、さらに履物、座具、葉の皿を供えた。また扇、ファラカ葦で作った杖、竹の器具をも与え、これら一切を恭敬の贈り物として差し出した。

Verse 20

प्रदक्षिणनमस्कारैस्संतोष्याशिषमा वहेत । पुनः प्रणम्य सम्प्रार्थ्य गुरुभक्तिमचंचलाम्

プラダクシナー（右繞）と恭敬の礼拝によって師を満足させ、その加持を受けよ。さらに再び礼拝し、師への揺るぎなき帰依（グル・バクティ）を切に願い求めるべきである。

Verse 21

सदाशिवादयः प्रीता गच्छन्तु च यथासुखम् । इत्युद्वास्य द्वारदेशावधि सम्यगनुव्रजन्

かくして恭しく暇乞いし、彼は言った。「サダーシヴァをはじめ諸尊は、満悦して、望むままに安らかにお発ちあれ。」そして正式の送別の作法を尽くし、門のところまで正しく見送り随行した。

Verse 22

निरुद्धस्तः परावृत्य द्वास्थैर्विप्रैश्च बन्धुभिः । दीनानाथैश्च सहितो भुक्त्वा तिष्ठेद्यथासुखम्

かくして制止され、彼は引き返した。門番たち、バラモンたち、親族、そして貧しく頼るべなき者らを伴ってである。食を受けたのち、彼は心のままに安らかにそこに留まった。

Verse 23

विकृतं न भवेत्क्वापि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । प्रत्यब्दमेव कुर्वाणो गुर्वाराधनमुत्तमम् । इह भुक्त्वा महाभोगाञ्छिवलोकमवाप्नुयात्

真実はどこにおいても歪められてはならぬ――真実、真実と、幾度も幾度も。年ごとにこの最上のグル（師）供養を行う者は、この世で大いなる享楽を味わったのち、シヴァの世界に到る。

Verse 24

सूत उवाच । एवं कृतानुग्रहमात्मशिष्यं श्रीवामदेवं मुनिवर्य्यमुक्त्वा । प्रसन्नधीर्ज्ञानिवरो महात्मा कृत्वा परानुग्रहमाशु देवः

スータは語った。かくして自らの弟子、尊き聖仙シュリー・ヴァーマデーヴァに恩寵を授け終えると、知者の中の最勝にして心澄みわたる大霊デーヴァは、ただちに他の者たちにも恩寵を施さんと急ぎ進んだ。

Verse 25

यन्नैमिषारण्यमुनीश्वराणां प्रोक्तं पुरा व्यासमुनीश्वरेण । तस्मादसावादिगुरुर्भवांस्तु द्वितीय आर्य्यो भुवने प्रसिद्धः

かつてナイミシャーラニヤの高徳の聖仙たちに、大聖ヴィヤーサが説き示したその教えゆえに、彼は根源のグルとして名高い。汝もまた、ああ高貴なる者よ、世に第二の尊師として知られている。

Verse 26

श्रुत्वा मुनीन्द्रो भवतो मुखाज्जात्सनत्कुमारः शिवभक्तिपूर्णः । व्यासाय वक्ता स च शैववर्य्यश्शुकाय वक्ता भविता च पूर्णः

汝の口よりこれを聞いた、シヴァへの帰依に満ちた第一の聖仙サナトクマーラは、ヴィヤーサに説き明かす師となった。そしてその卓越したシヴァ派の聖者は、さらにシュカに対して完全なる語り手となるであろう。

