Prakarana 9

Verse 168 (चौपाई)

मूदेउँ नयन त्रसित जब भयउँ। पुनि चितवत कोसलपुर गयऊँ।। मोहि बिलोकि राम मुसुकाहीं। बिहँसत तुरत गयउँ मुख माहीं।। उदर माझ सुनु अंडज राया। देखेउँ बहु ब्रह्मांड निकाया।। अति बिचित्र तहँ लोक अनेका। रचना अधिक एक ते एका।। कोटिन्ह चतुरानन गौरीसा। अगनित उडगन रबि रजनीसा।। अगनित लोकपाल जम काला। अगनित भूधर भूमि बिसाला।। सागर सरि सर बिपिन अपारा। नाना भाँति सृष्टि बिस्तारा।। सुर मुनि सिद्ध नाग नर किंनर। चारि प्रकार जीव सचराचर।।

mūdeuṁ nayan trasit jab bhayauṁ, puni citavat kosalapura gayauṁ. mohi biloki rāma musukāhīṁ, bihaṁsat turata gayauṁ mukha māhīṁ. udara mājha sunu aṇḍaja rāyā, dekheuṁ bahu brahmāṇḍa nikāyā. ati bicitra tahaṁ loka anekā, racanā adhika eka te ekā. koṭinhiṁ caturānana gaurīsā, aganita uḍagana rabi rajanīsā. aganita lokapāla jama kālā, aganita bhūdhara bhūmi bisālā. sāgara sari sara bipina apārā, nānā bhāँti sṛṣṭi bistārā. sura muni siddha nāga nara kiṁnara, cāri prakāra jīva sacarācara.

恐れが募ると、わたしは目を閉じた。やがてまた見開くと、わたしはアヨーディヤーにいた。ラーマはわたしを見て微笑まれ、笑われたその瞬間、わたしはたちまち御口の中にあった。 御腹の内に—聴け、鳥の王よ—わたしは幾重にも重なる宇宙の群れを見た。数えきれぬ世界、驚異に満ち、創造は次々とさらに広大であった。四面のブラフマーとシヴァの千万、星々・太陽・月の無量、方位護法神、ヤマ、時（カーラ）の無量、山々と広き大地の無量、尽きぬ大海、河、湖、森。創造は無辺の多様に展開し—神々、聖仙、成就者、蛇族、人、キンナラ、そして四種の生命、動くもの動かぬものが満ちていた。

Verse 169 (दोहा/सोरठा)

जो नहिं देखा नहिं सुना जो मनहूँ न समाइ। सो सब अद्भुत देखेउँ बरनि कवनि बिधि जाइ।।80(क)।। एक एक ब्रह्मांड महुँ रहउँ बरष सत एक। एहि बिधि देखत फिरउँ मैं अंड कटाह अनेक।।80(ख)।।

jo nahiṁ dekhā nahiṁ sunā jo manahūṁ na samāi, so saba adbhuta dekheuṁ barani kavan bidhi jāi. 80(ka) eka eka brahmāṇḍa mahuṁ rahauṁ baraṣa sata eka, ehi bidhi dekhat phirauṁ maiṁ aṇḍa kaṭāha aneka. 80(kha)

見たこともなく、聞いたこともなく、心にも収め得ぬもの—その驚異のすべてをわたしは見た。どうして言葉に尽くせよう。 一つ一つの宇宙に百年ずつ留まり、かくしてわたしは、無数の宇宙の「卵殻」を次々と巡り見た。

Verse 170 (चौपाई)

