Shloka 18

हनूमद्बलप्रबोधनम् / Jāmbavān Rekindles Hanūmān’s Power

Devanagari script

मनसाऽस्मि गतो यत्त्वां परिष्वज्य यशस्विनीम्।वीर्यवान्बुद्धिसम्पन्न: पुत्रस्तव भविष्यति।।।।

Transliteration

manasā ’smi gato yat tvāṃ pariṣvajya yaśasvinīm |

vīryavān buddhisampannaḥ putras tava bhaviṣyati ||

Translation

「名高き御方よ、われはただ心において汝と結ばれ、抱擁したかのようであった。汝には、勇気と智慧を備えた子が生まれよう。」

Word by Word

• मनसा: by mind, mentally
• मनसा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrument)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• गतः: gone, entered (united)
• गतः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त; √गम् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; अस्मि इत्यनेन सह परिपूर्णार्थे (I have gone/entered)

• यत्: since/that
• यत्: Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; यत्-शब्दः कारण/हेतु/यदर्थे (here: 'since/that')

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री/पुं, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: Kriyā-anuvṛtti (क्रियानुवृत्ति)
• Type: Verb
• Root: परि-√स्वज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिकक्रिया

• यशस्विनीम्: the renowned lady (O renowned one)
• यशस्विनीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बोधनार्थे अर्थतः (O renowned one) परन्तु रूपतः कर्मविभक्ति

• वीर्यवान्: powerful, valiant
• वीर्यवान्: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; पुत्रः इति विशेषणम्

• बुद्धिसम्पन्नः: endowed with wisdom
• बुद्धिसम्पन्नः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बुद्धि + सम्पन्न (कृदन्त; सम्-√पद् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः (बुद्ध्या सम्पन्नः)

• पुत्रः: a son
• पुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तव: of you, your
• तव: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• भविष्यति: will be (will be born)
• भविष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/लृट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Context

'O renowned lady! I have embraced you and united with you mentally (enjoyed you without physical contact).You will bring forth a son endowed with great wisdom and courage.

Characters & Entities

• Anjanā
• Putra (future son: Hanuman, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse frames an attempt to preserve moral order by distinguishing mental intent from physical violation, and by promising a beneficent outcome (a virtuous son).

What is the narrative situation?

Maruta explains that the union is ‘mental’ and foretells the birth of a great son (Hanuman).

Which character virtue is emphasized?

The future child’s virtues—wisdom and valor—are emphasized as divinely assured qualities.