Verse 27

प्रत्येकं मुनिशार्दूलं शिष्यवर्गचतुष्टयम् । वेदाध्ययनसंवृत्तं धर्मस्थापनपूर्वकम्

それぞれの大聖仙は、ああムニの中の虎よ、四人の弟子の一団を持ち、ヴェーダの学修によってよく鍛えられ、その第一の目的はダルマの確立であった。

Verse 28

वैशम्पायन एव स्यात्पैलो जैमिनिरेव च । सुमन्तुश्चेति चत्वारो व्यासशिष्या महौजसः

ヴァイシャンパーヤナが一人、パイラとジャイミニもまたそうであり、さらにスーマントゥ——この四人こそ、ヴィヤーサの大いなる威光を具えた弟子たちであった。

Verse 29

अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च पुलहः क्रतुरेव च । तव शिष्या महात्मानो वामदेव महामुने

アガスティヤ、プラスタヤ、プラハ、そしてクラトゥもまた——これら大いなる魂の者たちは、あなたの弟子である、ああヴァーマデーヴァよ、大聖仙よ。

Verse 30

सनकश्च सनन्दश्च सनातनमुनिस्ततः । सनत्सुजात इत्येते योगिवर्याः शिवप्रियाः

サナカ、サナンダナ、ついで聖仙サナータナ、そしてサナツスジャータ——これらは最勝のヨーギーにして、主シヴァに愛される者たちである。

Verse 31

सनत्कुमारशिष्यास्ते सर्ववेदार्थवित्तमाः । गुरुश्च परमश्चैव परात्परगुरुस्ततः । परमेष्ठिगुरुश्चैते पूज्यास्स्युश्शुकयोगिनः

彼らはサナトクマーラの弟子であり、諸ヴェーダの真義を最もよく知る者たちである。その中には「グル（師）」「至上のグル」「至上を超えるグル」「最高主のグル」として崇敬される者がいる。これら無垢なるヨーギーは、まことに礼拝に値する。

Verse 32

इदं प्रणवविज्ञानं स्थितं वर्गचतुष्टये । सर्वोत्कृष्टनिदानं च काश्यां सन्मुक्तिकारणम्

このプラṇヴァ（オーム）の智は、音声の四種の分類により確立されている。これは成就の最勝の因であり、カーシーにおいては、徳ある求道者の解脱の真因となる。

Verse 33

एतन्मण्डलमद्भुतं परशिवाधिष्ठान रूपं सदावेदान्तार्थविचारपूर्णमतिभिः पूज्यं यतीन्द्रैः परम् । वेदादिप्रविभागकल्पितमहाकाशादिनाप्यावृतन्त्वत्संतोषकरं तथास्तु जगतां श्रेयस्करं श्रीप्रदम्

この驚異のマンダラは、パラマシヴァのアディシュターナ（安住の座）そのものの相である。ヴェーダーンタの義を究める思惟により常に満ちた智慧を具える最勝のヤティたちにとって、これ以上なく礼拝すべき至高のもの。ヴェーダの区分により構想された大虚空（マハーアーカーシャ）等の諸カテゴリーに包まれていようとも、まことに御心を喜ばせますように。さらに諸世界に真の福利をもたらし、吉祥の繁栄を授けますように。

Verse 34

इदं रहस्यम्परमं शिवोदितं वेदान्तसिद्धातविनिश्चितम्परम् । मत्तश्श्रुतं यद्भवता ततो मुने भवन्मतम्प्राज्ञतमा वदंति

この至上の秘義は、主シヴァにより説き示され、ヴェーダーンタの確立した結論によって堅く確証されたものである。それを汝は我より聞いた。ゆえに、ムニよ、最も賢き者たちは、汝の理解こそ最も精妙で洞察に富むと言う。

Verse 35

तस्मादनेनैव पथा गतश्शिवं शिवोहमस्मीति शिवो भवेद्यतिः । पितामहादिप्रविभागमुक्तये नद्यो यथासिन्धुमिमाः प्रयान्ति

ゆえに、この道そのものを歩むことにより、ヤティはシヴァに到達する。「我はシヴァなり」と悟って、シヴァに確立される。『梵天など』というあらゆる段階的区別を離れるために、衆生は一者へと帰流する――これらの河が海へ入るがごとく。