लोक लोक प्रति भिन्न बिधाता। भिन्न बिष्नु सिव मनु दिसित्राता।। नर गंधर्ब भूत बेताला। किंनर निसिचर पसु खग ब्याला।। देव दनुज गन नाना जाती। सकल जीव तहँ आनहि भाँती।। महि सरि सागर सर गिरि नाना। सब प्रपंच तहँ आनइ आना।। अंडकोस प्रति प्रति निज रुपा। देखेउँ जिनस अनेक अनूपा।। अवधपुरी प्रति भुवन निनारी। सरजू भिन्न भिन्न नर नारी।। दसरथ कौसल्या सुनु ताता। बिबिध रूप भरतादिक भ्राता।। प्रति ब्रह्मांड राम अवतारा। देखउँ बालबिनोद अपारा।।

loka loka prati bhinna bidhātā, bhinna biṣṇu siva manu disitrātā. nara gandharba bhūta betālā, kiṁnara nisicara pasu khaga byālā. deva danuja gana nānā jātī, sakala jīva tahaṁ ānahi bhāँtī. mahi sari sāgara sara giri nānā, saba prapañca tahaṁ ānai ānā. aṇḍakosa prati prati nija rūpā, dekheuṁ jinasa aneka anūpā. avadhapurī prati bhuvana ninārī, sarajū bhinna bhinna nara nārī. dasaratha kausalya sunu tātā, bibidha rūpa bharatādika bhrātā. prati brahmāṇḍa rāma avatārā, dekhauṁ bāla-binoda apārā.

世界ごとに創造主は異なり、ヴィシュヌ、シヴァ、マヌ、方位護法神もまた異なっていた。人、ガンダルヴァ、餓鬼、ヴェーターラ、キンナラ、羅刹、獣、鳥、蛇。神々と阿修羅も種々—あらゆる生類が無数の姿で現れていた。 大地、河、大海、湖、山—存在のあらゆる装置が、それぞれのあり方で備わっていた。どの宇宙卵にも、比類なき別様の相が見えた。 また、どの宇宙にもアヨーディヤーがあり、サラユーも異なり、人々も男女も異なっていた。ダシャラタとカウサリヤー—聴け、愛しき者よ—そしてバラタをはじめとする兄弟たちも、さまざまな姿で現れた。どの宇宙にもラーマの降誕があり、限りなき幼き御戯れがあった。

Verse 171 (दोहा/सोरठा)

भिन्न भिन्न मै दीख सबु अति बिचित्र हरिजान। अगनित भुवन फिरेउँ प्रभु राम न देखेउँ आन।।81(क)।। सोइ सिसुपन सोइ सोभा सोइ कृपाल रघुबीर। भुवन भुवन देखत फिरउँ प्रेरित मोह समीर।।81(ख)

bhinna bhinna maiṁ dīkha sabu ati bicitra harijān, aganita bhuvana phireuṁ prabhu rāma na dekheuṁ ān. 81(ka) soi sisupan soi sobhā soi kṛpāla raghubīra, bhuvana bhuvana dekhat phirauṁ prerita moha samīra. 81(kha)

すべてが異なり—それぞれがそれぞれに妙なるもの、ハリの僕よ。わたしは数知れぬ世界を巡ったが、見たのはただ主ラーマのみ。 同じ幼な姿、同じ美、同じ慈悲深きラグの勇者。迷妄の風に駆られ、わたしは世界から世界へと彷徨い、なお探し続けた。

Verse 172 (चौपाई)

भ्रमत मोहि ब्रह्मांड अनेका। बीते मनहुँ कल्प सत एका।। फिरत फिरत निज आश्रम आयउँ। तहँ पुनि रहि कछु काल गवाँयउँ।। निज प्रभु जन्म अवध सुनि पायउँ। निर्भर प्रेम हरषि उठि धायउँ।। देखउँ जन्म महोत्सव जाई। जेहि बिधि प्रथम कहा मैं गाई।। राम उदर देखेउँ जग नाना। देखत बनइ न जाइ बखाना।। तहँ पुनि देखेउँ राम सुजाना। माया पति कृपाल भगवाना।। करउँ बिचार बहोरि बहोरी। मोह कलिल ब्यापित मति मोरी।। उभय घरी महँ मैं सब देखा। भयउँ भ्रमित मन मोह बिसेषा।।

