Shloka 24

काकुत्स्थस्य शोकनिग्रहः—सुग्रीवसान्त्वनम्

Rama’s Grief Restrained—Sugriva’s Consolation

Devanagari script

एवमेकान्तसम्पृक्तौ ततस्तौ नरवानरौ।उभावन्योन्यसदृशं सुखं दुःखमभाषताम्।।

Transliteration

evam ekāntasampṛktau tataḥ tau naravānarau | ubhau anyonyasadṛśaṃ sukhaṃ duḥkham abhāṣatām ||

Translation

かくして、二人きりで会った人間と猿は語り合い、互いにふさわしい形で喜びと悲しみを分かち合った。

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus)

• एकान्तसम्पृक्तौ: having met in private (the two)
• एकान्तसम्पृक्तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एकान्त-सम्पृक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: एकान्ते सम्पृक्तौ (met/engaged in private); क्त-प्रत्ययान्त

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अनन्तरवाचक अव्यय

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• नरवानरौ: the man and the monkey
• नरवानरौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर-वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: नरः च वानरः च

• उभौ: both
• उभौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• अन्योन्यसदृशम्: mutually befitting
• अन्योन्यसदृशम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्योन्य-सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अन्योन्यस्य सदृशम् (mutually befitting)

• सुखम्: joy
• सुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अभाषताम्: they two spoke
• अभाषताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + भाष् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद

Context

Man and monkey then met privately and shared the weal and woe of one another.

Characters & Entities

• Rama
• Sugriva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of relationship and counsel: private, respectful dialogue builds right understanding, enabling righteous cooperation.

What is the narrative situation?

After the pledge and reassurance, Rāma and Sugrīva withdraw for a private conversation and exchange personal accounts of suffering and hope.

Which character virtue is emphasized?

Mutual respect and empathy—each listens and speaks in a way appropriate to the other, strengthening their bond.