Verse 36

श्रीसूत उवाच । एवम्मुनीश्वरायैतदुपदिश्य सुरेश्वरः । संस्मृत्य चरणाम्भोजे पित्रो स्सर्व्वसुरार्चिते

聖スータは言った。かくして、かの大ムニにこのように教示したのち、諸天の主は、すべての神々に礼拝される自らの二人の父の蓮華の御足を想起し（心中にて礼拝し）た。

Verse 37

कैलासशिखरम्प्राप कुमारश्शिखरावृतम् । राजितम्परमाश्चर्य्यदिव्यज्ञानप्रदो गुरुः

驚異なる天上の智を授ける師（グル）は、クマーラたちに囲まれ、至上の妙なる輝きを放つカイラーサの峰頂に到達した。

Verse 38

वामदेवोऽपि सच्छिष्यैस्संवृतश्शिखिवाहनम् । सम्प्रणम्य जगामाशु कैलासम्परमाद्भुतम्

ヴァーマデーヴァもまた、善き弟子たちに囲まれ、シキヴァーハナに深く礼拝し、至妙にして驚異なるカイラーサ山へと速やかに向かった。

Verse 39

गत्वा कैलासशिखरम्प्राप्येशनिकटम्मुनिः । ददर्श मोक्षदम्मायानाशञ्चरणमीशयोः

カイラーサの峰に至り主の御許へ近づいた聖仙は、神なる御夫婦の御足を拝した——それは解脱を授け、マーヤー（束縛より生ずる迷妄）を滅する御足である。

Verse 40

भक्त्या चार्पितसर्वांगो विस्मृत्य स्वकलेवरम् । पपात सन्निधौ भूयो भूयो नत्वा समु त्थितः

帰依の心により全身全霊を捧げ、自らの身体さえ忘れた。聖なる御前にて、彼は幾度もひれ伏して礼拝し、幾度も拝しては起き上がった。

Verse 41

ततो बहुविधैः स्तोत्रैर्वेदागमरसोत्कटैः । तुष्टाव परमेशानं सांबिकं ससुतं मुनिः

それからその牟尼は、ヴェーダとアーガマの精髄に満ちた種々の讃歌をもって、アンビカー（パールヴァティー）とその御子を伴うパラメーシャーナ—主シヴァ—を讃嘆した。

Verse 42

निधाय चरणत्म्भोजन्देव देव्योस्स्वमूर्द्धनि । पूर्णानुग्रहमासाद्य तत्रैव न्यवसत्सुखम्

主（マヘーシュヴァラ）は女神の頭上に蓮華の御足を置き、円満なる恩寵を授けたのち、その場にとどまり、至福のうちに安住された。

Verse 43

भवन्तोऽपि विदित्वैवम्प्रणवार्थम्महेश्वरम् । वेदगुह्यं च सर्वस्वन्तार कम्ब्रह्म मुक्तिदम्

汝らもまた、このようにマヘーシュヴァラをプラナヴァ（オーム）の真義—ヴェーダの秘奥にして万有の総体—と悟ったなら、衆生を彼岸へ渡し解脱を授ける「ターラカ・ブラフマン」として彼を知れ。

Verse 44

अत्रैव सुखमासीनाः श्रीविश्वेश्वरपादयोः । सायुज्यरूपामतुलाम्भजध्वम्मुक्तिमुत्तमाम्

ここに安らかに坐し、シュリー・ヴィシュヴェーシュヴァラ（シヴァ）の聖なる御足に依りて、比類なき最上の解脱を受けよ。それはサーユジュヤ—シヴァとの親密なる合一—の相である。

Verse 45

अहं गुरुपदाम्भोजसेवायै बादराश्रमम् । गमिष्ये भवताम्भूयस्सत्सम्भाषणमस्तु मे

我が師の蓮華の御足に奉仕するため、私はバーダラの庵へと旅立つ。願わくは、再び皆と清らかな高雅の語らいに恵まれんことを。