bhramat mohi brahmāṇḍa anekā, bīte manahuṁ kalpa sata ekā. phirat phirat nija āśrama āyauṁ, tahaṁ puni rahi kachu kāla gavāँyauṁ. nija prabhu janma avadha suni pāyauṁ, nirbhara prema haraṣi uṭhi dhāyauṁ. dekhauṁ janma mahotsava jāī, jehi bidhi prathama kahā maiṁ gāī. rāma udara dekheuṁ jaga nānā, dekhat banai na jāi bakhānā. tahaṁ puni dekheuṁ rāma sujānā, māyā pati kṛpāla bhagavānā. karauṁ bicāra bahori bahorī, moha kalila byāpita mati morī. ubhau ghari mahaँ maiṁ saba dekhā, bhayauṁ bhramita mana moha biseṣā.

無数の宇宙を彷徨ううちに、百劫が過ぎたかのように思われた。巡り巡って、わたしは自らの庵へ帰り、しばらくそこに留まった。 やがて、主がアヨーディヤーにお生まれになったと聞くと、限りない愛に胸を満たし、喜びに立ち上がって、御誕生の祝祭を拝しに走った—先に語ったとおりである。 再びラーマの御腹の内に、多くの世界を見た—見ても見ても語り尽くせぬほど。そしてそこにまた、遍智にして慈悲深き主、マーヤーの主宰者たるラーマを拝した。 わたしは幾度も省みるが、理解は迷妄の泥に曇る。いずれの境でもすべてを見たのに、心はいよいよ惑いに沈んだ。

Verse 173 (दोहा/सोरठा)

देखि कृपाल बिकल मोहि बिहँसे तब रघुबीर। बिहँसतहीं मुख बाहेर आयउँ सुनु मतिधीर।।82(क)।।

dekhi kṛpāla bikala mohi bihaṁse taba raghubīra | bihaṁsatahiṁ mukha bāhera āyuṁ sunu matidhīra ||82(ka)||

わたしが圧倒されているのをご覧になると、ラグの一族の慈悲深き勇者は微笑まれた。その微笑の刹那、わたしは御口より外へ出た—聴け、心堅き者よ。

Verse 174 (चौपाई)

सोइ लरिकाई मो सन करन लगे पुनि राम। कोटि भाँति समुझावउँ मनु न लहइ बिश्राम।।82(ख)।।

soi larikāī mo sana karana lage puni rāma | koṭi bhāṁti samujhāvuṁ manu na lahai biśrāma ||82(kha)||

それから主ラーマは、またもや幼子のように、わたしと戯れ始められた。わたしは無数の仕方でそれを悟ろうとするが、心はついに安らぎの座を得ない。

Verse 175 (दोहा/सोरठा)

देखि चरित यह सो प्रभुताई। समुझत देह दसा बिसराई।। धरनि परेउँ मुख आव न बाता। त्राहि त्राहि आरत जन त्राता।। प्रेमाकुल प्रभु मोहि बिलोकी। निज माया प्रभुता तब रोकी।। कर सरोज प्रभु मम सिर धरेऊ। दीनदयाल सकल दुख हरेऊ।। कीन्ह राम मोहि बिगत बिमोहा। सेवक सुखद कृपा संदोहा।। प्रभुता प्रथम बिचारि बिचारी। मन महँ होइ हरष अति भारी।। भगत बछलता प्रभु कै देखी। उपजी मम उर प्रीति बिसेषी।। सजल नयन पुलकित कर जोरी। कीन्हिउँ बहु बिधि बिनय बहोरी।।

dekhi carita yaha so prabhutāī | samujhata deha dasā bisarāī || dharani pareuṁ mukha āva na bātā | trāhi trāhi ārata jana trātā || premākula prabhu mohi bilokī | nija māyā prabhutā taba rokī || kara saroja prabhu mama sira dhareū | dīnadayāla sakala dukha hareū || kīnha rāma mohi bigata bimoha | sevaka sukhada kṛpā saṁdoha || prabhutā prathama bicāri bicārī | mana mahaṁ hoi haraṣa ati bhārī || bhagata bachalatā prabhu kai dekhī | upajī mama ura prīti biseṣī || sajala nayana pulakita kara jorī | kīnhiuṁ bahu bidhi binaya bahorī ||

