Previous Mantra

Sama Veda — Uttarārcika, Mantra 3

Agni as Hotṛ and guardian of the sacrifice

Rishi: Unspecified
Devata: Agni
Chandas: Unspecified

स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहन्तरः परशुर्न द्रुहन्तरः वीडु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् निष्षहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते

sa hi purū cidojasā virukmatā dīdyāno bhavati druhantaraḥ paraśurna druhantaraḥ vīḍu cidyasya samṛtau śruvadvaneva yatsthiram niṣṣahamāṇo yamate nāyate dhanvāsahā nāyate

sa hi purū cid oja1sā virukmatā dī2dyāno bhavati druhantaraḥ paraśu3rnā druhantaraḥ vīḍu cidyasya samṛtau śruvadvaneva yatsthiram niṣṣahamāṇo yamate nāyate dhanvāsahā nāyate

まことに彼は、たとえ多く(の敵)があろうとも、その力によって、金の輝きに燃え立ち、害する者を滅ぼす者となる。斧をもってするがごとく、害する者を断つ。遭遇において堅き敵すら、森の木のように据え置かれ、動けぬ。圧して制し、近づかせぬ――近づかせぬ、弓の力をもってしても近づかせぬ。

saḥ | hi | purū | cit | ojasā | vi-rukmatā | dīdyānaḥ | bhavati | druhantaraḥ | paraśunā | druhantaraḥ | vīḍu | cit | yasya | samṛtau | śruvat-vanā | iva | yat | sthiram | niḥ-sahamāṇaḥ | yamate | na | āyate | dhanvā-sahā | na | āyate

सःhe
सः:
कर्तृ (वाक्य-कर्तृ) / विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
पुरूmuch/many
पुरू:
कर्म (परिमाण/विस्तार-निर्देशः) / क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
चित्even/indeed
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
ओजसाby strength
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
विरुक्मताwith shining splendour
विरुक्मता:
करण
TypeAdjective
Rootविरुक्मत् (प्रातिपदिक)
दीद्यायानःshining/blazing
दीद्यायानः:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√दीद्/√दीप् (दीद्याय् इति धातोः)
भवतिbecomes/is
भवति:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√भू
द्रुहन्तरःmore overpowering/overcoming (the hostile)
द्रुहन्तरः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootद्रुहन्तर (प्रातिपदिक; तुलनात्मक/विशेषण-रूप)
परशुःaxe
परशुः:
कर्तृ/उपमान (सम्बन्धः) / विषय
TypeNoun
Rootपरशु (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
द्रुहन्तरःmore overpowering
द्रुहन्तरः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootद्रुहन्तर (प्रातिपदिक)
वीळुfirm stronghold/fort
वीळु:
कर्म
TypeNoun
Rootवीळु (प्रातिपदिक; RV-पद)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समृतौin the encounter/battle
समृतौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसमृति (प्रातिपदिक)
श्रुवत्sounding/resounding
श्रुवत्:
क्रियाविशेषण/उपमान
TypeParticiple
Root√श्रु
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्थिरम्firm/steady
स्थिरम्:
कर्म/विशेष्य-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
निःस्सहमाणःoverpowering/withstanding (all)
निःस्सहमाणः:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple
Rootनि-√सह (सह्)
यमतेrestrains/controls
यमते:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√यम्
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
आयतेgoes/advances
आयते:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√या (आ-√या) / √इ (आ-√इ) (पाठभेद-संभवः)
धन्वासहाconquering the bowmen / overcoming in battle
धन्वासहा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootधन्वासह (प्रातिपदिक; समासः: धन्वा + सह)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
आयतेgoes/advances
आयते:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√या (आ-√या) / √इ (आ-√इ) (पाठभेद-संभवः)

Agneya Sāman (generic; precise tune requires śākhā-specific gāna mapping)

{ "prastava": "(stobha prelude establishing protective frame)", "udgitha": "sa hi purū cid ojasā ... bhavati druhantaraḥ", "pratihara": "paraśunā druhantaraḥ", "upadrava": "vīḍu cid yasya samṛtau ... yamate", "nidhana": "na āyate ... na āyate (final non-approach sealed)", "structure_notes": "The repeated ‘druhantaraḥ’ naturally supports call-response between udgātṛ and pratihartṛ; the double ‘na āyate’ functions as closing ‘banishment’ formula.", "singer_assignments": "Prastotṛ: prastāva; Udgātṛ: udgītha+upadrava; Pratihartṛ: pratihāra; all: nidhana on repeated ‘na āyate’." }

{ "gloss_summary": "‘Druhantara’ is Agni as remover of hostile impediments (rakṣas, śatrus, antarāyas) to the sacrifice; ‘paraśu’ is figurative—Agni’s sharp power that cuts obstacles; the ‘firm’ foe is immobilized like a tree; ‘na āyate’ indicates non-approach of obstruction.", "ritual_interpretation": "Used to secure the rite against interruption; aligns with protective functions of āhavanīya fire and stotra sound-field.", "theological_insight": "Agni’s brilliance is not decorative but functional: radiance itself is protective order (ṛta) that dissolves disorder.", "etymology_highlights": "druh- (to injure/plot) + antar (remove) → ‘one who removes injury’; paraśu as ‘cutter’ metaphor for tejas." }