Shloka 22

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।नाहं जानामि केयूरे नाहं जानामि कुण्डले4.6.22।।नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात्।

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyam abravīt |

nāhaṃ jānāmi keyūre nāhaṃ jānāmi kuṇḍale || 4.6.22 ||

nūpure tv abhijānāmi nityaṃ pādābhivandanāt |

ラーマにそう告げられて、ラクシュマナは答えた。「腕輪も耳飾りも私は見分けられません。ただ足首の鈴輪だけは分かります。日々、御足に礼拝していたからです。」

एवम्thus
एवम्:
Prakaraṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
उक्तःhaving been spoken to
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formकृदन्तः (क्त, PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having been addressed’
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
रामेणby Rama
रामेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाक्यम्words, statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (negation particle)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
जानामिknow
जानामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
केयूरेarmlets
केयूरे:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकेयूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन (armlets as a pair)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (negation)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
जानामिknow
जानामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन
कुण्डलेearrings
कुण्डले:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन (earrings as a pair)
नूपुरेanklets
नूपुरे:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनूपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन (anklets as a pair)
तुhowever, but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle; contrast ‘however/only’)
अभिजानामिrecognize
अभिजानामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + ज्ञा (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नित्यम्always, daily
नित्यम्:
Kala (काल/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्यम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
पादाभिवन्दनात्from (the habit of) bowing at the feet
पादाभिवन्दनात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootपाद + अभिवन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; कारण/हेतुवाचक पञ्चमी (ablative of cause): ‘because of bowing at (her) feet’

Thus addressed by Rama, Lakshmana replied, 'I recognise neither the armlets nor the earrings. I only recognise the anklets as I used to bow at her feet daily.'

L
Lakshmana
R
Rama
S
Sita
K
Kundala (earrings)

FAQs

Maryādā (propriety) within dharma: Lakshmana’s gaze and attention remain respectful; he recognizes only what he would naturally see while performing daily reverence.

Lakshmana is asked to identify Sita’s ornaments and explains which ones he can recognize and why.

Lakshmana’s modesty, restraint, and reverence toward Sita as an elder-like figure deserving respect.