Beholding that act—such sovereign majesty—I understood, and forgot the body’s condition. I fell upon the earth; no words came to my mouth: “Save me, save me, O rescuer of the afflicted!” The Lord, stirred with love, looked upon me; then He checked His own majesty by His māyā. Placing His lotus-hand upon my head, the Merciful to the lowly removed all my sorrow. Rama freed me from delusion—He, a heap of grace, who gives joy to His servant. When I first reflected on His lordship, my heart swelled with immense gladness; but seeing the Lord’s tenderness for devotees, a special love arose within me. With tears in my eyes, my hands joined and my body thrilled, I again and again offered supplication in many ways.

Verse 176 (चौपाई)

सुनि सप्रेम मम बानी देखि दीन निज दास। बचन सुखद गंभीर मृदु बोले रमानिवास।।83(क)।।

suni saprema mama bānī dekhi dīna nija dāsa | bacana sukhada gambhīra mṛdu bole ramānivāsa ||83(ka)||

わたしの愛の言葉を聞き、わが身の僕がかくも無力であるのをご覧になって、ラクシュミーの御住処なる主は、柔らかく、深く、心を鎮める言葉をお語りになった。

Verse 177 (दोहा/सोरठा)

काकभसुंडि मागु बर अति प्रसन्न मोहि जानि। अनिमादिक सिधि अपर रिधि मोच्छ सकल सुख खानि।।83(ख)।।

kāka-bhasuṇḍi māgu bara ati prasanna mohi jāni | aṇimādika sidhi apara ridhi moccha sakala sukha khāni ||83(kha)||

「カーカブシュンディよ、願いを求めよ」と、わたしが大いに歓喜しているのを知って主は仰せになった――「アニマー等の成就、ほかの富、解脱、あらゆる歓楽の宝蔵を。」

Verse 178 (चौपाई)

एवमस्तु कहि रघुकुलनायक। बोले बचन परम सुखदायक।। सुनु बायस तैं सहज सयाना। काहे न मागसि अस बरदाना।। सब सुख खानि भगति तैं मागी। नहिं जग कोउ तोहि सम बड़भागी।। जो मुनि कोटि जतन नहिं लहहीं। जे जप जोग अनल तन दहहीं।। रीझेउँ देखि तोरि चतुराई। मागेहु भगति मोहि अति भाई।। सुनु बिहंग प्रसाद अब मोरें। सब सुभ गुन बसिहहिं उर तोरें।। भगति ग्यान बिग्यान बिरागा। जोग चरित्र रहस्य बिभागा।। जानब तैं सबही कर भेदा। मम प्रसाद नहिं साधन खेदा।।

evamastu kahi raghukulanāyaka | बोले bacana parama sukhadāyaka || sunu bāyasa taiṁ sahaja sayānā | kāhe na māgasi asa baradānā || saba sukha khāni bhagati taiṁ māgī | nahiṁ jaga kou tohi sama baṛabhāgī || jo muni koṭi jatana nahiṁ lahahīṁ | je japa joga anala tana dahahīṁ || rīझeuँ dekhi tori caturāī | māgehu bhagati mohi ati bhāī || sunu bihaṅga prasāda aba moreṁ | saba subha guna basihahiṁ ura toreṁ || bhagati gyāna bigyāna birāgā | joga caritra rahasya bibhāgā || jānaba taiṁ sabahī kara bhedā | mama prasāda nahiṁ sādhana kheḍā ||

「よかろう」と仰せになって、ラグ族の主は至上の歓喜を授ける御言葉をお語りになった。 「聞け、烏よ――生来の賢者よ――なぜそのような願いを求めぬのか。 信愛（バクティ）は、あらゆる幸福の鉱脈そのもの。世において汝ほど幸いな者はない。 無数の聖仙が、身を苦行・誦念・ヨーガで焼き尽くすほどの大努力をしても得られぬものを―― 汝の識別を喜び、わたしは授けた。汝は信愛を求めた。それはわたしに最も愛しい。 聞け、鳥よ。わが恩寵により、あらゆる善き徳が汝の心に宿るであろう―― 信愛、智、体得された識別、離欲、ヨーガ、清浄なる行い、そして内奥の秘義の諸区分。 汝は一切の差別を知るであろう。わが恩寵により、霊修の労れは汝に起こらぬ。」

Verse 179 (दोहा/सोरठा)

माया संभव भ्रम सब अब न ब्यापिहहिं तोहि। जानेसु ब्रह्म अनादि अज अगुन गुनाकर मोहि।।85(क)।। मोहि भगत प्रिय संतत अस बिचारि सुनु काग। कायँ बचन मन मम पद करेसु अचल अनुराग।।85(ख)।।

māyā saṁbhava bhrama saba aba na byāpihahiṁ tohi | jānesu brahma anādi aja aguna guṇākara mohi ||85(ka)|| mohi bhagata priya saṁtata asa bicāri sunu kāga | kāyaṁ bacana mana mama pada karesu acala anurāga ||85(kha)||

マーヤーより生ずる一切の迷いは、もはや汝を悩ませない。 汝はわたしをブラフマンとして知るであろう――無始にして不生、 गुण（グナ）を超えつつ、しかも徳の宝蔵なるものとして。 わが भक्त（バクタ）は常にわたしに愛しい――この思いを常に保て、烏よ。 身・言葉・心をもって、わが御足に揺るがぬ प्रेम（プレーマ）を定めよ。

Verse 180 (चौपाई)

अब सुनु परम बिमल मम बानी। सत्य सुगम निगमादि बखानी।। निज सिद्धांत सुनावउँ तोही। सुनु मन धरु सब तजि भजु मोही।। मम माया संभव संसारा। जीव चराचर बिबिधि प्रकारा।। सब मम प्रिय सब मम उपजाए। सब ते अधिक मनुज मोहि भाए।। तिन्ह महँ द्विज द्विज महँ श्रुतिधारी। तिन्ह महुँ निगम धरम अनुसारी।। तिन्ह महँ प्रिय बिरक्त पुनि ग्यानी। ग्यानिहु ते अति प्रिय बिग्यानी।। तिन्ह ते पुनि मोहि प्रिय निज दासा। जेहि गति मोरि न दूसरि आसा।। पुनि पुनि सत्य कहउँ तोहि पाहीं। मोहि सेवक सम प्रिय कोउ नाहीं।। भगति हीन बिरंचि किन होई। सब जीवहु सम प्रिय मोहि सोई।। भगतिवंत अति नीचउ प्रानी। मोहि प्रानप्रिय असि मम बानी।।

aba sunu parama bimala mama bānī | satya sugama nigamādi bakhānī || nija siddhānta sunāvaüṁ tohī | sunu mana dharu saba taji bhaju mohī || mama māyā saṁbhava saṁsārā | jīva carācara bibidhi prakārā || saba mama priya saba mama upajāe | saba te adhika manuja mohi bhāe || tinha maṁha dvija dvija maṁha śrutidhārī | tinha mahuṁ nigama dharama anusārī || tinha maṁha priya birakta puni gyānī | gyānihu te ati priya bigyānī || tinha te puni mohi priya nija dāsā | jehi gati mori na dūsari āsā || puni puni satya kahauṁ tohi pāhīṁ | mohi sevaka sama priya kou nāhīṁ || bhagati hīna birañci kina hoī | saba jīvahu sama priya mohi soī || bhagativanta ati nīcau prānī | mohi prānapriya asi mama bānī ||

いま、わが至浄の言葉を聞け――真実にして、悟りやすく、ヴェーダ等によって宣示されたもの。 わたしの確定した教えを告げよう。心に納めよ――ほかの一切を捨て、わたしを礼拝せよ。 この世界は、わがマーヤーより起こり、動くもの動かぬもの、さまざまな類の衆生がある。 皆わたしに愛しい。皆わたしより生じたからだ。されど、その中で人間が最もわたしを喜ばせる。 人間の中では द्विज（ドヴィジャ、再生族）。その中ではシュルティを担う者。その中ではヴェーダのダルマに従う者。 その中では離欲の者と知者。しかも単なる知者より、体得の識別を具えた者がいっそう愛しい。 しかしなお、わが道のみを唯一の頼みとする、わが僕こそが、わたしに最も愛しい。 幾度も真実を告げる――わが僕ほど愛しい者はない。 たとえブラフマーであっても、信愛なき者が何であろう。その者は他の生きものと同じほどにしか愛しくない。 だが भक्तは、たとえ最下の身分であっても、わが命そのもののように愛しい――これがわが言葉である。

Verse 181 (दोहा/सोरठा)

सुचि सुसील सेवक सुमति प्रिय कहु काहि न लाग। श्रुति पुरान कह नीति असि सावधान सुनु काग।।86।।

suci susīla sevaka sumati priya kahu kāhi na lāga | śruti purāna kaha nīti asi sāvadhāna sunu kāga ||86||

清らかで、行い柔和にして、判断正しき僕を、誰が愛さずにいられよう。 シュルティとプラーナは、これを正しき行法の規範として宣べる。心して聞け、烏よ。

Verse 182 (चौपाई)

एक पिता के बिपुल कुमारा। होहिं पृथक गुन सील अचारा।। कोउ पंडिंत कोउ तापस ग्याता। कोउ धनवंत सूर कोउ दाता।। कोउ सर्बग्य धर्मरत कोई। सब पर पितहि प्रीति सम होई।। कोउ पितु भगत बचन मन कर्मा। सपनेहुँ जान न दूसर धर्मा।। सो सुत प्रिय पितु प्रान समाना। जद्यपि सो सब भाँति अयाना।। एहि बिधि जीव चराचर जेते। त्रिजग देव नर असुर समेते।। अखिल बिस्व यह मोर उपाया। सब पर मोहि बराबरि दाया।। तिन्ह महँ जो परिहरि मद माया। भजै मोहि मन बच अरू काया।।

eka pitā ke bipula kumārā | hohiṁ pṛthaka guna sīla acārā || kou paṇḍiṁta kou tāpasa gyātā | kou dhanavanta sūra kou dātā || kou sarbagya dharmarata koī | saba para pitahi prīti sama hoī || kou pitu bhagata bacana mana karmā | sapanehuँ jāna na dūsara dharmā || so suta priya pitu prāna samānā | jadyapi so saba bhāँti ayānā || ehi bidhi jīva carācara jete | trijaga deva nara asura samete || akhila bisva yaha mora upāyā | saba para mohi barābari dāyā || tinha maṁha jo parihari mada māyā | bhajai mohi mana baca arū kāyā ||

一人の父から多くの子が生まれ、徳も気質も行いも、それぞれ異なる。 ある者は学匠、ある者は知の出家者。ある者は富み、ある者は勇み、ある者は施す。 ある者は博識、ある者は義に励む――それでも父の愛は皆に等しい。 しかし、言葉・心・行いにおいて父に帰依し、夢にさえ他の務めを知らぬ子がいるなら、 その子は、ほかのことにいかに無知であろうとも、父の命のごとく愛される。 同じく、三界に遍満する一切の衆生――動くもの動かぬもの、神々・人間・阿修羅に至るまで―― この宇宙はすべてわが創造であり、わが慈悲は皆に等しい。 されど、その中で、驕りと迷いを捨て、身・言葉・心をもってわたしを礼拝する者は（とりわけ愛しい）。

Verse 183 (दोहा/सोरठा)

पुरूष नपुंसक नारि वा जीव चराचर कोइ। सर्ब भाव भज कपट तजि मोहि परम प्रिय सोइ।।87(क)।। सत्य कहउँ खग तोहि सुचि सेवक मम प्रानप्रिय। अस बिचारि भजु मोहि परिहरि आस भरोस सब।।87(ख)।।

puruṣa napuṃsaka nāri vā jīva carācara koi | sarba bhāva bhaja kapaṭa taji mohi parama priya soi ||87(k)|| satya kahauṁ khaga tohi suci sevaka mama prāṇa-priya | asa bicāri bhaju mohi parihari āsa bharosa saba ||87(kh)||

男であれ女であれ、また中性であれ――動くもの動かぬもの、いかなる生きものでも、偽りをことごとく捨て、全心をもってわたしを礼拝する者は、至上に愛しい。 真実を告げる、鳥王よ。清らかで誠実な僕は、わが命そのもののように愛しい。ゆえにこのように思惟し、ほかの一切の望みと依り頼みを捨てて、わたしを敬愛し礼拝せよ。

Verse 184 (चौपाई)

कबहूँ काल न ब्यापिहि तोही। सुमिरेसु भजेसु निरंतर मोही।। प्रभु बचनामृत सुनि न अघाऊँ। तनु पुलकित मन अति हरषाऊँ।। सो सुख जानइ मन अरु काना। नहिं रसना पहिं जाइ बखाना।। प्रभु सोभा सुख जानहिं नयना। कहि किमि सकहिं तिन्हहि नहिं बयना।। बहु बिधि मोहि प्रबोधि सुख देई। लगे करन सिसु कौतुक तेई।। सजल नयन कछु मुख करि रूखा। चितइ मातु लागी अति भूखा।। देखि मातु आतुर उठि धाई। कहि मृदु बचन लिए उर लाई।। गोद राखि कराव पय पाना। रघुपति चरित ललित कर गाना।।

kabhū̃ kāla na byāpihi tohī | sumiresu bhajesu niraṃtara mohī || prabhu bacanāmṛta suni na aghāū̃ | tanu pulakita mana ati haraṣāū̃ || so sukha jānai mana aru kānā | nahiṁ rasanā pahiṁ jāi bakhānā || prabhu sobhā sukha jānahim̐ nayanā | kahi kimi sakahim̐ tinhahi nahiṁ bayanā || bahu bidhi mohi prabodhi sukha deī | lage karana sisu kautuka teī || sajala nayana kachu mukha kari rūkhā | citai mātu lāgī ati bhūkhā || dekhi mātu ātura uṭhi dhāī | kahi mṛdu bacana liye ura lāī || goda rākhi karāva paya pānā | raghupati carita lalita kari gānā ||

「もし絶えず我を憶念し礼拝するなら、時（カーラ）は決して汝を悩ますことはない。」 主の甘露のごとき御言葉を聞けば、わたしは飽くことがない。身は震え、心は歓喜に満ちあふれる。 その至福は心と耳にのみ知られ、舌はそれを言い尽くすことができない。 眼は主の美と悦びを知るが、言葉を持たぬゆえ、いかにして語り得よう。 主はさまざまにしてわたしを目覚めさせ、喜びを授けられた――まるで遊びに没頭する幼子のように。 涙を湛え、時にわざと厳しい顔を作って、主はちらと見やられる――まるでひどく空腹で母を見つめる子のように。 それを見た母は胸を痛めて駆け寄り、やさしい言葉をかけてその子を抱き寄せる。 膝にのせ、乳を飲ませ、そしてラグの主（ラグナータ）の麗しき御業を歌い上げる。

Verse 185 (दोहा/सोरठा)

जेहि सुख लागि पुरारि असुभ बेष कृत सिव सुखद। अवधपुरी नर नारि तेहि सुख महुँ संतत मगन।।88(क)।। सोइ सुख लवलेस जिन्ह बारक सपनेहुँ लहेउ। ते नहिं गनहिं खगेस ब्रह्मसुखहि सज्जन सुमति।।88(ख)।।

jehi sukha lāgi purāri asubha beṣa kṛta siva sukhada | avadhapurī nara nāri tehi sukha mahuṁ saṃtata magana ||88(k)|| soi sukha lava-lesa jinha bāraka sapanehū̃ laheu | te nahiṁ ganahiṁ khagesa brahmasukhahi sajjana sumati ||88(kh)||

その至福のためにこそ、トリプラを滅ぼす者シヴァでさえ、荒き苦行者の姿を取られる。されどアヨーディヤの男女は、つねに同じ歓喜の海に浸っている。 その一滴の香りでも得た者は――たとえ幼子であれ、夢のうちであれ――鳥の王よ、賢者・善人は、いわゆるブラフマンの至福をも取るに足らぬものと見る。

Verse 186 (चौपाई)

मैं पुनि अवध रहेउँ कछु काला। देखेउँ बालबिनोद रसाला।। राम प्रसाद भगति बर पायउँ। प्रभु पद बंदि निजाश्रम आयउँ।। तब ते मोहि न ब्यापी माया। जब ते रघुनायक अपनाया।। यह सब गुप्त चरित मैं गावा। हरि मायाँ जिमि मोहि नचावा।। निज अनुभव अब कहउँ खगेसा। बिनु हरि भजन न जाहि कलेसा।। राम कृपा बिनु सुनु खगराई। जानि न जाइ राम प्रभुताई।। जानें बिनु न होइ परतीती। बिनु परतीति होइ नहिं प्रीती।। प्रीति बिना नहिं भगति दिढ़ाई। जिमि खगपति जल कै चिकनाई।।

maiṁ puni avadha raheuṁ kachu kālā | dekheuṁ bāla-binoda rasālā || rāma prasāda bhagati bara pāyauṁ | prabhu pada bandi nijāśrama āyauṁ || taba te mohi na byāpī māyā | jaba te raghunāyaka apanāyā || yaha saba gupta carita maiṁ gāvā | hari māyāṁ jimi mohi nacāvā || nija anubhava aba kahauṁ khagesā | binu hari bhajana na jāhi kalesā || rāma kṛpā binu sunu khagarāī | jāni na jāi rāma prabhutāī || jāneṁ binu na hoi paratītī | binu paratīti hoi nahiṁ prītī || prīti binā nahiṁ bhagati diṛhāī | jimi khagapati jala kai cikanāī ||

わたしもまたしばらくアヨーディヤに留まり、主の幼子のごとき、ラサ（霊妙味）満ちる御戯れを拝した。 ラーマの恩寵により信愛（バクティ）の恩寵を得、御足にひれ伏して自らの庵へ帰った。 その時よりマーヤーはわたしを圧することがない――ラグの主がわたしを御自分のものとして受け入れてくださったその瞬間から。 これら秘められた御働きを、わたしは歌い語った――ハリのマーヤーがわたしを舞わせたさまを。 いま自らの体験として申す、鳥王よ。ハリを礼拝せずして、苦悩は去らぬ。 ラーマの恩寵なくして――聞け、鳥の王よ――ラーマの主宰（アイシュヴァリヤ）は知られぬ。 知らねば確信は生まれず、確信なくして愛は生まれぬ。 愛なくして信愛は堅固ならず――鳥の主よ、水の滑らかさのごとく。

Verse 187 (दोहा/सोरठा)

बिनु गुर होइ कि ग्यान ग्यान कि होइ बिराग बिनु। गावहिं बेद पुरान सुख कि लहिअ हरि भगति बिनु।।89(क)।। कोउ बिश्राम कि पाव तात सहज संतोष बिनु। चलै कि जल बिनु नाव कोटि जतन पचि पचि मरिअ।।89(ख)।।

binu guru hoi ki gyāna gyāna ki hoi birāga binu | gāvahiṁ beda purāna sukha ki lahi-a hari bhagati binu ||89(k)|| kou bisrāma ki pāva tāta sahaja saṃtoṣa binu | calai ki jala binu nāva koṭi jatana paci paci mari-a ||89(kh)||

師（グル）なくして知はあるか。離欲（ヴァイラーギャ）なき知とは何か。たとえヴェーダとプラーナを歌誦しても、ハリへの信愛なくして幸福は得られようか。 友よ、自然なる知足なくして安らぎを得る者があろうか。水なくして舟は進むか。――百万の努力を重ねても、ついには徒労に痩せ衰え、死に至るのみ。